Subhāṣitaratnakośa · Chapter 20

rājanti kānta-nakhara-kṣatayo mṛgākṣyā lākṣā-rasa-drava-mucaḥ kucayor upānte
antaḥ-pravṛddha-makara-dhvaja-pāvakasya śaṅke vibhidya hṛdayaṃ niraguḥ sphuliṅgāḥ //

jayanti kāntā-stana-maṇḍaleṣu viṭārpitāny ārdra-nakha-kṣatāni
lāvaṇya-saṃbhāra-nidhāna-kumbhe mudrākṣarāṇīva manobhavasya //

kvacit tāmbūlāṅkaḥ kvacid agaru-paṅkāṅka-malinaḥ kvacic cūrṇodgāraiḥ kvacid api ca sālaktaka-padaḥ
valī-bhaṅgābhogeṣv alaka-patitākīrṇa-kusumaḥ striyāḥ sarvāvasthaṃ kathayati rataṃ pracchada-paṭaḥ //

pīna-tuṅga-kaṭhina-stanāntare kānta-dattam abalā nakha-kṣatam
āvṛṇoti vivṛṇoti cekṣate labdha-ratnam iva duḥkhito janaḥ //

uṣasi guru-samakṣaṃ lajjamānā mṛgākṣīr atirutam anukartuṃ rājakīre pravṛtte
tirayati śiśu-līlānartana-cchadma-tāla pracala-valaya-mālāsphāla-kolāhalena //

pradoṣe dampatyor nija-ruci-vibhinne praṇayinor vibhinne saṃpanne ghana-timira-saṃketa-gahane
ratautsukyāt tāmyat-tarala-manasoḥ paryavasite kṛtārthatve 'nyonyaṃ tad anu viditau kiṃ na kurutām //

paśyasi nakha-saṃbhūtāṃ rekhāṃ varatanu payodharopānte /
kiṃ vāsasā stanāntaṃ ruṇatsi hima-ruci-kṛte vacmi //

yad rātrau rahasi vyapeta-vinayaṃ dṛṣṭaṃ rasāt kāminor anyonyaṃ śayanīyam īhita-rasa-vyāpti-pravṛtta-spṛham
tat sānanda-milad-dṛśoḥ katham api smṛtvā gurūṇāṃ puroaḥ hāsodbheda-nirodha-manthara-milat-tāraṃ kathaṃcit sthitam //

kiṃ bhūṣaṇena racitena hiraṇmayena kiṃ rocanādi-racitena viśeṣakeṇa
ārdrāṇi kuṅkuma-rucīni vilāsinīnām aṅgeṣu kiṃ nakha-padāni na maṇḍalāni //

dampatyor niśi jalpator gṛha-śukenākarṇitaṃ yad-vacas tat prātar guru-sannidhau nigadatas tasyopahāraṃ vadhūḥ
karṇālaṃkṛti-padma-rāga-śakalaṃ vinyasya cañcū-puṭe vrīḍārtā prakaroti dāḍima-phala-vyājena vāg-bandhanam //

prayacchāhāraṃ me yadi tava raho-vṛttam akhilaṃ mayā vācyaṃ noccair iti gṛha-śuke jalpati śanaiḥ
vadhū-vaktraṃ vrīḍābhara-namitam antar vihasitaṃ haraty ardhonmīlan-nalina-malināvarjitam iva //

nakha-kṣataṃ yan nava-candra-sannibhaṃ sthitaṃ kṛśāṅgi stana-maṇḍale tava
idaṃ tarītuṃ trivalī-taraṅgiṇīṃ virājate pañca-śarasya naur iva //

haṃho kānta raho-gatena bhavatā yat-pūrvam āveditaṃ nirbhinnā tanur āvayor iti mayā taj-jātam adya sphuṭam
kāminyā smara-vedanākula-dṛśā yaḥ keli-kāle kṛtaḥ so 'tyarthaṃ katham anyathā dahati mām eṣa tvad-oṣṭha-vraṇaḥ //

abhimukha-patayālubhir lalāṭa-śrama-salilair avidhauta-patra-lekhaḥ /
kathayati puruṣāyitaṃ vadhūnāṃ mṛdita-hima-dyuti-durmanāḥ //

nakha-pada-valinābhīsandhi-bhāgeṣu lakṣyaḥ kṣatiṣu ca daśanānām aṅganāyāḥ sa-śeṣaḥ
api rahasi kṛtānāṃ vāg-vihīno 'pi jātaḥ surata-vilasitānāṃ varṇako varṇako 'sau //

nava-nakha-padam aṅgaṃ gopayasy aṃśukena sthagayasi punar oṣṭhaṃ pāṇinā danda-daṣṭam
pratidiśam apara-strī-saṃga-śaṃsī visarpan nava-parimala-gandhaḥ kena śakyo varītum //

kāśmīra-paṅka-khacita-stana-pṛṣṭha-tāmra paṭṭāvakīrṇa-dayitārdra-nakha-kṣatālī
eṇīdṛśaḥ kusuma-cāpa-narendra-dattā jaitra-praśastir iva citra-lipir vibhāti //

adharaḥ padmarāgo 'yam anarghaḥ sa-vraṇo 'pi te
mugdhe hastaḥ kim-artho 'yam apārtha iha dīyate //

dara-mlānaṃ vāso lulita-kusumālaṃkṛti śiraḥ ślathālokaṃ cakṣuḥ sarasa-nakha-lekhāṅkitam uraḥ
lasat-kāñcī-granthi-sphurad-aruṇa-ratnāṃśu jaghanaṃ priyāṅgonmṛṣṭāṅgyā viṣam idam iyad bhāvaka-nṛṇām //

pratyūṣe guru-sannidhau gṛha-śuke tat-tad-raho-jalpitaṃ prastotuṃ parihāsa-kāriṇi padair ardhoditair udyate
krīḍā-śārikayā nilīya nibhṛtaṃ trotuṃ trapārtāṃ vadhūṃ prārabdhaḥ sahasaiva saṃbhrama-karo mārjāra-garjā-ravaḥ //

talpe campaka-kalpite sakhi gṛhodyāne 'dya suptāsi kiṃ tat-kiñjalka-cayaṃ na paśyasi kucopānte vimardāruṇam
āḥ kiṃ chadma-vidagdha-mānini mayi brūṣe puro-bhāgini krūrair ullikhitāsmi tatra kusumāny uccinvatī kaṇṭakaiḥ //

itaḥ paurastyāyāṃ kakubhi vivṛṇoti krama-dalat tamisrā-marmāṇaṃ kiraṇa-kaṇikām ambara-maṇiḥ
ito niṣkrāmantī nava-rati-guroḥ proñchati vadhūḥ sva-kastūrī-patrāṅkura-makarikā-mudritam uraḥ //

prabhāte pṛcchantīr anurahasi-vṛttaṃ sahacarīr navoḍhā na vrīḍā-mukulita-mukhīyaṃ sukhayati
likhantīnāṃ patrāṅkuram aniśam asyās tu kucayoś camatkāro gūḍhaṃ karaja-padam āsāṃ kathayati //