Subhāṣitaratnakośa · Chapter 11

aindraṃ dhanuḥ pāṇḍu-payo-dhareṇa śarad dadhānārdra-nakha-kṣatābham
prasādayantī sa-kalaṅkam induṃ tāpaṃ raver abhyadhikaṃ cakāra //

yadyapy ahaṃ śaśimukhi vimalāmbara-śrīr bandūka-puṣpa-rucirādhara-pallavāpi
dhiṅ māṃ tathāpi galitoru-payodharatvād ity uccakaiḥ śarad iyaṃ vahatīva tāpam //

te haṃsātithi-vatsalā jalaruhāṃ kālena pītāyuṣāṃ saṃjīvauṣadhayo jarā jalamucām ete śarad-vāsarāḥ
yeṣv abhyāgata-khañjarīṭa-śabalās toyāpasāra-krama stoka-stoka-taraṅgitānta-pulināḥ karṣanti nadyo manaḥ //

dhūmraiḥ pakṣa-puṭaiḥ patadbhir abhitaḥ pāṇḍūdaraiḥ khañjanair āyāntīṃ śaradaṃ kiranti rabhasāl lājair ivāśāṅganāḥ
maṅgalyaṃ ca kalaṅka-pallava-sakhaṃ smerānanā śarvarī jyotsnā-tarpaṇa-gauram indu-kalaśaṃ vyomāṅgane nyasyati //

dadhati dhavalāmbhoda-cchāyāṃ sita-cchada-paṅktayo divi payasi ca śvetāmbhoja-bhramaṃ pratimā-śataiḥ
vidadhati na ced utkaṇṭhārdraṃ śaran maṇi-nūpura dhvanita-madhurottāla-snigdhair manaḥ kvaṇitormibhiḥ //

ghanaiḥ śephālīnāṃ hṛdaya-niviḍāśliṣṭa-vasudhaiḥ prasūnair unnālaiḥ pulakitatarodyāna-taravaḥ
niśāntāḥ prīṇanti pramada-kurarodgīta-rabhaso nabhasvad-vyādhūta-sphuṭa-kumuda-gandha-pluta-diśaḥ //

rajaḥ-pāta-jñānāṃ kumuda-sumano-maṇḍala-bhuvi smarasyoccair mantraṃ kim api japatāṃ huṅkṛtim iyam
sthire yūnāṃ māna-graha-paribhave mūrcchati ghano dvirephācāryāṇāṃ madhu-mada-paṭīyān kalakalaḥ //

adhaḥ paśyan pārśva-dvaya-valita-sācīkṛta-śirāḥ śanaiḥ pakṣa-sthairyād divi masṛṇa-cakrākṛti-gatiḥ
cirāc cillas tiryak-tvaritataram āhāra-nipuṇo nipatyaivākasmāc cala-caraṇa-mūrdhaṃ prapatati //

dūrotpucchaḥ salaya-caraṇo lamba-lolat-patattūḥ kaṇṭenoccair mada-kala-ruta-stoka-vācāla-cañcuḥ
harṣāśrūrmi-stimita-nayana-nyasta-sotkaṇṭha-dṛṣṭeḥ kaṃcit kālaṃ naṭati nikaṭe khañjarīṭaḥ priyāyāḥ //

toyāntar-līna-mīna-pracaya-vicaya-navyāpṛta-troṭi-koṭi prāg-bhāga-prahva-kaṅkāvali-dhavala-rucaḥ paryaṭat-khañjarīṭāḥ
kūjat-kādambarājī-pihita-parisarāḥ śāradīnāṃ nadīnāṃ tīrāntā mañju-guñjan-mada-kalakuraba-śreṇayaḥ prīṇayanti //

tīkṣṇaṃ ravis tapati nīca ivācirāḍhyaḥ śṛṅgaṃ rurus tyajati mitram ivākṛtajñaḥ
toyaṃ prasīdati muner iva dharma-cintā kāmī daridra iva śoṣam upaiti paṅkaḥ //

saṃtāpinī sama-dahaṃsa-kalābhilāpā prāleya-dhāma-dhavalāmbaram ādadhānā
āpāṇḍu-pīvara-payodharam udvahantī kācid vadhūr virahiṇīva śarad vibhāti //

śanaiḥ śāntākūtāḥ sita-kala-dhara-ccheda-pulināḥ purastād ākīrṇāḥ kala-virutibhiḥ sārasa-kulaiḥ
citāś citrākārair niśi vikacana-kṣatra-kumudair nabhastaḥ syandante sarita iva dīrghā daśa diśaḥ //

āpīna-pravisāritoru-vikaṭaiḥ paścārdha-bhāgair gurur vellat-pīvara-kambalālasa-rasad-gambhīra-ghaṇṭākulaḥ
grāmānteṣu navīna-sasya-hariteṣūddāma-candrātapa smerāsu kṣaṇadāsu dhena-dhavalī-vargaḥ parikrāmati //

pṛṣṭheṣu śaṅkha-śakala-cchaviṣu cchadānāṃ rājībhir aṅkitam alaktaka-lohitābhiḥ
go-rocanā-harita-babhru bahiḥ palāśam āmodate kumudam ambhasi palvalasya //

sāndra-sthūla-naloparodha-viṣamāḥ śaṅkyāvatārāḥ puraḥ toyottīrṇa-nivṛtta-nakra-jaṭhara-kṣuṇṇa-sthalī-bālukāḥ
vyakta-vyāghra-padāṅka-paṅkti-nicitonmudrārdra-paṅkodarās saṃtrāsaṃ janayanti kuñja-saritaḥ kācābhahnīlodakāḥ //

ikṣu-tvak-kṣoda-sārāḥ śakaṭa-saraṇayo dhīra-dhūlī-patākāḥ pāka-svīkāra-namre śirasi niviśate śūka-śāleḥ śukālī
kedārebhyaḥ praṇālaiḥ praviśati śapharī-paṅktir ādhāram ārād acchaḥ kaccheṣu paṅkaḥ sukhayati saritām ātapād ukṣa-pālam //

sadyaḥ-snātānuliptā iva dadhati rucaṃ pallavāḥ kardamāṅkāḥ kacchāntāḥ kāśa-tūlaiḥ pavana-vaśa-gatair meṣa-yūthopameyāḥ
nadyaḥ pratyagra-tīropanati-sarabhasaiḥ khañjanaiḥ sāñjanākṣā haṃsāḥ kaṃsāri-deha-tviṣi gagana-tale śaṅkha-śobhāṃ vahanti //

haṃsānāṃ ninadeṣu yaiḥ kavalitair āsajyate kūjatām anyaḥ ko 'pi kaṣāya-kaṇṭha-luṭhanād āghargharo nisvanaḥ
te saṃpraty akaṭhora-vāraṇa-vadhūdantāṅkura-spardhino niryātāḥ kamalākareṣu bisinī-kandāgrima-granthayaḥ //

varāhānākṣeptuṃ kalama-kavala-pratyabhimukhān idānīṃ sīmānaḥ prati vihita-mañcāḥ svapatibhiḥ
kapotaiḥ potārthaṃ kṛta-niviḍa-nīḍā viṭapinaḥ śivābhir valmīkāḥ khara-nakhara-khātodara-mṛdaḥ //

lālā-kalpais tridaśa-kariṇāṃ dig-vadhū-hāsa-bhūtair adhva-śrānta-pravahaṇa-harit-phena-śaṅkāṃ diśadbhiḥ
vātodastaiḥ śaśadhara-kalā-komalair indra-tūlair līlottaṃsaṃ racayitum alaṃ kanyakāḥ kautukinyaḥ //

hāra-cchāyāṃ vahati kucayor antarāle mṛṇālī karṇopānte nava-kuvalayair acyutaḥ karṇikārthaḥ
yā sīmante maṇibhir aruṇaiḥ sā cchavir bandhu-jīvair veśaḥ śobhāṃ diśati paramām ārtavaḥ śāli-gopyāḥ //

dūrāpāya-prakaṭa-viṭapāḥ paryaṭat-khañjarīṭa krānta-prāntāḥ prasabha-vilasad-rājahaṃsāvataṃsāḥ
adyānandaṃ dadhati vicarac-cakravākopacañcu grāsa-trāsa-pracala-śaphara-smera-nīrās taṭinyaḥ //

unmagna-cañcala-vanāni vanāpagānām āśyānasaikata-taraṅga-paramparāṇi
nimnāvaśiṣṭa-salilāni mano haranti rodhāṃsi haṃsa-pada-mudrita-kardamāni //

vyālī-vimarda-vigalaj-jala-koṭarāṇi śākhā-vilambi-mṛta-śaivala-kandalāni
dūrībhavanti saritāṃ taṭa-kānanāni pūrva-pravāha-mahimānam udāharanti //

tṛṇa-rāja-pāka-saurabha-sugandhayaḥ pariṇatāśavo divasāḥ /
ādya-kulopanimantraṇa-suhita-dvija-duḥsahoṣmāṇaḥ //

āḍhyān nivāpalambho niketa-gāmī ca picchilaḥ panthāḥ /
dvayam ākulayati cetaḥ skandhāvāra-dvijātīnām //