Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 97

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe bhasmāsuravadho nāma ṣaṇṇavatitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 97
mārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchec ca rājendra dhanadaṃ tīrtham uttamam /
narmadādakṣiṇe kūle sarvapāpakṣayaṃkaram

sarvatīrthaphalaṃ tatra prāpyate nātra saṃśayaḥ /
caitramāse trayodaśyāṃ śuklapakṣe jitendriyaḥ

upoṣya parayā bhaktyā rātrau kurvīta jāgaram /
pañcāmṛtena rājendra snāpayed varadaṃ vibhum

pūjayedbhaktiyuktena gītavādyaṃ pradāpayet /
prabhāte pūjayed viprānātmanaḥ śreya icchatā

pratigrahāvimuktāś ca vidyāsiddhāntavādinaḥ /
bhartavyā hi priyair bhaktyā parivādavivarjitāḥ

pūjayed gohiraṇyena vastrālaṃkaraṇena ca /
hastyaśvarathadānena sarvapāpakṣayo bhavet

trijanmajanitaṃ pāpaṃ dhanadasya prabhāvataḥ /
svargadaṃ durvinītānāṃ vinītānāṃ ca muktidam

dhanavān sa naravyāghra bhavej janmani janmani /
kulīnatvaṃ svarūpatvaṃ duḥkhaṃ nāsti nirantaram

vyādhes tu na bhayaṃ teṣāṃ nanded dhanadasevanāt /
dhanasya ca yas tīrthe vidyāṃ vai pradadāti hi

sa yāti bhāskaraṃ lokaṃ sarvaduḥkhavivarjitaḥ /
mārkaṇḍeya uvāca:
ahaṃ te kathayiṣyāmi cetihāsaṃ purātanam

dve bhāryye kaśyapasyāstāṃ sarvalokeṣv anuttame /
garutmān vinatāputraḥ kadrūputroragāḥ smṛtāḥ

santoṣeṇa dvayaṃ tāta tiṣṭhataḥ kāśyape gṛhe /
kadrvās tu bhaginī tatra iṣṭā ca vinatā tathā

krīḍed vinatayā sārdhaṃ kaśyapo 'pi prajāpatiḥ /
tatas tv ekadine pārtha āśramasthā suśobhanā

uccaiḥśravohayaṃ dṛṣṭvā ativegaṃ nabhaḥsthitam /
paśya paśya ca tanvaṅgi aśvaṃ sarvatra pāṇḍuram

dhāvamānam aviśrāntaṃ javena mānasopamam /
kadrūr uvāca:
katham etat tu tanvaṅgi kṛṣṇaṃ jalpasi pāṇḍuram

asatyaṃ bhāṣitaṃ bhadre yamalokaṃ gamiṣyasi /
vinatovāca:
satyānṛte tu vacane paṇo 'yaṃ me 'stu te 'dhunā

sahasraṃ caiva varṣāṇām ajñātvā dāsyatāṃ vrajet /
asatyā yadi me vāṇī kṛṣṇa uccaiḥśravāhayaḥ

tadāhaṃ tvad gṛhe dāsī sarvadaiva bhavāmi hi /
yadi tūccaiḥśravāḥ śveto dāsī tvaṃ madgṛhe punaḥ

evaṃ parasparaṃ dvābhyāṃ dāsīyam abravīd iti /
svāśramaṃ hi gatā kadrū rātrau cintāturā sthitā

śvetavarṇaṃ tu kathitaṃ śyāmaṃ tamaśvakaṃ tadā /
putrāṇāṃ kathitaṃ pārtha paṇaścaiva kṛto mayā

śrutaṃ sarvais tathā vākyaṃ sarpair mātṛpaṇas tadā /
jātā dāsī na sandehaḥ śveto bhāskaravāhanaḥ

kadrūr uvāca:
yathāhaṃ na bhave dāsī tatkāryaṃ ca vicintyatām /
uccaiḥśravo romakūpe viśadhvaṃ yūyameva ca

ekaṃ muhūrtaṃ tiṣṭhadhvaṃ yāvat kṛṣṇaḥ pradṛśyate /
kṣaṇenaikena bhavatāṃ dāsī sā bhavate mama

dāsītve yā tu tanvaṅgī vinatā satyagārvitā /
tataḥ svasthānagāḥ sarve bhavantu sukhinaḥ sadā

sarpā ūcuḥ:
yathā tvaṃ jananī caiva sarveṣāṃ bhuvi pannagī /
tathā sāpi viśeṣaṇa vañcitavyā na mātṛvat

tataḥ sā tena vākyena kruddhā kālānalopamā /
mama vākyam akurvāṇā ye kecid bhuvi pannagāḥ

havyavāhamukhaṃ sarve yāsyantīty avicāriṇaḥ /
tena vākyena bhītāste hayaromasuveṣṭitāḥ

naṣṭāḥ kecid diśo divyāḥ kadrūśāpabhayānvitāḥ /
kecid gaṅgājale naṣṭāḥ kecin naṣṭāḥ sarasvatīm

kecin mahodadhiṃ nītāḥ praviṣṭā vindhyakandare /
āśritya narmadātoyaṃ maṇināgottamo nṛpa

cacāra vipulaṃ bhaktyā uttare narmadātaṭe /
mātṛśāpadharo nāgaḥ praviṣṭo narmadājale

tvatprasādena bho nātha mātṛśāpaṃ tarāmy aham /
havyavāhamukhaṃ yasmāt prayāmi na jagatpate

īśvara uvāca:
havyavāhamukhaṃ vatsa na yāsyasi mamājñayā /
mama lokanivāso 'pi tava putra bhaviṣyati

maṇināga uvāca:
asmin sthāne mahādeva sthīyatām aṃśabhāgataḥ /
sahasrāṃśena bhāgena sthīyatāṃ narmadājale

upakārāya lokānāṃ mama nāmnā ca śaṅkara /
īśvara uvāca:
sthāpaya svaparaṃ liṅgamājñayā mama pannaga

ityuktvāntardadhe devastadaiva śivayā saha /
tatra tīrthe tu ye bhaktyā śucayo yatamānasāḥ

pañcamyāṃ ca caturdaśyām aṣṭamyāṃ śuklapakṣake /
arcayanti sadā pārtha nopasarpanti te yamam

dadhnā ca madhunā caiva ghṛtena kṣīrato janāḥ /
snāpayanti virūpākṣam umādehārdhadhāriṇam

kāmāṅgadahanaṃ devaṃ mahāsuraniṣūdanam /
saṃsnāpayanti ye bhaktyā paśyanti paramaṃ padam

ṣaṭkarmaniratās tāta śūdrapraṇayavarjitāḥ /
te 'pi yānti paraṃ lokaṃ sarvapāpavivarjitāḥ

vrātyāṃś ca durdharān ṣaṇḍhān vārdhakyāṃś ca kṛṣīvalān /
bhinnadṛṣṭikarān viprān kaścinnaiva ca pūjayet

vṛṣalī mandire yasya mahiṣaṃ yas tu vāhayet /
te viprā dūratas tyājyā vrate śrāddhe nṛpeśvara

kāṇāḥ kuṇḍāś ca golāś ca vaidyāś caiva vivarjitāḥ /
naite pūjyā dvijāḥ pārtha maṇināgeśvare śubhe

yadīcched ūrdhvagamanāṃ pitṛṇām ātmanas tathā /
sarvāṅgarucirāṅgāś ca sadā pūjyā dvijās tu vai

sa yāti paramaṃ lokaṃ yāvad āhūtasamplavam /
tataḥ svargāc cyutaḥ so 'pi jāyate vipule kule

maṇināgeśvaraṃ devaṃ yaḥ paśyati narādhipa /
dhenuṃ śayyāṃ tathā chatraṃ kanyāṃ dāsīṃ subhaktitaḥ

pātre dadyāt tu rājendra yadīcchec chreya ātmanaḥ /
surabhīṇi ca puṣpāṇi gandhavastrāṇi dāpayet

dīpaṃ dhānyaṃ gṛhaṃ śubhraṃ sarvopaskarasaṃyutam /
dadate ye narā bhaktyā te vrajanti triviṣṭapam

maṇināge nṛpa svarṇapannago yaḥ pradīyate

pātakāni pralīyanta āmapātre jalaṃ yathā /
narmadātoyasaṃsiddhaṃ bhojyaṃ viprāya dīyate

te 'pi pāpair vinirmuktāḥ krīḍante daivataiḥ saha /
tyāgino bhogasaṃyuktā dharmākhyānaratāḥ sadā

devadvijaguror bhaktās tīrthasevāparāyaṇāḥ /
mātāpitṛsvāmibhaktāḥ krodhadrohavivarjitāḥ

etaiḥ sarvair guṇair yuktā ye narāḥ pāṇḍunandana /
jāyante svargakāmāś ca svarge vāso bhaviṣyati

sarvatīrthavaraṃ tīrthaṃ maṇināgaṃ nṛpottama /
tīrthākhyānam idaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhec chṛṇuyād api

so 'pi pāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate /
na viṣaṃ kramate teṣāṃ vicaranti yathecchayā

bhādrapadyāṃ ca yaḥ ṣaṣṭhyāṃ bhādre snāyāc ca darśake /
tasya puṇyaphalāvāptir ākhyānakathanena tu