Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 93

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe bhānumatīsvargārohaṇaṃ nāma dvinavatitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 93
deva uvāca:
tataḥ puṣkariṇīṃ gacchet sarvapāpapraṇāśinīm /
śrutvā tasyāḥ prabhāvaṃ tu sarvapāpaiḥ pramucyate

revāyā uttare kūle tīrthaṃ paramaśobhanam /
yatrāste sarvadā devo divyamūrtirdivākaraḥ

kurukṣetraṃ yathāpuṇyaṃ sarvakāmikam uttamam /
idaṃ tīrthaṃ tathā puṇyaṃ sarvakāmaphalapradam

kurukṣetre yathā vṛddhir dānasya jagatīpate /
puṣkariṇyāṃ tathā vṛddhir dānasyāpi na saṃśayaḥ

yavam ekaṃ tu yo dadyāt sauvarṇaṃ cātra vai nṛpa /
puṣkariṇyāṃ tathā snānaṃ sarvaṃ sthāneśvare smṛtam

sūryagrahe yathā śaktyā dattvā dānaṃ yathā vidhi /
hasty aśvaratharatnāni gṛhaṃ gāś ca dhurandharān

suvarṇaṃ rajataṃ vāpi brāhmaṇebhyo dadāti yaḥ /
trayodaśadinaṃ yāvat trayodaśaguṇaṃ bhavet

tilamiśreṇa toyena tarpayet pitṛdevatāḥ /
dvādaśābdaṃ bhavet tṛptis tatra tīrthe mahīpate

yas tatra kurute śrāddhaṃ pāyasair madhusarpiṣā /
śrāddhaṃ maghādi ṛkṣeṣu pitṝṇāṃ dattam akṣayam

akṣatair badarair bilvair iṅgudair vai tilaiḥ saha /
akṣayaṃ phalamāpnoti tasmiṃs tīrthe na saṃśayaḥ

tatra snātvā tu yo devaṃ pūjayec ca divākaram /
sa gacchet paramaṃ lokaṃ tridaśair api vanditaḥ

ṛcamekāṃ paṭhed yas tu yajuṣaḥ sāmna eva ca /
samagrasya sa vedasya phalam āpnoti vai dvijaḥ

tripuṣkaraṃ japen mantraṃ dhyāyamāno divākaram /
sa gacchet paramaṃ lokaṃ tridaśair api vanditam

yastatra vidhivat prāṇāṃs tyajate nṛpasattama /
sa gacchet paramaṃ sthānaṃ yatra devo divākaraḥ

mārkaṇḍeya uvāca:
bhūyo 'py anyat pravakṣyāmi ādityeśvaram uttamam /
sarvaduḥkhaharaṃ pārtha sarvavighnavināśanam

asya tīrthasya cānyāni tīrthāni kurunandana /
na labhante śriyaṃ nāke martye pātālagocare

kurukṣetraṃ yathā gaṅgā naimiṣaṃ puṣkaraṃ tathā /
vārāṇasī ca kedāraṃ prayāgo nṛpanandana

ravitīrthasya sarvāṇi kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm /
ravitīrthe ca yad dattaṃ śṛṇuṣva kurunandana

snehārthe kathayiṣyāmi vārdhakye nāsti paṇḍitaḥ /
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve taponiṣṭhā mahātmānaḥ

śrutaṃ me rudrasānnidhye skandarudragaṇaiḥ saha /
pārvatyā prārthitaḥ śambhūravitīrthasya yatphalam

śambhunāpi tadākhyātaṃ girijāyāḥ puras tadā /
tatsarvam ekacittena rudrodgītaṃ śrutaṃ mayā

durbhikṣopahatā viprā narmadā taṭam āśritāḥ /
uddālako vaśiṣṭhaś ca māṇḍavyo gautamas tathā

yājñavalkyo 'tha śāṇḍilyaścyavano bhārgavas tathā /
nāśake turvibhāṇḍaś ca bālakhilyādayas tathā

śātātapo 'pi śaṅkhaś ca jaiminir gobhilas tathā /
jaigīṣavyaḥ śatānīka ṛṣisaṅghāḥ samāgatāḥ

tīrthayātrā kṛtā tais tu narmadāyā samantataḥ /
ādityeśaṃ samāyātāḥ prasaṅgād ṛṣisattamāḥ

vṛkṣais saṃchāditaṃ sarvaṃ dhavaistindukapāṭalaiḥ /
jambīrair arjunaiḥ kundair jaṭākesarakiṃśukaiḥ

punnāganārikerais tu khadiraiḥ kalpapādapaiḥ /
anekaśvāpadākīrṇaṃ mṛgamālāsamākulam

ṛkṣahastisamāyuktaṃ citrakaiś ca suśobhitam /
praviśya ṛṣayaḥ sarve vane puṣpaphalākule

vanānte ca nārī śubhrā dṛṣṭā raktāmbarānvitā /
raktamālyā suśobhāḍhyā rastacandanacarcitā

raktābharaṇasaṃyuktā śaśihastā bhayāvahā /
tasyāḥ samīpago dṛṣṭaḥ kṛṣṇajīmūtasannibhaḥ

mahākāyo bhīmavaktraḥ pāśahasto bhayāvahaḥ /
anādhṛṣyo vayovṛddha āturaḥ piṅgalocanaḥ

dīrghajihvaḥ karālāsyas tīkṣṇādaṃṣṭro durāsadaḥ /
vṛddhāṃ striyaṃ kuruśreṣṭha te paśyan viprapuṃgavāḥ

tataḥ samīpagā vṛddhā sa ca vṛddhaś ca bhārata /
svādhyāyaniratair viprais tau pṛṣṭau pāpakarmiṇau

vṛddhāvūcatuḥ:
yuṣmākaṃ yaminaḥ sarve tiṣṭhadhvaṃ tīrthamadhyataḥ /
śīghraṃ praviśyatāṃ sarve narmadā caiva sevyatām

tayoḥ śrutvā tu vacanaṃ brāhmaṇāḥ śaṃsitavratāḥ /
jagmus te narmadākacchaṃ dṛṣṭvā revāṃ dvijottamāḥ

natāḥ kecit stuvanty anye jayadevi namo 'stu te

ṛṣaya ūcuḥ:
namo 'stu te siddhagaṇair niṣevite namo 'stu te sarvapavitramaṅgale /
namo 'stu te viprasahasrapūjite /
namo 'stu te rudrasamudbhave pare

namo'stu te sarvapavitrapāvane namo 'stu te devi vare prasīda naḥ /
namo 'stu te śītajale sukhaprade saridvare pāpahare dayānvite

anekabhūtāṅgasuśobhitāṅge gandharvayakṣoragapāvitāṅge /
mahāgajaughā mahiṣā varāhāḥ krīḍanti toye sumahormimālaiḥ

namāmaḥ sarve varade sukhaprade 'smān paśupāśabaddhān /
pāpairanekaiḥ paśupāśabaddhā bhramanti tāvannarakeṣu nityam

yāvat tavāmbho nahi saṃspṛśanti spṛṣṭaṃ karaiścandramaso raveś ca /
anekasaṃsārabhayārditānāṃ pāpair anekaiḥ pariveṣṭitānām

gatis tvam ambhojasamānavaktre dvandvair anekair abhisaṃvṛtānām /
nadyas tu pūjyā vimalā bhavanti /
tvāṃ devi cāsādya na saṃśayo 'tra

dukhāturāṇām abhayaṃ dadāsi devair anekair abhipūjitāsi /
viṇmūtradehārṇavamagnadehā bhavanti tāvan narakeṣu martyāḥ

mahāniloddhūtataraṅgabhaṅgaṃ jalaṃ na yāvat tava saṃspṛśanti /
mlecchāḥ pulindās tvatha yātudhānāḥ pibanti cāmbhastava devi puṇyam

te 'pi pramuñcanti bhayāt tu ghorāt kim atra viprā bhayapāpabhītāḥ /
ghore yuge 'smin kalināmnyapuṇye tvaṃ bhrājase kālajalaughapūrṇe

devyatra nakṣatrapathe 'pi gaṅgā tava prasādād divi devyatiṣṭhat /
kāle yatheṣṭaṃ paripālaya tvaṃ yāsyāma lokaṃ tava suprasādāt

vayaṃ tathā tvaṃ kuru naḥ prasādaṃ tvām āśritās tvāṃ śaraṇaṃ gatā vai /
gatis tvam evātra piteva putraṃ tvam ādideva prabhave vicitre

kāle 'py anāvṛṣṭibhavaṃ kṣayaṃ ca rakṣasva (?) /
sarvaṃ jagataḥ svarūpam .... ....

evaṃ stutā mahādevī narmadā saritāṃ varā /
pratyakṣā sā parābhūtā brāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira

narmadovāca:
tuṣṭāhaṃ varadā viprā dāsye vo vāñchitaṃ phalam /
tato 'varṣan mahāmeghā dhānyaṃ ca pracuraṃ tathā

kandamūlaphalaṃ śākaṃ sukhaṃ sarvasaṃśritam /
mārkaṇḍeya uvāca:
paṭhanti ye stotram idaṃ narendra śṛṇvanti bhaktyā parayaā prapannāḥ

tebhyo 'ntakāle sariduttameyaṃ gatiṃ viśaddhāṃ nitarāṃ dadāti /
prātaḥ samutthāya samāna evaṃ saṃkīrtayed rudramumāṃ ca devīm

pāpāni sarvāṇi layaṃ grayānti samāśrayante ca mahānubhāvāḥ /
pāpais tu muktā divi modayante śambhorgirā caiva tu nānyathā ca

mārkaṇḍeya uvāca:
dṛṣṭās te puruṣā nānyā narmadātaṭam āśritāḥ /
snānadevārccanairyuktāḥ pañcaiva tu mahābalāḥ

te dṛṣṭā brāhmaṇaiḥ sarvair vedavedāṅgapāragaiḥ /
viprā ūcuḥ:
dinānte ca striyor yugmaṃ dṛṣṭaṃ raudraṃ bhayāvaham

trayo vṛddhāś ca puruṣāḥ pāśahastā bhayāvahāḥ /
durddharā durnisaṃkāśā itaścetaś ca cañcalāḥ

vyāharanti bhiyā vācā ākāṅkṣā darśanasya ca /
aparaspariṇas sarve nirīkṣante parasparam

teṣu saṅgheṣu yatproktaṃ tatsarvaṃ kathayāmi te /
puruṣā ūcuḥ:
tīrthāvagāhanaṃ sarvaiḥ pūrvapaścimadakṣiṇe

uttare ca kṛtaṃ bhaktyā na pāpaṃ tad vyapohitam /
niṣpāpāś cātra sañjātās tīrthasyāsya prabhāvataḥ

śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve agnijvālopamā dvijāḥ /
pātakāni ca ghorāṇi yāny acintyāni dehinām

pāpiṣṭhena tu cānena garordārā vidūṣitāḥ /
hṛtaṃ cānyena mitrasya suvarṇaṃ ca tathā ca vai

brahmahatyā kṛtā raudrā kṛtaṃ cānyena pātakam /
surāpānaṃ tu cāpy asya saṃjātaṃ cānyakāmataḥ

govadhaṃ pāpam etena kṛtam ekena pāpinā /
akāmato 'pi sarveṣāṃ pātakāni narādhipa

brāhmaṇās tāṃs tu te dṛṣṭvā pāpiṣṭhā gatakalmaṣāḥ /
tīrthasyāsya prabhāveṇa narmadāyāḥ prabhāvataḥ

na kvācit pātakānāṃ tu praveśaś cātra jāyate /
evaṃ saṃcintya te sarve pāpiṣṭhāś ca parasparam

kṣipram eva samuddhṛtya vicintya hṛdaye harim /
snātvā revājale puṇye tārpitvā pitṛdevatāḥ

natvā tu bhāskaraṃ devaṃ hṛdi dhyātvā janārdanam /
kṛtvā pradakṣiṇāṃ bhaktyā jvalite jātavedasi

patitāḥ pāṇḍavaśreṣṭha pāpodvignāś ca pāpinaḥ /
sāttvikīṃ kāmanāṃ kṛtvā tyaktvā prāṇān divaṅgatāḥ

niṣpāpās te mahābhāgair narmadāyottare taṭe /
vimānasthās tadā dṛṣṭā brāhmaṇais te yudhiṣṭhira

āścaryamatulaṃ dṛṣṭam ṛṣibhir narmadātaṭe /
tadā prabhṛti te sarve rāgadveṣavivarjitāḥ

ravitīrthaṃ dvijā hṛṣṭāḥ sevante mokṣakāṅkṣayā