સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 67

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે ઽશોકવનિકાવર્ણનો નામ ષટ્ષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 67
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
અથાતઃ કથયિષ્યામિ તીર્થં પાપપ્રણાશનમ્ ।
રેવાયા ઉત્તરે કૂલે પુરં વાગીશ્વરાભિધમ્

વાગુર્નામ નદી તત્ર રેવયા સહ સંગતા ।
તત્ર સ્નાતા દિવં યાન્તિ યે મૃતા ન પુનર્ભવાઃ

વાગીશા તત્ર ચામુણ્ડા દાનવક્ષયકારિણી ।
મણિભદ્રો વીરભદ્રસ્ તથા ઽન્યે શતશો નૃપાઃ

બભૂવુર્ મુક્તશાપાસ્ તે તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
તિલપિણ્ડપ્રદાનેન પિતૄણાં પરમા ગતિઃ

બ્રહ્મદત્તશ્ચક્રવર્તી સૂર્યવંશે મહીપતિઃ ।
અયોધ્યાધિપતિઃ શ્રીમાન્ ચક્રતુલ્યપરાક્રમઃ

ધનધાન્યસમાયુક્તો ભયદારિદ્ર્યવર્જિતઃ ।
પ્રજાસ્ તસ્મિન્ મહીપાલે સર્વા ઽપિ મુદાન્વિતાઃ

ઇષ્ટઃ ક્રતુવરસ્તેન નર્મદાવાગુસઙ્ગમે ।
બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વાઃ શક્રવિષ્ણુપુરોગમાઃ

પ્રત્યક્ષશ્ ચ મહેશાનો ગણેશ્વરસમન્વિતઃ ।
લોકપાલાશ્ ચ મરુતશ્ચન્દ્રાદિત્યૌ ધ્રુવસ્ તથા

ઋક્ષાણિ યોગસિદ્ધાશ્ ચ સોમમુખ્યાશ્ ચ સર્વશઃ ।
વશિષ્ઠો મુનિભિઃ સાર્દ્ધં વિદેહાધિપતિસ્ તથા

એવમાદ્યાઃ સમાહૂતા મિત્રાવરુણ એવ ચ ।
સર્વે હિરણ્મયાસ્ તત્ર યજ્ઞયૂપાશ્ ચ મણ્ડપાઃ

દશયોજનપર્યન્તં યજ્ઞભૂમિર્ મહીભૃતઃ ।
સ્વારોચિષે ઽન્તરે રાજન્ન્ આદિકલ્પે કૃતે યુગે

ગવાં શતસહસ્રાણિ હેમભારાન્વિતાનિ ચ ।
હયાનાં શ્યામકર્ણાનામ્ અયુતં સાગ્રમ્ એવ ચ

દન્તિનામ્ અયુતં ચૈવ ઘણ્ટાભરણભૂષિતમ્ ।
મણિમાણિક્યમ્ ઉક્તાશ્ ચ ભક્ષ્યભોજ્યાન્ય્ અનેકધા

એવં રાજા બ્રહ્મદત્તઃ સર્વભૂપાલસત્તમઃ ।
યજ્ઞં પ્રવર્તયામાસ સર્વસમ્ભારસંભૃતઃ

વેદનિર્ઘોષશબ્દેન ગીતવાદ્યરવેણ ચ ।
નાનાયાનસમારૂઢૈઃ સ્તૂયમાનો મરુદ્ગણૈઃ

બ્રહ્મદત્તસ્ય યજ્ઞેન વાગીશસ્ય પ્રસાદતઃ ।
નર્મદાયાઃ પ્રસાદેન પ્રેતાસ્ તૃપ્તિં પરાં ગતાઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
કથં તુ બ્રહ્મદત્તસ્ય કલ્પગાતીરયાજનમ્ ।
કથં પ્રેતા વિનિર્મુક્તાઃ પ્રેતાસ્ તે કેન કર્મણા

એતત્ સર્વં યથા ન્યાયં કથયસ્વ તપોધન ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ યથા ન્યાયમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્

કાર્ત્તિક્યામ્ ઉત્સવં પ્રાપ્ય પુષ્કરે જ્યેષ્ઠપુષ્કરે ।
અયોગન્ધઃ સ્વયંભૂશ્ ચ પુણ્ડરીકાક્ષ એવ ચ

પિતામહઃ સ્વયં તત્ર સુરાસુરગુરુઃ પિતા ।
કાવ્યશ્ ચ હોતૃસદનૌ વેદગર્ભઃ કૃતધ્વનઃ

સ્વસ્તિકશ્ ચૈવ સાવિત્રો વામદેવો ઽઘમર્ષણઃ ।
એતે ચાન્યે ચ મુનયો બ્રહ્મતેજો ઽશસંભવાઃ

તથા તે હિ યથાશક્તા ઋતુકાલાભિગામિનઃ ।
ગાર્હસ્થ્યે ચ સ્થિતા ભાર્યા ભર્તૃશુશ્રૂષણે રતાઃ

ચીરવલ્કલધારિણ્યઃ શાકસ્યામાકભક્ષિકાઃ ।
વિષણ્ણાસ્ તેન ધર્મેણ સત્યસ્તા અપ્યગર્હયન્

દ્વિજસ્ય ષટ્ ચ કર્માણિ યજનં યાજનં તથા ।
અધ્યાપનં ચાધ્યયનં દાનં ચૈવ પ્રતિગ્રહઃ

ભૂષણં પરિધાનં ચ યોષિતાં ભર્તૃસેવનમ્ ।
એવં ચ ગર્હિતા રાજન્ યોષિદ્ભિઃ પતયસ્ તથા

ભીતાસ્ તે વિસ્મિતાઃ સર્વે વિષણ્ણવદનાસ્ તથા ।
હરિશ્ચન્દ્રઃ પુરા રાજા ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

દાનેન નિર્જિતં યેન ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
રાહુસૂર્યસમાયોગે કુરુક્ષેત્રં જગામ હ

ત્યક્ત્વા તે પુષ્કરં તીર્થં ધનલોભેન મોહિતાઃ ।
સહસ્રસંખ્યામુનયઃ સભાર્યાઃ સસુતાશ્ ચ તે

યત્ર રાજા હરિશ્ચન્દ્રઃ પ્રતિગ્રહવિલિપ્સયા ।
મુનીનાહ હરિશ્ચન્દ્રો મુદા પરમયા યુતઃ

ધન્યા મે સફલા યાત્રા કુરુક્ષેત્રે રવિગ્રહે ।
ક્ષુધાર્તા દુઃખિતાશ્ ચૈવ બાલા વૃદ્ધાઃ કૃશાતુરાઃ

વલ્કલાજિનવસ્ત્રાશ્ ચ યૌવને પ્રેતરૂપિણઃ ।
યન્નો યૂયમ્ અભિપ્રાપ્તાઃ પત્નીપુત્રૈશ્ ચ સંયુતાઃ

ઉવાચ વચનં રાજા સાષ્ટાઙ્ગં પ્રણિપત્ય ચ ।
આદેશો દીયતાં મહ્યં કિં કરોમિ ભવત્કૃતે

એવમુક્ત્વા દદૌ શ્રીમાનેકૈકસ્ય પૃથક્ પૃથક્ ।
લક્ષં લક્ષં હિરણ્યસ્ય તથા ગાવઃ સહસ્રશઃ

સહસ્રં તુરગાણાં ચ દન્તિનાં શતમ્ એવ ચ ।
સાપ્તભૌમાન્ ગૃહાન્ રમ્યાન્ હેમપ્રાકારતોરણાન્

નાનાવિધવિલાસાંશ્ ચ યથા ધનપતિઃ સ્વયમ્ ।
કલ્પાન્તરે મૃતા જાતાઃ પ્રેતરૂપા ભયઙ્કરાઃ

લમ્બોષ્ઠા લમ્બવૃષણા વિકૃતાનનસંયુતાઃ ।
પ્રતિગ્રહપ્રભાવેણ દ્વિજસ્ય પતનં ધ્રુવમ્

જાતિસ્મરાઃ સ્વં શોચન્તિ એકાકીનાસ્ તુ તે બહિઃ ।
ન ભાર્યા ન ચ મે પુત્રા ન ભૃત્યા ન ચ બાન્ધવાઃ

ન તે પ્રતિગ્રહૈર્ દગ્ધા યથા પૂર્વં તથૈવ ચ ।
વયમ્ એકાકિનો દગ્ધા વૃક્ષા ઇવ હવિર્ભુજા

રાજપ્રતિગ્રહૈર્ દગ્ધા ન પ્રરોહન્તિ માનવાઃ ।
વૈશ્વાનરેણ દગ્ધાનાં પુનર્જન્મ પ્રજાયતે

ન માતા ન પિતા પુત્રો દ્રવિણં ન ચ બાન્ધવાઃ ।
યમદૂતૈર્ ગૃહીતાનાં ધર્મ એકઃ સહાનુગઃ

શોચિત્વા સુચિરં કાલં ભાર્યાપુત્રવિવર્જિતાઃ ।
ભ્રમિત્વા ચ મહીં સર્વાં પુષ્કરં તીર્થમાગતાઃ

પ્રેતરૂપાન્ મુનીન્ દૃષ્ટ્વા વિષાદં પરમં ગતઃ ।
તાન્ ઉવાચ મુનિશ્રેષ્ઠઃ કથં પ્રેતત્વમ્ આગતાઃ

પ્રેતા ઊચુઃ:
હરિશ્ચન્દ્રઃ સત્યધર્મ સૂર્યવંશે મહીપતિઃ ।
અયોધ્યાધિપતિઃ શ્રીમાન્ દેવતુલ્યપરાક્રમઃ

તસ્ય પ્રતિગ્રહો ઽસ્માભિરાપ્તઃ સૂર્યગ્રહે સ્થિતે ।
તેન પ્રેતત્વમ્ આપન્નાઃ સર્વે બ્રહ્મર્ષયો મુને

એતત્ તે કથિતં બ્રહ્મન્ મોક્ષો ઽસ્માકં વિધીયતામ્ ।
ભવિષ્યભૂતતત્ત્વજ્ઞો બ્રહ્મપુત્રસ્ તપોનિધિઃ

ઉવાચ વચનં શ્રીમાન્ નારદસ્ તાંસ્ તપોધનાન્ ।
કસ્મિન્નવસરે પુણ્યે કાર્ત્તિક્યાં દિવ્યપર્વણિ

શિવેન કીર્તિતં પૂર્વં પાર્વત્યાઃ ષણ્મુખસ્ય ચ ।
શ્રુતં મયાપિ તત્રૈવ પુરાણં સ્કન્દકીર્તિતમ્

કાન્યા પાપક્ષયં કર્તું શક્તા રેવાં વિના નૃપ ।
ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતો વિપ્રાઃ પુણ્યતીર્થાસ્ તથાપિ ચ

વાગીશં ચ પુરં તત્ર નર્મદાતટમાશ્રિતમ્ ।
અધ્વરે બ્રહ્મદત્તસ્ય મોક્ષણં તુ ભવિષ્યતિ

ઉદ્દેશં તુ તતો દત્ત્વા નારદસ્ત્રિદિવં ગતઃ ।
તે ઽપિ પ્રેતા મહાભાગ ધ્યાત્વા શિવમ્ ઉમાપતિમ્

અભિજગ્મુસ્ તમ્ ઉદ્દેશં વાગીશપુરમ્ ઉત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય શિવં હરિં ભાસ્કરમ્ એવ ચ

અધ્વરે બ્રહ્મદત્તસ્ય મુક્તાઃ સર્વે ઽપિ કિલ્બિષાત્ ।
બ્રહ્મયાનં સમારુહ્ય બ્રહ્મલોકં સમાગતાઃ

પ્રતપન્તિ યથાદિત્યા બ્રહ્મતેજોવપુર્ધરાઃ ।
તસ્યોપરિ નરેશસ્ય પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત વૈ

એતત્ તે કથિતં રાજન્ યથાવૃત્તં પુરાતનમ્ ।
શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ અસ્ય ગોસહસ્રફલં લભેત્