Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 71
RKS adhyāya 71
mārkaṇḍeya uvāca:
dīptakeśvaradeveśaṃ siddhaliṅgaṃ prakīrtitam /
nātaḥ parataraṃ kiṃcit triṣu lokeṣu viśrutam
darśanād dīptadevasya sparśanād arcanāt tathā /
anekabhāvikaṃ ghoraṃ kṣaṇamātreṇa naśyati
arcayed dinam ekaṃ tu yo muhūrtaṃ tu mānavaḥ /
na tasya punarāvṛttir ghore saṃsārasāgare
mokṣadā nāma cāmuṇḍā viddhi gaurīṃ sarasvatīm /
stutaḥ sahasranāmnā vai viṣṇunā brahmaṇā svayam
stutāni tāni liṅgāni revāyā uttare taṭe /
oṃkāraścādhidevaś ca bilvāmrakamaheśvaraḥ
śukleśvaro bhṛguś ceti dvīpeśvaratrilocanau /
vaivasvate 'ntare prāpte ādikalpekṛteyuge
śrīpatiḥ paramādyaś ca dvitīyaś ca pitāmahaḥ /
tṛtīyo devarājaś ca caturthaḥ sūrya eva ca
pañcamaḥ kathitaḥ somaḥ ṣaṣṭho rāhuḥ prakīrtitaḥ /
saptamaś ca śaniś caiva tvaṣṭamaḥ ketukaḥ smṛtaḥ
vaiśvānaraś ca navamo daśamaś ca digīśvaraḥ /
ekādaśo vaikramaś ca dvādaśo vāruṇas tathā
trayodaśaś ca vāyur vai dhanadaś ca caturdaśaḥ /
nānā padaprakāreṇa stuto deva umāpatiḥ
viṣṇunā devanāthena brahmaṇā ca surāsuraiḥ /
sthiraḥ sthāṇuḥ prabhābhānuḥ pravaro varado varaḥ
hariśca hariṇākhyaś ca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ /
pravṛttiś ca nivṛttiś ca niyamaḥ śāśvato dhruvaḥ
śmaśānavāsī bhagavān khecaro gocaras tathā /
abhivandyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ
unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ /
mahārūpo mahākāyaḥ sarvalokaprajāpatiḥ
parātmā sarvabhūtānāṃ virūpo vāmano manuḥ /
lokapālo pihitātmā prasanno bhavanāśanaḥ
pravṛttaś ca mahāṅgaś ca nicayo niyatāśrayaḥ /
sarvakāmaḥ svayambhūś ca ādinādikaro nidhiḥ
sahasrākṣo virūpākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ /
candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirvaraḥ
tapodraṣṭā balaḥ sthātur mṛgabāṇārpaṇo 'naghaḥ /
mahātapā dīrghatapā ādirdīnānukampanaḥ
savatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ /
yogī yogamahāvīryo mahāretā haro haraḥ
mahācetāś ca sarvajñaḥ sabījo 'paharo haraḥ /
kamaṇḍaludharo dhanvī prāṇahastaḥ pratāpavān
aṃśo 'nīśas tathā śūlī khaṭvāṅgī paṭṭiśī tathā /
śuciś ca śucirūpaśca tejastejaskaro nidhiḥ
uṣṇīṣī ca suvaktrāśca udakyo vitanas tathā /
hariś ca harinetraś ca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca
śṛgālarūpī sarvārthaḥ śuṇḍīśuddhaḥ kamaṇḍaluḥ /
ajaś ca gandhamālī ca mṛgarūpī kapālabhṛt
ūrdhvaretā ūrdhvasākṣī ūrdhvabāhurnabhaḥ sthalaḥ /
trijaṭī ca nivāsaś ca rudraḥ senāpatirvibhuḥ
ahaś caro rātricaraḥ suvāsaśca diśāmpatiḥ /
rājahā daityahā caiva dhātārūpaguṇātmakaḥ
siṃhaśārdūlarūpaś ca ārdracarmadharo haraḥ /
kālayogī mahānādaḥ sarvavāsaścatuṣpathaḥ
durvārapretacārī ca bhūtacārī maheśvaraḥ /
bahubhūto bahudhanaḥ sarvārtho rucirā gatiḥ
nṛtyapriyo nṛtyakartā nartakaś ca balāhakaḥ /
ghoro mahātapā vāso nityo giridharo nabhaḥ
sahasrabhūto vijñeyo vyavasāyaś ca niścayaḥ /
amarṣo marṣaṇo dakṣo dakṣakratuvināśanaḥ
dakṣayajñāpahārī ca sumaho madhyamas tathā /
tejo 'pahārī balihā muditaś cārcito bhavaḥ
gambhīraghoṣo gambhīro gabhīro havyavāhanaḥ /
nyagrodharūpo nyagrodhaṛkṣavarṇaḥ prabhur vibhuḥ
tīkṣṇabāṇaś ca haryakṣo maheśaḥ karmakālavit /
dīkṣaḥ prasādito yajñaḥ samudro vaḍavānalaḥ
hutāśaś ca hṛtāśāsyaḥ prasannātmā hṛtāśanaḥ /
mahātejāḥ sutejāś ca vijayo jaya eva ca
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sandhirvigraha eva ca /
śikhī daṇḍī jaṭī jvālī mūrtodo durbalo bahiḥ
vaiṇavī pāpavetālaḥ kālāgniḥ kāladaṇḍakaḥ /
nakṣatravigraho vṛddhirajo gandhavaho 'grajaḥ
prajāpatir harir bāhurvibhāgaḥ sarvatomukhaḥ /
vimocanaḥ suragaṇo hiraṇyakavaco bhavaḥ
arajo dhūlidhārī ca mahācārī śrutaśravāḥ /
anādiḥ sarvabhūtādiḥ sarvasyādyaḥ pitā guruḥ
vyālarūpo mahāvāsī hīnamālī taraṅgavit /
tripadas tryambako 'vyaktaḥ sarvabandhavimocakaḥ
sāṃkhyaprasādo durvāsāḥ sarvasādhuniṣevitaḥ /
praskandano vibhāgaś ca tulyo yajñavibhāgavit
sarvavāsī sarvacārī durvāsā bhairavo yamaḥ /
himo himakaro yajñaḥ sarvadhātā budhottamaḥ
lohitākṣo mahākṣaś ca vijayākhyo viśāradaḥ /
saṃgraho vigrahaḥ karma sarpa rājavibhūṣaṇaḥ
mukhyo vimuktadehaś ca dehacārī ca kardamaḥ /
sarvācāraḥ prasādaś ca khecaro balarūpadhṛk
ākāśavṛttirūpaś ca nipāta uragaḥ khalaḥ /
raudrarūpaḥ surādityo vasuraśmiḥ suvarcasaḥ
vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ /
sarvāvāsaḥ śriyāvāsa āpadīśakalo haraḥ
munir ātmagatir lokaḥ sahasravadano vibhuḥ /
yakṣī ca yakṣarājaś ca śyeno dīptir viśāmpatiḥ
unmado madanākāro 'py arthānarthakaro mahān /
siddhayogo 'pahārī ca siddhaḥ sarvārthasādhakaḥ
bhikṣuś ca bhikṣurūpaś ca vibhuḥ ṣaṇṇāṃ mṛdutvacaḥ /
mahāseno viśākhaś ca yaṣṭibhāgo gavāmpatiḥ
vajrahastaś ca viṣṭambhir viṣṭhaḥ stambhana eva ca /
ṛkṣo ripukaraḥ kālo madhurmadhukalocanaḥ
vācaspatyo vājaseno naiṣṭhaścāśramasūcakaḥ /
brahmacārī lokacārī sarvacārī suratnavit
īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī tvam ekadhṛk /
amitaścāprameyaś ca nadīnadakaro 'vyayaḥ
nandīśvaraḥ sunandī ca nandano nandavarddhanaḥ /
nāgahāro vihārī ca kālo brahmavidāṃ varaḥ
caturmukho mahāliṅgaścaturliṅgas tathaiva ca /
liṅgādhyakṣaḥ suradhyakṣo kālādhyakṣo yugāvahaḥ
umāpatirumākānto jāhnavī dhṛtimān varaḥ /
sarvārthaḥ sarvabhūtārtho nityaḥ sarvavrataḥ śuciḥ
yo na brahmādibhir devo jāyate na maharṣibhiḥ /
stotavyaḥ sa kathaṃ nātha paramātmā parātparaḥ
jihvācāpalyam asmākaṃ kṣamasva parameśvara /
śivaṃ kuruṣva devānāṃ svargyāṇāṃ puṣṭivardhanam
mārkaṇḍeya uvāca:
śrutvā stotramidaṃ devaḥ śrīmān dvīpeśvaraḥ śivaḥ /
prasannabravīd devān prārthayadhvaṃ varaṃ surāḥ
devā ūcuḥ:
yadi tuṣṭo maheśāno devānāṃ varadaḥ prabhuḥ /
tad vināśāya daityānāṃ trātā bhava maheśvara
pāpakarmādhamaś caiva pañcaliṅgāni yo 'rcayet /
so 'pi tāṃ gatim āpnoti durlabhā yā mahāmakhaiḥ
śakreṇābhivṛtas tatra devadeva umāpatiḥ /
purā nāmnāṃ sahasreṇa surāsuranamaskṛtaḥ
śivaprasādasampanno devarājas tato 'bhavat /
dhanadena stutas tatra devo lakṣeśvaraḥ prabhuḥ
mokṣadā nāma gaurīṃ ca tāṃ devīṃ viddhi bhārata /
mokṣeśvaraṃ siddhaliṅgaṃ surāsuranamaskṛtam
siddhair vidyādharair yakṣair gandharvaiḥ kinnarair naraiḥ /
devatvaṃ samanuprāptaṃ pañcaliṅgasamarcanāt
kubero mārutaś caiva varuṇo nirṛtis tathā /
vaivasvato yamaś caiva tataś ca narakeśvaraḥ
tasya liṅgasya māhātmyāt sūryaputro mahāyaśāḥ /
anyair abhiṣṭutas tatra pūrvaṃ dvīpeśvaraḥ prabhuḥ
bhaktyā nāmasahasreṇa stutaḥ pūjyatamaḥ śivaḥ /
somenāto 'bhavat tatra śambhoḥ śirasi bhūṣaṇam
rohiṇyā 'bhyarcitā gaurī subhagā tena sābhavat /
ṛkṣair yogatarais tadvat stuto devaḥ pinākadhṛk
tatas tair bhāskareṇaiva tabhaḥ sthalamalaṃ kṛtam /
vyādhayaḥ kālamṛtyuś ca citraguptaś ca lekhakaḥ
tathā śakraḥ suragaṇair etaiḥ parivṛtaḥ prabhuḥ /
pāpiṣṭhānāṃ mahāraudro dharmiṣṭhānāṃ prasādavān
koṭyo 'ṣṭau cordhvakeśā raudrāś ca vikṛtānanāḥ /
pativratāsahasraiś ca tathā māsopavāsibhiḥ
kilkilāravaśabdaiś ca dharmarājapurottamam /
vyāptaṃ tu paritaḥ śrīmadasaṃkhyātair manoramaiḥ
śrutvā teṣāṃ ravaṃ sārddhaṃ dharmarājaḥ sabhāsadaiḥ /
śvetavastraparīdhānaḥ śvetamālyānulepanaḥ
pādacārī gataḥ kṣipraṃ yatra te yānasaṃsthitāḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā papraccha śubhakarmaṇaḥ
yathā śaktena yogena dharmaṃ dharmottaraṃ mahat /
kasmād deśāt samāyātāḥ kathaṃ puṇyamupārjitam
vimānārūḍhā ūcuḥ:
kurukṣetre tapas taptaṃ gaṅgāyāṃ ca viśeṣataḥ /
sarveṣām eva lokānāṃ dvāraṃ taddhi pratiṣṭhitam
dharmādharmaṃ tava balaṃ kāraṇaṃ ceti tattvataḥ /
vārāṇasī prayāgaś ca gaṅgāsāgarasaṅgamaḥ
pitṛtīrthaṃ mahāpuṇyaṃ puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā /
kedāraṃ bhairavaṃ caiva tathā rudramahālayam
sarasvatīrudrakoṭiḥ prabhāsaṃ śaśibhūṣaṇam /
nānātīrthasahasreṣu dānayajñatapaḥ kṛtam
etat te kathitaṃ sarvaṃ sūryaputramahāyaśaḥ /
anye dṛṣṭvā yathā nyāyaṃ dharmarājaṃ tatas tathā
ūcuḥ sarve vacaḥ ślakṣṇaṃ dharmarājaṃ yathoditam /
na tvaṃ prabhuḥ sukṛtināṃ brahmā viṣṇuḥ śivaḥ prabhuḥ
pāpakarmaratā ye tu teṣāṃ śāstā yamaḥ svayam /
yama uvāca:
gatvā kailāsamāyāmi yāvat tāvat pratīkṣatām
evam uktvā yayau rājan kailāsaṃ sa nagottamam /
yasmin śivādyās te sarve pārvatī ṣaṇmukhas tathā
stuvanti devatāḥ sarvādevadevam umāpatim /
nṛtyanti cāgrataḥ kecid utpatya nipatanti ca
taṃ dṛṣṭvā tādṛśaṃ śambhuṃ stuvantaṃ dīptatejasam /
stuvannāmasahasreṇa devadevaṃ pinākinam
sāṣṭāṅgaṃ ca namaskṛtya dharmarājo 'bravīd idam /
ye 'smatpurīṃ samāyātās teṣāṃ kā gatir ucyate
prahasann abravīd devo dharmarājaṃ yudhiṣṭhira /
atra prayāntu te sarve ye revātīravāsinaḥ
anyatīrthanivāsā ye bhogān bhuñjantu te divi /
śivavākyaṃ tataḥ śrutvā brahmāviṣṇur yathātatham
tuṣṭā devasya vākyena sarvadevagaṇeśvaruḥ /
āgataḥ kṣaṇamātreṇa dharmarājaḥ purottamam
śivoktāḥ preṣitāḥ sarve śivalokaṃ yudhiṣṭhira /
yathā yathā samādiṣṭās tato 'nye 'pi śūbhānvitāḥ
purākalpe mayā dṛṣṭaṃ kārttikyāṃ devatāgame /
tato gacchen mahārāja vaiṣṇavaṃ tīrthamuttamam
kokilā nāma vikhyātaṃ sarvapāpavimokṣaṇam /
vaiṣṇavaṃ kṣetramity āha devadevo janārdanaḥ
sapādakoṭistīrthānāṃ tatrāste caiva bhārata /
upoṣyaikādaśīṃ puṇyāṃ dīpamālāṃ prabodhayet
na tasya punarāvṛttir martyaloke durāsade /
sarvakāmasamṛddhena vimānāgreṇa bhārata
asaṃkhyakālikā tṛptiḥ pitṝṇāṃ nātra saṃśayaḥ /
vipre ca toṣite tatra dānasaṅkhyā na vidyate
atrāntare tyajet prāṇānavaśaḥ svavaśo 'pi vā /
daśavarṣasahasrāṇi rājā vaidyādhare pure
dhruvo dhruvatvaṃ svarge tu tārātejaḥ samujjvalan /
martyayoniṣu sambhūtā bhūtagrāmā tathāpare
arcanrāḍ devadevasya divi devatvam āpnuvan /
devapuṇyakṣaye martyā bhaktyā puṇyaiś ca devatāḥ
svargamartyaprabhedo 'yaṃ dharmādharmaprabhedataḥ /
kenāpi tatprakāreṇa pūjanīyo maheśvaraḥ
yad vā tad vā śive deyaṃ bhaktiyuktena cetasā /
arundhatyā sā bharaṇyā sāvitryā ca tathā tathā
ahalyayā menakayā marutvatyā ca rambhayā /
apsarogaṇasaṅghaiś ca surasiddhagaṇais tathā
narmadātaṭam āśritya pūjito yena śaṅkaraḥ /
tena vai vipulā bhogāḥ prāptā mokṣaś ca bhārata
na pūjayed dharaṃ yas tu śivamāyāvimohitaḥ /
na tasya svargamokṣau ca kailāsaṃ prati kā kathā
na ca svargasya rājyasya bhājanaṃ ca narādhipa /
sarvatīrthamayī revā sarvadevamayo haraḥ
sarvadharmamayī buddhiḥ kṣamāsatyam ayaṃ tapaḥ /
brahmacaryaṃ tapomūlaṃ pañcendriyavinigrahaḥ
kṣamā satyaṃ japo 'dhītaṃ tapaḥ saṃyamalakṣaṇam /
etat te kathitaṃ rājaṃ śivena kathitaṃ purā
mayā ca tava rājendra bhrātṝṇāṃ ca viśeṣataḥ /
na sāmānyatarā devī kathitā yā mayā tava
dvīpeśvaraḥ kapileśvaras tathā vai narakeśvaraḥ /
etān devān samutthāya yathāvat parikīrtayet
sarvatīrthaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate /
aghaughe ca parikṣīṇe prāpyate saptakalpagā
śivaḥ saṃnihito yasyāṃ śivakṣetraṃ tataḥ param /
śravaṇāt kīrtanād asya śivaloke mahīyate
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0