Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 79

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe kuṇḍaleśvaramahimā anuvarṇanonāma aṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 79
mārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchet tu rājendra pippaleśvaram uttamam /
yatra siddho mahāyogī pippalādo mahātapāḥ

yudhiṣṭhira uvāca:
pippalādasya caritaṃ śrotumicchāmy ahaṃ prabho /
māhātmyaṃ tasya tīrthasya yatra siddho mahātapāḥ

kasya putro mahābhāga kimarthaṃ taptavāṃs tapaḥ /
etad vistarataḥ sarvaṃ kathayasva mamānagha

mārkaṇḍeya uvāca:
mithilāstho mahābhāga vedavedāṅgapāragaḥ /
yājñavalkyaś ca purataś cacāra vipulaṃ tapaḥ

tāpasī tasya bhaginī yājñavalkyasya dhīmataḥ /
cacāra sāpi tatrasthā śuśrūṣantī mahattapaḥ

tatas tv ekasmin samaye snātāhani rajasvalā /
antarvāsaṃ kṛtavatī dṛṣṭvā karkaṭakaṃ rahaḥ

yājñavalkyo 'pi tad rātrau paridhānena tena vai /
svapnaṃ dṛṣṭvātyajac chukraṃ prabhāte 'nvaiṣayat punaḥ

tata sā brāhmaṇī tāta kim anveṣyasi bhārata /
kena kāryaṃ tava vibho vadasva mama tattvataḥ

yājñavalkya uvāca:
apavitro mayā bhadre svapno dṛṣṭo 'dya vai niśi /
śuklaṃ me cātra vastraṃ svaṃ nikṣiptaṃ tan na dṛśyate

tacchrutvā brāhmaṇī vākyaṃ bhītabhītābhavan nṛpa /
tadvastraṃ tu mayā brahman snātvāntardhānakaṃ kṛtam

tasyās tad vacanaṃ śrutvā hāhetyuktvā mahātapāḥ /
papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ

kim etad iti jalpantam ākāśād vāgvinirgatā /
toṣayantī ca taṃ vipraṃ provāca nṛpate tadā

nāsya doṣo mayā dṛṣṭas tava caiva śubhavrate /
tava garbhodayo yena tatra daivaṃ parāyaṇam

na vināśo 'sya kartavyo yāvat kālasya paryayaḥ /
tatheti vrīḍitā sā ca durmaneti vimānataḥ

pālayāmāsa taṃ garbhaṃ yāvat putro vyajāyata /
jātamātraṃ tu taṃ garbhaṃ kathayitvā na kaṃcana

aśvasthavṛkṣamāsādya sotsasarja mahītale /
yāni sattvāni lokeṣu sthāvarāṇi carāṇi vai

tāni vai pālayantv enaṃ bālakaṃ tyajati sma sā /
evamuktvā tataḥ sādhvī brāhmaṇī nṛpasattama

yathāgataṃ jagāmātha sāvasthāya muhūrtakam /
pādau pāṇī vinikṣipya vimṛjya nayane śūbhe

āsyaṃ ca vikṛtaṃ kṛtvā rurodoccairanāthavat /
tena śabdena vitrastāḥ sthāvarā jaṅgamāś ca ye

akampayat mahīṃ tāta saśailavanakandarām /
tato jñātvā mahadbhūtaṃ kṣudhāviṣṭaṃ dvijarṣabham

na jahāti nagaś chāyāmārpayac ca tataḥ payaḥ /
āpyāyitas tatas tena amṛtenaiva bhārata /
tataḥ sa cintayāviṣṭo nirmame grahagocaram

tena krūrasam ācāraḥ krūradṛṣṭyā nirīkṣitaḥ /
papāta sahasā bhūmau śanaiścārī śanaiścaraḥ

śanaiścaraṃ bālako 'pi pādenaiva parāmṛśat /
pīḍitaḥ so 'pi bālena uvāca vacanaṃ tadā

kiṃ mayā 'pakṛtaṃ vipra pippalāda mahāmune /
niṣkrāman gagane caiva pātito dharaṇītale

sauriṇāpy evam uktas tu pippalādo mahāmuniḥ /
krodharūpo 'bravīd vākyaṃ tac chṛṇuṣva narādhipa

pitṛmātṛvihīnasya bālabhāvasya durmate /
pīḍāṃ karoṣi kasmāt tvaṃ saure tvam avaśeṣitaḥ

śanaiścara uvāca:
krūrasvabhāvasaṃjātā mama dṛṣṭi dvijottama /
muñca tvaṃ māṃ ca kartāhaṃ yad bravīṣi na saṃśayaḥ

pippalāda uvāca:
adya prabhṛtibālānāṃ janmataḥ ṣoḍaśīḥ samāḥ /
pīḍā tvayā na kartavyā eṣa te samayaḥ paraḥ

evam astv iti taṃ coktvā prajagāma yathāgataḥ /
devamārgaṃ śanaiścārī praṇamya ṛṣisattamam

tataś cādarśanaṃ tatra gatavān sa mahāgrahaḥ /
vicintayānaś caikākī krodhena kaluṣīkṛtaḥ

āgneyīṃ hi diśaṃ dhyātvā janayāmāsa pāvakam /
kṛttvā māṃsaṃ juhāvāgnau kriyāsambhavatattvataḥ

tāvac ca janitā kṛtyā jvālāmālāvibhūṣitā /
hutabhuksadṛśākārā kiṃkaromīti cābravīt

śoṣayāmi samudraṃ kiṃ cūrṇayāmi ca parvatam /
bhūmiṃ ca veṣṭayāmīha pātayitvā nabhastalam

kasya mūrdhni patiṣyāmi ghātayāmi ca kaṃ dvija /
śīghramādiśa me kāryaṃ na kālātikramo bhavet

tasyās tad vacanaṃ śrutvā pippalādo mahātapāḥ /
krodharaktāntanayana idaṃ vacanam abravīt

mahatā krodhavegena mayā tvaṃ cintitā śubhe /
pitā me yājñavalkyas tu taṃ tvaṃ ghātaya māciram

evamuktā tu sā śīghraṃ sphuṭantīva nabhas talam /
mithilāstho mahāprājño yatra tepe mahātapāḥ

yāvat paśyati diṅmārgaṃ jvalanārkasamaprabham /
yājñavalkyo mahātejās tadbhūtaṃ samupasthitam

tāṃ dṛṣṭvā sahasāyāntīṃ bhītabhīto mahāmuniḥ /
bhūtenākramito vipro janakaṃ nṛpatiṃ yayau

śaraṇārtham anuprāptaṃ viddhi māṃ nṛpasattama /
mahābhūtāc ca māṃ rakṣa yadi śaknoṣi mānada

rājovāca:
brahmatejobhavam bhūtam anivāryaṃ durāsadam /
prabhur naivādya śaknomi anyaṃ gaccha mahāmate

tataś cānyaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ śaraṇārthī mahātapāḥ /
jagāma tena caivokta indrasya śaraṇaṃ yayau

devarāja namaste 'stu mahābhūtāc ca rakṣa mām /
tasya tad vacanaṃ śrutvābravīd indras tadā vacaḥ

na ca śaktaḥ paritrātuṃ brahmatejo hi duḥsaham /
tataś ca brahmabhavanaṃ brāhmaṇo brahmavittamaḥ

jagāma viṣṇubhavanaṃ śakto 'pi tyaktavān bhayāt /
tataḥ sa paramodvigno nirāśo jīvite nṛpa

anugamyamāno bhūtena agacchac ca maheśvaram /
tasya yogabalopeto mahādevasya pāṇḍava

nakhamāṃsāntare lupto yathā devo na paśyati /
adṛṣṭam agamad bhūtaṃ jvalanārkasamaprabham

muñca muñceti puruṣa muñceśvaram uvāca ha /
evam ukto mahādevas tena bhūtena bhārata

yogīndraṃ darśayām āsa nakhamāṃsāntare sthitam /
saṃsthāpya kṛtyāṃ bhūteśo jvalatkālānalaprabhām

uvāca mā bhaistvaṃ vipra mā ca gaccha mahāmune /
tatas taṃ sūkṣmadehasthaṃ mahādevo 'bravīd idam

kimasya tvaṃ mahābhūta kartā kṛtya vadasva me /
kṛtyovāca:
krodhadīptena deveśa pippalādena cintitā

asya dehe patiṣyāmi ahiṃsyāṃ viddhi māṃ prabho /
etac chrutvā mahādevo bhūtasya vadanāc cyutam

variṣṭhaṃ bandhayāmāsa yājñavalkyasya ghātakam /
yogīśvaraṃ taṃ viprendraṃ dattvābhītiṃ yudhiṣṭhira

visarjayitvā devas taṃ tatraivāntaradhīyata /
preṣayitvā tu taṃ bhūtaṃ pippalādo 'pi durmanāḥ

mātāpitṛvihīnas tu narmadātaṭam āśritaḥ /
ekaniṣṭho nirāhāro varṣāṇi ṣoḍaśaiva tu

toṣayāmāsa deveśam umayā saha śaṅkaram /
hara uvāca:
parituṣṭo 'smi te vipra tapasānena suvrata

varaṃ vṛṇīṣva te dadyāṃ manasābhīpsitaṃ śubham /
pippalāda uvāca:
yadi me bhagavāṃs tuṣṭo yadi deyo varo mama

atra sannihito deva mama nāmnā ca śaṅkara /
evam uktas tathety uktvā pippalādaṃ mahāmunim

jagāmādarśanaṃ devo bhūtasaṅghair niṣevitaḥ /
pippalādo gate deve snātvā tatra mahāmbhasi

sthāpayitvā mahadevaṃ jagāmottaraparvatam /
tatra tīrthe naro bhaktyā snātvā mantrayuto nṛpa

tarpayitvā pitṝn devān pūjayitvā maheśvaram /
aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoty anuttamam

mṛto rudrapuraṃ yāti pippaleśvarasannidhau /
athavā bhojayed viprān pitṝn uddiśya bhaktitaḥ

dvādaśābdasahasrāṇi tṛptā gacchanti sadgatim /
saṃnyāsena tu yaḥ kaścit tatra tīrthe tanuṃ tyajet

anivartikā gatis tasya yathā me śaṅkaro 'bravīt /
etat sarvaṃ samākhyātaṃ yat tvaṃ māṃ paripṛṣṭavān

māhātmyaṃ pippalādasya pippaleśvaram uttamam /
etat puṇyaṃ pāpaharaṃ dhanyaṃ duḥkhapraṇāśanam

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpapramocanam