Smaradīpikā · Verses 21-40

alpabhug dhārmikaś caiva satyavādī priyaṃvadaḥ /
aṣṭāṅgulo bhaven meḍhro rūpayukto mṛgo mataḥ

vṛṣo yathā udarakaṭikṛśāsyaḥ śīghragāmī natāṃsaḥ kanakaruciradehaḥ kaṣṭavādī vṛṣo 'sau

vyasanakṛpaṇabuddhiḥ strīvaśaḥ strīvilāso bahuguṇabahutejāḥ dīrghanetro 'bhimānī

upakāraparo nityaṃ strīvaśī śleṣmalas tathā /
lubdhaś ca kṛpaṇaś caiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ /
daśāṅgulaśarīras tu medasvī vṛṣabho mataḥ

hayo yathā udarakaṭikṛśāsyo dīrghakaṇṭhādharoṣṭhaḥ /
daśanavadananetraṃ tasya dīrgho 'pi nābhiḥ

lubdhaś ca kṛpaṇaś caiva mithyāvādī ca nirbhayaḥ

dvādaśāṅgulameḍhras tu kuśalo 'pi hayo mataḥ

iti puruṣalakṣaṇāni catvāri

atha strīṇāṃ jāticatuṣṭayaprakaraṇam /
padminī citriṇī caiva śaṅkhinī hastinī tathā /
pratyekaṃ ca varastrīṇāṃ khyātaṃ jāticatuṣṭayam

padminī yathā bhavati kamalanetrā nāsikād ūrdhvarandhrā aviralakucayugmā dīrghakeśā kṛśāṅgī

mṛdugamanasuśīlā nṛtyagītānuraktā sakalaguṇasuveṣā padminī padmagandhā

śaśivadanā bimbauṣṭhī tanvī tāmranakhī tathā /
mandagā lajjitā śyāmā raktaprāntavilocanā

gāyanī suratāḍhyā ca pārāvatakalasvanā /
svalpāhārā sukeśī ca padmagandhā ca padminī

citriṇī yathā bhavati vipulakeśā nātidīrghā na kharvā tilakusumasunāsā snigdhadehotpalākṣī

kaṭhinaghanakucāḍhyā sundarī bandhaśīlā nikhilaguṇavicitrā citriṇī citraveṣā

gaurāṅgī tyaktalajjā ca bāhyasaṃbhogasaṃratā /
uttānaśāyinī coṣṇā pārāvatakalasvanā

snigdhāṅgī māṃsagandhā ca svalpakāmā kṛśodarī /
dhūrtā gurunitambā ca citriṇī śrīphalastanī

dīrghākṛtidīrghasuvarṇanetrā dīrghādharā dīrghanitambabimbā /
leṣātapālaṅkṛtakaṇṭhadeśā puṃsaikacittā khalu śaṅkhinī syāt

śobhanā komalā coṣṇā dīrghā dīrghaśiroruhā /
mṛdvaṅgī kṣāragandhā ca nātisthūlā na durbalā

gaurāṅgī tīkṣṇanāsā ca pīnastanī vicakṣaṇā /
viśālajaghanā krūrā suratāḍhyā ca śaṅkhinī