Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 85
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe 'ndhakopākhyāne caturaśītitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 85
mārkaṇḍeya uvāca:
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ pāśaṃ saṃgṛhya parameśvaraḥ /
utthitaḥ śayanāt tūrṇaṃ devānāṃ ca jayapradaḥ
keśava uvāca:
pātāle yadi vā svarge martye vā yadi vā surāḥ /
andhakaṃ taṃ vadhiṣyāmi yena santāpitās surāḥ
gacchantu svagṛhaṃ devās santoṣe bhāvitātmanaḥ /
viṣṇos tu vacanaṃ śrutvā brahmādyās tu savāsavāḥ
svaṃ svaṃ yānaṃ samāruhya hṛdi tuṣṭā divaṃ yayuḥ /
tato devo mādhavas tu yatra tiṣṭhati cāndhakaḥ
tatra gatvā hṛṣīkeśa āgneyāstraṃ mumoca ha /
dṛṣṭvā jvalantaṃ cāgneyaṃ keśavena visarjitam
visarjayāmāsa tadā vāruṇaṃ cāstram uttamam /
vāruṇāstreṇa bāṇena āgneya śoṣitaṃ tadā
andhakaś cintayāmāsa kena bāṇo visarjitaḥ /
kasyeyaṃ pauruṣī śaktiḥ ko yāsyati yamālayam
tato 'ndhakaḥ kopayukto bāṇamārgasya saṃcaran /
dṛṣṭvā yuddhapathe prāptaṃ devaṃ taṃ cāndhako 'bravīt
na śarma prāpnuṣe cātra mama dṛṣṭyā nirīkṣitaḥ /
tathā na śaknuṣe tvaṃ tu śārdūlād gavayo hare
āgataṃ ca yathābhakṣaṃ mārjārasya ca mūṣakam /
tathā na śaknuṣe tvaṃ tu saṃsthito 'pi mamāgrataḥ
tatas tu deva deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam /
caturbhujāvadāt taṃ ca dvandvayuddhapradāyinam
dṛṣṭvā gadādharaṃ devaṃ sāṣṭāṅgaṃ praṇato bhuvi /
andhaka uvāca:
jaya kṛṣṇa parastvaṃ hi viṣṇo jiṣṇo namo namaḥ
hṛṣīkeśāya keśāya jagaddhātre 'cyutāya ca /
namaḥ paṅkajanābhāya namaḥ paṅkajamāline
janārdanāya devāya pītāmbaradharāya ca /
govindāya namo nityaṃ namaścodadhiśāyine
namaḥ karālavaktrāya nṛsiṃhāya ninādine /
śārṅgiṇe smitavaktrāya śaṅkhacakragadābhṛte
namo vāmanarūpāya krāntalokatrayāya ca /
namo varāharūpāya yajñarūpāya te namaḥ
vāsudeva namastubhyaṃ namaḥ kaiṭabhanāśine /
vasudevasutaśceśa namaste suranāyaka
viṣṇo devādhideveśa jagaddhātaḥ prajāpate /
praṇāmaṃ ye 'pi kurvanti tebhyaś cāpi namo namaḥ
samastabhūtadevāya vāsudevāya dhīmate /
tasmai yajñavarāhāya viṣṇave 'mitatejase
guṇānāṃ hi vidhānāya namaste 'stu punaḥ punaḥ /
deva uvāca:
tuṣṭo hy ahaṃ dānavendra varaṃ vṛṇu yathepsitam
dadāmi te varaṃ cādya yācamānasya sāmpratam /
andhaka uvāca:
yadi tuṣṭo 'si me deva varaṃ dātum ihecchasi
tadā dadasva me deva yuddhaṃ paramaśobhanam /
śrībhagavān uvāca:
kathaṃ dadāmi te yuddhaṃ toṣito 'haṃ tvayā punaḥ
na tvāṃ prati bhavet kopaḥ kathaṃ yudhye 'ham andhaka /
yadi te vartate buddhir yuddhaṃ prati na saṃśayaḥ
tarhi tvaṃ gaccha śīghraṃ vai devaṃ prati maheśvaram /
andhaka uvāca:
prasādāt tasya devasya vijayī bhuvanatraye
kathaṃ yuddhaṃ care tena śaṅkareṇa vadasva naḥ /
etac chrutvā dānavasya bhagavān abravīd idam
ahaṃ te kathayiṣyāmi yena yuddhaṃ tvayā saha /
kailāsaśikharaṃ gatvā dhunu taṃ ca punaḥ punaḥ
dhunite parvate tasmin kampitaṃ bhuvanatrayam /
patanti śikharāgrāṇi śīryamāṇānyanekaśaḥ
catvāraḥ sāgarā rājannekībhūtāḥ samantataḥ /
umayā sahito rudro viṣayāsaktacetanaḥ
kampamānaś ca patitaḥ pārvatyā saha śaṅkaraḥ /
gāḍhamāliṅgya deveśam umā vacanam abravīt
kimarthaṃ kampate śailaḥ kathaṃ vai kampate dharā /
pātālāni tu saptaiva kampate svargasaptakam
kiṃ vā yugakṣayo deva tan mamākhyātum arhasi /
maheśvara uvāca:
kasyaiṣā durmatir jātā 'pi pārśvacarasya nu
lalāṭe ced ayaṃ bhagnaḥ prayāsyati yamālayam /
kailāse saṃsthito dhyāne supto 'haṃ pratibodhitaḥ
vadhiṣye taṃ na sandehaḥ ṣaṇmukho vā bhaved yadi /
tataḥ sa cintayāmāsa jānātītyandhako 'py ayam
upāyaṃ cintayāmāsa yenāsau vadhyate kṣaṇāt /
tatas samāgatā devā indrabrahmapurogamāḥ
rathaṃ devamayaṃ kṛtvā sarvalakṣaṇasaṃyutam /
kecid devāḥ sthitāś cakre kecit tuṇḍāgrasaṃsthitāḥ
kecidakṣe sthitā rājan yugaraśmiṣu saṃsthitāḥ /
rathastambhe dhvajāgre tu kecid anyatra saṃsthitāḥ
evaṃ devamayaṃ kṛtvā samārūḍho jagatprabhuḥ /
niryayau dānavo yatra krodhenā 'pi maheśvaraḥ
dānavānardayāmāsa ākāśaṃ cāśumān iva /
na tatra dṛśyate sūryo na kāṣṭhā na ca candramāḥ
tato dānavarājena āgneyāstraṃ suyojitam /
dahyamānaṃ śarais tatra sarvaṃ gīrvāṇamaṇḍalam
dahyamānāḥ śaraiś caivaṃ devaṃ śaraṇamāyayuḥ /
tato devādhidevena vāruṇāstraṃ visarjitam
vāruṇāstreṇa tenaiva āgneyāstraṃ praśāmitam /
dānavena tato muktaṃ vāyavyāstraṃ nṛpottama
pannagāstraṃ ca devo 'pi kopāviṣṭaḥ pramuktavān /
māruto bhakṣitaḥ sarpaiḥ krodhāviṣṭair na saṃśayaḥ
dānavena tadā muktaṃ garuḍāstraṃ balīyasā /
tena tac chatadhā nītaṃ pannagāstraṃ na dṛśyate
tato devādhidevena nārasiṃhaṃ visarjitam /
astrairastrāṇi saṃvārya yudhyete ca parasparam
samaṃ yuddham abhūt tāta surāsurabhayaṅkaram /
cakreṇālīkanārācaistomaraiḥ khaḍgamudgaraiḥ
vatsadantais tathā bhallaiḥ karṇikāraiś ca śobhanaiḥ /
evaṃ na śakyate hantuṃ dānavair vividhāyudhaiḥ
tato daṃṣṭrākarālena khaḍganārācatomaraiḥ /
śvaśrūn dṛṣṭvā yathā yāti lajjamānā hy adhomukhī
na saṃspṛśanti gātrāṇi śastā gauḍavadhūryathā /
āyudhāni tatas tyaktvā bāhuyuddham upasthitau
karaiḥ karāṃs tu saṃgṛhya praharantau hi muṣṭibhiḥ /
bandhaiḥ karaprahārādyair yudhyete sma parasparam
dānavo 'pi ca taṃ devaṃ kakṣāntaram apīḍayat /
niśceṣṭaś ca tadā devo mūrchitas tu maheśvaraḥ
mūrcchāgataṃ tu taṃ jñātvā cintayāmāsa dānavaḥ /
hā hā kaṣṭaṃ kṛtaṃ vādya pāpena ca durātmanā
kiṃ nu kāryaṃ mayā cātra kathaṃ vāpi vrajāmy aham /
taṃ gṛhītvātha deveśaṃ gataḥ kailāsaparvatam
muktvā śayānammuccetam andhako 'pi yayau kṣaṇāt /
tatas sa cetano bhūtvā devadevo maheśvaraḥ
yāvat paśyati cātmānaṃ svakīye bhavane sthitam /
tāvat sa cintayāmāsa parābhūto durātmanā
krodhavegasamāviṣṭo niryayau dānavaṃ prati /
āyasaṃ laguḍaṃ dhṛtvā prabhur bhārasahasrakam
dānavaṃ dṛṣṭavān devaḥ prākṣipat tasya mūrdhani /
khaḍgena tāḍayāmāsa dānavaḥ prahasan raṇe
gṛhītvā deva deveśaḥ kauveraṃ bāṇamuttamam /
hṛdaye tāḍayāmāsa jvalitena ca tatkṣaṇāt
tatas sa dānavas tatra rudhirodgāramudgiran /
adhomukhas tato bhūtvā śūlena vidalīkṛtaḥ
śūlāgravikṣataḥ pāpaś cakravad bhramate tadā /
ye tu bhūmau patanti sma dehato raktabindavaḥ
tebhya udabhavan pāpā dānavāḥ śastrapāṇayaḥ /
vyākulaś ca tato devo dānavaiś ca punaḥ punaḥ
devena saṃsmṛtā durgā cāmuṇḍā bhīṣaṇā tadā /
āgatā bhīṣaṇā devī āyudhāyutasaṃyutā
mahādaṃṣṭrā mahākāyā piṅgākṣī lambakarṇikā /
uvāca devī deveśaṃ samādiśa maheśvara
deva uvāca:
piba tvaṃ rudhiraṃ bhadre yatheṣṭaṃ dānavasya ca /
patitaṃ ca pṛthivyāṃ tu durge yatnād gṛhāṇa tat
dānavasya vadhe cādya sahāyaṃ kartum arhasi /
tato hatāś ca te sarve khaḍgenāpi sahasraśaḥ
andhako 'pi ca tān dṛṣṭvā dānavān nidhanaṃ gatān /
tato vāgbhiḥ supuṣṭābhiḥ stuvan devaṃ maheśvaram
tiṣṭha tiṣṭheti deveśaṃ caṇḍīṃ prati mahābalaḥ /
śūlavikṣatarandhreṇa raktaṃ vai srāvayan bahu
pṛthivīṃ pūrayāmāsa catuḥ sāgaramekhalām /
antarikṣe sthitenāpi śūlāgre saṃsthitena ca
skandhe dhṛtena devena rudhiraughapravarṣiṇā /
pṛthivī pūritā tena saśailavanakānanā
rudhireṇa kaṭiṃ yāvad vārito 'pi maheśvaraḥ /
tato hṛdayaparyantaṃ devasya ca samāgamat
vyākulāś ca tato devāḥ praṇaṣṭāś ca diśaṃ gatāḥ /
sa tu svasya śarīrasya aṅgāny aṣṭau vyamardayat
aṣṭau bhairavarūpāś ca samutpannā maheśvarāt /
daṃṣṭrākarālinaḥ sarve hāhākāraṃ prakurvataḥ
kharparāgrakarās sarve khaḍginaḥ kartinas tathā /
pibantu rudhiraṃ sarvam ityāha parameśvara
pītaṃ tu taiś ca rudhiraṃ kṣīṇaṃ raktaṃ sthitaṃ sthalam /
śarīraṃ śoṣitaṃ tasya asthicarmāvaśeṣitam
dānavaś cāndhakaḥ prāha antarikṣacaras tathā /
andhaka uvāca:
jayadeva jagannātha umāṅgārdhaśarīrabhṛt
vṛṣabhāsanamārūḍha śaśāṅkakṛtaśekhara /
jayakhaṭvāṅgahastāya gaṅgāṃ śirasi dhāriṇe
smarapramathanāyeha īśvarāya namo 'stu te /
pūṣṇodantavināśāya gaṇanātha namo namaḥ
jaya surūpadehāya arūpāya namo namaḥ /
brahmottamāṅganāśāya viśveśvara sanātana
śmaśānavāsine nityaṃ nityaṃ bhairavarūpiṇe /
tvaṃ sarvagaś ca kartā tvaṃ tvaṃ hartā nānya eva ca
tvaṃ bhūmis tvaṃ diśaś caiva jyotis tvaṃ tejasas tathā /
tvaṃ vāyuḥ sarvabhūtānāṃ janturūpo maheśvaraḥ
tvaṃ somastvaṃ budhaś caiva tvaṃ gururbhārgavas tathā /
sauristvaṃ devadeveśa bhūmiputras tathaiva ca
ṛkṣāṇi yāni dṛśyante gagane śaśibhāskarau /
etāny eva ca sarvāṇi tvatprasādān maheśvara
evaṃ bahuvidhaṃ stutvā devadevaṃ sa dānavaḥ /
saṃhatābhyāṃ ca hastābhyāṃ taṃ praṇamya maheśvaram
śaṅkara uvāca:
sādhu sādhu mahāsattva varaṃ yācasva dānava /
dātāhaṃ yācakas tvaṃ tu dadāmīti yathepsitam
andhaka uvāca:
yadi tuṣṭo 'si deveśa yadi deyo varo mama /
tadātmanaḥ samīpe 'haṃ sthāpitavyo hi nānyathā
bhasmī jaṭī triśūlī ca trinetrī ca caturbhujaḥ /
vyāghracarmottarīyaś ca nāgayajñopavītakaḥ
etadicchāmy ahaṃ sarvaṃ yadi dāsyasi śaṅkara /
śūlāgrastho vadad yāvat tāvat tuṣṭo maheśvaraḥ
īśvara uvāca:
dadāmi te varaṃ cādya yas tvayā paribhāṣitaḥ /
mayā tvam uditaḥ pūrvaṃ bhṛṅgirīṭir bhaviṣyasi
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0