સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 97

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે ભસ્માસુરવધો નામ ષણ્ણવતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 97
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
તતો ગચ્છેચ્ ચ રાજેન્દ્ર ધનદં તીર્થમ્ ઉત્તમમ્ ।
નર્મદાદક્ષિણે કૂલે સર્વપાપક્ષયંકરમ્

સર્વતીર્થફલં તત્ર પ્રાપ્યતે નાત્ર સંશયઃ ।
ચૈત્રમાસે ત્રયોદશ્યાં શુક્લપક્ષે જિતેન્દ્રિયઃ

ઉપોષ્ય પરયા ભક્ત્યા રાત્રૌ કુર્વીત જાગરમ્ ।
પઞ્ચામૃતેન રાજેન્દ્ર સ્નાપયેદ્ વરદં વિભુમ્

પૂજયેદ્ભક્તિયુક્તેન ગીતવાદ્યં પ્રદાપયેત્ ।
પ્રભાતે પૂજયેદ્ વિપ્રાનાત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા

પ્રતિગ્રહાવિમુક્તાશ્ ચ વિદ્યાસિદ્ધાન્તવાદિનઃ ।
ભર્તવ્યા હિ પ્રિયૈર્ ભક્ત્યા પરિવાદવિવર્જિતાઃ

પૂજયેદ્ ગોહિરણ્યેન વસ્ત્રાલંકરણેન ચ ।
હસ્ત્યશ્વરથદાનેન સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

ત્રિજન્મજનિતં પાપં ધનદસ્ય પ્રભાવતઃ ।
સ્વર્ગદં દુર્વિનીતાનાં વિનીતાનાં ચ મુક્તિદમ્

ધનવાન્ સ નરવ્યાઘ્ર ભવેજ્ જન્મનિ જન્મનિ ।
કુલીનત્વં સ્વરૂપત્વં દુઃખં નાસ્તિ નિરન્તરમ્

વ્યાધેસ્ તુ ન ભયં તેષાં નન્દેદ્ ધનદસેવનાત્ ।
ધનસ્ય ચ યસ્ તીર્થે વિદ્યાં વૈ પ્રદદાતિ હિ

સ યાતિ ભાસ્કરં લોકં સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અહં તે કથયિષ્યામિ ચેતિહાસં પુરાતનમ્

દ્વે ભાર્ય્યે કશ્યપસ્યાસ્તાં સર્વલોકેષ્વ્ અનુત્તમે ।
ગરુત્માન્ વિનતાપુત્રઃ કદ્રૂપુત્રોરગાઃ સ્મૃતાઃ

સન્તોષેણ દ્વયં તાત તિષ્ઠતઃ કાશ્યપે ગૃહે ।
કદ્ર્વાસ્ તુ ભગિની તત્ર ઇષ્ટા ચ વિનતા તથા

ક્રીડેદ્ વિનતયા સાર્ધં કશ્યપો ઽપિ પ્રજાપતિઃ ।
તતસ્ ત્વ્ એકદિને પાર્થ આશ્રમસ્થા સુશોભના

ઉચ્ચૈઃશ્રવોહયં દૃષ્ટ્વા અતિવેગં નભઃસ્થિતમ્ ।
પશ્ય પશ્ય ચ તન્વઙ્ગિ અશ્વં સર્વત્ર પાણ્ડુરમ્

ધાવમાનમ્ અવિશ્રાન્તં જવેન માનસોપમમ્ ।
કદ્રૂર્ ઉવાચ:
કથમ્ એતત્ તુ તન્વઙ્ગિ કૃષ્ણં જલ્પસિ પાણ્ડુરમ્

અસત્યં ભાષિતં ભદ્રે યમલોકં ગમિષ્યસિ ।
વિનતોવાચ:
સત્યાનૃતે તુ વચને પણો ઽયં મે ઽસ્તુ તે ઽધુના

સહસ્રં ચૈવ વર્ષાણામ્ અજ્ઞાત્વા દાસ્યતાં વ્રજેત્ ।
અસત્યા યદિ મે વાણી કૃષ્ણ ઉચ્ચૈઃશ્રવાહયઃ

તદાહં ત્વદ્ ગૃહે દાસી સર્વદૈવ ભવામિ હિ ।
યદિ તૂચ્ચૈઃશ્રવાઃ શ્વેતો દાસી ત્વં મદ્ગૃહે પુનઃ

એવં પરસ્પરં દ્વાભ્યાં દાસીયમ્ અબ્રવીદ્ ઇતિ ।
સ્વાશ્રમં હિ ગતા કદ્રૂ રાત્રૌ ચિન્તાતુરા સ્થિતા

શ્વેતવર્ણં તુ કથિતં શ્યામં તમશ્વકં તદા ।
પુત્રાણાં કથિતં પાર્થ પણશ્ચૈવ કૃતો મયા

શ્રુતં સર્વૈસ્ તથા વાક્યં સર્પૈર્ માતૃપણસ્ તદા ।
જાતા દાસી ન સન્દેહઃ શ્વેતો ભાસ્કરવાહનઃ

કદ્રૂર્ ઉવાચ:
યથાહં ન ભવે દાસી તત્કાર્યં ચ વિચિન્ત્યતામ્ ।
ઉચ્ચૈઃશ્રવો રોમકૂપે વિશધ્વં યૂયમેવ ચ

એકં મુહૂર્તં તિષ્ઠધ્વં યાવત્ કૃષ્ણઃ પ્રદૃશ્યતે ।
ક્ષણેનૈકેન ભવતાં દાસી સા ભવતે મમ

દાસીત્વે યા તુ તન્વઙ્ગી વિનતા સત્યગાર્વિતા ।
તતઃ સ્વસ્થાનગાઃ સર્વે ભવન્તુ સુખિનઃ સદા

સર્પા ઊચુઃ:
યથા ત્વં જનની ચૈવ સર્વેષાં ભુવિ પન્નગી ।
તથા સાપિ વિશેષણ વઞ્ચિતવ્યા ન માતૃવત્

તતઃ સા તેન વાક્યેન ક્રુદ્ધા કાલાનલોપમા ।
મમ વાક્યમ્ અકુર્વાણા યે કેચિદ્ ભુવિ પન્નગાઃ

હવ્યવાહમુખં સર્વે યાસ્યન્તીત્ય્ અવિચારિણઃ ।
તેન વાક્યેન ભીતાસ્તે હયરોમસુવેષ્ટિતાઃ

નષ્ટાઃ કેચિદ્ દિશો દિવ્યાઃ કદ્રૂશાપભયાન્વિતાઃ ।
કેચિદ્ ગઙ્ગાજલે નષ્ટાઃ કેચિન્ નષ્ટાઃ સરસ્વતીમ્

કેચિન્ મહોદધિં નીતાઃ પ્રવિષ્ટા વિન્ધ્યકન્દરે ।
આશ્રિત્ય નર્મદાતોયં મણિનાગોત્તમો નૃપ

ચચાર વિપુલં ભક્ત્યા ઉત્તરે નર્મદાતટે ।
માતૃશાપધરો નાગઃ પ્રવિષ્ટો નર્મદાજલે

ત્વત્પ્રસાદેન ભો નાથ માતૃશાપં તરામ્ય્ અહમ્ ।
હવ્યવાહમુખં યસ્માત્ પ્રયામિ ન જગત્પતે

ઈશ્વર ઉવાચ:
હવ્યવાહમુખં વત્સ ન યાસ્યસિ મમાજ્ઞયા ।
મમ લોકનિવાસો ઽપિ તવ પુત્ર ભવિષ્યતિ

મણિનાગ ઉવાચ:
અસ્મિન્ સ્થાને મહાદેવ સ્થીયતામ્ અંશભાગતઃ ।
સહસ્રાંશેન ભાગેન સ્થીયતાં નર્મદાજલે

ઉપકારાય લોકાનાં મમ નામ્ના ચ શઙ્કર ।
ઈશ્વર ઉવાચ:
સ્થાપય સ્વપરં લિઙ્ગમાજ્ઞયા મમ પન્નગ

ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવસ્તદૈવ શિવયા સહ ।
તત્ર તીર્થે તુ યે ભક્ત્યા શુચયો યતમાનસાઃ

પઞ્ચમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યામ્ અષ્ટમ્યાં શુક્લપક્ષકે ।
અર્ચયન્તિ સદા પાર્થ નોપસર્પન્તિ તે યમમ્

દધ્ના ચ મધુના ચૈવ ઘૃતેન ક્ષીરતો જનાઃ ।
સ્નાપયન્તિ વિરૂપાક્ષમ્ ઉમાદેહાર્ધધારિણમ્

કામાઙ્ગદહનં દેવં મહાસુરનિષૂદનમ્ ।
સંસ્નાપયન્તિ યે ભક્ત્યા પશ્યન્તિ પરમં પદમ્

ષટ્કર્મનિરતાસ્ તાત શૂદ્રપ્રણયવર્જિતાઃ ।
તે ઽપિ યાન્તિ પરં લોકં સર્વપાપવિવર્જિતાઃ

વ્રાત્યાંશ્ ચ દુર્ધરાન્ ષણ્ઢાન્ વાર્ધક્યાંશ્ ચ કૃષીવલાન્ ।
ભિન્નદૃષ્ટિકરાન્ વિપ્રાન્ કશ્ચિન્નૈવ ચ પૂજયેત્

વૃષલી મન્દિરે યસ્ય મહિષં યસ્ તુ વાહયેત્ ।
તે વિપ્રા દૂરતસ્ ત્યાજ્યા વ્રતે શ્રાદ્ધે નૃપેશ્વર

કાણાઃ કુણ્ડાશ્ ચ ગોલાશ્ ચ વૈદ્યાશ્ ચૈવ વિવર્જિતાઃ ।
નૈતે પૂજ્યા દ્વિજાઃ પાર્થ મણિનાગેશ્વરે શુભે

યદીચ્છેદ્ ઊર્ધ્વગમનાં પિતૃણામ્ આત્મનસ્ તથા ।
સર્વાઙ્ગરુચિરાઙ્ગાશ્ ચ સદા પૂજ્યા દ્વિજાસ્ તુ વૈ

સ યાતિ પરમં લોકં યાવદ્ આહૂતસમ્પ્લવમ્ ।
તતઃ સ્વર્ગાચ્ ચ્યુતઃ સો ઽપિ જાયતે વિપુલે કુલે

મણિનાગેશ્વરં દેવં યઃ પશ્યતિ નરાધિપ ।
ધેનું શય્યાં તથા છત્રં કન્યાં દાસીં સુભક્તિતઃ

પાત્રે દદ્યાત્ તુ રાજેન્દ્ર યદીચ્છેચ્ છ્રેય આત્મનઃ ।
સુરભીણિ ચ પુષ્પાણિ ગન્ધવસ્ત્રાણિ દાપયેત્

દીપં ધાન્યં ગૃહં શુભ્રં સર્વોપસ્કરસંયુતમ્ ।
દદતે યે નરા ભક્ત્યા તે વ્રજન્તિ ત્રિવિષ્ટપમ્

મણિનાગે નૃપ સ્વર્ણપન્નગો યઃ પ્રદીયતે

પાતકાનિ પ્રલીયન્ત આમપાત્રે જલં યથા ।
નર્મદાતોયસંસિદ્ધં ભોજ્યં વિપ્રાય દીયતે

તે ઽપિ પાપૈર્ વિનિર્મુક્તાઃ ક્રીડન્તે દૈવતૈઃ સહ ।
ત્યાગિનો ભોગસંયુક્તા ધર્માખ્યાનરતાઃ સદા

દેવદ્વિજગુરોર્ ભક્તાસ્ તીર્થસેવાપરાયણાઃ ।
માતાપિતૃસ્વામિભક્તાઃ ક્રોધદ્રોહવિવર્જિતાઃ

એતૈઃ સર્વૈર્ ગુણૈર્ યુક્તા યે નરાઃ પાણ્ડુનન્દન ।
જાયન્તે સ્વર્ગકામાશ્ ચ સ્વર્ગે વાસો ભવિષ્યતિ

સર્વતીર્થવરં તીર્થં મણિનાગં નૃપોત્તમ ।
તીર્થાખ્યાનમ્ ઇદં પુણ્યં યઃ પઠેચ્ છૃણુયાદ્ અપિ

સો ઽપિ પાપવિનિર્મુક્તઃ શિવલોકે મહીયતે ।
ન વિષં ક્રમતે તેષાં વિચરન્તિ યથેચ્છયા

ભાદ્રપદ્યાં ચ યઃ ષષ્ઠ્યાં ભાદ્રે સ્નાયાચ્ ચ દર્શકે ।
તસ્ય પુણ્યફલાવાપ્તિર્ આખ્યાનકથનેન તુ