Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 54

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narakāyātanānuvarṇano nāma tripañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 54
yudhiṣṭhira uvāca:
tīryate kena dharmeṇa saṃsārābdhiḥ sudustaraḥ /
mārkaṇḍeya uvāca:
tena nirbhartsitaiḥ pāpaiḥ kathyamānāṃ kathāṃ śṛṇu

rakto mūḍhaś ca loko 'yam akārye saṃpravartate /
na cātmānaṃ vijānāti na paraṃ na ca daivatam

na śṛṇoti paraṃ śreyaḥ sati cakṣuṣi nekṣate /
same pathi śanair gacchan plavate sma pade pade

evam ukto dharmarājaḥ saṃkṣepāt pāpadehinām /
vistareṇa yadā cakhyau teṣāṃ tac chṛṇu sāmpratam

yama uvāca:
mayā mukto na jānāti bodhyamāno budhair api /
saṃsāre kliśyate nānā rāgalobhavaśāt naraḥ

garbhapātena bhāvena śāstram uktaṃ na budhyate /
narair na śrūyate karma svargamokṣaprasādhakam

santapyati śivadhyāne sarvakāmārthasādhane /
narakād ātmanaḥ śreyo yadatra mahadadbhutam

pretabhūtā narāḥ sarve yamalokaṃ samāgatāḥ /
ākhyānaṃ kathayiṣyāmi yathoddiṣṭaṃ purātanam

sūryeṇa kathitaṃ tv āsīn narmadākhyānam uttamam /
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca mama pitrānukampayā

sapādalakṣam adhikaṃ brahmaṇā kathitaṃ raveḥ /
tatra śrutaṃ mayā kṛtsnaṃ brahmaṇā tu śivāc chrutam

śivena kathitaṃ pūrvaṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya tu /
jambūdvīpaṃ samāsādya mānuṣīṃ yonim āśritaḥ

nāśrayennarmadāṃ devīṃ saptakalpavahāṃ tu yaḥ /
snānāvagāhanāt pānāt tathā dānakriyādibhiḥ

loke 'smin gatidā kānyā pāpopahatacetasām /
ye dhyāyanti mahādevīṃ narmadāṃ pāpahāriṇīm

aghāni teṣāṃ naśyanti tamaḥ sūryodaye yathā /
narmadāṃ saṃsmared yas tu kīrtayed yas tu vā girā

paralokaṃ samāyāto yamadūtair na bādhyate /
narmadāṃ kīrtayed yas tu pāpakarmā narādhamaḥ

narakān samayoddiṣṭān na ca krāmati karhicit /
gaṅgādyāḥ saritastatra tīrthakoṭir anekadhā

revātejaḥ pratāpena śuddhiṃ gacchanti tatkṣaṇāt /
narakasthaḥ smared yas tu mekalāṃ tu haraṃ harim

mucyate yamadūtaiḥ sa tatkṣaṇān nātra saṃśayaḥ /
yadi tiṣṭhati vaidūryaparvate 'marakaṇṭake

oṃkāraḥ parameśāno bhuktimuktiphalapradaḥ /
kimarthaṃ tv iha śocanti pāpopahatacetasaḥ

siddheśvaraṃ siddhaliṅgaṃ lokānugrahakārakam /
yajñeśvaraṃ ca madhye tu tatraiva śaśibhūṣaṇam

narmadā dakṣiṇe bhāge liṅgaṃ caiva maheśvaram /
caturthaṃ kapileśaṃ ca śivakṣetraṃ vidurbudhāḥ

ye 'rcayanti sadā bhaktyā puṣpadhūpārtitarpaṇaiḥ /
śivalokaṃ tu te yānti narakān nātra saṃśayaḥ

etat te sarvam ākhyātaṃ yathā pṛṣṭaṃ tvayānagha /
pāpiṣṭhān nṝnadharmasthān kathayāmāsa bhārata (?)

[steht so dort]
godānaṃ hemadānaṃ ca tiladānaṃ tathaiva ca /
annadānaṃ payodānaṃ sarvopaskaram eva ca

prāsādārāmadānaṃ ca ye kurvanti narottamāḥ /
yamalokaṃ na te yānti narakaṃ ghorarūpiṇam

mucyante sarvapāpebhyaḥ śivasya vacanaṃ yathā /
sanmānaṃ cāpamānena viyogeneṣṭasaṅgamam

yauvanaṃ jarayā grastaṃ kaṣṭāt saukhyamupadrutam /
valibhiḥ palitaiś cāpi jarjarīkṛtavigrahaḥ

kiṃ karoti naraḥ prājño jarayā jarjarīkṛtaḥ /
strīpuṃsor yauvanaṃ rūpaṃ yadanyo 'nyaṃ priyaṃkaram

tad eva jarayā grastam ubhayor api na priyam /
apūrvavat tathātmānaṃ śaithilyena samanvitam

yaḥ paśyan na virajyeta ko 'nyas tasmād acetanaḥ /
jarābhibhūtaḥ puruṣaḥ patnīputrādibāndhavaiḥ

aśaktatvād durācārair bhṛtyaiś ca paribhūyate /
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ na jarayā yutaḥ

śaktaḥ sādhayituṃ tasmāt purā dharmaṃ samācaret /
vātapittakaphādīnāṃ vaiṣamyaṃ ca yudhiṣṭhira

vātādīnāṃ samūhaś ca dehajaḥ parikīrtitaḥ /
tasmād vyādhiparaṃ jñeyaṃ śarīram idam ātmanaḥ

vātotpatty atirekeṇa bādhito vai jvareṇa ca /
rogair nānāvidhibhavair bahuduḥkhāny anekadhā

tāni ca svātmavedyāni kim anyat kathayāmy aham /
ekottaraṃ mṛtyuśatam asmin dehe pratiṣṭhitam

atraikaṃ kālarūpaṃ ca śeṣāstvāgantavaḥ smṛtāḥ /
ye tv ihāgantavaḥ proktāste praśāmyanti bhaiṣajaiḥ

japahomapradānaiś ca kālamṛtyur na śāmyati /
apamṛtyuś ca sarvasya viṣam adyādisambhavaḥ

na cātipuruṣas tasmād apamṛtyor babheti vai /
vividhā vyādhayaḥ kaṣṭāḥ savaidyāḥ prāṇinas tathā

viṣāṇi tv abhicārāś ca mṛtyor dvārāṇi dehinām /
pīḍitaṃ rogasarpādyair api dhanvantariḥ svayam

svasthaṃ kartuṃ na śaknoti kālaprāptaṃ hi dehinam /
naiṣadhaṃ na tapo dānaṃ na mitrāṇi na bāndhavāḥ

paritrātuṃ no samarthāḥ kālena paripīḍitam /
nāsti mṛtyusamaṃ duḥkhaṃ nāsti mṛtyusamo ripuḥ

nāsti mṛtyusamaḥ kālaḥ sarveṣām eva dehinām /
sadbhāryā putramitrāṇi rājyaiśvaryasukhāni ca

mṛtyuśchinatti sarvāṇi vividhāny api bhārata /
idaṃ te kathitaṃ rājañjñātisaṃsāradustaram

pariṇāma iti jñātvā sarvaṅkālasya bhojanam /
tasmāt sarvaprayatnena saṃsevyā saptakalpagā

sarvaduḥkhāpahā nityaṃ sarvaśokavināśinī /
yo yān kāmayate kāmāṃstāṃstān devī prayacchati

idaṃ jñānam idaṃ dhyānaṃ pāṇḍityaṃ veda vedanam /
nivāsaḥ sarvabhūtānāṃ sevyate saptakalpagā

yajño dānaṃ tapaḥ satyaṃ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam /
saphalaṃ labhate teṣāṃ yo revāmbu niṣevate

brahmakūrcasahasrāṇi somapānāyutaṃ tathā /
narmadātoyapānasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

saṃyukto 'pi mahāpāpair nānājanmakṛtair api /
oṃkāradakṣiṇe ghoraṃ mucyate tatkṣaṇāj japan

godānānna paraṃ dānaṃ triṣu lokeṣu viśrutam /
narmadāpayasi snātvā yo dadyād gāṃ dvijanmane

saṃkhyāṃ kartuṃ yathāvac ca na devair api śakyate