Subhāṣitaratnakośa · Chapter 18
lāvaṇyena pidhīyateṅgatanimā saṃdndhāryate jīvitaṃ tvad-dhyānaiḥ satataṃ kuraṅgaka-dṛśaḥ kintv etad āste navam
niḥśvāsaiḥ kuca-kumbha-pīṭha-luṭhana-pratyudgamān māṃsalaiḥ śyāmībhūta-kapolam indur adhunā yat tan mukhaṃ spardhate //
sodvegā mṛga-lāñchane mukham api svaṃ nekṣate darpaṇe trastā kokila-kūjitād api giraṃ nonmudrayaty ātmanaḥ
itthaṃ duḥsaha-dāha-dāyini dhṛta-dveṣāpi puṣpāyudhe mugdhā sā subhage tvayi pratimuhuḥ premādhikaṃ puṣyati //
vilimpanty etasmin malaya-jarasārdreṇa mahasā diśaṃ cakraṃ candre sukṛtamaya tasyā mṛga-dṛśaḥ
dṛśor bāṣpaḥ pāṇau vadanam asavaḥ kaṇṭha-kuhare hṛdi tvaṃ hrīḥ pṛṣṭhe vacasi ca guṇā eva bhavataḥ //
ambhoruhaṃ vadanam ambakam indukāntaḥ pāthonidhiḥ kusuma-cāpa-bhṛto vikāraḥ
prādurbabhūva subhaga tvayi dūrasaṃsthe caṇḍāla-candra-dhavalāsu niśāsu tasyāḥ //
vaktrendor na haranti bāṣpa-payasāṃ dhārā-manojñāṃ śriyaṃ niḥśvāsā na kadarthayanti madhurāṃ bimbādharasya dyutim
tasyās tvad-virahe vipakva-lavalī-lāvaṇya-saṃvādinī chāyā kāpi kapolayor anudinaṃ tasyāḥ paraṃ śuṣyati //
tāpo 'mbhaḥ prasṛtiṃ pacaḥ pracayavān bāṣpaḥ praṇālocitaḥ śvāsānartita-dīpa-varti-latikāḥ pāṇḍimni magnaṃ vapuḥ
kiṃ cānyat kathayāmi rātrim akhilāṃ tvad-vartma-vātāyane hasta-cchatra-niruddha-candra-mahasas tasyāḥ sthitir vartate //
candraṃ candana-kardamena likhitaṃ sā mārṣṭi daṣṭādharā vandyaṃ nindati yac ca manmatham asau bhaṅktvāgrahas tāṅgulīḥ
kāmaḥ puṣpa-śaraḥ kileti sumano-vargaṃ lunīte ca yat tat kāṃ sā subhaga tvayā varat-tanur bātūlatāṃ lambhitā //
vapuḥ śāraṅgākṣyās tad avirala-romāñca-nicayaṃ tvayi svapnāvāpte snapayati paraḥ kheda-visaraḥ
balākarṣa-tryuṭyad-valayaja-kaḍatkāra-ninadair vinidrāyāḥ paścād anavarata-bāṣpāmbu-nivahāḥ //
no śakyā gadituṃ smarānala-daśā yāsyās tvayi prasthite patraiḥ sāsra-sakhī-janoparacite talpe luṭhantyā muhuḥ
yad liptaṃ kuca-candanena sutanor adyāpi candra-cchalāc chvāsoḍḍīna-viśuṣka-pāṇḍu-bisinī-patraṃ divi bhrāmyati //
prakaṭayati kṣaṇa-bhaṅgaṃ paśyati sarvaṃ jagad gataṃ śūnyam /
ācarati smṛti-bāhyaṃ jātā sā bauddha-buddhir iva //
tvad-arthinī candana-bhasma-digdhā lalāṭa-lekhāśru-jalābhiṣiktā
mṛṇāla-cīraṃ dadhatī stanābhyāṃ smaropadiṣṭaṃ carati vrataṃ sā //
ye nirdahanti daśana-śvasitāvalokaiḥ krūraṃ dvi-jihva-kuṭilāḥ kva vilāsinas te
bhīṣmoṣmabhiḥ smaraṇa-mātra-viṣais taveyam avyāla mārayati kāpi bhujaṅga-bhaṅgiḥ //
svedāpūra-vilupta-kuṅkuma-rasāśleṣāvila-pracchadāt talpād vyakta-manobhavānala-śikhālīḍhād ivāśaṅkitā
sā bālā balavan-mṛgāṅka-kiraṇair utpāditāntar-jvarā tvat-saṃkalpa-jaḍe tva-aṅka-śayane nidrā-sukhaṃ vāñchati //
dhūmeneva hate dṛśau visṛjato bāṣpaṃ pravāha-kṣama kathotpheṇam ivātta-candana-rasaṃ svedaṃ vapur muñcati
antaḥprajvalitasya kāma-śikhino dāhārjitair bhasmabhiḥ śvāsā-vega-vinirgatair iva tanoḥ pāṇḍutvam unmīlati //
atraiva svayam eva citra-phalake kampa-skhalal-lekhayā saṃtāpārtivinodanāya katham apy ālikhya sakhyā bhavān
bāṣpa-vyākulam īkṣitaḥ sapulakaṃ cūtāṅkurair arcito mūrdhnā ca praṇataḥ sakhīṣu madana-vyājena cāpahnutaḥ //
sā sundarī tava viyoga-hutāśane 'sminn abhyukṣya bāṣpa-salilair nija-deha-havyam
janmāntare viraha-duḥkha-vināśa-kāmā puṃskokilābhihiti-mantra-padair juhoti //
subhaga sukṛta-prāpyo yadyapy asi tvam asāv api priya-sahacarī nādhanyānām upaiti vidheyatām
tad alam adhunā nirbandhena prasīda parasparaṃ praṇaya-madhuraḥ sad-bhāvo vāṃ cirāya vivardhatām //
dolālolāḥ śvasana-marutaś cakṣuṣī nirjharābhe tasyāḥ śuṣyat-tagara-sumanaḥ-pāṇḍurā gaṇḍa-bhittiḥ
tad-gātrāṇāṃ kim iva hi bahu brūmahe durbalatvaṃ yeṣām agre pratipad uditā candralekhāpy atanvī //
asyās tāpam ahaṃ mukunda kathayāmy eṇīdṛśas te kathaṃ padminyāḥ sarasaṃ dalaṃ vinihitaṃ yasyāḥ satāpe hṛdi
ādau śuṣyati saṃkucaty anu tataś cūrṇatvam āpadyate paścān murmuratāṃ dadhad dahati ca śvāsāvadhūtaḥ śikhī //
viṣaṃ candrālokaḥ kumuda-vana-vāto hutavahaḥ kṣata-kṣāro hāraḥ sa khalu puṭa-pāko malayajaḥ
aye kiṃcid vakre tvayi subhaga sarve katham amī samaṃ jātās tasyām ahaha viparīta-prakṛtayaḥ //
tvāṃ cintā-parikalpitaṃ subhaga sā saṃbhāvya romāñcitā śūnyāliṅgana-saṃcalad-bhuja-yugenātmānam āliṅgati
kiṃ cānyad-viraha-vyathā-praṇayiṇīṃ saṃprāpya mūrcchāṃ cirāt pratyujjīvati karṇa-mūla-paṭhitais tvan-nāma-mantrākṣaraiḥ //
gāḍhāv adhaḥ-kṛta-bali-tritayau susaṅga tuṅgau stanāv iti tayos talam ārtam āgāt /
tasyāḥ sphuṭaṃ hṛdayam ity api na smareṣūnta rakṣataḥ praviśato vimukho 'tha vā kva //
mṛga-śiśu-dṛśas tasyās tāpaṃ kathaṃ kathayāmi te dahana-patitā dṛṣṭā mūrtir mayā na hi vaidhavī
iti tu niyataṃ nārī-rūpaḥ sa loka-dṛśāṃ priyas tava śaṭhatayā śilpotkarṣo vidher vighaṭiṣyate //
punaruktāvadhi-vāsaram etasyāḥ kitava paśya gaṇayantyāḥ /
iyam iva karajaḥ kṣīṇas tvam iva kaṭhorāṇi parvāṇi //
Original text: Subhāṣitaratnakośa · Edition: D.D. Kosambi and V.V. Gokhale. Cambridge, Massachusetts 1957 (Harvard Oriental Series, 42) · Data entry Harunaga Isaacson · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0