Subhāṣitaratnakośa · Chapter 24

dṛṣṭiṃ he prativeśini kṣaṇam ihāpy asmin gṛhe dāsyasi prāyo naiva śiśoḥ pitādya virasāḥ kaupīrapaḥ pāsyati
ekākiny api yāmi tad varam itaḥ srotas tamālākulaṃ nīrandhrās tanum ālikhantu jaṭhara-cchedānala-granthayaḥ //

teṣāṃ gopa-vadhū-vilāsa-suhṛdāṃ rādha-rahaḥ-sākṣiṇāṃ kṣemaṃ bhadra kalinda-rāja-tanayā-tīre latā-veśmanām
vicchinne smara-talpa-kalpana-vidhi-cchedopayoge 'dhunā te jāne jaraṭhī-bhavanti vigalan nīla-tviṣaḥ pallavāḥ //

sika-tila-talāḥ sāndra-cchāyās taṭānta-vilambinaḥ śiśira-marutāṃ līlā-vāsāḥ kvaṇaj-jala-raṅkavaḥ
avinayavatī-nirviccheda-smara-vyaya-dāyinaḥ kathaya murale kenāmī te kṛtā nicula-drumāḥ //

pāntha svaira-gatiṃ vihāya jhaṭiti prasthānam ārabhyatām atyantaṃ kari-śūkarāhit-gavayir bhīmaṃ puraḥ kānanam
caṇḍāṃśor api raśmayaḥ pratidiśaṃ mlānās tvam eko yuvā sthānaṃ nāsti gṛhe mamāpi bhavato bālāham ekākinī //

viṭapini śiśira-cchāye kṣaṇam iha viśramya gamyatāṃ pathikāḥ /
ataru-ravārir ataḥ param asama-śilā-durgamo mārgaḥ //

ambā śete 'tra vṛddhā pariṇata-vayasām agraṇīr atra tāto niḥśeṣāgāra-karma-śrama-śithila-tanur kubmha-dāsī tatheha
asmin pāpāham ekā katipaya-divasa-proṣita-prāṇa-nāthā pānthāyetthaṃ yuvatyā kathitam abhimataṃ vyāhṛti-vyāja-pūrvam //

smara-vivaśayā kiṃcin mithyā-niṣedha-manojñayā diśi diśi bhayād bhūyo bhūyaḥ pravartita-netrayā
kuvalaya-dṛśā śūnye daivād atarkita-labdhayā nibhṛta-nibhṛtaṃ ye cumbyante ta eva viduḥ sukham //

vyapeta-vyāhāraṃ gata-vividha-śilpa-vyatikaraṃ kara-sparśārambha-pragalita-dukūlānta-śayanam
muhur baddhotkampaṃ diśi diśi muhuḥ-preṣita-dṛśor ahalyā-sutrāmṇoḥ kṣaṇikam iva tat-saṃgatam abhūt //

yaḥ kaumāra-haraḥ sa eva hi varas tā eva caitra-kṣapās te conmīlita-mālatī-surabhayaḥ prauḍhāḥ kadambānilāḥ
sā caivāsmi tathāpi tatra surata-vyāpāra-līlā-vidhau revā-rodhasi vetasī-taru-tale cetaḥ samutkaṇṭhate //

kva prasthitāsi karabhoru ghane niśīthe prāṇādhiko vasati yatra janaḥ priyo me
ekākinī vada kathaṃ na bibheṣi bāle nanv asti puṅkhita-śaro madanaḥ sahāyaḥ //

udeti yasyāṃ na niśākaro ripus tithir nu kā puṇyavatībhir āpyate
itīva duṣṭyā paridevite muhuḥ kuhū kuhūr ity alam āha kokilaḥ //

mātar gehini yady ayaṃ hata-śukaḥ saṃvardhanīyas mayā lauhaṃ pañjaram asya durṇayavato gāḍhāṃ tadā kāraya
adyainaṃ vadarī-nikuñja-kuhare līnam pracaṇḍorage karṣantyā mama tāvad aṅga-likhanair evāpad eṣā gatā //

dhvastaṃ kena vilepanaṃ kuca-yuge kenāñjanaṃ netrayo rāgaḥ kena tavādhare pramathitaḥ keśeṣu kena srajaḥ
tenāśeṣa-janaugha-kalmaṣam uṣā nīlābja-bhāsā sakhi kiṃ kṛṣṇena na yāmunena payasā kṛṣṇānurāgas tava //

ākṛṣyādāv amanda-grahamalakacayaṃ vaktram āsajya vaktre kaṇṭhe lagnaḥ sukaṇṭhaḥ punar api kucayor datta-gāḍhāṅga-saṅgaḥ
baddhāsaktir nitambe patati caraṇayor yaḥ sa tādṛk priyo me bāle lajjā praṇaṣṭā na hi na hi kuṭile colakaḥ kiṃ trapā-kṛt //

āmodinā samadhunā paridhūsareṇa savyākula-bhramavatā patatā purastāt
āyāsitāsmi sakhi tena divāvasāne mattena kiṃ praṇayinā na hi kesareṇa //

pānthe padmasaro 'ntaśādvala-bhuvi nyasyāñcalaṃ śāyini tvaṃ śrāntāsyavahaṃ ca vartma vasati-grāmo na velāpy agāt
uttāna-dviguṇāsamañjasa-milaj-jānūdarāstāṃśuka stokonmīlad-asañjitoru vayam apy ekākinaḥ kiṃ tv idam //

indur yatra na nindyate na madhuraṃ dūtī-vacaḥ śrūyate nālāpā nipatanti bāṣpa-kaluṣā nopaiti kārśyaṃ tanuḥ
svādhīnāmanukūlinīṃ sva-gṛhiṇīm āliṅgya yat supyate tat kiṃ prema gṛhāśrama-vratam idaṃ kaṣṭaṃ samācaryate //

praṇaya-viśadāṃ vaktre dṛṣṭiṃ dadāti viśaṅkitā ghaṭayati ghanaṃ kaṇṭhāśleṣaṃ sakampa-payodharā
vadati bahuśo gacchāmīti prayatna-dhṛtāpy aho ramayatitarāṃ saṃketasthā tathāpi hi kāminī //

durdina-niśītha-pavane niḥsaṃcārāsu nagara-vīthīṣu /
patyau videśayāte paraṃ sukhaṃ jaghana-capalāyāḥ //

mārge paṅkini toyadāndha-tamase niḥśabda-saṃcārakaṃ gantavyā dayitasya me 'dya vasatir mugdheti kṛtvā matim
ājānuūddhṛta-nūpurā karatalenācchādya netre bhṛśaṃ kṛcchrāl labdha-paristhitiḥ sva-bhavane panthānam abhyasyati //

bibhrāṇārdra-nakha-kṣatāni jaghane nānyatra gātre bhayān netre cumbana-pāṭale ca dadhatī nidrālase nivraṇe
svaṃ saṃketam adūram eva kamitur bhrū-saṃjñayā śaṃsatī siddhiṃ yāti viṭaika-kalpa-latikā raṇḍā na puṇyair vinā //

adya svāṃ jananīm akāraṇa-ruṣā prātaḥ sudūraṃ gatāṃ pratyānektum ito gato gṛha-patiḥ śrutvaiva madhyaṃ-dine
paṅgutvena śarīra-jarjaratayā prāyaḥ sa lakṣyākṛtir dṛṣṭo 'sau bhavatā na kiṃ pathika he sthitvā kṣaṇaṃ kathyatām //

vastra-prota-duranta-tanū purmukhāḥ saṃyamya nīvī-maṇīn udgāḍhāṃśuka-pallavena nibhṛtaṃ dattābhisāra-kramāḥ
etāḥ kuntala-mallikā-parimala-vyālola-bhṛṅgāvalī jhaṅkārair vikalīkṛtāḥ pathi bata vyaktaṃ kuraṅgī-dṛśaḥ //

patir durvañco 'yaṃ vidhuramalino vartma viṣamaṃ janaś chidrānveṣī praṇayi-vacanaṃ duṣpariharam
ataḥ kācit tanvī rati-vidita-saṃketa-gataye gṛhād vāraṃ vāraṃ nirasarad atha prāviśad atha //

udeṣyat-pīyūṣa-dyuti-ruci-kaṇārdrāḥ śaśi-maṇi sthalīnāṃ panthāno ghana-caraṇa-lākṣā-lipi-bhṛtaḥ
cakorair uḍḍīnair jhaṭiti kṛta-śaṅkāḥ pratipadaṃ parāñcaḥ saṃcārāna-vinayavatīnāṃ vivṛṇute //

malayaja-paṅka-lipta-tanavo nava-hāra-latā-vibhūṣitāḥ sitatara-danta-patra-kṛta-vaktra-ruco rucirāmalāṃśukāḥ
śaśabhṛti vitata-dhāmni dhavalayati dharām avibhāvyatāṃ gatāḥ priya-vasatiṃ vrajanti sukham eva mitho nirasta-bhiyo 'bhisārikāḥ //

niśāndhakāre vihitābhisārāḥ sakhīḥ śapantīha nitānta-mugdhā /
pathi skhalantī bata vāridhārām āliṅgituṃ vāñchanti vāri-dānām //

kṛtvā nūpura-mūkatāṃ caraṇayoḥ saṃyamya nīvī-maṇīn uddāma-dhvani-piṇḍitān parijane kiṃcic ca nidrāyite
kasmai kupyasi yāvad asmi calitā tāvad vidhi-preritaḥ kāśmīrī-kuca-kumbha-saṃbhrama-haraḥ śītāṃśur abhyudyataḥ //

urasi nihitas tāro hāraḥ kṛtā jaghane ghane kalakalavatī kāñcī pādau kvaṇanmaṇinūpurau
priyamabhisarasyevaṃ mugdhe samāhataḍiṇḍimā yadi kimadhikatrāsotkampaṃ diśaḥ samudīkṣase //

anumatam ivānetuṃ joṣaṃ tamī-tamasāṃ kulaṃ diśi diśi dṛśo vinyasyantyaḥ śiryāṅkuritāñjanāḥ
madana-huta-bhug-dhūma-cchāyaiḥ paṭair asitair vṛtāḥ prayayur arasad-bhūṣair aṅgaiḥ priyānabhisārikāḥ //