Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 66

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 66
mārkaṇḍeya uvāca:
evaṃ śrutaṃ purā rājñā raviścandreṇa dhīmatā /
uvāca vacanaṃ śrīmānagastyo munisattama

sarasvatī na gaṅgā ca yamunā vā na sāgarāḥ /
na caivānyāni tīrthāni prayāgapramukhāny api

ekaiva narmadā puṇyā saptakalpavahā śubhā /
lakṣayojanaparyantaṃ jambūdvīpaṃ prakīrtitam

narmadātoyapānena lokāloke carācare /
tapohīnā narāś caiva te 'pi yānti śivālayam

yo 'yaṃ kāmayate kāmaṃ sa taṃ prāpnoti puṣkalam /
sādhu sādhu mahābhāga pṛṣṭo 'haṃ yat tvayānagha

narmadā kathitā divyā hṛdyā kasya na rocate /
santi tīrthāni yāvanti dakṣiṇottarakūlayoḥ

tvatprītidāni tāvanti kathayāmi nṛpottama /
anyāni granthalakṣeṇa na ca kīrtayituṃ kṣamaḥ

trayo vedāstrayo lokās tisraḥ sandhyāstrayo 'gnayaḥ /
siddhagandharvayakṣāś ca sakinnaramahoragāḥ

vidyādharaś cāpsarasaḥ kalpagātaṭamāśritāḥ /
oṃkārādīni liṅgāni vaidūryādinagāḥ purā

dvāpare ca kaliṃ prāpya pāvanatvam avāpnuyuḥ /
brahmaviṣṇvādidevānāṃ maryādā kathyate 'dhunā

prabhābhirdyotamānāyā revāyā dakṣiṇottare /
yajñabhūmiriyaṃ khyātā surāsuranamaskṛtā

aśokavanikā tatra tasyā devo maheśvaraḥ /
tatra siddhyati nirvighno yajña ity āha śaṅkaraḥ

uvāca vacanaṃ rājā agastyaṃ munisattamam /
svasti vo 'stu gamiṣyāmi tvayā saha mahāmune

aśokavanikāṃ prāptaḥ sa rājā munibhirvṛtaḥ /
revāyā dakṣiṇe kūle puṇyatīrthesu śobhane

daśayojanaparyantaṃ yajñayūpāś ca maṇḍapam /
maṇimāṇikyaratnaughaiḥ sarvadvāreṣu śobhitāḥ

patākādhvajaśobhāḍyā nānāvastrāvaguṇṭhitāḥ /
viśvāmitro bharadvājaḥ kaśyapo bhārgavas tathā

brahmadṛśyo lomaśaś ca tathānye munisattamāḥ /
vālakhilyā mahābhāgā mānasā brahmaṇaḥ sutāḥ

ete cānye ca bahavo munayaḥ śaṃsitavratāḥ /
tataḥ pravartito yajño brāhmaṇair āptadakṣiṇaiḥ

tṛptāś ca devatāḥ sarvāḥ pratijagmus triviṣṭapam /
jagmuḥ sarve ca muditā munayaḥ svāśramaṃ prati

tato nivartito yajño durvāsāḥ kupito gataḥ /
nātra vaivasvato nāhaṃ nāradaḥ parvatas tathā

kathaṃ nivartito yajñaḥ pāparkarminarādhamaiḥ /
āgatas tu yamas tatra nāradaḥ parvatas tathā

lekhakaścitraguptaś ca kālo mṛtyus tathaiva ca /
ete ca kupitāḥ sarve yajñabhāgaṃ vinā nṛpa

tān sarvān kupitān dṛṣṭvā raviścandro 'bravīd vacaḥ /
aśokeśvaradevasya narmadāyāḥ prasādataḥ

ko me samartho vighnāya surāsuragaṇeṣv api /
tathaiva ko 'nyo jantūnāṃ yajñavighnasya hetave

yajñakāle ca saṃprāpto ya kaścid api mānavaḥ /
pūjanīyas tathārcyaś ca yathā devaścaturbhujaḥ

yathāyātā mahābhāgā brahmaputrā mahaujasaḥ /
dadāmi vo na sandeho manasā yadabhīpsitam

durvāsā uvāca:
paripūjyaś ca naḥ putro nāradaḥ parvatas tathā /
ekākī prārthaye nāhaṃ militvā prārthayāmahe

raviścandra uvāca:
yo yaṃ kāmayate kāmaṃ taṃ tasmai pradadāmy aham /
iti sarve 'pi tenaiva prastutā munipuṅgavāḥ

suprītā vihitā rājann arghapādyapradānataḥ /
yudhiṣṭhira uvāca:
munayaḥ kena kāryeṇa pāṭalīputravāsinaḥ

devyā śaptāḥ śvayoniṃ ca gatā muktāś ca te katham /
mārkaṇḍeya uvāca:
purā tapodhanāḥ sarve jaṭāvalkaladhāriṇaḥ

naipāle vai paśupatiṃ devadevaṃ maheśvaram /
pūjayanti śivaṃ bhaktyā gauryā virahitaṃ haram

ardhanārīśvaraṃ devaṃ surāsuranamaskṛtam /
saṃśaptās tena kāryeṇa pārvatyā liṅgabhedinaḥ

varṣaṃ sahasraṃ hi mitaṃ śvayoniṃ ca gamiṣyatha /
nirmālyabhakṣakāḥ pāpāścaṇḍadravyasya bhakṣakāḥ

teṣāṃ kṛte mahārāja durvāsā nṛpam abravīt /
śvayoniṃ samanuprāptās tatra kāle munīśvarāḥ

mocaya tvaṃ tato rājann asmat priyacikīrṣayā /
pārvatyā te 'bhiśaptāś ca narake majjanti dāruṇe

uvāca vacanaṃ rājā muniṃ durvāsasaṃ tataḥ /
mocayāmi na sandehas tasmāt pāpād dvijottamān

preṣitāḥ kiṅkarās tena sīdanto yatra te vane /
praṇipatya ca te sarve tānūcuś ca vanecarān

smārayanti pūrvajātim ādiṣṭāḥ prabhuṇā yathā /
tatas tad vacanāt prāptās te 'śokavanikāṃ drutam

raviścandraścakravartī tān vilokya tapodhanān /
mudā paramayā yuktaḥ prāha tān prahasann iva

aśokeśvaradevasya mekalāyāḥ prabhāvataḥ /
mama dānaprabhāveṇa maharṣīṇāṃ prasādataḥ

tyaktvā śvayoniṃ munayaḥ śivalokaṃ prayāntu vai /
etat pāpaṃ mahāghoraṃ mayi sarvaṃ niṣīdatu

tatkṣaṇān muktaśāpāste kāmikaṃ yānam āsthitāḥ /
ūcur maharṣayo vākyaṃ raviścandraṃ śatakratum

tvaṃ mātā tvaṃ pitāsmākaṃ gururmokṣapradāyakaḥ /
evam uktvā yayus te tu umāmāheśvaraṃ param

sādhu sādhu mahābhāga tvaṃ tu yajñataponidhiḥ /
nā 'nyastvayā samaḥ kaścit somavaṃśe mahīpatiḥ

tvayā hi nirjitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
evam uktvā suraśreṣṭhāḥ sādhuvādais tam ārcayan

devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca /
durvāsā uvāca:
kṣatriyeṣu tvayā tulyo na dṛṣṭo na śruto mayā

prāṇatyāgo hi sukaro dharmatyāgo hi duṣkaraḥ /
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yatte manasi vartate

prahasann abravīd vākyaṃ rājā durvāsasaṃ munim /
mama dānaprabhāveṇa narā duṣkṛtabuddhayaḥ

prāpnuvan tu paraṃ lokaṃ vara eṣa mama priyaḥ /
evamastviti tasyāgre 'bhidhāya munipuṅgavaḥ

sa mudā parayā yuktas tatraivāntaradhīyata /
tad dṛṣṭvā tādṛśaṃ karma rājñaś cāmitatejasaḥ

śaṅkayā parayā yukto dharmarājo 'bravīd idam /
varaṃ dadāmi bhadraṃ te yajñabhāgabahiṣkṛtaḥ

śvayonitvaṃ gatā viprā mocitāḥ karmabandhanāt /
īdṛśaṃ tava sāmarthyaṃ jānāmi ca nṛpottama

pṛthivyāṃ duṣkaraṃ karma yajñaś caiva viśeṣataḥ /
yo dadāti mahābhāga svakīyaṃ puṇyamuttamam

yamaloko jitas tena devaloko jitas tathā /
varayogyo 'si rājendra satyam etat mayoditam

raviścandra uvāca:
yadi tuṣṭaḥ sūryaputra varaṃ dātuṃ mamecchasi /
mama yajñaśatenaiva dānena tapasā tathā

pāpayonigatā ye tu ye ca duṣkṛtakāriṇaḥ /
prayāntu tvatprasādena dharmarāja śivālayam

imaṃ varam ahaṃ manye prasādaḥ kriyatāṃ mayi /
yama uvāca:
evaṃ bhavatu rājendra satyadharmaparāyaṇa

prāpnuhi tvaṃ paraṃ lokaṃ satyenānena suvrata /
yatas te mocitāḥ sarvāḥ kaśmalāt pāpayonayaḥ

kṣatriyāḥ śataśo rājann anye caiva sahasraśaḥ /
pāpāt samuddhṛtā ye ca teṣāṃ saṃkhyā na vidyate

evamuktvā nṛpaśreṣṭhaṃ dharmarājo mahābhujaḥ /
kāmikaṃ yānamāruhya surāsuranamaskṛtam

yayau svabhavanaṃ rājan nāradaḥ parvatas tathā /
tasyām aśītilakṣāṇi tīrthānāṃ narasattama

aśokavanikāyāṃ tu kīrtitāni tavānagha /
śravaṇāt kīrtanāt teṣāṃ gosahasraphalaṃ bhavet