Subhāṣitaratnakośa · Chapter 36

tad-brahmāṇḍam iha kvacit kvacid api kṣoṇī kvacin nīradās te dvīpāntara-śālino jaladhayaḥ kvāpi kvacit bhūbhṛtaḥ
āścaryaṃ gaganasya ko 'pi mahimā sarvair amībhiḥ sthitair dūre pūraṇam asya śūnyam iti yan-nāmāpi nācchāditam //

āpīyamānam asakṛd bhramarāyamāṇair ambhodharaiḥ sphurita-vīci-sahasra-patram
kṣīrāmbu-rāśim avalokaya śeṣa-nālam ekaṃ jagat-traya-saraḥ-pṛthu-puṇḍarīkam //

viṣṇur babhāra bhagavān akhilāṃ dharitrīṃ taṃ pannagas tam api tat-sahitaṃ payodhiḥ
kumbhodbhavas tu tam apīyata helayaiva satyaṃ na kaścid avadhir mahatāṃ mahimnaḥ //

kiṃ brūmo jaladheḥ śriyaṃ sa hi khalu śrī-janma-bhūmiḥ svayaṃ vācyaḥ kiṃ mahimāpi yasya hi nava-dvīpaṃ mahīti śrutiḥ
tyāgaḥ ko 'pi sa tasya bibhrati jaganty asyārthino 'py ambudāḥ śakteḥ kaiva kathāpi yasya bhavati kṣobheṇa kalpāntaram //

etasmāj jaladher jalasya kaṇikāḥ kāścid gṛhītvā tataḥ pāthodāḥ paripūrayanti jagatīṃ ruddhāmbarā vāribhiḥ
asmān mandara-kūṭa-koṭi-ghaṭanā-bhīti-bhramat tārakāṃ prāpyaikāṃ jala-mānuṣīṃ tri-bhuvane śrīmān abhūd acyutaḥ //

āścaryaṃ vaḍavānalaḥ sa bhagavān āścaryam ambhonidhir yat-karmātiśayaṃ vicintya hṛdaye kampaḥ samutpadyate
ekasyāśraya-ghasmarasya pibatas tṛptir na jātā jalair anyasyāpi mahātmano na vapuṣi svalpo 'pi toya-vyayaḥ //

nipīto yenāyaṃ taṭam adhivasaty asya sa munir dadhāno 'ntardāhaṃ sraja iva sa cāurvo 'sti dahanaḥ
tathā sarvasvārthe bahu-vimathito yena sa hariḥ svapity aṅke śrīmān ahaha mahimā ko 'pi jaladheḥ //

anyaḥ ko 'pi sa kumbha-saṃbhava-muner āstāṃ śikhī jāṭharo yaṃ sañcintya dukūla-vahni-sadṛśaḥ saṃlakṣyate vāḍavaḥ
vandyaṃ taj-jaṭharaṃ sa mīna-makara-grāhāvalis toyadhiḥ paścād pt pārśvam apūritāntara-viyad yatra svanan bhrāmyati //

śvāsonmūlita-merur ambara-tala-vyāpī nimajjan muhur yatrāsīc chiśumāra-vibhrama-karaḥ krīḍāvarāho hariḥ
sīmā sarva-mahādbhuteṣu sa tathā vārāṃ patiḥ pīyate pītaḥ so 'pi na pūritaṃ ca jaṭharaṃ tasmai namo 'gastaye //

udyantu nāma subahūni mahā-mahāṃsi candro 'py alaṃ bhuvana-maṇḍala-maṇḍanāya
sūryād ṛte na tad udeti na cāstam eti yenoditena dinam astam itena rātriḥ //

utpattir jamadagnitaḥ sa bhagavān devaḥ pinākī gurus tyāgaḥ sapta-samudra-mudrita-mahī-nirvyāja-dānāvadhiḥ
śauryaṃ yac ca na tad-girāṃ pathi nanu vyaktaṃ hi tat karmabhiḥ satyaṃ brahma-tapo-nidher bhagavataḥ kiṃ nāma lokāntaram //

ito vasati keśavaḥ puram itaś ca tad-vidviṣāṃ itaś ca śaraṇāgatāḥ śikhari-pakṣiṇaḥ śerate
itaś ca vaḍavānalaḥ saha samasta-saṃvartakair aho vitatam ūrjitaṃ bharasahaṃ ca sindhor vapuḥ //

tat tāvad eva śaśinaḥ sphuritaṃ mahīyo yāvan na tigma-ruci-maṇḍalam abhyudeti
abhyudgate sakala-dhāma-nidhau tu tasminn indoḥ sitābhra-paṭalasya ca ko viśeṣaḥ //

apatyāni prāyo daśa daśa varāhī janayati kṣamābhāre dhuryaḥ sa punar iha nāsīn na bhavitā
padaṃ kṛtvā yaḥ svaṃ phaṇi-pati-phaṇā-cakra-valaye nimajjantīm antarjaladhi vasudhām uttulayati //

teṣāṃ tṛṣaḥ pariṇamanti na yatra tatra nānyasya vāri-vibhavo 'pi ca tādṛg asti
viśvopakāra-jananī-vyavasāya-siddhim ambhomucāṃ jaladhayo yadi pūrayanti //

kiṃ vācyo mahimā mahā-jalanidher yatrendra-vajrāhati trasto bhūbhṛd amajjad ambu-vicalat-kaulīla-potākṛtiḥ
maināko 'pi gabhīra-nīra-viluṭhat-pāṭhīna-pṛṣṭhollasac chevālāṅkura-koṭi-koṭara-kuṭī-kuḍyāntare nirvṛtaḥ //

kiṃ brūmo harim asya viśvam udare kiṃ vā phaṇāṃ bhoginaḥ śete yatra hariḥ svayaṃ jalanidheḥ so 'py ekadeśe sthitaḥ
āścaryaṃ kalasodbhavo sa jaladhir yasyaika-hastodare gaṇḍūṣīyati paṅkajīyati phaṇī bhṛṅgīyati śrīpatiḥ //

vistāro yadi nedṛśo na yadi tad-gāmbhīryam ambhonidher na syād vā yadi sarva-sattva-viṣayas tādṛg-kṛpānugrahaḥ
antaḥ prajvalatā payāṃsi dahatā jvālāvalīr muñcatā ke na syur vaḍavānalena balinā bhasmāvaśeṣīkṛtāḥ //

uddīptāgnir asau munir vijayate yasyodare jīryataḥ pāthoder avaśiṣṭam ambu katham apy udgīrṇam anto 'rṇavam
kiṃ cāsmāj jaṭharānalād iva navas tat-kālavānti-kramād niryātaḥ sa puno yamāya payasām antargato vāḍavaḥ //

yasmin āpas tad-adhikaraṇasyāsya vahner nivṛttiḥ saṃvāsānte vrajati jalade vaikṛtas tābhir eva
asty anyo 'pi pralaya-rajanī-saṃnipāte 'py anidro yaḥ sāmudrīr aviratam imās tejasi sve juhoti //