Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 60

60.1

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye śivamahimānuvarṇano nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 60
mārkaṇḍeya uvāca:
vaiṣṇavaṃ dānadharmaṃ ca kathyamānaṃ nibodha me /
viṣṇuyogaṃ samabhyasya sarvakleśāpanuttaye

60.2

viṣṇuṃ sampūjya vidhinā ghṛtasnānādibhiḥ stavaiḥ /
dvādaśyāṃ viṣṇum uddiśya dadyād ekāṃ payasvinīm

60.3

narmadātīram āsādya tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
pūjyate dharmarājena yathā viṣṇus tathaiva saḥ

60.4

śaivānāṃ vaiṣṇavānāṃ ca sahasram bhojayet tu yaḥ /
garbhiṇī dhenusaṃmiśraṃ vṛṣabhair daśabhiryutam

60.5

arcitaṃ gandhapuṣpādyair hemavastrair alaṃkṛtam /
pradakṣiṇam upākramya mantrarājaṃ ca bhaktitaḥ

60.6

oṃ namo bhagavate vāsudevayeti samuccaran /
vedavidbhiḥ samākīrṇaṃ viṣṇor ārādhanaiḥ śubhaiḥ

60.7

narmadātoyam āsādya dīpamālāṃ prabodhayet /
gāvo mamāgrato nityaṃ gāvaḥ pṛṣṭhata eva ca

60.8

gāvo me hṛdaye vāpi gavāṃ madhye vasāmy aham /
imaṃ mantraṃ samutthāya japed āsāṃ puro gavām

60.9

gandhato yākṣatair miśrair gṛhītvā tāmrabhājanam /
śṛṅgapuccha jalasnātaḥ śuklavastrasamanvitaḥ

60.10

narmadāsnānapānena gavāṃ pucchāmbhasā tathā /
sarvakalmaṣanirmuktaḥ susiddhaḥ suciravrataḥ

60.11

snāpayitvā gatas tatra sa vipro narmadātaṭe /
paurṇamāsyāṃ pūrṇacandre rāhusomasamāgame

60.12

taireva sārddhaṃ viprendraiḥ saṃprapūjya hariṃ smaret /
bhṛtyaputrakalatrād yair yuktaḥ svajanabāndhavaiḥ

60.13

nivedayet tu kṛṣṇāya mantreṇa śraddhayānvitaḥ /
śrāddhe dāne ca home ca vivāhe maṅgale tathā

60.14

gomātaraḥ sthitā nityaṃ viṣṇuloke śivātmikāḥ /
śivāyaitā mayā dattā viṣṇave ca mahātmane

60.15

evaṃ viprāya yo dadyād yajñārthaṃ samalaṃkṛtāḥ /
evaṃ nivedya puruṣo gosahasraphalaṃ labhet

60.16

kulāni triṃśaduttārya narakād bhṛtyabāndhavān /
sthāpayed vaiṣṇave loke śivasya ca mahātmanaḥ

60.17

sarvajñaḥ paripūrṇaś ca viśuddhaḥ sarvagaḥ prabhuḥ /
saṃsārasāgarān mukto haritulyaḥ prajāyate

60.18

anenaiva vidhānena gṛhasthāḥ prāpnuyur divam /
vināpi jñānayogena gosahasrapradānataḥ

60.19

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi śūdro 'thāpi ca bhaktitaḥ /
narmadākapilāyoge yathā vibhavavistaraiḥ

60.20

brāhmaṇāya daridrāya dīkṣitāyopaśobhine /
candrasūryoparāge tu vyatīpāte ca saṃkrame

60.21

ṣaḍaśīti mukhe dadyād amāsomasamāgame /
kārttikyā vā yugādau vā puṇye vāhani bhārata

60.22

yaddhi gāyanti pitaro gāthām etāṃ narādhipa /
api syāt sa kule 'smākaṃ putraḥ paramadhārmikaḥ

60.23

narmadākapilāyoge koṭitīrthe ca muktide /
narakād uddhared asmān dattvā gā yas tu saṃyutāḥ

60.24

daśavarṣasahasrāṇi loke krīḍati vaiṣṇave /
tasmāt tvam api rājendra gosahasraprado bhava

60.25

devavad divi modante yena te pitaraḥ sadā /
kathayāmi tavāthāhamitihāsaṃ purātanam

60.26

yuvanāśvaḥ purā rājā cakravartī mahāyaśāḥ /
śakrāc chatagaṇaṃ puṇyaṃ prajāpālanatatparaḥ

60.27

ayodhyānagarī yasya brahmalokasamaprabhā /
tasyā kṛtayuge cādau sarvadharmaparāyaṇaḥ

60.28

bṛhaspatibrahmasamaṃ vaśiṣṭhaṃ svapurohitam /
abhivādya yathānyāyam uvāca munisattamam

60.29

kasmin sthāne yajed yajñaṃ tīrthe deśe surālaye /
vaśiṣṭhapramukhāḥ sarve munayaś cedam abruvan

60.30

pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrthaṃ sarvatīrthamayaṃ śubham /
saphalo hayamedhas tu koṭikoṭigaṇottaraḥ

60.31

purāṇe kīrtitaṃ rājan matsyarūpeṇa viṣṇunā /
sūryeṇa kīrtitaṃ rājan manuputrāya cātmanaḥ

60.32

sarveṣāṃ tu purāṇānāṃ purāṇaṃ matsyakīrtitam /
vedāścaiva purā naṣṭā matsyarūpeṇa coddhṛtāḥ

60.33

vedahīnāś ca vartante dvijā vai yajñakarmasu /
evaṃ vidhaṃ tu tat tīrthaṃ yuvanāśva tavoditam

60.34

evaṃ śrutvā tato vākyaṃ vaśiṣṭhasya purodhasaḥ /
ādideśa tato 'mātyān dharmiṣṭhān satyavādinaḥ

60.35

yajñopaskaram ādāya samāgacchata satvaram /
ghoṣaṇā kriyatāṃ rāṣṭre daṇḍahastaiś ca kiṅkaraiḥ

60.36

āhūtās tu tato devā nṛpater yajñakarmaṇi /
brahmā viṣṇuḥ sureśaś ca skando vaiśravaṇas tathā

60.37

śambhuś caiva viśeṣeṇa surāsuranamaskṛtaḥ /
dhenūnāṃ daśalakṣāṇi hemaratnānvitāni ca

60.38

lakṣamekaṃ hayānāṃ ca dantinām ayutatrayam /
maṇimāṇikyamuktāś ca hiraṇyaṃ cāpy anantakam

60.39

nānāvidhāni dravyāṇi bhakṣyabhojyamalaṃkṛtam /
yajñadravyaṃ ca yac cānyat tat sarvasahito nṛpaḥ

60.40

nānāsahasrayānais tu nānādeśagatair nṛpaiḥ /
nānāvādyasahasrais tu nānāgītair manoharaiḥ

60.41

vedaghoṣeṇa mahatā divaṃ bhūmiṃ vinādayan /
viveśa naimiṣaṃ tīrthaṃ yatra devo maheśvaraḥ

60.42

hariṃ sadyaḥ prabhuṃ dṛṣṭvā mucyate yatra kilbiṣāt /
svargasopānam etat tu pratyakṣaṃ devalokavat

60.43

tatra snātvā 'bhyarcya hariṃ haraṃ svargam avāpnuyāt /
kīrtanān naimiṣasyāsya naro dahati tatkṣaṇāt

60.44

anekabhāvikaṃ ghoraṃ tūlarāśim ivānalaḥ /
dīkṣitā brāhmaṇā devāḥ kutaścit tu samāgatāḥ

60.45

ārtānām ayutaṃ tebhyo dadau devāya cānagha /
sahasram ekaṃ nṛpatirbhūṣaṇānāṃ ca bhārata

60.46

oṃ namaḥ śaṅkarāyeti mādhavāyeti cottamaḥ /
jaladarbhau samādāya pātre rājā hiraṇmaye

60.47

evaṃ saṃkalpya rājendra yajñavāṭam akārayat /
daśayojanaparyantaṃ yajñayūpāś ca hemajān

60.48

tato nirvartito yajño vaśiṣṭhapramukhair dvijaiḥ /
muditā devatāḥ sarvā divyayānasamāśritāḥ

60.49

jayaśabdaṃ pracakrus tā rājā nānyo bhavatsamaḥ /
nānyo mama samaḥ kaścid ityahaṃkāravān nṛpaḥ

60.50

yāvad yānaṃ samāruhya sāntaḥpuraparicchadaḥ /
niḥsṛto naimiṣāraṇyāt tāvat paśyati vānaram

60.51

tiṣṭha tiṣṭhety uvācātha śṛṇu rājan vaco mama /
kiṃ te yajñavidhānena devatādānakarmaṇi

60.52

ahaṃkāravimūḍhātmā kartāham iti manyase /
purāmareśvare yajñe satyadharmasya bhūpateḥ

60.53

varjayitvā mukham me 'bhūt kaṇṭhādho hemavarṇakam /
ye gatāḥ śiśavas teṣāṃ sarvāṅgāś ca hiraṇmayāḥ

60.54

kapilā narmadāyoge yajñatoyapravāhataḥ /
snānāvagāhanāt pānāl loḍanāt kardame tathā

60.55

gandharvalokaṃ samprāpto bhūtagrāmaś caturvidhaḥ /
tvadīye lulitaṃ yajñe naimiṣāraṇyasambhave

60.56

paṅkena liptaṃ gātraṃ me kṣālitaṃ cāmbunā tathā /
na kiṃcit phalamāsīn me tava yajño nirarthakaḥ

60.57

gavāṃ tvayāyute dattaṃ dhanaṃ dhānyaṃ tathā bahu /
bhūbhujā satyadharmeṇa kiṃtu tāvan nirarthakam

60.58

dānena tapasā vāpi trayo lokāḥ samarjitāḥ /
sarveṣām eva tīrthānāṃ mātā vai mekalā smṛtā

60.59

etat te kathitaṃ rājan yathābhūd amareśvare /
svasti vo 'stu gamiṣyāmi tvaṃ vāyodhyā prati vraja

60.60

aham eva gamiṣyāmi narmadāṃ saptakalpagām /
śrutvā tvadīyaṃ yajñaṃ hi naimiṣāraṇyam āgataḥ

60.61

nirāśo 'haṃ gamiṣyāmi nābhūn me kāṃcanaṃ mukham /
vānarasya vacaḥ śrutvā yuvanāśvo 'bravīd vacaḥ

60.62

kastvaṃ vānararūpeṇa satyam etad bravīṣi me /
vānara uvāca:
ahaṃ jābālinaḥ putraḥ kadambo nāma viśrutaḥ

60.63

tiryagyonau praviṣṭaś ca prākṛtaiḥ karmabhiḥ svakaiḥ /
bhrāntāni sarvatīrthāni veṣeṇānena suvrata

60.64

paritrāṇaṃ paraṃ nābhūt satyadharmamakhottame /
vapur hiraṇmayaṃ sarvaṃ mukhavarjaṃ mamābhavat

60.65

vānarasya vacaṃ śrutvā sannivṛtya nṛpottamaḥ /
ārādhya devadeveśaṃ naimiṣe yajñapūruṣam

60.66

uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ praṇipatya prasādya ca /
madīyayajñe dānena tapasā niyamena ca

60.67

śamicchaṃ chrāvayāmāsa eko vānararūpadhṛk /
hiraṇmayaṃ mukhaṃ cāsya yathā syāt tvaṃ tathā kuru

60.68

uvāca vacanaṃ devo yuvanāśvaṃ mahīpatim /
pratyakṣaṃ naimiṣaṃ tīrthaṃ sūryakoṭisamaprabham

60.69

pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrtham antarikṣe ca puṣkaram /
triṣu lokeṣu vikhyāto giriś cāmarakaṇṭakaḥ

60.70

na ca śrutaṃ tvayā tāta purāṇaṃ skandakīrtitam /
mātā sā yatra saritāṃ tīrthānāṃ ca saridvarā

60.71

nāmasaṃkīrtanādasyā mucyate bhavabandhanāt /
viṣādaṃ tyaja tīrthānāṃ pradhāno 'marakaṇṭakaḥ

60.72

satyadharmaḥ punas tatra kariṣyati makhottamam /
revākapilayor yoge mukhaṃ tatra hiraṇmayam

60.73

bhaviṣyati na sandehas tava vānarasattama /
naimiṣaṃ sa namaskṛtya ādidevaṃ haraṃ harim

60.74

sthānaṃ svaṃ ca jagāmātha mudā paramayā yutaḥ /
naimiṣasya vacaḥ śrutvā ayodhyādhipatis tathā

60.75

viveśa nagarīṃ puṇyāṃ yathā śakro 'marāvatīm /
vānaro 'pi gatas tatra satyadharmo yataḥ svayam

60.76

praṇamya satyadharmākhyam idaṃ vacanam abravīt /
revākapilayor yoge tvadīye ca mahāmakhe

60.77

avabhṛthasnānajanite kardame luṭhanān mama /
śarīraṃ kāñcanībhūtaṃ mukham evāvaśiṣyate

60.78

yajñamiṣṭvā punas tatra mukhaṃ me kāñcanaṃ kuru /
gandharvādhipatir bhūyo mukto vānarayonitaḥ

60.79

hemībhūtavapus tatra yadā vānarasattamaḥ /
devandundubhinādena nānālaṅkārabhūṣitaḥ

60.80

haṃsayuktena yānena vījyamāno 'psarogaṇaiḥ /
jagāma śāṅkaraṃ lokaṃ tīrthasyāsya prabhāvataḥ

60.81

tatra ye śvāpadās sarve te 'pi snātvā divaṅgatāḥ /
etat te kathitaṃ pārtha yathāvṛttaṃ purātanam

60.82

śravaṇāt kīrtanāc cāsya gosahasraphalaṃ labhet

Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc