Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 8

8.1

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe vyāsatīrthamahimavarṇano nāma saptamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 8
mārkaṇḍeya uvāca:
athānyat paramaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam /
tripurī nāma vikhyātaṃ revāyā uttaretaṭe

8.2

sapādalakṣatīrthāni yatra tiṣṭhanti bhārata /
śatamaṣṭottaraṃ tatra liṅgānāṃ tu svayambhuvām

8.3

tripuraḥ pātito rājan devadevena śūlinā /
stotavyaṃ kiṃ paraṃ tatra surāsuraniṣevitam

8.4

lokānugrahakaṃ devaṃ svayaṃ viddhi maheśvaram /
gokarṇaṃ nāma vikhyātaṃ bhogadaṃ mokṣadāyakam

8.5

kīrtanād devadevasya snapanenā 'rcanena ca /
toyena narmadāyās tu brahmahatyā praṇaśyati

8.6

gandhadhūpapradīpaiś ca tathā vibhavavistaraiḥ /
api varṣasahasreṇa puṇyasaṃkhyā na jñāyate

8.7

yadā tadā śive dānaṃ tasya saṃkhyā na vidyate /
dhanyās te mānavā rājan snātvā paśyanti ye haram

8.8

kailāse sa vasen martyas tripuryāṃ yo vasen nṛpa /
akāmāt kāmato vā 'pi prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ

8.9

haṃsayuktavimānena kiṅkiṇīravaśālinā /
chatreṇa dhriyamāṇena sauvarṇena virājatā

8.10

jhallarītūryavādyena nṛtyagītotsavenaca /
surāsurair vīkṣyamāṇaḥ sarvālaṅkārabhūṣitaḥ

8.11

bhuṅkte tu vipulān bhogān yāvad icchan maheśvare /
evam evā 'pi cānyāni yāni kāmyāni mānuṣaiḥ

8.12

tripurāris tu deveśo yatra tiṣṭhati bhārata /
trayastriṃśat prasiddhānāṃ devānāṃ koṭibhiḥ śivaḥ

8.13

tripuryāṃ nivased yasmācchivakṣetramataḥ smṛtam /
krośadvayapramāṇaṃ tu śivakṣetra prakīrtitam

8.14

atrāntare mṛtā ye ca te prayānti śubhāṃ gatim /
brahmaṇā tu purā ceṣṭaṃ brahmayajñaṃ makhottamam

8.15

śakreṇa devarājena kṛtaṃ kratuśataṃ purā /
gokarṇaṃ ca mahādevaṃ sarvasiddhipradāyakam

8.16

vaṭeśvaraṃ tathā cānyaṃ siddhaliṅgaṃ sureśvaram /
īśvaraṃ caiva kāmeśamaśvibhyām arcitaṃ haram

8.17

anaṅgaṃ vāmadevaṃ ca kapoteśvaram eva ca /
sarveśvaraṃ somanāthaṃ ṛṇamocanam eva ca

8.18

kapālamocanaṃ devaṃ tathānyam aghanāśanam /
indreśvaraṃ ca brahmeśaṃ śivaṃ nārāyaṇaṃ bhavam

8.19

viśvadevaṃ siddhanātham amaraṃ cāndram eva ca /
siddhaṃ vidyādharaṃ yajñam atulaṃ vāsavaṃ tathā

8.20

īśānamagnigarbhaṃ ca kuberamatulaṃ tathā /
gāyatraṃ caiva sāvitraṃ rohiṇītīrthameva ca

8.21

dākṣāyaṇī caiva satī dakṣayajñaharā smṛtā /
ratnāvalī sūryapatnī sūryabhāmā ca vāruṇī

8.22

viṣṇur marīcir maitreyaṛṣyaśṛṅgo vibhāṇḍajaḥ /
tapasvī śaunako gargo durvāsā ugratāpasaḥ

8.23

pañcāyutāni siddhāni tripuryāṃ nṛpasattama /
api varṣasahasrāṇi na stotuṃ śakyate purī

8.24

tripurīkṣetramāhātmyaṃ śakreṇāpi narādhipa /
anekāni sahasrāṇi kṣatriyāṇāṃ yudhiṣṭhira

8.25

dīkṣāyajñavidhānena nākapṛṣṭhamupāsate /
itihāsaṃ pravakṣyāmi ādikalpe kṛte yuge

8.26

svāyambhuve 'ntare prāpte kāpile kālasaṃjñake /
manurnāma purā rājā cakravartī mahāyaśāḥ

8.27

ayodhyāṃ sa purīṃ lebhe sūryavaṃśo mahīpatiḥ /
samārādhya mahādevaṃ śaṅkaraṃ madhusūdanam

8.28

avadhyā dānavair yā tu nirmitā viśvakarmaṇā /
vāpīkūpasahasreṇa parikhā 'ṭṭālakena vā

8.29

dhanadasya purī yadvad alakā nāma viśrutā /
ayodhyā śobhanā rājan chakrasyevāmarāvatī

8.30

dhanadhānyasamākīrṇā sarvālaṅkārabhūṣitā /
brahmaghoṣaninādena bhūmiṃ divam ivākarot

8.31

sāgnihotraiś ca vidvadbhir brāhmaṇair vedapāragaiḥ /
caturvarṇāś ca dharmaś ca prākṛtā itare janāḥ

8.32

sapādalakṣavarṣāṇi prajā sarvā ca jīvati /
na kārmaṇyajarārogā durbhikṣaṃ na tu mṛtyubhīḥ

8.33

svayaṃ kāmadughā dhenuḥ pṛthivī sasyaśālinī /
anyāyena ca bhūteṣu dattā hartā na vidyate

8.34

navakhaṇḍāṃ saptadvīpāṃ saṃśailavanakānanām /
śaśāsa medinīṃ sarvāṃ yathā śakras triviṣṭapam

8.35

ekapatnīgṛhaṃ yadvad gṛhasthasya virājate /
yajñadānasahasreṇa tarpitās sarvadevatāḥ

8.36

yaṃ yaṃ prārthayate kāmaṃ taṃ tamāpa na saṃśayaḥ /
eko doṣaḥ paraṃ tatra nadī naivā 'tra vidyate

8.37

rāhusomasamāyoge devakhātaṃ samāyayau /
snānaṃ kartuṃ samādhāya brāhmaṇair vaidapāragaiḥ

8.38

vimānānāṃ sahasreṇa gatvā viśaṃ nṛpottamaḥ /
śaṅkhatūryaninādena veṇuvīṇāsvanena ca

8.39

sāntaḥ puraparīvāro vīkṣyamāṇo 'ṅganāgaṇaiḥ /
nirvartya parvakāle tu dānahomavidhikriyām

8.40

viveśa nagarīṃ puṇyām ayodhyāṃ devanirmitām /
paurṇamāsyāṃ gate yāme svasthe caiva nṛpottame

8.41

śrūyate kiṅkiṇīśabda ākāśe vyomacāriṇām /
gītavāditrayuktānāṃ sahasraṃ paṅktiḥ vājinām

8.42

manoharāṇāṃ yānānāṃ dṛṣṭvā caiva divaukasām /
jagāma vismayaṃ rājā bhavanopari śobhitaḥ

8.43

kasyaitāni vimānāni mamaiva bhavanopari /
śayane śayane caiva kāmabhogavivārjitaḥ

8.44

śokopahatacittasya cintayā vyākulīkṛtaḥ /
kim idaṃ sāhasaṃ loke vimānānāṃ nabhopari

8.45

evaṃ cintayatas tasya sā niṣkrāntā niśā nṛpa /
udite ca tathā sūrye dharmakarma samāpya vai

8.46

vaśiṣṭhaṃ prāha rājarṣir abhivādya namaskṛtam /
upaviṣṭaṃ yathā nyāyam āsane devanirmite

8.47

itihāsapurāṇādi śrāvayan vidhipūrvakam /
manunā ca purā pṛṣṭo vaśiṣṭho munipuṅgavaḥ

8.48

kasyaitāni vimānāni mamopari mahāmune /
kena karmmavipākena dānena niyamena ca

8.49

saṃśayo me mahābhāga trikālajña nivedaya /
kasmin deśe kṛto yajñaḥ svargakāmaphalapradaḥ

8.50

yena yāmya kṣayāṃl lokān nityāntaka vivārjitān /
kṣatravaṃśasamutpanno yas tu vai śikṣate kṣitim

8.51

mātṛkaṃ paitṛkaṃ vaṃśaṃ yajñam iṣṭvā divaṃ nayet /
sa jāto yena bhūlokaḥ sarvathāvadyavarjitaḥ

8.52

anye putratvam āpannāste tu kleśāya kevalam /
evam ukto vaśiṣṭhas tu manunā brāhmaṇaiḥ saha /
prasannas tv abravīt taṃ tu vaśiṣṭho munisattamaḥ

8.53

śṛṇuṣva tvaṃ mahābhāga kathyamānaṃ nibodha me /
brahmaṇā gaditaṃ pūrvaṃ kaśyapasya mahāmuneḥ

8.54

dakṣasyātrer guroś caiva prajāpatir akalpayat /
vedaśrutapurāṇoktaṃ tatra kṛtsnaṃ mayā śrutam

8.55

hanta te kathayiṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
purāṇavedabāhyaṃ tu karmma yatkriyate nṛpa

8.56

na tat santaḥ praśaṃsanti dharmahāniś ca jāyate /
narmadātīramāśritya tripurī nāma viśrutā

8.57

yair iṣṭaṃ tatra yajñais tu dānahomabalikriyā /
teṣāṃ rājan vimānāni sthitāny upari veśmanaḥ

8.58

na tāṃ laṅghayituṃ śaktāḥ sarve devās savāsavāḥ /
atikrāmanti te svargaṃ śivena saha modante

8.59

viṣādaṃ tyaja rājendra gahanā karmmaṇāṃ gatiḥ /
anyakṣetre sahasraṃ tu dattaṃ taptaṃ hutaṃ tathā

8.60

ekaṃ tu kalpagā tīre tulyaṃ bhavati vā na vā /
śivena śrāvitaṃ cāsīt purāṇaṃ skandakīrtitam

8.61

jambūdvīpe mahārāja ekā devī tu narmadā /
pāpakarmadurācārān nayate sma divaukasam

8.62

te 'pi yānti na sandehaḥ kalpagātoyadarśanāt /
dharmadhvajāś ca ye martyās triṣu lokeṣu viśrutāḥ

8.63

saṃsārārṇavamagnānāṃ pāpopahatacetasām /
yānarūpāvarārohā trailokye sacarācare

8.64

ekavaktras tu tat puṇyaṃ na guṇān stotumarhati /
tyaktvā caiva mahābhāga brahmaviṣṇumaheśvarān

8.65

saṃkhyāṃ kartuṃ na śaknoti tapaso dānakarmmaṇām /
na gaṅgāyamunā cāpi nadī caiva sarasvatī

8.66

irāvatī vitastā ca vipāśā kapilā tathā /
śoṇaś ca ghargharaś caiva sāraṅgā badarī tathā

8.67

puṇyā mahānadī tāpī gaṇḍakī ca payoṣṇikā /
tuṅgabhadrā mahāpuṇyā bhīmarathyā mahānadī

8.68

tīrthāni sāgarāṇāṃ hi jambūdvīpe vasanti hi /
devakhātataḍāgeṣu garteṣu ca saritsu ca

8.69

kiṃ phalaṃ labhate martya iṣṭvā yajñair nṛpottama /
anyakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ puṇyakṣetre vinaśyati

8.70

puṇyakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ vajralepo bhaviṣyati /
ayaṃ yathā tathā dharmaḥ samaṃ bhārata vartate

8.71

tasmāt pāpaṃ na kurvīta cañcale jīvite sati /
śrutvākhyānam idaṃ rājā narmadākīrtanaṃ śubham

8.72

ādideśa tato 'mātyān bhṛtyāṃś caiva sahasraśaḥ /
rājopaskaram ādāya yūyaṃ gacchatamāciram

8.73

dhenūnāṃ pañcalakṣāṇi savatsānāṃ ca bhārata /
śyāmakarṇahayānāṃ ca lakṣamekaṃ śitatviṣām

8.74

ayutaṃ ca karīndrāṇāṃ ghaṇṭābharaṇasaṃyujām

8.75

hiraṇyakoṭīḥ pañcāśat sarvāsṛṅmaṇayas tathā /
sumuhūrte sunakṣatre candre caikādaśe śubhe

8.76

nānādeśanṛpaiḥ sārddhaṃ gītavāditramaṅgalaiḥ /
divyayānasamārūḍhaḥ stūyamāno muhur muhuḥ

8.77

brāhmaṇair vedavidbhiś ca prāyācca tripurīṃ nṛpaḥ /
saptakalpavahāṃ puṇyāṃ surāsuranamaskṛtām

8.78

ājanmarūḍhais tu pāpaiḥ sāntaḥ puraparicchadaḥ /
vimuktaḥ pṛthivīpālaḥ kalpagā toyadarśanāt

8.79

pṛthivyāṃ yāni tīrthāni āsamudrāntagocare /
mekalātoyasaṃsparśāt pavitrāṇīha tāny api

8.80

snānaṃ kṛtvā yathā nyāyaṃ pitṝn devāṃś ca tarpayan /
arcayitvā maheśānaṃ gandhapuṣpavilepanaiḥ

8.81

daśayojanaparyyantaṃ yajñarūpaṃ ca maṇḍapam /
akārayan mahābāhuḥ sarvadharmaparāyaṇaḥ

8.82

hemarūpyam ayaṃ sarvaṃ yac cānyad bhojyabhājanam /
agastyo gautamo gargo viṣṇuḥ śātātapas tathā

8.83

atriś caiva vaśiṣṭhaś ca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
bhṛgur agnirmarīciś ca kaśyapo 'tha manus tathā

8.84

durvāsā yājñavalkyaś ca bharadvājo 'tha bhallukaḥ /
viśvāmitro jamadagnī ṛṣyaśṛṅgo vibhāṇḍakaḥ

8.85

dakṣaḥ parāśaro vyāsaḥ kāṣāyaṇabṛhaspatī /
ete cānye ca bahava ṛṣayaḥ śaṃsitavratāḥ

8.86

caturvidyāvedavido yajñakarmmaviśāradāḥ /
tīrthaṃ vai puṣkaraṃ yadvad brahmaviṣṇuśivātmakam

8.87

tatra prāvartayad yajñaṃ hayamedhamanuttamam /
āhūtā devatāḥ sarvā devendraḥ pākaśāsanaḥ

8.88

tarpitā arghapādyaiś ca madhuparkaiś ca viṣṭaraiḥ /
tato nivartito yajño yathokto vedakarmmaṇā

8.89

tarpitā brāhmaṇās sarve yathā vibhavavistaraiḥ /
hārakeyūrakaṭakaiḥ kaṇṭhābharaṇabhūṣaṇaiḥ

8.90

kecit kuṅjaram ārūḍhās tathā ca hayasaṃsthitāḥ /
divyayānasamārūḍhā divyamālāvalambinaḥ

8.91

vayāṃsi pakṣiṇo yatra tathā 'nye vanacāriṇaḥ /
yajñocchiṣṭeṣu lulitā jātāḥ sarve hiraṇmayāḥ

8.92

yaṃ yaṃ kāmaṃ prārthayate taṃ taṃ prāpnotyasaṃśayam /
ghoṣaṇā kriyatāṃ rāṣṭre daṇḍahastais tu kiṅkaraiḥ

8.93

pitṛdevamanuṣyāś ca tṛptā yānti parāṃ gatim /
brahmaviṣṇumaheśānā varaṃ dattvā divaṃ yayuḥ

8.94

atra yajñas tapodānaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam /
evaṃ nivartito yajño rājñaścāmitatejasaḥ

8.95

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā manurity āha kalpagām /
cāndrāyaṇasahasrasya somayāgaśatasya ca

8.96

tvat toyapānamātreṇa samam bhavati vā na vā /
lokānāṃ tāraṇārthāya avatīrṇā mahānadī

8.97

tvayā vyāptaṃ jagatkṛtsnaṃ lokāścaiva carācarāḥ /
snānāvagāhanāt pānāt smaraṇāt kīrtanād api

8.98

anekabhāvikaṃ pāpaṃ tūlarāśim ivānalaḥ /
dahaty evaṃ hi toyaṃ te nātra kāryyā vicāraṇā

8.99

svargasopānabhūtā 'si pitṝṇāṃ hitakāmyayā /
divaṃ naya varārohe bhūtagrāmaṃ caturvidham

8.100

yāḥ kāścit sarito loke tīrthāni vividhāni ca /
teṣāṃ tvaṃ jananī devi pitṝṇāṃ tāriṇī parā

8.101

tvayā vinā tu yat tīrthaṃ dharmakarmaśubhodayam /
sūryeṇaiva vihīnaṃ hi nirālokaṃ jagad yathā

8.102

sūryācandramasorbhāvaḥ sāmānyaḥ sarvajantuṣu /
samaṃ varṣati parjanyaḥ sasyeṣu ca tṛṇeṣu ca

8.103

tathā tvaṃ sarvalokānāṃ mātā caiva garīyasī /
api varṣasahasreṇa guṇān kīrtayituṃ śubhe

8.104

brahmā bṛhaspatiś caiva na śakto 'pi varānane /
stotraṃ śrutvā mahābhāgā manoramitatejasaḥ

8.105

pratyuvāca varārohā makarāsanasaṃsthitā /
sarvābharaṇaśobhāḍhyā candrakāntinibhānanā

8.106

varaṃ vṛṇu mahābhāga tuṣṭā 'smi manasīpsitam /
namaskṛtya mahādevīṃ rājā vacanamabravīt

8.107

yadi tuṣṭā varārohe varaṃ dātuṃ mamecchasi /
tīrthabhūtaṃ jagat sarvaṃ kuruṣva varavarṇini

8.108

ayodhyāviṣaye deśe sravantyaḥ sambhavantviti /
nānāvidhās tu sarito gaṅgādyās tu surālaye

8.109

yathā ca patitās sarvās tathā tvaṃ kalpage kuru

Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc