Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 67

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe 'śokavanikāvarṇano nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 67
mārkaṇḍeya uvāca:
athātaḥ kathayiṣyāmi tīrthaṃ pāpapraṇāśanam /
revāyā uttare kūle puraṃ vāgīśvarābhidham

vāgurnāma nadī tatra revayā saha saṃgatā /
tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ

vāgīśā tatra cāmuṇḍā dānavakṣayakāriṇī /
maṇibhadro vīrabhadras tathā 'nye śataśo nṛpāḥ

babhūvur muktaśāpās te tīrthasyāsya prabhāvataḥ /
tilapiṇḍapradānena pitṝṇāṃ paramā gatiḥ

brahmadattaścakravartī sūryavaṃśe mahīpatiḥ /
ayodhyādhipatiḥ śrīmān cakratulyaparākramaḥ

dhanadhānyasamāyukto bhayadāridryavarjitaḥ /
prajās tasmin mahīpāle sarvā 'pi mudānvitāḥ

iṣṭaḥ kratuvarastena narmadāvāgusaṅgame /
brahmādyā devatāḥ sarvāḥ śakraviṣṇupurogamāḥ

pratyakṣaś ca maheśāno gaṇeśvarasamanvitaḥ /
lokapālāś ca marutaścandrādityau dhruvas tathā

ṛkṣāṇi yogasiddhāś ca somamukhyāś ca sarvaśaḥ /
vaśiṣṭho munibhiḥ sārddhaṃ videhādhipatis tathā

evamādyāḥ samāhūtā mitrāvaruṇa eva ca /
sarve hiraṇmayās tatra yajñayūpāś ca maṇḍapāḥ

daśayojanaparyantaṃ yajñabhūmir mahībhṛtaḥ /
svārociṣe 'ntare rājann ādikalpe kṛte yuge

gavāṃ śatasahasrāṇi hemabhārānvitāni ca /
hayānāṃ śyāmakarṇānām ayutaṃ sāgram eva ca

dantinām ayutaṃ caiva ghaṇṭābharaṇabhūṣitam /
maṇimāṇikyam uktāś ca bhakṣyabhojyāny anekadhā

evaṃ rājā brahmadattaḥ sarvabhūpālasattamaḥ /
yajñaṃ pravartayāmāsa sarvasambhārasaṃbhṛtaḥ

vedanirghoṣaśabdena gītavādyaraveṇa ca /
nānāyānasamārūḍhaiḥ stūyamāno marudgaṇaiḥ

brahmadattasya yajñena vāgīśasya prasādataḥ /
narmadāyāḥ prasādena pretās tṛptiṃ parāṃ gatāḥ

yudhiṣṭhira uvāca:
kathaṃ tu brahmadattasya kalpagātīrayājanam /
kathaṃ pretā vinirmuktāḥ pretās te kena karmaṇā

etat sarvaṃ yathā nyāyaṃ kathayasva tapodhana /
mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājan yathā nyāyam itihāsaṃ purātanam

kārttikyām utsavaṃ prāpya puṣkare jyeṣṭhapuṣkare /
ayogandhaḥ svayaṃbhūś ca puṇḍarīkākṣa eva ca

pitāmahaḥ svayaṃ tatra surāsuraguruḥ pitā /
kāvyaś ca hotṛsadanau vedagarbhaḥ kṛtadhvanaḥ

svastikaś caiva sāvitro vāmadevo 'ghamarṣaṇaḥ /
ete cānye ca munayo brahmatejo 'śasaṃbhavāḥ

tathā te hi yathāśaktā ṛtukālābhigāminaḥ /
gārhasthye ca sthitā bhāryā bhartṛśuśrūṣaṇe ratāḥ

cīravalkaladhāriṇyaḥ śākasyāmākabhakṣikāḥ /
viṣaṇṇās tena dharmeṇa satyastā apyagarhayan

dvijasya ṣaṭ ca karmāṇi yajanaṃ yājanaṃ tathā /
adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ dānaṃ caiva pratigrahaḥ

bhūṣaṇaṃ paridhānaṃ ca yoṣitāṃ bhartṛsevanam /
evaṃ ca garhitā rājan yoṣidbhiḥ patayas tathā

bhītās te vismitāḥ sarve viṣaṇṇavadanās tathā /
hariścandraḥ purā rājā na bhūto na bhaviṣyati

dānena nirjitaṃ yena trailokyaṃ sacarācaram /
rāhusūryasamāyoge kurukṣetraṃ jagāma ha

tyaktvā te puṣkaraṃ tīrthaṃ dhanalobhena mohitāḥ /
sahasrasaṃkhyāmunayaḥ sabhāryāḥ sasutāś ca te

yatra rājā hariścandraḥ pratigrahavilipsayā /
munīnāha hariścandro mudā paramayā yutaḥ

dhanyā me saphalā yātrā kurukṣetre ravigrahe /
kṣudhārtā duḥkhitāś caiva bālā vṛddhāḥ kṛśāturāḥ

valkalājinavastrāś ca yauvane pretarūpiṇaḥ /
yanno yūyam abhiprāptāḥ patnīputraiś ca saṃyutāḥ

uvāca vacanaṃ rājā sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca /
ādeśo dīyatāṃ mahyaṃ kiṃ karomi bhavatkṛte

evamuktvā dadau śrīmānekaikasya pṛthak pṛthak /
lakṣaṃ lakṣaṃ hiraṇyasya tathā gāvaḥ sahasraśaḥ

sahasraṃ turagāṇāṃ ca dantināṃ śatam eva ca /
sāptabhaumān gṛhān ramyān hemaprākāratoraṇān

nānāvidhavilāsāṃś ca yathā dhanapatiḥ svayam /
kalpāntare mṛtā jātāḥ pretarūpā bhayaṅkarāḥ

lamboṣṭhā lambavṛṣaṇā vikṛtānanasaṃyutāḥ /
pratigrahaprabhāveṇa dvijasya patanaṃ dhruvam

jātismarāḥ svaṃ śocanti ekākīnās tu te bahiḥ /
na bhāryā na ca me putrā na bhṛtyā na ca bāndhavāḥ

na te pratigrahair dagdhā yathā pūrvaṃ tathaiva ca /
vayam ekākino dagdhā vṛkṣā iva havirbhujā

rājapratigrahair dagdhā na prarohanti mānavāḥ /
vaiśvānareṇa dagdhānāṃ punarjanma prajāyate

na mātā na pitā putro draviṇaṃ na ca bāndhavāḥ /
yamadūtair gṛhītānāṃ dharma ekaḥ sahānugaḥ

śocitvā suciraṃ kālaṃ bhāryāputravivarjitāḥ /
bhramitvā ca mahīṃ sarvāṃ puṣkaraṃ tīrthamāgatāḥ

pretarūpān munīn dṛṣṭvā viṣādaṃ paramaṃ gataḥ /
tān uvāca muniśreṣṭhaḥ kathaṃ pretatvam āgatāḥ

pretā ūcuḥ:
hariścandraḥ satyadharma sūryavaṃśe mahīpatiḥ /
ayodhyādhipatiḥ śrīmān devatulyaparākramaḥ

tasya pratigraho 'smābhirāptaḥ sūryagrahe sthite /
tena pretatvam āpannāḥ sarve brahmarṣayo mune

etat te kathitaṃ brahman mokṣo 'smākaṃ vidhīyatām /
bhaviṣyabhūtatattvajño brahmaputras taponidhiḥ

uvāca vacanaṃ śrīmān nāradas tāṃs tapodhanān /
kasminnavasare puṇye kārttikyāṃ divyaparvaṇi

śivena kīrtitaṃ pūrvaṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca /
śrutaṃ mayāpi tatraiva purāṇaṃ skandakīrtitam

kānyā pāpakṣayaṃ kartuṃ śaktā revāṃ vinā nṛpa /
gaṅgādyāḥ sarito viprāḥ puṇyatīrthās tathāpi ca

vāgīśaṃ ca puraṃ tatra narmadātaṭamāśritam /
adhvare brahmadattasya mokṣaṇaṃ tu bhaviṣyati

uddeśaṃ tu tato dattvā nāradastridivaṃ gataḥ /
te 'pi pretā mahābhāga dhyātvā śivam umāpatim

abhijagmus tam uddeśaṃ vāgīśapuram uttamam /
tatra snātvābhyarcya śivaṃ hariṃ bhāskaram eva ca

adhvare brahmadattasya muktāḥ sarve 'pi kilbiṣāt /
brahmayānaṃ samāruhya brahmalokaṃ samāgatāḥ

pratapanti yathādityā brahmatejovapurdharāḥ /
tasyopari nareśasya puṣpavṛṣṭiḥ papāta vai

etat te kathitaṃ rājan yathāvṛttaṃ purātanam /
śravaṇāt kīrtanād asya gosahasraphalaṃ labhet