સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 66

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે નર્મદામાહાત્મ્યે પઞ્ચષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 66
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
એવં શ્રુતં પુરા રાજ્ઞા રવિશ્ચન્દ્રેણ ધીમતા ।
ઉવાચ વચનં શ્રીમાનગસ્ત્યો મુનિસત્તમ

સરસ્વતી ન ગઙ્ગા ચ યમુના વા ન સાગરાઃ ।
ન ચૈવાન્યાનિ તીર્થાનિ પ્રયાગપ્રમુખાન્ય્ અપિ

એકૈવ નર્મદા પુણ્યા સપ્તકલ્પવહા શુભા ।
લક્ષયોજનપર્યન્તં જમ્બૂદ્વીપં પ્રકીર્તિતમ્

નર્મદાતોયપાનેન લોકાલોકે ચરાચરે ।
તપોહીના નરાશ્ ચૈવ તે ઽપિ યાન્તિ શિવાલયમ્

યો ઽયં કામયતે કામં સ તં પ્રાપ્નોતિ પુષ્કલમ્ ।
સાધુ સાધુ મહાભાગ પૃષ્ટો ઽહં યત્ ત્વયાનઘ

નર્મદા કથિતા દિવ્યા હૃદ્યા કસ્ય ન રોચતે ।
સન્તિ તીર્થાનિ યાવન્તિ દક્ષિણોત્તરકૂલયોઃ

ત્વત્પ્રીતિદાનિ તાવન્તિ કથયામિ નૃપોત્તમ ।
અન્યાનિ ગ્રન્થલક્ષેણ ન ચ કીર્તયિતું ક્ષમઃ

ત્રયો વેદાસ્ત્રયો લોકાસ્ તિસ્રઃ સન્ધ્યાસ્ત્રયો ઽગ્નયઃ ।
સિદ્ધગન્ધર્વયક્ષાશ્ ચ સકિન્નરમહોરગાઃ

વિદ્યાધરશ્ ચાપ્સરસઃ કલ્પગાતટમાશ્રિતાઃ ।
ઓંકારાદીનિ લિઙ્ગાનિ વૈદૂર્યાદિનગાઃ પુરા

દ્વાપરે ચ કલિં પ્રાપ્ય પાવનત્વમ્ અવાપ્નુયુઃ ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિદેવાનાં મર્યાદા કથ્યતે ઽધુના

પ્રભાભિર્દ્યોતમાનાયા રેવાયા દક્ષિણોત્તરે ।
યજ્ઞભૂમિરિયં ખ્યાતા સુરાસુરનમસ્કૃતા

અશોકવનિકા તત્ર તસ્યા દેવો મહેશ્વરઃ ।
તત્ર સિદ્ધ્યતિ નિર્વિઘ્નો યજ્ઞ ઇત્ય્ આહ શઙ્કરઃ

ઉવાચ વચનં રાજા અગસ્ત્યં મુનિસત્તમમ્ ।
સ્વસ્તિ વો ઽસ્તુ ગમિષ્યામિ ત્વયા સહ મહામુને

અશોકવનિકાં પ્રાપ્તઃ સ રાજા મુનિભિર્વૃતઃ ।
રેવાયા દક્ષિણે કૂલે પુણ્યતીર્થેસુ શોભને

દશયોજનપર્યન્તં યજ્ઞયૂપાશ્ ચ મણ્ડપમ્ ।
મણિમાણિક્યરત્નૌઘૈઃ સર્વદ્વારેષુ શોભિતાઃ

પતાકાધ્વજશોભાડ્યા નાનાવસ્ત્રાવગુણ્ઠિતાઃ ।
વિશ્વામિત્રો ભરદ્વાજઃ કશ્યપો ભાર્ગવસ્ તથા

બ્રહ્મદૃશ્યો લોમશશ્ ચ તથાન્યે મુનિસત્તમાઃ ।
વાલખિલ્યા મહાભાગા માનસા બ્રહ્મણઃ સુતાઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ ।
તતઃ પ્રવર્તિતો યજ્ઞો બ્રાહ્મણૈર્ આપ્તદક્ષિણૈઃ

તૃપ્તાશ્ ચ દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રતિજગ્મુસ્ ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
જગ્મુઃ સર્વે ચ મુદિતા મુનયઃ સ્વાશ્રમં પ્રતિ

તતો નિવર્તિતો યજ્ઞો દુર્વાસાઃ કુપિતો ગતઃ ।
નાત્ર વૈવસ્વતો નાહં નારદઃ પર્વતસ્ તથા

કથં નિવર્તિતો યજ્ઞઃ પાપર્કર્મિનરાધમૈઃ ।
આગતસ્ તુ યમસ્ તત્ર નારદઃ પર્વતસ્ તથા

લેખકશ્ચિત્રગુપ્તશ્ ચ કાલો મૃત્યુસ્ તથૈવ ચ ।
એતે ચ કુપિતાઃ સર્વે યજ્ઞભાગં વિના નૃપ

તાન્ સર્વાન્ કુપિતાન્ દૃષ્ટ્વા રવિશ્ચન્દ્રો ઽબ્રવીદ્ વચઃ ।
અશોકેશ્વરદેવસ્ય નર્મદાયાઃ પ્રસાદતઃ

કો મે સમર્થો વિઘ્નાય સુરાસુરગણેષ્વ્ અપિ ।
તથૈવ કો ઽન્યો જન્તૂનાં યજ્ઞવિઘ્નસ્ય હેતવે

યજ્ઞકાલે ચ સંપ્રાપ્તો ય કશ્ચિદ્ અપિ માનવઃ ।
પૂજનીયસ્ તથાર્ચ્યશ્ ચ યથા દેવશ્ચતુર્ભુજઃ

યથાયાતા મહાભાગા બ્રહ્મપુત્રા મહૌજસઃ ।
દદામિ વો ન સન્દેહો મનસા યદભીપ્સિતમ્

દુર્વાસા ઉવાચ:
પરિપૂજ્યશ્ ચ નઃ પુત્રો નારદઃ પર્વતસ્ તથા ।
એકાકી પ્રાર્થયે નાહં મિલિત્વા પ્રાર્થયામહે

રવિશ્ચન્દ્ર ઉવાચ:
યો યં કામયતે કામં તં તસ્મૈ પ્રદદામ્ય્ અહમ્ ।
ઇતિ સર્વે ઽપિ તેનૈવ પ્રસ્તુતા મુનિપુઙ્ગવાઃ

સુપ્રીતા વિહિતા રાજન્ન્ અર્ઘપાદ્યપ્રદાનતઃ ।
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
મુનયઃ કેન કાર્યેણ પાટલીપુત્રવાસિનઃ

દેવ્યા શપ્તાઃ શ્વયોનિં ચ ગતા મુક્તાશ્ ચ તે કથમ્ ।
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
પુરા તપોધનાઃ સર્વે જટાવલ્કલધારિણઃ

નૈપાલે વૈ પશુપતિં દેવદેવં મહેશ્વરમ્ ।
પૂજયન્તિ શિવં ભક્ત્યા ગૌર્યા વિરહિતં હરમ્

અર્ધનારીશ્વરં દેવં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્ ।
સંશપ્તાસ્ તેન કાર્યેણ પાર્વત્યા લિઙ્ગભેદિનઃ

વર્ષં સહસ્રં હિ મિતં શ્વયોનિં ચ ગમિષ્યથ ।
નિર્માલ્યભક્ષકાઃ પાપાશ્ચણ્ડદ્રવ્યસ્ય ભક્ષકાઃ

તેષાં કૃતે મહારાજ દુર્વાસા નૃપમ્ અબ્રવીત્ ।
શ્વયોનિં સમનુપ્રાપ્તાસ્ તત્ર કાલે મુનીશ્વરાઃ

મોચય ત્વં તતો રાજન્ન્ અસ્મત્ પ્રિયચિકીર્ષયા ।
પાર્વત્યા તે ઽભિશપ્તાશ્ ચ નરકે મજ્જન્તિ દારુણે

ઉવાચ વચનં રાજા મુનિં દુર્વાસસં તતઃ ।
મોચયામિ ન સન્દેહસ્ તસ્માત્ પાપાદ્ દ્વિજોત્તમાન્

પ્રેષિતાઃ કિઙ્કરાસ્ તેન સીદન્તો યત્ર તે વને ।
પ્રણિપત્ય ચ તે સર્વે તાનૂચુશ્ ચ વનેચરાન્

સ્મારયન્તિ પૂર્વજાતિમ્ આદિષ્ટાઃ પ્રભુણા યથા ।
તતસ્ તદ્ વચનાત્ પ્રાપ્તાસ્ તે ઽશોકવનિકાં દ્રુતમ્

રવિશ્ચન્દ્રશ્ચક્રવર્તી તાન્ વિલોક્ય તપોધનાન્ ।
મુદા પરમયા યુક્તઃ પ્રાહ તાન્ પ્રહસન્ન્ ઇવ

અશોકેશ્વરદેવસ્ય મેકલાયાઃ પ્રભાવતઃ ।
મમ દાનપ્રભાવેણ મહર્ષીણાં પ્રસાદતઃ

ત્યક્ત્વા શ્વયોનિં મુનયઃ શિવલોકં પ્રયાન્તુ વૈ ।
એતત્ પાપં મહાઘોરં મયિ સર્વં નિષીદતુ

તત્ક્ષણાન્ મુક્તશાપાસ્તે કામિકં યાનમ્ આસ્થિતાઃ ।
ઊચુર્ મહર્ષયો વાક્યં રવિશ્ચન્દ્રં શતક્રતુમ્

ત્વં માતા ત્વં પિતાસ્માકં ગુરુર્મોક્ષપ્રદાયકઃ ।
એવમ્ ઉક્ત્વા યયુસ્ તે તુ ઉમામાહેશ્વરં પરમ્

સાધુ સાધુ મહાભાગ ત્વં તુ યજ્ઞતપોનિધિઃ ।
ના ઽન્યસ્ત્વયા સમઃ કશ્ચિત્ સોમવંશે મહીપતિઃ

ત્વયા હિ નિર્જિતં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
એવમ્ ઉક્ત્વા સુરશ્રેષ્ઠાઃ સાધુવાદૈસ્ તમ્ આર્ચયન્

દેવદુન્દુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત ચ ।
દુર્વાસા ઉવાચ:
ક્ષત્રિયેષુ ત્વયા તુલ્યો ન દૃષ્ટો ન શ્રુતો મયા

પ્રાણત્યાગો હિ સુકરો ધર્મત્યાગો હિ દુષ્કરઃ ।
વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે યત્તે મનસિ વર્તતે

પ્રહસન્ન્ અબ્રવીદ્ વાક્યં રાજા દુર્વાસસં મુનિમ્ ।
મમ દાનપ્રભાવેણ નરા દુષ્કૃતબુદ્ધયઃ

પ્રાપ્નુવન્ તુ પરં લોકં વર એષ મમ પ્રિયઃ ।
એવમસ્ત્વિતિ તસ્યાગ્રે ઽભિધાય મુનિપુઙ્ગવઃ

સ મુદા પરયા યુક્તસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ।
તદ્ દૃષ્ટ્વા તાદૃશં કર્મ રાજ્ઞશ્ ચામિતતેજસઃ

શઙ્કયા પરયા યુક્તો ધર્મરાજો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્ ।
વરં દદામિ ભદ્રં તે યજ્ઞભાગબહિષ્કૃતઃ

શ્વયોનિત્વં ગતા વિપ્રા મોચિતાઃ કર્મબન્ધનાત્ ।
ઈદૃશં તવ સામર્થ્યં જાનામિ ચ નૃપોત્તમ

પૃથિવ્યાં દુષ્કરં કર્મ યજ્ઞશ્ ચૈવ વિશેષતઃ ।
યો દદાતિ મહાભાગ સ્વકીયં પુણ્યમુત્તમમ્

યમલોકો જિતસ્ તેન દેવલોકો જિતસ્ તથા ।
વરયોગ્યો ઽસિ રાજેન્દ્ર સત્યમ્ એતત્ મયોદિતમ્

રવિશ્ચન્દ્ર ઉવાચ:
યદિ તુષ્ટઃ સૂર્યપુત્ર વરં દાતું મમેચ્છસિ ।
મમ યજ્ઞશતેનૈવ દાનેન તપસા તથા

પાપયોનિગતા યે તુ યે ચ દુષ્કૃતકારિણઃ ।
પ્રયાન્તુ ત્વત્પ્રસાદેન ધર્મરાજ શિવાલયમ્

ઇમં વરમ્ અહં મન્યે પ્રસાદઃ ક્રિયતાં મયિ ।
યમ ઉવાચ:
એવં ભવતુ રાજેન્દ્ર સત્યધર્મપરાયણ

પ્રાપ્નુહિ ત્વં પરં લોકં સત્યેનાનેન સુવ્રત ।
યતસ્ તે મોચિતાઃ સર્વાઃ કશ્મલાત્ પાપયોનયઃ

ક્ષત્રિયાઃ શતશો રાજન્ન્ અન્યે ચૈવ સહસ્રશઃ ।
પાપાત્ સમુદ્ધૃતા યે ચ તેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે

એવમુક્ત્વા નૃપશ્રેષ્ઠં ધર્મરાજો મહાભુજઃ ।
કામિકં યાનમારુહ્ય સુરાસુરનમસ્કૃતમ્

યયૌ સ્વભવનં રાજન્ નારદઃ પર્વતસ્ તથા ।
તસ્યામ્ અશીતિલક્ષાણિ તીર્થાનાં નરસત્તમ

અશોકવનિકાયાં તુ કીર્તિતાનિ તવાનઘ ।
શ્રવણાત્ કીર્તનાત્ તેષાં ગોસહસ્રફલં ભવેત્