Subhāṣitaratnakośa · Chapter 27
nidrāndhānāṃ dinamaṇi-karāḥ kāntim ambhoruhāṇāṃ uccityaite bahu-guṇam ivābibhrataḥ śoṇimānam
cakrāṅkāṇām avirala-jalair ārdra-viśleṣa-bhājāṃ vakṣaḥ-sparśair iva śiśiratāṃ yānti nirvāpyamāṇāḥ //
dāvāstra-śaktir ayam eti ca śīta-bhāvaṃ bhāsvān jvalanti hṛdayāni ca koka-yūnām
kiṃ brūmahe 'bhyudayate ca jagat-pidhānaṃ dhvāntaṃ bhavanti ca viśuddha-dṛśo divāndhāḥ //
unmuktābhir divasam adhunā sarvatas tābhir eva svacchāyābhir niculitam iva prekṣyate viśvam etat
paryanteṣu jvalati jaladhau ratnasānau ca madhye citrāṅgīyaṃ ramayati tamaḥ-stoma-līlā dharitrī //
cūḍā-ratnaiḥ sphuradbhir viṣadhara-vivarāṇy ujjvalāny ujjvalāni prekṣyante cakravākī-manasi niviśate sūrya-kāntāt kṛśānuḥ
kiṃ cāmī śalyayantas timiram ubhayato nirbharāhas tamisrā saṃghaṭṭotpiṣṭa-saṃdhyā-kaṇa-nikara-parispardhino bhānti dīpāḥ //
paṭu-kaṭu-koṣmabhiḥ kaṭaka-dhātu-rasasya gireḥ kuhara-kaṭāhakeṣu ravi-dhāmabhir utkvathataḥ
upari-bharād ivotsalitayā chaṭayā gaganaṃ prati-nava-saṃdhyayā sapadi saṃvalitaṃ śuśubhe //
astaṃ bhāsvati loka-locana-kalāloke gate bhartari strī-lokocitam ācaranti sukṛtaṃ vahnau vilīya tviṣaḥ
apy etās tu cikīrṣayeva tapasāṃ tārākṣa-mālā diśo manye khañjana-kaṇṭha-komala-tamaḥ-kṛṣṇājinaṃ bibhrati //
yāvad bhāskara-kesarī pravitata-jyotiḥ-saṭā-bhāsuro hatvā vāsara-vāraṇaṃ vana-darīm astācalasyāsthitaḥ
tāvat saṃtama-sāccha-bhalla-pariṣat-saṃdhyāstram āpīyate kumbha-bhraṃśa-vikīrṇa-mauktika-ruco rājanty amūs tārakāḥ //
asta-vyāstān krama-tata-gatīn patri-mālā-taraṅgān veṇī-daṇḍān iva dhṛtavatī mukta-saṃdhyāṅga-rāgā
dhvānta-mlānāṃśuka-paricaya-cchanna-lāvaṇya-śocyā dyauḥ pratyagra-dyumaṇi-virahād vāntam akṣṇor na yāti //
parāvṛttā gāvas taruṣu vayasāṃ kūjati kulaṃ piśācīnāṃ cetaḥ spṛśati gṛha-kṛtya-pravaṇatā
ayaṃ nandī saṃdhyā-samaya-kṛta-kṛtya-vyavasitis tri-netrābhiprāya-pratisadṛśam unmārṣṭi murajān //
utsarpad-dhūma-lekhā-tviṣi tamasi manāg visphuliṅgāyamānair udbhedais tārakāṇāṃ viyati parigate paścimāśām upetā
khedenevānatāsu skhalad-ali-rasanāsv abjinī-preyasīṣu prāyaḥ saṃdhyātapāgniṃ viśati dinapatau dahyate vāsara-śrīḥ //
prārabdho maṇi-dīpa-yaṣṭiṣu vṛthā pātaḥ pataṅgair itoaḥ gandhāndhair abhito madhuvrata-kulair utpakṣmabhiḥ sthīyate
vellad-bāhu-latā-viloka-valaya-svānair itaḥ sūcita vyāpārāś ca niyojayanti vividhān varāṅganā varṇakān //
vrajati kalita-stokāloko navīna-javāruṇa cchavi-ravir asau svecchā-dṛśyau diśaṃ bhṛśam ap-pateḥ
kakubhi kakubhi prāptāhārāḥ kulāyamahī-ruhāṃ śirasi śirasi svairaṃ svairaṃ patanti patattriṇaḥ //
kāla-vyāla-hataṃ vīkṣya patantaṃ bhānum ambarāt
oṣadhīśaṃ samādāya dhāvatīva pitṛ-prasūḥ //
jagan-netra-jyotiḥ pibati śanakair andha-tamasaṃ kulāyair ākṛṣṭāḥ kṣaṇa-virata-kūjā bali-bhujaḥ
tatholūkaḥ stoka-vyapagata-bhayaḥ koṭara-mukhād vapur magna-grīvo ḍamaritaśirāḥ paśyati diśaḥ //
tārā-praroha-dhavalotkaṭa-danta-paṅkter dhvāntābhinīla-vapuṣo rajanī-piśācyāḥ
jihveva sārdra-rudhirāruṇa-sūrya-māṃsa grāsārthinī nabhasi visphurati sma saṃdhyā //
snātīva mandara-nago 'stamite 'dy mitre sindhūdvṛtendu-kalaśa-skhalad-aṃśu-toyaiḥ
etaj jagan-nayana-hāri ghanaṃ tamo 'sya pṛṣṭhe śriyaṃ vitata-kuntalavat tanoti //
pṛthu-gagana-kabandha-skandha-cakraṃ kim etat kim u rudhira-kapālaṃ kāla-kāpālikasya
lalala-bharitam antaḥ kiṃ nu tārkṣyāṇḍa-khaṇḍaṃ janayati hi vitarkān sāndhyam arkasya bimbam //
yāte bhāsvati vṛddha-sārasa-śiraḥ-śoṇesta-śṛṅgāśrayaṃ vyāliptaṃ timiraiḥ kaṭhora-bali-bhuk-kaṇṭhābhinīlair nabhaḥ
māhendrī dig api prasanna-nalinā candrodayākāṅkṣiṇī bhāty eṣā cira-viprayukta-śavarī-gaṇḍāvapāṇḍu-cchaviḥ //
atiharita-patra-parikara-saṃpanna-spandanaika-viṭapasya /
ghana-vāsanair mayūkhaiḥ kusumbha-kusumāyate taraṇiḥ //
dinamaṇir anargha-mūlyo dina-vaṇijārgha-prasārito jagati /
anurūpārgham alabdhvā punar iva ratnākare nihitaḥ //
niryad-vāsara-jīva-piṇḍa-karaṇiṃ bibhrat kavoṣṇaiḥ karair māñjiṣṭhaṃ ravi-bimbam ambara-talād astācale luṇṭhati
kiṃ ca stoka-tamaḥ-kalāpa-kalanā-śyāmāyamānaṃ manāg dhūma-dhyāma-purāṇa-citra-racanā-rūpaṃ jagaj jāyate //
gharma-tviṣi sphurita-ratna-śilā-krameṇa meror nitamba-kaṭakān avagāhamāne
valgat-turaṅga-khura-cūrṇita-padma-rāga dhūlīva vāta-valitollasati sma saṃdhyā //
astādri-śiro-vinihita-ravi-maṇḍala-sarasa-yāva-ghaṭṭāṅkam /
nayatīva kāla-kaulaḥ kvāpi nabhaḥ-sairibhaṃ siddhyai //
prathamam alasaiḥ paryastāgraṃ sthitaṃ pṛthu-kesarair virala-viralair antaḥ-patrair manāṅ militaṃ tataḥ
tad-anu valanā-mātraṃ kiṃcid vyadhāyi bahir dalair mukulana-vidhau vṛddhābjānāṃ babhūva kadarthanā //
dagdha-dhvānta-dinasya gharma-dina-kṛt-saṃvṛtta-saptārciṣā taptāṅgāra-gurūccaya-śriyam ayaṃ badhnāti saṃdhyā-tapaḥ
nirvāṇāj jala-viprakīrṇa-nivaha-śyāmatvam ātanvate prāg-vipluṣṭa-tamo-guror abhinavās tasyās tamisra-tviṣaḥ //
astopadhāna-vinihita-ravi-bimba-śiro-nikuñcita-dig-aṅgaḥ /
vaste 'ndhakāra-kambalam amara-śayane dinādhvanyaḥ //
nṛtya-śramāt kara-nakhodara-pītavāntaiḥ svedārdra-bhasma-maya-bindubhir indu-gauraiḥ
saṃtyajya tārakitam etad iti pravādaṃ vyomāṅgaṇaṃ gaṇaya citritam īśvareṇa //
Original text: Subhāṣitaratnakośa · Edition: D.D. Kosambi and V.V. Gokhale. Cambridge, Massachusetts 1957 (Harvard Oriental Series, 42) · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0