Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 53
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe narakavarṇanaṃ nāma dvipañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 53
mārkaṇḍeya uvāca:
koṭī nāmanurūpāś ca pañcapañcaiva nāyakāḥ /
rauravādyaṃ marīcyantaṃ narakānāṃ śataṃ smṛtam
catvāriṃśat samadhikaṃ mahānarakamaṇḍalam /
ekakramāt prabhujyante naraiḥ karmānurūpataḥ
kāmanābhir virūpābhir akarmapracayād drutam /
sugūḍhayā tato dhvānte taptaśṛṅkhalayā narāḥ
mahāvṛkṣasya śākhāyāṃ lambyante yamakiṅkaraiḥ /
tatas tān sarvataś caiva dolayanti hi kiṅkarāḥ
dolitāś cātivegena niḥsaṃjñāṃ yānti pāpinaḥ /
antarikṣe sthitānāṃ ca lohabhāraśataṃ tadā
pādayor badhyate teṣāṃ yamadūtair balotkaṭaiḥ /
tena bhāreṇa mahatā bhṛśaṃ santāpitā narāḥ
dhyāyanti svāni karmāṇi tūṣṇīṃ tiṣṭhanti niścalāḥ /
tataḥ kramād agnivarṇair lohadaṇḍaiḥ sakaṇṭakaiḥ
nihanyante prayatnena yamadūtaiś ca mastake /
viṣṭhāpūrṇe tataḥ kūpe kṛmīṇāṃ nilaye tataḥ
samantāt kiṅkarair ghoraiḥ pacyante pāpakāriṇaḥ /
tataḥ kṣāreṇa nīreṇa vahṇāvapi viśeṣataḥ
vārtākavat prapacyante tapte lohakaṭāhake /
amedhyakūpe prakṣipya jalajantu samākule
medosṛkpūyapūrṇāyāṃ vāpyāṃ kṣiptās tu te tataḥ /
bhakṣante kṛmibhis tīkṣṇair lohatuṇḍaiś ca vāyasaiḥ
pacyante māṃsavac cāpi pradīptāṅgārarāśiṣu /
protāḥ śūleṣu tīkṣṇeṣu narāḥ pāpasamanvitāḥ
pacyante pāpinas te vai yamadūtair anekadhā /
tailapūrṇakaṭāheṣu sutapteṣu tataḥ punaḥ
teṣāṃ cotpāṭyate jihvā asatyā priyavādinām /
sudṛḍhena sutaptena prapīḍyorasi pādataḥ
mithyāgamaprayuktasya dvijasyāpi tathaivaca /
yajñārthakośavistīrṇaṃ bhallais tīkṣṇaiḥ pratodyate
nirbhatsayanti ye mūḍhā mātaraṃ pitaraṃ teṣāṃ /
teṣāṃ vaktraṃ bālukābhir muhur āpūrya sicyate
tataḥ kṣāreṇa dīptena payasā tu punaḥ punaḥ /
drutaṃ sampūryate 'tyarthaṃ taptatailena tanmukham
viṣṭhābhiḥ kṛmipūrṇābhiḥ śvānavac caraṇair bhaṭaiḥ /
paripīḍya viṣāṇena praviṣṭā lohaśālmalīm
hanyante pṛṣṭhadeheṣu punar bhīmair mahābalaiḥ /
dantureṇātikuṇṭhena krakacena balīyasā
śiraḥ prabhṛti pāṭyante ghoraiḥ karmabhir ātmajaiḥ /
khādayanti svamāṃsāni pāyayanti svaśoṇitam
annaṃ pānaṃ na dattaṃ yair mūḍhair nāpy anumoditam /
ikṣuvatte prapīḍyante jarjarīkṛtya mudgaraiḥ
asitālavane ghore chidyante khaṇḍakhaṇḍaśaḥ /
sūcībhir bhinnasarvāṅgās tataḥ śūle praropitāḥ
cācalyamānāḥ kṛṣyante na mriyante tathāpi ca /
dehād utpāṭyate māṃsaṃ teṣām asthīni mudgaraiḥ
bahuśaḥ kṛṣyate tūrṇaṃ yamadūtair balotkaṭaiḥ /
te 'nucchvāsenānuchvāsās tiṣṭhanti narake ciram
ucchvāse ca sadocchvāsā bālukāvadanāvṛtāḥ /
rauraveṣu tu dante vai pīḍyante vividhaiś caraiḥ
mahārauravapīḍābhir mahānto 'pi rudanti hi /
upasthāsye gude pārśve pāde corasi mastake
nihanyante bhaṭais tīkṣṇaiḥ sutaptair lohamudgaraiḥ /
nindanti ye svarūpeṇa paradārān hasanti ca
āliṅganti patīn anyān na vindanti svakān striyaḥ /
kimu dhāvasi vegena na smarer atiśāśvatīm
vañcitaś ca tvayā bhartā pāpāndhaś ca yathā sukham /
lohakumbhe vinikṣiptāḥ citāś ca śanaiḥ śanaiḥ
samṛddhāgnau prapācyante praveśyante śilāsu ca /
kṣipyante cāndhakūpeṣu daśyante 'jagarair bhṛśam
ye nindanti mahātmānam ācāryaṃ dharmardarśinam /
śivabhaktaṃ ca vipraṃ ca śivadharmaṃ ca śāśvatam
teṣām urasi kaṇṭhe ca jihvāyāṃ dehasandhiṣu /
kīlakairoṣṭhapuṭake kīlyante yamakiṅkaraiḥ
evam ādimahāghorā yātanāḥ pāpakarmiṇām /
ekaika narake jñeyāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
yātanā gahanā rājan sarveṣāṃ pāpakarmiṇām /
ityeva yātanānantāḥ sarveṣu narakeṣu ca
kastā varṣaśatenāpi vaktuṃ śaknoti mānavaḥ /
ity evaṃ vividhair ghoraiḥ pātyamānāḥ svakarmabhiḥ
kramāt sarveṣu pacyante narakeṣu na saṃśayaḥ /
mahāpātakinaś cāpi sarveṣu narakeṣu ca
ācandratārakaṃ yāvat pīḍyante vividhaiś caraiḥ /
tathā pātakinaḥ sarve nirayeṣv eṣu sarvadā
caturdikṣu supacyante narakeṣu na saṃśayaḥ /
upapātakinaś cāpi tadarddhaṃ yānti mānavāḥ
mṛtyur na jñāyate tāta kadā kasya bhaviṣyati /
prāpte cākasmike mṛtyau varṣaṃ vindati ko naraḥ
parityajya yataḥ sarvam ekākī yāsyasi dhruvam /
tasmāt sarvaprayatnena satyadharmaparo bhava
etat te sarvamākhyātaṃ narakāṇā tu lakṣaṇam
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0