સુભાષિતરત્નકોશ · અધ્યાય 20

રાજન્તિ કાન્ત-નખર-ક્ષતયો મૃગાક્ષ્યા લાક્ષા-રસ-દ્રવ-મુચઃ કુચયોર્ ઉપાન્તે
અન્તઃ-પ્રવૃદ્ધ-મકર-ધ્વજ-પાવકસ્ય શઙ્કે વિભિદ્ય હૃદયં નિરગુઃ સ્ફુલિઙ્ગાઃ ॥

જયન્તિ કાન્તા-સ્તન-મણ્ડલેષુ વિટાર્પિતાન્ય્ આર્દ્ર-નખ-ક્ષતાનિ
લાવણ્ય-સંભાર-નિધાન-કુમ્ભે મુદ્રાક્ષરાણીવ મનોભવસ્ય ॥

ક્વચિત્ તામ્બૂલાઙ્કઃ ક્વચિદ્ અગરુ-પઙ્કાઙ્ક-મલિનઃ ક્વચિચ્ ચૂર્ણોદ્ગારૈઃ ક્વચિદ્ અપિ ચ સાલક્તક-પદઃ
વલી-ભઙ્ગાભોગેષ્વ્ અલક-પતિતાકીર્ણ-કુસુમઃ સ્ત્રિયાઃ સર્વાવસ્થં કથયતિ રતં પ્રચ્છદ-પટઃ ॥

પીન-તુઙ્ગ-કઠિન-સ્તનાન્તરે કાન્ત-દત્તમ્ અબલા નખ-ક્ષતમ્
આવૃણોતિ વિવૃણોતિ ચેક્ષતે લબ્ધ-રત્નમ્ ઇવ દુઃખિતો જનઃ ॥

ઉષસિ ગુરુ-સમક્ષં લજ્જમાના મૃગાક્ષીર્ અતિરુતમ્ અનુકર્તું રાજકીરે પ્રવૃત્તે
તિરયતિ શિશુ-લીલાનર્તન-ચ્છદ્મ-તાલ પ્રચલ-વલય-માલાસ્ફાલ-કોલાહલેન ॥

પ્રદોષે દમ્પત્યોર્ નિજ-રુચિ-વિભિન્ને પ્રણયિનોર્ વિભિન્ને સંપન્ને ઘન-તિમિર-સંકેત-ગહને
રતૌત્સુક્યાત્ તામ્યત્-તરલ-મનસોઃ પર્યવસિતે કૃતાર્થત્વે ઽન્યોન્યં તદ્ અનુ વિદિતૌ કિં ન કુરુતામ્ ॥

પશ્યસિ નખ-સંભૂતાં રેખાં વરતનુ પયોધરોપાન્તે ।
કિં વાસસા સ્તનાન્તં રુણત્સિ હિમ-રુચિ-કૃતે વચ્મિ ॥

યદ્ રાત્રૌ રહસિ વ્યપેત-વિનયં દૃષ્ટં રસાત્ કામિનોર્ અન્યોન્યં શયનીયમ્ ઈહિત-રસ-વ્યાપ્તિ-પ્રવૃત્ત-સ્પૃહમ્
તત્ સાનન્દ-મિલદ્-દૃશોઃ કથમ્ અપિ સ્મૃત્વા ગુરૂણાં પુરોઅઃ હાસોદ્ભેદ-નિરોધ-મન્થર-મિલત્-તારં કથંચિત્ સ્થિતમ્ ॥

કિં ભૂષણેન રચિતેન હિરણ્મયેન કિં રોચનાદિ-રચિતેન વિશેષકેણ
આર્દ્રાણિ કુઙ્કુમ-રુચીનિ વિલાસિનીનામ્ અઙ્ગેષુ કિં નખ-પદાનિ ન મણ્ડલાનિ ॥

દમ્પત્યોર્ નિશિ જલ્પતોર્ ગૃહ-શુકેનાકર્ણિતં યદ્-વચસ્ તત્ પ્રાતર્ ગુરુ-સન્નિધૌ નિગદતસ્ તસ્યોપહારં વધૂઃ
કર્ણાલંકૃતિ-પદ્મ-રાગ-શકલં વિન્યસ્ય ચઞ્ચૂ-પુટે વ્રીડાર્તા પ્રકરોતિ દાડિમ-ફલ-વ્યાજેન વાગ્-બન્ધનમ્ ॥

પ્રયચ્છાહારં મે યદિ તવ રહો-વૃત્તમ્ અખિલં મયા વાચ્યં નોચ્ચૈર્ ઇતિ ગૃહ-શુકે જલ્પતિ શનૈઃ
વધૂ-વક્ત્રં વ્રીડાભર-નમિતમ્ અન્તર્ વિહસિતં હરત્ય્ અર્ધોન્મીલન્-નલિન-મલિનાવર્જિતમ્ ઇવ ॥

નખ-ક્ષતં યન્ નવ-ચન્દ્ર-સન્નિભં સ્થિતં કૃશાઙ્ગિ સ્તન-મણ્ડલે તવ
ઇદં તરીતું ત્રિવલી-તરઙ્ગિણીં વિરાજતે પઞ્ચ-શરસ્ય નૌર્ ઇવ ॥

હંહો કાન્ત રહો-ગતેન ભવતા યત્-પૂર્વમ્ આવેદિતં નિર્ભિન્ના તનુર્ આવયોર્ ઇતિ મયા તજ્-જાતમ્ અદ્ય સ્ફુટમ્
કામિન્યા સ્મર-વેદનાકુલ-દૃશા યઃ કેલિ-કાલે કૃતઃ સો ઽત્યર્થં કથમ્ અન્યથા દહતિ મામ્ એષ ત્વદ્-ઓષ્ઠ-વ્રણઃ ॥

અભિમુખ-પતયાલુભિર્ લલાટ-શ્રમ-સલિલૈર્ અવિધૌત-પત્ર-લેખઃ ।
કથયતિ પુરુષાયિતં વધૂનાં મૃદિત-હિમ-દ્યુતિ-દુર્મનાઃ ॥

નખ-પદ-વલિનાભીસન્ધિ-ભાગેષુ લક્ષ્યઃ ક્ષતિષુ ચ દશનાનામ્ અઙ્ગનાયાઃ સ-શેષઃ
અપિ રહસિ કૃતાનાં વાગ્-વિહીનો ઽપિ જાતઃ સુરત-વિલસિતાનાં વર્ણકો વર્ણકો ઽસૌ ॥

નવ-નખ-પદમ્ અઙ્ગં ગોપયસ્ય્ અંશુકેન સ્થગયસિ પુનર્ ઓષ્ઠં પાણિના દન્દ-દષ્ટમ્
પ્રતિદિશમ્ અપર-સ્ત્રી-સંગ-શંસી વિસર્પન્ નવ-પરિમલ-ગન્ધઃ કેન શક્યો વરીતુમ્ ॥

કાશ્મીર-પઙ્ક-ખચિત-સ્તન-પૃષ્ઠ-તામ્ર પટ્ટાવકીર્ણ-દયિતાર્દ્ર-નખ-ક્ષતાલી
એણીદૃશઃ કુસુમ-ચાપ-નરેન્દ્ર-દત્તા જૈત્ર-પ્રશસ્તિર્ ઇવ ચિત્ર-લિપિર્ વિભાતિ ॥

અધરઃ પદ્મરાગો ઽયમ્ અનર્ઘઃ સ-વ્રણો ઽપિ તે
મુગ્ધે હસ્તઃ કિમ્-અર્થો ઽયમ્ અપાર્થ ઇહ દીયતે ॥

દર-મ્લાનં વાસો લુલિત-કુસુમાલંકૃતિ શિરઃ શ્લથાલોકં ચક્ષુઃ સરસ-નખ-લેખાઙ્કિતમ્ ઉરઃ
લસત્-કાઞ્ચી-ગ્રન્થિ-સ્ફુરદ્-અરુણ-રત્નાંશુ જઘનં પ્રિયાઙ્ગોન્મૃષ્ટાઙ્ગ્યા વિષમ્ ઇદમ્ ઇયદ્ ભાવક-નૃણામ્ ॥

પ્રત્યૂષે ગુરુ-સન્નિધૌ ગૃહ-શુકે તત્-તદ્-રહો-જલ્પિતં પ્રસ્તોતું પરિહાસ-કારિણિ પદૈર્ અર્ધોદિતૈર્ ઉદ્યતે
ક્રીડા-શારિકયા નિલીય નિભૃતં ત્રોતું ત્રપાર્તાં વધૂં પ્રારબ્ધઃ સહસૈવ સંભ્રમ-કરો માર્જાર-ગર્જા-રવઃ ॥

તલ્પે ચમ્પક-કલ્પિતે સખિ ગૃહોદ્યાને ઽદ્ય સુપ્તાસિ કિં તત્-કિઞ્જલ્ક-ચયં ન પશ્યસિ કુચોપાન્તે વિમર્દારુણમ્
આઃ કિં છદ્મ-વિદગ્ધ-માનિનિ મયિ બ્રૂષે પુરો-ભાગિનિ ક્રૂરૈર્ ઉલ્લિખિતાસ્મિ તત્ર કુસુમાન્ય્ ઉચ્ચિન્વતી કણ્ટકૈઃ ॥

ઇતઃ પૌરસ્ત્યાયાં કકુભિ વિવૃણોતિ ક્રમ-દલત્ તમિસ્રા-મર્માણં કિરણ-કણિકામ્ અમ્બર-મણિઃ
ઇતો નિષ્ક્રામન્તી નવ-રતિ-ગુરોઃ પ્રોઞ્છતિ વધૂઃ સ્વ-કસ્તૂરી-પત્રાઙ્કુર-મકરિકા-મુદ્રિતમ્ ઉરઃ ॥

પ્રભાતે પૃચ્છન્તીર્ અનુરહસિ-વૃત્તં સહચરીર્ નવોઢા ન વ્રીડા-મુકુલિત-મુખીયં સુખયતિ
લિખન્તીનાં પત્રાઙ્કુરમ્ અનિશમ્ અસ્યાસ્ તુ કુચયોશ્ ચમત્કારો ગૂઢં કરજ-પદમ્ આસાં કથયતિ ॥