Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 84

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe rameśvarahariṇeśvaralubdhakeśvaradhanurīśvarabāṇeśvarakathano nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 84
mārkaṇḍeya uvāca:
tatra snātvā tu bhaktyā ya upavāsaparāyaṇaḥ /
kṣapājāgaraṇaṃ kuryād dadyād dānaṃ ca yatnataḥ

devasya snapanaṃ kuryād amṛtaiḥ pañcabhis tathā /
samālabhed yathāśaktyā pūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ

pātraṃ parīkṣya dātavyam ātmanaḥ śreya icchatā /
pitaras tasya tṛpyanti dvādaśābdaṃ na saṃśayaḥ

gacchati tatra dātā ca yatra devo nirañjanaḥ /
gṛhamadhye praviṣṭas tu smaran nāmāsya śaktitaḥ

nīlādrau tu ca yatpuṇyaṃ tat samastaṃ labheta saḥ /
śūlabhede ca yaḥ kuryāc chrāddhaṃ parvaṇi parvaṇi

viśeṣāc caiva māsānte tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
kedāre caiva yatpuṇyaṃ kubjāyāṃ ca tathā nṛpa

kanakhale caiva yat puṇyaṃ gaṅgāsāgarasaṅgame /
sitāsite tu yat puṇyam anyatīrthe viśeṣataḥ

arbude caiva yatpuṇyaṃ puṇyam cāmaraparvate /
gaṅgādyaiḥ sarvatīrthaiś ca phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

asmiṃs tīrthe tathā puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ /
vidhimantrasamāyuktaṃ tarpayet pitṛdevatāḥ

kulāni tārayatyeva daśa pūrvāparāṇi saḥ /
dakṣiṇāṃ caiva martyaś ca śucir bhūtvā samāhitaḥ

nyāsaṃ kṛtvā tu pūrvoktaṃ pradadyād aṣṭapuṣpakam /
śāstroktair aṣṭabhir mantrair mānasaiḥ śṛṇu tāṃs tathā

vārijaṃ saumyam āgneyaṃ vāyavyaṃ pārthivaṃ punaḥ /
vānaspatyaṃ bhavet puṣpaṃ prājāpatyaṃ tu saptamam

aṣṭamaṃ śivapuṣpaṃ ca śṛṇv eteṣāṃ vinirṇayam /
vārijaṃ salilaṃ jñeyaṃ saumyaṃ madhuyutaṃ payaḥ

āgneyaṃ dhūpadīpaṃ ca vāyavyaṃ candanādikam /
pārthivaṃ kandamūlādyaṃ vānaspatyaphalātmakam

prājāpatyam annādyaṃ ca śivapuṣpam upāsanam /
ahiṃsā prathamaṃ puṣpaṃ puṣpamindriyanigrahaḥ

tṛtīyaṃ ca dayāpuṣpamebhis tuṣyanti devatāḥ /
tapasā cārcayed bhaktyā atra tīrthe narādhipa

chatraṃ ca cāmaraṃ dadyāc chayyāṃ copānahau tathā /
tena pūjanamātreṇa pūjitāḥ puruṣās trayaḥ

svargaloke vaset tāvad yāvad āhuta saṃplavam /
śūlapāṇes tu yo bhaktyā snapanaṃ caiva kārayet

pañcāmṛtena yaścaiva yakṣakardamakuṃkumaiḥ /
samālabhec ca deveśaṃ śrīkhaṇḍairagarādibhiḥ

nānāvidhaiś ca puṣpaiś cārcāṃ kurvanti ye dvijāḥ /
rudraṃ puruṣasūktaṃ ca loke yaḥ svasvasūtrakam

iṣe tvādikamantrādi jyotir brāhmaṇam eva ca /
gāyatrī ca madhuścaiva maṇḍalabrāhmaṇam eva ca

etaj japaṃ tu ye bhaktyā yajurvedasamudbhavam /
devavrataṃ nāma daivyaṃ puruṣās tatpuraṃ yayuḥ

āsīt purā mahārāja andhako nāma durjaya /
ārādhayāmāsa śivaṃ cirakālam upasthitaḥ

prasanno bhagavān devo varaṃ yācasva suvrata /
varaṃ labdhvā tadā daityo 'dhāvat saharṣato 'ndhakaḥ

pure janāś ca dṛśyante bhājanair ratnapūritaiḥ /
sākṣatair bhājanais tasya śatasāhasrayoṣitaḥ

mantrān paṭhanti viprāś ca māṅgalyanisvanena ca /
bhūpaṃ cāmātyabhṛtyaiś ca rājyāśvarathadantibhiḥ

vardhāpayanti te sarve ye kecit puravāsinaḥ /
hṛṣṭaḥ puṣṭo vasaṃs tatra sa surair nābhibhūyate

varalabdhaṃ tu taṃ jñātvā gīrvāṇāḥ śaṅkitās tadā /
ekībhūtāś ca te sarve śakrasya śaraṇaṃ yayuḥ

samāgatān surān dṛṣṭvā śakro vacanam abravīt /
kathaṃ samāgatās sarve yūyaṃ ca tridivaukasaḥ

kathaṃ ca bhayam utpannaṃ kathayadhvaṃ mahāsurāḥ

devā ūcuḥ:
mṛtyuloke 'bhavat pāpas tv andhako nāma durmadaḥ

tasmāc ca bhayamāpannā bhavac charaṇam āgatāḥ /
etasminn antare raudro dānavo baladārpitaḥ

ekākī syandanārūḍha āyudhair vividhair yutaḥ /
andhako rājaśārdūla yayau śakrapurīṃ tataḥ

svarṇaprākārasaṃyuktāṃ śobhitāṃ vividhair gṛhaiḥ /
durgamāṃ śatruvargasya sadā pārthivasattama

praviveśāsuras tatra līlayā svagṛhaṃ yathā /
samutthāya tataḥ śakraḥ svakīyaṃcāsanaṃ dadau

upaviṣṭo 'ndhakas tatra śakrasyaivāsane śubhe /
śakra uvāca:
kiṃ vo hy āgamanaṃ cātra kiṃ kāryaṃ kathayasva me

yadasmadīyaṃ vittaṃ ca tatte dāsyāmi dānava /
andhaka uvāca:
na cāhaṃ kāmaye vittaṃ na gajān na turaṃgamān

svakīyaṃ darśayasvādya svargaśṛṅgārabhūmikam /
airāvataṃ mahānāgaṃ saindhavoccaiḥ śravohayam

urvaśyādīni sarvāṇi vāditratritayāni ca /
anyāḥ svīyā vibhūtīś ca darśayasva śacīpate

tasyaitad vacanaṃ śrutvā śakro 'pi bhayavihvalaḥ /
sarvāṇi ca padārthāni darśayāmāsa cāndhakam

tadāgatya suraiḥ sārdhaṃ yakṣagandharvakinnaraiḥ /
nṛtyanty apsarasas tatra vāditrair vividhair nṛpa

tat tasya vibhramac cittaṃ dṛṣṭvāpy apsarasas tadā /
tena devagaṇās sarve trastāḥ pārthivasattama

saṃgrāmair vividhais tatra cakravajrāribhīṣaṇaiḥ /
santāpitāḥ surās sarve kṣayaṃ nītā hy anekaśaḥ

āditya marutād yāś ca bhagnās saṃgrāmamaṇḍale /
yathā siṃhakarākrāntāḥ śvāpadā vyacaran vane

tad vad ekena te devāḥ kṛtās sarve parāṅmukhāḥ /
balād deśeṣu grāmeṣu prajāḥ pīḍayate 'niśam

ākampya gṛhyate kṣīraṃ śākaṃ vāsas tathaiva ca /
na sammāne vacas teṣāṃ prajāsantāpane rataḥ

gṛhītvā śakrabhāryāṃ ca dānavo 'pi gṛhaṃ gataḥ /
tataḥ surāś ca śakraś ca brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

gajaiś ca parvatākārair aśvaiś caiva gajopamaiḥ /
syandanair gaganākāraiḥ siṃhaśārdūlayojitaiḥ

kacchapair makaraiś cāpi mṛgameṣais tathoragaiḥ /
brahmalokamanuprāptā devāś cendrapurogamāḥ

dṛṣṭvā padmodbhavaṃ devaṃ praṇamyeśaṃ pratuṣṭuvuḥ /
jayadeva jagannātha jayasaṃbhūti kāraka

padmayone suraśreṣṭha tvām eva śaraṇaṃ gatāḥ /
sodvegaṃ bhāṣitaṃ śrutvā devānāṃ bhāvitātmanām

meghagambhīrayā vācā brahmā provāca vāsavam /
kiṃ vo hyāgamanaṃ devās sarveṣāṃ vai vivarṇatā

kenāvamānitās sarve tatsarvaṃ me nivedyatām /
devā ūcuḥ:
anyako nāma nāmneti dānavo baladarpitaḥ

tena devagaṇās sarve dhanaratnair vivarjitāḥ /
hatvā devagaṇān nātha parśucakrāsitomaraiḥ

gṛhītvā śakrabhāryāṃ vai dānavo vigato balāt /
tataḥ śrutvā vacas teṣāṃ brahmā lokapitāmahaḥ

cintayāmāsa bhagavān vadhaṃ tasya tu rakṣasaḥ /
avadhyo dānavaḥ pāpaḥ sarvair api surāsuraiḥ

tataḥ pratuṣṭuvuḥ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ /
jaya tvaṃ deva deveśa lakṣmyā cārdhaśarīravān

āśu rakṣaya deveśa tasmāt te śaraṇaṃ gatāḥ /
janārdana uvāca:
svāgataṃ vo mahābhāgā bruvatāṃ caiva svāgatam

kiṃ kāryaṃ procyatāṃ sarvaṃ kāraṇaṃ yanmayepsitam /
parābhavaḥ kṛto yena sa gacchatu yamālayam

evamuktās surās sarve kathayanti sma tattvataḥ /
pradarśayanti cāṅgāni vepamānās tv adhomukhāḥ

hṛtarājyāḥ kṛtā nātha andhakena parājitāḥ

piteva putrān parirakṣa deva jahīha śatruṃ saha putragotraiḥ /
tatheti coktvā kamalāsanaṃ prabhuḥ surāsurair vanditapādapīṭhaḥ