Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 80
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pippaleśvaramahimānuvarṇano nāmaikonāśītitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 80
mārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchet tu rājendra vimaleśvaram uttamam /
tatra devaśilā ramyā mahādevena bhāṣitā
garjanaṃ kheṭakaṃ nāma tatra devaśilā śubhā /
tatra snātvā tu yo bhaktyā tarpayet pitṛdevatāḥ
tasya te dvādaśābdāni sutṛptā divi moditāḥ /
tasmiṃs tīrthe tu yo bhaktyā brāhmaṇān pūjayen nṛpa
svalpenāpi hi dānena tasya cānto na vidyate /
yudhiṣṭhira uvāca:
kāni dānāni viprendra śastāni dharaṇītale
yāni dattvā naro bhaktyā mucyate sarvakilbiṣaiḥ /
mārkaṇḍeya uvāca:
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ maṇiṃ mauktikam eva ca
bhūmidānaṃ tathā gāvo mocayanty aṃśumān naram /
tatra tīrthe tu yaḥ kaścit kurute prāṇasaṃkṣayam
rudraloke vaset tāvad yāvad āhūtasaṃplavam /
tataḥ puṣkariṇīṃ gacchet kurukṣetrasamāṃ nṛpa
pūrvaṃ puṣkariṇī nāma kurukṣetraṃ kalau smṛtam /
tatra snātvā yajed devaṃ tejorāśiṃ divākaram
ṛcam ekāṃ japet saumyaḥ sāmavedaphalaṃ labhet /
yajurvedasya japanaṃ ṛgvedasya tathaiva ca
tryakṣaraṃ vā japen mantraṃ dhyāyamāno divākaram /
ādityahṛdayaṃ japtvā mucyate sarvakilbiṣaiḥ
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā vidhinā pūjayed dvijān /
tasya koṭiguṇaṃ dānaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ
kārtikyāṃ ca tathā mādhyāṃ vaiśākhyāṃ tu viśeṣataḥ /
amāvāsyāṃ vyatīpāte saṃkrame vaidhṛtau ravau
kurukṣetre naraḥ snātvā rudrasyānucaro bhavet /
anāśake jale hy agnau pañcāgnau vā tathāpi vā
tasmiṃs tīrthe mṛto yas tu sa yāti paramāṃ gatim /
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro vā nṛpasattama
vihitaṃ karmakurvāṇaḥ sa gacchati satāṃ gatim /
yudhiṣṭhira uvāca:
kiṃ japan mucyate vyādher jñātvā varṇaṃ dvijottama
kiṃ kurvan mucyate prāṇī yāti lokam anāmayam /
mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājann avahita itihāsaṃ purātanam
guhyatīrthe samāsādya brāhmaṇo muktavān yathā /
purā dvijavaraś cāsīd govindo nāma nāmataḥ
tasya bhāryā susampannā brāhmaṇī ca pativratā /
tasyāṃ saṃjanayāmāsa putram ekaṃ ca sundaram
sa bāla eva bhavane krīḍate śiśulīlayā /
kadācid brāhmaṇaśreṣṭhaḥ kāṣṭhamānayituṃ gataḥ
vanān nītvā kāṣṭhabhāraṃ gṛhe paścāc ca kṣiptavān /
krīḍann āste śiśus tatra kāṣṭhabhāreṇa pīḍitaḥ
mamāra bālakas tatra dvijo na jñātavāṃs tadā /
brāhmaṇy api tadā tasmai na śaśaṃsa bhayāt tathā
purnadvijaḥ sa govindo vipinaṃ saṃjagāma ha
brāhmaṇy uvāca:
rāvaṇo brahmaṇaḥ pautras trailokyaṃ yasya śaṅkate /
sa hato rāmacandreṇa saputrāmātyabāndhavaḥ
evaṃ putraṃ vinā saukhyaṃ martye nāke na vidyate /
yaśa ākhyāyitaṃ yasya svargārthaṃ yasya bhāratī
miṣṭānnaṃ brāhmaṇasyārthe svargavāso 'pi vidyate /
putrotpattivināśābhyāṃ nāparaṃ sukhaduḥkhayoḥ
brahmahatyāśvamedhābhyāṃ nāparaṃ pāpapuṇyayoḥ /
kiṃ bravīmīti he vatsa nānusaukhyaṃ sutaṃ vinā
evaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ pralapitvā punaḥ punaḥ /
bālaṃ gṛhagate vipre saṃgopya brāhmaṇī tathā
evaṃ tasyāṃ vilapantyāṃ gatā rātrir yudhiṣṭhira /
bhūmyāṃ prasuptaṃ govindaṃ putraśokena pīḍitā
yāvan nirīkṣate bhāryā bhartāraṃ duḥkhapīḍitam /
kṛmirāśim ayaṃ tāvad govindaṃ nṛpasattama
duḥkhād duḥkhatare magnā dṛṣṭvā taṃ pātakānvitam /
evaṃ duḥkhanimagnāyāḥ śarvarī vigatā tadā
punaḥ prātas tu govindo darbhāya ca vanaṃ gataḥ /
evaṃ na jñātavān vipraḥ kāṣṭhena ca hataṃ sutam
gatāś ca divasāḥ pañcabrāhmaṇyā gopitaṃ ca yat /
paśupālaḥ pañcame 'hni mahiṣīruttamāś ca gāḥ
araṇye mahiṣīr muktvā gāś ca bhoktuṃ gṛhaṃ gataḥ /
vijñaptaḥ paśupālena govindo brāhmaṇottamaḥ
yāvad bhakṣāmy ahaṃ svāmin mahiṣīr gāś ca rakṣaya /
tataḥ sa tvarito gāś ca brāhmaṇo mahiṣīḥ prati
jagāma mahiṣīr gāś ca viprasya tasya rakṣataḥ /
dhāvamānasya gāvaś ca mahiṣyaḥ saṅgamaṃ gatāḥ
tatra praviṣṭās tu jale nadyā revāsusaṅgame /
taj jalaṃ pītamātraṃ tu tvarayā tena vāritāḥ
akāmāt salilaṃ pītvā prakṣālya nayane śubhe /
ājagāma tataḥ paścād bhavanaṃ dinasaṃkṣaye
bhuktvā duḥkhānvito rātrau govindaḥ śayanaṃ yayau /
nidrābhibhūto duḥkhena śrameṇaiva tu kheditaḥ
punas taṃ cārdharātre tu tasya bhāryā nirīkṣate /
kṛmibhir veṣṭitaṃ gātraṃ kvacit paśyaty aveṣṭitam
punaḥ sā vismayāviṣṭā tasya bhāryā guṇānvitā /
uvāca duṣkṛtaṃ tasya sādhvasāviṣṭacetanā
bhāryovāca:
atīte pañcame cāhṇi indhanaṃ kṣipatā tu te /
gṛhe paścāt sthito bālas tv ajñāto ghātitas tvayā
mayā tat pātakaṃ ghoraṃ tvat kṛtaṃ na prakāśitam /
tena pracchannapāpena dahyamānā divāniśam
na sukhaṃ tava gātrasya na ca paśyāmi cātmanaḥ /
nidrā praṇaṣṭā me nātha ratiś caiva tvayā saha
śrūyate mānave śāstre śloko gīto maharṣibhiḥ /
smṛtvā smṛtvā ca taṃ rātrau paritāpo na śāmyati
kīrtanān naśyate 'dharmo vardhate 'sau ca gūhanāt /
iha loke pare caiva pāpasyānto na vidyate
evaṃ saṃcintyamānāhaṃ sthitā rātrau bhayāturā /
kṛmirāśimayaṃ tvāṃ tu paśyāmi kathayāmi kim
punaś ca kānta tvad dehaṃ bhrūṇahatyākṛmiplutam /
kvacit tudanti te caiva kvacinnaṣṭāḥ samantataḥ
etatsaṃsmṛtya saṃsmṛtya vimṛśantī punaḥ punaḥ /
na jāne kāraṇaṃ kiṃcit pṛcchāmi kathayasva me
taḍāgaṃ vāpi saritaṃ tīrthaṃ vā devatālayam /
yaṃ gato 'si prabhāvo 'yaṃ tasya nānyasya me matiḥ
evam uktas tv asau vipraḥ kathayāmāsa bhārata /
bhāryayā pūrvavṛttāntaṃ ramamāṇo nṛpottama
golulāyī nivṛttyarthaṃ narmadā saṅgamaṃ gataḥ /
nābhimātre jale magnas toyaṃ pītaṃ yatheṣṭataḥ
nānyat tīrthaṃ vijānāmi narmadā ca saridvarā /
evaṃ śrutvā ca tatsarvam upavāsaḥ kṛtaḥ kṣaṇāt
bhartrā saha gatā tatra saṅgame varavarṇinī /
snātvā vidhiprayuktena saṅgame surapūjite
tarpayāmāsa deveśaṃ śaṅkaraṃ ca sahomayā /
pañcāmṛtaiḥ snāpayitvā brāhmaṇyā sahito dvija
gandhamālyādidhūpaiś ca naivedyaiś ca suśobhanaiḥ /
apūjayat tatra liṅgaṃ devīṃ kātyāyanīṃ śubhām
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā bhartrā tena sahaiva sā /
tataḥ prabhāte vimale dvijaṃ sampūjya yatnataḥ
godānena hiraṇyena vastreṇānnena bhārata /
govindaḥ pūjayāmāsa svaśaktyā brāhmaṇaṃ śubham
uktaś cākāśavāṇyā tu tīrthaṃ guhyāvatī tv idam /
guhyeśvaraṃ tatra liṅgaṃ pātālādutthitaṃ tadā
guhyāvatīnarmadayoḥ saṅgamo guṇavānabhūt /
muktapāpo gṛhaṃ yātaḥ svabhāryāsahito dvijaḥ
etat tīrthaṃ pāpaharaṃ bālahatyāpraṇāśanam /
tatra snātvā ca japtvā ca dattvā brāhmaṇabhojanam
upāsya śrāddhakaraṇāt tilodakapradānataḥ /
nivasecchivaloke hi yāvad āhūta saṃplavam
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0