Subhāṣitaratnakośa · Chapter 13

kundasyāpi na pūjana-vyatikare nāpy ātmano maṇḍane vyāpāre 'pi tathā praheṇaka-vidher nārghanti baddhādarāḥ
nāryaḥ kunda-caturthikā-mahasam ārambhābhiṣeke yathā hūtānaṅgam ulūlu-kākala-ravaiḥ prīṇanti yūnāṃ manaḥ //

durlakṣyā syād damanaka-vane dhūma-dhūmre patantī kārīṣāgneḥ paṭamaya-gṛhā vāma-līlāṃ tanoti
prādurbhāvaṃ tirayati raver adhvagānām idānīṃ sarvāṅgīṇaṃ diśati palitaṃ lomalagnā himānī //

pūṣā prātar gagana-pathikaḥ prasthitaḥ pūrva-śailāt sūcī-bhedya-prabala-mahikā-jāla-kanthāvṛtāṅgaḥ
rātriṃ sarvāṃ hutavaha-pariṣvaṅga-bhājo 'pi manye jāḍyābaddhān tvarayitum ayaṃ drāṅ na śaknoti pādān //

pānthasyārāt kṣaṇam iva gater mandimānaṃ diśanti pratyūṣeṣu pratanu-salilodgīrṇa-bāṣpa-pravāhāḥ
vārāṃ pūrṇā iva sacakitā vāra-pārīṇa-dṛṣṭer dūrottānā api śikhariṇāṃ nirjhara-droṇi-mārgāḥ //

dūra-proṣitakair avākara-parīhāsāḥ sva-kāntāśmasu prāleya-snapiteṣu mukta-salilotpāda-spṛhā-kelayaḥ
kṣīyante suratāntare 'pi na dṛśāṃ pātrīkṛtāṃ kāmibhiḥ saubhāgyāpagamād ivendu-mahasāṃ lāvaṇya-śūnyāḥ śriyaḥ //

haṃsair jarjara-rūkṣa-pakṣa-malinair naktaṃ divāntar-bahis tiṣṭhadbhiḥ parivārya bandhubhir iva snigdhaiḥ kṛtāvekṣaṇam
pratyāsīdati vallabhe jalaruhāṃ kṣāmāyamāṇa-dyutau bāṣpān ujjhati vāri vāri-ruhiṇī-nāśād ivopārjitān //

dhanyānāṃ nava-pūga-pūrita-mukha-śyāmāṅganāliṅgan prāptāneka-sukha-pramoda-vapuṣāṃ ramyas tuṣārāgamaḥ
asmākaṃ tu vidīrṇa-daṇḍita-paṭī-pracchāditodghāṭita kroḍa-svīkṛta-jānu-vepathumatāṃ cetaḥ paraṃ sīdati //

kampante kapayo bhṛśaṃ jala-kṛśaṃ gojāvikaṃ glāyati śvā cullīkuharodaraṃ kṣaṇam api kṣipto 'pi naivojjhati
śītārti-vyasanāturaḥ punar ayaṃ dīno janaḥ kūrvavat svāny aṅgāni śarīra eva hi nije nihnotum ākāṅkṣati //

idānīm arghanti prathama-kalama-ccheda-muditā navāgrānna-sthāle parimala-muco hālika-gṛhāḥ
udañcad-dor-vallī-valita-valayābhir yuvatibhir gṛhīta-protkṣipta-bhramita-masṛṇodīrṇa-musalāḥ //

pāka-kṣāma-tilāḥ samutsukayituṃ śaktāḥ kapotān bhuvaḥ śyāmatvaṃ phala-pīḍyamāna-kusumān āpadyate sarṣapān
vāyur vyasta-śaṇas tuṣāra-kaṇavān abhyeti kampa-pradaḥ pānthaiḥ śuṣka-vivāda-baddha-kalahaiḥ puṇyāgnir āsevyate //

siddhārthāḥ phala-sūci-bandha-gurubhir lolanty amī pallavair ucchindanty adha eva bandhuratayā kolī-phalāny arbhakāḥ
pāka-praślatha-patra-koṣa-dalanavyaktāṅkura-granthayo niṣṭhīvanty api hasta-yantra-kalitāḥ puṇḍrekṣa-yaṣṭyo rasam //

vyathita-vanitā-vaktraupamyaṃ bibharti niśāpatir galita-vibhavasyājhevādya dyutir masṛṇā raveḥ
abhinava-vadhū-roṣa-svāduḥ karīṣa-tanūnapād asarala-janāśelṣa-krūras tuṣāra-samīraṇaḥ //

vāraṃ vāraṃ tuṣārānila-tulita-palāloṣmaṇāṃ pāmarāṇāṃ daṇḍa-vyāghaṭṭanābhiḥ krama-pihita-rucau bodhyamāne kṛśānau
uddhūmair bīja-koṣoccaṭana-paṭu-ravaiḥ sarṣapa-kṣoda-kūṭaiḥ koṇe koṇe khalānāṃ parisara-sa-kaṭuḥ kīryate ko 'pi gandhaḥ //

naṣṭa-prāyāḥ pralayamahikā-juṣṭa-jīrṇaiḥ pratānair bījāny evonmada-para-bhṛtālocanāpāṭalāni
utpākatvād vighaṭita-śamī-koṣa-saṃdarśitāni vyākurvanti sphuṭa-sahacarī-vīrudhaḥ kṛṣṇalānām //

śuka-snigdhaiḥ patrair yuvati-kara-dīrghaiḥ kiśalayaiḥ phalinyo rājante hima-samaya-saṃvardhita-rucaḥ
manojñā mañjaryo harita-kapiśaiḥ pāṃsu-mukulaiḥ sphuṭanti pratyaṅgaṃ paṭu-parimalāhūta-madhupāḥ //

māṣīṇaṃ muṣitaṃ yaveṣu yavasa-śyāmā cchaviḥ śīryate grāmāntāś ca masūra-dhūsara-bhuvaḥ smeraṃ yamānī-vanam
puṣpāḍhyāḥ śata-puṣpikāḥ phala-bhṛtaḥ siddhyanti siddhārthakāḥ snigdhāḥ vāstuka-vāstavaḥ stavakita-stambā ca kustumbinī //

puraḥ pāṇḍu-prāyaṃ tad-anu kapilimnā kṛta-padaṃ tataḥ pākotsekād aruṇa-guṇa-saṃsargita-vapuḥ
śanaiḥ śoṣārambhe sthapuṭa-nija-viṣkambha-viṣamaṃ vane vītāmodaṃ badaram arasatvaṃ kalayati //