સ્મરદીપિકા · શ્લોક 21-40

અલ્પભુગ્ ધાર્મિકશ્ ચૈવ સત્યવાદી પ્રિયંવદઃ ।
અષ્ટાઙ્ગુલો ભવેન્ મેઢ્રો રૂપયુક્તો મૃગો મતઃ

વૃષો યથા ઉદરકટિકૃશાસ્યઃ શીઘ્રગામી નતાંસઃ કનકરુચિરદેહઃ કષ્ટવાદી વૃષો ઽસૌ

વ્યસનકૃપણબુદ્ધિઃ સ્ત્રીવશઃ સ્ત્રીવિલાસો બહુગુણબહુતેજાઃ દીર્ઘનેત્રો ઽભિમાની

ઉપકારપરો નિત્યં સ્ત્રીવશી શ્લેષ્મલસ્ તથા ।
લુબ્ધશ્ ચ કૃપણશ્ ચૈવ મિથ્યાવાદી ચ નિર્ભયઃ ।
દશાઙ્ગુલશરીરસ્ તુ મેદસ્વી વૃષભો મતઃ

હયો યથા ઉદરકટિકૃશાસ્યો દીર્ઘકણ્ઠાધરોષ્ઠઃ ।
દશનવદનનેત્રં તસ્ય દીર્ઘો ઽપિ નાભિઃ

લુબ્ધશ્ ચ કૃપણશ્ ચૈવ મિથ્યાવાદી ચ નિર્ભયઃ

દ્વાદશાઙ્ગુલમેઢ્રસ્ તુ કુશલો ઽપિ હયો મતઃ

ઇતિ પુરુષલક્ષણાનિ ચત્વારિ

અથ સ્ત્રીણાં જાતિચતુષ્ટયપ્રકરણમ્ ।
પદ્મિની ચિત્રિણી ચૈવ શઙ્ખિની હસ્તિની તથા ।
પ્રત્યેકં ચ વરસ્ત્રીણાં ખ્યાતં જાતિચતુષ્ટયમ્

પદ્મિની યથા ભવતિ કમલનેત્રા નાસિકાદ્ ઊર્ધ્વરન્ધ્રા અવિરલકુચયુગ્મા દીર્ઘકેશા કૃશાઙ્ગી

મૃદુગમનસુશીલા નૃત્યગીતાનુરક્તા સકલગુણસુવેષા પદ્મિની પદ્મગન્ધા

શશિવદના બિમ્બૌષ્ઠી તન્વી તામ્રનખી તથા ।
મન્દગા લજ્જિતા શ્યામા રક્તપ્રાન્તવિલોચના

ગાયની સુરતાઢ્યા ચ પારાવતકલસ્વના ।
સ્વલ્પાહારા સુકેશી ચ પદ્મગન્ધા ચ પદ્મિની

ચિત્રિણી યથા ભવતિ વિપુલકેશા નાતિદીર્ઘા ન ખર્વા તિલકુસુમસુનાસા સ્નિગ્ધદેહોત્પલાક્ષી

કઠિનઘનકુચાઢ્યા સુન્દરી બન્ધશીલા નિખિલગુણવિચિત્રા ચિત્રિણી ચિત્રવેષા

ગૌરાઙ્ગી ત્યક્તલજ્જા ચ બાહ્યસંભોગસંરતા ।
ઉત્તાનશાયિની ચોષ્ણા પારાવતકલસ્વના

સ્નિગ્ધાઙ્ગી માંસગન્ધા ચ સ્વલ્પકામા કૃશોદરી ।
ધૂર્તા ગુરુનિતમ્બા ચ ચિત્રિણી શ્રીફલસ્તની

દીર્ઘાકૃતિદીર્ઘસુવર્ણનેત્રા દીર્ઘાધરા દીર્ઘનિતમ્બબિમ્બા ।
લેષાતપાલઙ્કૃતકણ્ઠદેશા પુંસૈકચિત્તા ખલુ શઙ્ખિની સ્યાત્

શોભના કોમલા ચોષ્ણા દીર્ઘા દીર્ઘશિરોરુહા ।
મૃદ્વઙ્ગી ક્ષારગન્ધા ચ નાતિસ્થૂલા ન દુર્બલા

ગૌરાઙ્ગી તીક્ષ્ણનાસા ચ પીનસ્તની વિચક્ષણા ।
વિશાલજઘના ક્રૂરા સુરતાઢ્યા ચ શઙ્ખિની