Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 87
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe śūlabhedotpattirnāma ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 87
mārkaṇḍeya uvāca:
uttānapādo rājendra pṛcchati sma maheśvaram /
siddhāś ca kīdṛśā deva apūjyāś caiva kīdṛśāḥ
śrāddhe caivāhnike yajñe dāne caiva viśeṣataḥ /
etad ākhyāhi me deva kasya dānaṃ na dīyate
īśvara uvāca:
yathā kāṣṭhamayo hastī yathā carmamayo mṛgaḥ /
brāhmaṇaś cānadhīyānastrayaste nāmadhārakāḥ
rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavas tathā /
avakīrṇaḥ kuṇḍagolau śrāddhe dāne na śuddhyati
māhiṣyo vṛṣalaḥ steno vārdhakyo 'tha viśeṣataḥ /
ete viprāḥ sadā tyājyāḥ paścān mānaṃ praśaṃsati
pratigrahaṃ tu gṛhṇāti kālajñānaṃ vinā dvijaḥ /
tasya dānaṃ na dātavyaṃ vṛthā bhavati niṣphalam
daridrān dehi rājaṃs tvaṃ mā samṛddhān kadācana /
vyādhitasyauṣadhaṃ pathyaṃ nīrujasya kimauṣadham
uttānapāda uvāca:
vidhiś ca kīdṛśī deva kathaṃ śrāddhasya ca kriyā /
dānaṃ ca dīyate yena tan mamākhyātum arhasi
deva uvāca:
śrāddhaṃ kṛtvā gṛhe bhaktyā susnāto vijitendriyaḥ /
vāgyatas tarpayet tāvad yāvat saṃkhyāmalaṅghayan
śūlabhedaṃ tato gatvā snānaṃ kṛtvā yathāvidhi /
pañcasthāneṣu yaḥ śrāddhaṃ havyakavyādibhiś caret
piṇḍadānaṃ ca ya kuryāt pāyasair madhusarpiṣā /
tasya tatphalam āpnoti tasmiṃs tīrthe na saṃśayaḥ
upānahau ca yo dadyād brāhmaṇebhyo viśeṣataḥ /
gacched vimānamārūḍhas tv amaraiḥ parivāritaḥ
uttamaṃ ca gṛhaṃ dadyāt saptadhānyaiś ca pūritam /
sa svargaloke vasati kāñcane bhavanottame
tiladhenuṃ ca yo dadyāt savatsāṃ vidhipūrvakam /
nākapṛṣṭhe vaset tāvad yāvad āhūtasaṃplavam
gṛhe vā yadi vāraṇye tīrthe vā kupatheṣu ca /
toyam annaṃ ca yo dadyād yamalokaṃ na paśyati
akṣayaṃ cānnadānaṃ ca toyabhūmis tathaiva ca /
annadānāt paraṃ dānaṃ na bhūto na bhaviṣyati
uttānapāda uvāca:
kanyādānaṃ kathaṃ deva kartavyaṃ kathayasva tat /
pratigrahaṃ tathā toṣyaṃ kanyodvāham upaskaram
dātavyaṃ kasya vai dānaṃ dattaṃ bhavati cākṣayam /
uttamaṃ madhyamaṃ vāpi kanīyāṃsaṃ kathaṃcana
rājasaṃ tāmasaṃ vāpi niḥśreyasam athāpi vā /
īśvara uvāca:
sarveṣām eva dānānāṃ kanyādānaṃ viśiṣyate
yo dadyāt parayā bhaktyā abhigamya ca yatnataḥ /
kulīnasya svarūpasya guṇajñasya viśeṣataḥ
sulagne ca muhūrte ca dadyāt kanyām alaṃkṛtām /
aśvān nāgāṃś ca vāsāṃsi yo dadyāc caiva bhaktitaḥ
tasya vāso bhavet tatra padaṃ yatra nirāmayam /
yena sā duhitā dattā prāṇebhyo 'pi garīyasī
tena sarvam idaṃ dattaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
dhanaṃ kanyārthataḥ kalpyo na rocayati durmatiḥ
sa bhavet karmacāṇḍālaḥ kośakāro bhaven mṛtaḥ /
kanyārthaṃ yācate yas tu sa dhanī nirdhano 'pi vā
abhojyo bhavate martyaḥ sarvavastuṣu varjitaḥ /
gṛhe tasya ca yo 'śnīyāj jihvālampaṭako nṛpa
cāndrāyaṇena śuddhaḥ syāt taptakṛcchram athāpi vā /
rājovāca:
vittaṃ na vidyate yasya kanyodvāhe 'vatiṣṭhati
kathaṃ codvāhanaṃ kuryād etad ācakṣva me prabho /
deva uvāca:
svavittenānukartavyaṃ kanyodvāhanam eva ca
kanyā nāma samuccārya na doṣo yācakasya ca /
abhigamyottamaṃ dānam āhūtaṃ caiva madhyamam
adhamaṃ procyamānaṃ tu sevādānaṃ ca niṣphalam /
asamarthe na dātavyaṃ kanyādānaṃ tathaiva ca
samarthas tārayed vidvān kāṣṭhaṃ kṣiptaṃ yathā jale /
yathā naukā tathā vidvāṃs tārayet paramaṃ taṭam
āhitāgnis tu yo bhūtvā gṛhnañ śūdrapratigraham /
iha janmani śūdratvaṃ mṛtaḥ śvā copajāyate
vṛthā kleśāś ca jāyante brāhmaṇasyāgnihotriṇaḥ /
asat pratigrahaṃ gṛhṇan nāpadaṃ ca vinā dvijaḥ
tatsarvaṃ nāśayet tasya bhinnā naukā yathāmbhasi /
atikleśavaśārjitaṃ vināśayati tatkṣaṇāt
evaṃ duḥkhārjitaṃ puṇyaṃ śūdre gacchati nānyathā /
lakṣadākṣiṇyalābhāya pradānaṃ cāparādhakam
kīrtipātreṣu yad dattaṃ vṛthā bhavati pārthiva
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0