Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 50

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe vārāhasvargārohaṇaṃ nāmaikonapañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 50
mārkaṇḍeya uvāca:
sa tasmin nṛpati śreṣṭhastṛṣitaḥ śrāntavāhanaḥ /
hayaṃ mumoca rājā vai sarvopaskaram eva ca

smaran ūrdhvagatiṃ tāvad upaviṣṭaḥ śilātale /
reṇudhvastas tato 'śvo vai praviṣṭaḥ saptakalpagām

pānasnānādikaṃ kṛtvā hyantarikṣasthito hayaḥ /
brahmatejaḥ sthito bhūtvā brahmayānaṃ samāśrayat

atyadbhutaṃ tu taṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āgata /
uvāca vacanaṃ rājā turaṅgaṃ taṃ dvijarṣabham

kim etat kāraṇaṃ brahmañc chaṃsa me 'dyayathocitam /
uvāca tadvacaḥ śrutvā hayarūpo dvijottamaḥ

brahmarṣir gālavaś cāhaṃ kurukṣetre purā sthitaḥ /
aśvapratigrahād dagdhas tv aśvayoniṃ samāśrita

dāvāgninā ca yad dagdham udakāt tatprarohati /
duṣṭapratigrahād dagdho na prarohet kadācana

drumasenaḥ purā cāsīd rājā paramadhārmika /
ayodhyādhipatiś cāsau cakravartī mahābalaḥ

rāhusūryasamāyoge kurukṣetraṃ jagāma ha /
gajānaśvān samādāya hiraṇyaṃ gās tathaiva ca

māṇikyavajravaidūryavāsāṃsi vividhāni ca /
brāhmaṇārthe nṛpaśreṣṭha mudā paramayā yutaḥ

gṛhāṇi sāptabhaumāni dhūpitāni tu kāñcanaiḥ /
sarvakāmasam ṛddhāni brāhmaṇebhyo yathāvidhi

dattvā sa yācayāmāsa saktuprasthavrate sthitam /
rājottamakulaṃ vipramuñchavṛttiṃ samāśritam

śrāddhakālaḥ pitṝṇāṃ me bhojanaṃ kriyatām iti /
ṛṣir uvāca:
rājño hi darśanaṃ ghoraṃ medhāmathanamakṣamam

dṛṣṭvā caiva mahīpālamādityaṃ cāvalokayet /
dvijāt parataro nāsti pratigrahaparāṅmukhāt

asat pratigrahaṃ gṛhṇan narakaṃ yāti vai dhruvam /
bhāryāpratigrahagrāhī yācasvā 'nyaṃ dvijottamam

ṛṣe rājā vacaḥ śrutvā pratīhāraṃ tathābravīt /
ghoṣaṇā kriyatāṃ śīghraṃ sthāneśvaranivāsinām

pratigrahāya yaḥ kaścit sa cāyātu iha satvaram /
kṛte tu ghoṣaṇe kaścit nāsīt nṛpapratigrahī

tatas tu kupito rājā sthānaṃ tac ca nininda ca /
abrahmaṇyam idaṃ sthānaṃ na vedo na ca yājanam

jugupsitvā tu tān sarvāṃs tūṣṇīṃ caiva babhūva ha /
tasya vākyaṃ tu tacchrutvā rājānaṃ cedam abruvam

gālavo 'haṃ dvijaśreṣṭhaś caturvedī mahātapāḥ /
yajñayājī tapasvī ca sarvabhūtahite rataḥ

anugraham imaṃ viddhi uddhariṣye bhavārṇavāt /
rājovāca:
dadāmi te na sandehaḥ tvam eko munisattamaḥ

mudgalādyair dvijaiḥ sarvair vāryamāṇo 'pi cānagha /
gṛhīto 'śvarathas tatra mayābharaṇabhūṣitaḥ

tataḥ sa māṃ namaskṛtya drumaseno yayau nṛpa /
mayāpi cāgnihotrādikarma tyaktvā yathāsukham

nānāvidhāni divyāni strībhiḥ sārddhaṃ sukhāni tu /
krīḍato 'pi tadarthaṃ vai yāvat me ca kṣayaṃ gatam

evam uktvā yayau vipro brahmalokaṃ sanātanam /
ekākī ca tato rājā cintayāmāsa bhārata

ekākī yadi yāsyāmi gatāśvaś caraṇena tu /
rājāno māṃ hasiṣyanti vacanaiḥ svaiḥ parasparam

dasyubhir nihataścāsya haya ity evam ādibhiḥ /
aśvopaskaram ādāya śirasā ca kathaṃ mayā

praveṣṭavyaṃ puraṃ caitat mahālajjākaraṃ mama /
adya yāvat mayā tāvad brāhmaṇārohaṇaṃ kṛtam

pāpasyāsya viśuddhyarthaṃ pravekṣyāmi hutāśanam /
evaṃ vicintayābhāsa rājā tatraiva satvaram

dakṣiṇāṃ diśam āśritya śuṣkakāṣṭhāni cāharat /
tataḥ prajvālya kāṣṭhāni kṛtvā ca triḥpradakṣiṇam

namaskṛtya hutāśaṃ ca viveśa svagṛhaṃ yathā /
nirjitya tejasā tejaḥ pāvakasya tadā nṛpaḥ

caturbhujā trinetrā tu muktābharaṇabhūṣitā /
taṃ gṛhītvā kareṇaiva idaṃ vacanam abravīt

aprāptaṃ maraṇaṃ rājan kālo vihitas tava /
akasmāt sāhasaṃ deva yuktaṃ na pratibhāti me

kālaprāptaṃ pumāṃsaṃ tu na rakṣed īśvaraḥ svayam /
rājovāca:
kā 'si tvaṃ ca varārohe hyumā gaṅgā 'thavā ramā

kathayasva mahābhāge mama tvaṃ bhaktidāyinī /
stryuvāca:
nāhaṃ gaṅgā na vāṇī vā kapilāṃ viddhi māṃ nṛpa

enāṃ rudrād viniṣkrāntāṃ narmadātalavāhinīm /
vasudānasya yajñe tu revākapilasaṅgamaḥ

umā kātyāyanī gaṅgā yamunā gautamī tathā /
sarasvatī tathā śiprā varaṇā ca śubhāpagā

śatadrūś candrabhāgā ca sindhū revāmalā tathā /
vitastā carmaṇā devī somāvabhṛthamadhyataḥ

brahmaviṣṇumaheśānāṃ snānārthaṃ hṛtavāribhiḥ /
tilodakair munīnāṃ tu praṇītaḥ kalaśodakaiḥ

tathā somarasaiś caiva ghṛtakhaṇḍādimiśritaiḥ /
babhūvātipravāho vai ijyājanyo mahān purā

etad bhūtaṃ mahat puṇyam udayācalam āśritam /
rudrāvartapadaṃ cātra vidyate nṛpasattama

evam ukto yayau rājā devī cāntaradhīyata /
hṛṣṭas tuṣṭaś cakravartī mārkaṇḍeyāśramaṃ yayau

gatvā praṇamya tam ṛṣim upaviṣṭas tathāgrataḥ /
mārkaṇḍeya uvāca:
kuśalaṃ te nṛpaśreṣṭha dharmācāravidāṃ vara

santyajya ca kathaṃ sainyam ekākī tvam ihāgataḥ /
rājovāca:
adya me saphalaṃ janma tvatpādāmbujadarśanāt

dhundhumāras tathā rājā kathayāmāsa pūrvakam /
mārkaṇḍeyas tataḥ śrutvā vṛttāntaṃ pṛthivīpateḥ

revākapilayor yoge snātvā stotraṃ cakāra ha /
tatra snātā divaṃ yānti revākapilasaṅgame

umā kātyāyanī gaṅgā yamunā gautamī tathā /
sarasvatī tathā śiprā varaṇā ca śubhāpagā

śatadrūścandrabhāgā ca sindhū revāmalā tathā /
vitastā carmaṇādevī bāhudā vāruṇī tathā

sarayūr gaṇḍakī caiva ghargharā badarī tathā /
gomatī veṇukī caiva pārā vetravatī śubhā

vipāśā ca tathā vāhā śaṅkhinī ca payoṣṇikā /
godāvarī ca kāverī bhīmā kṛṣṇā tathā śubhā

subhadrā ca tathā bhadrā karatoyātha mālinī /
etāḥ sarvās tvamevāsi sarvage tvāṃ namāmy aham

lokatrayaṃ tvayā vyāptam apāṃ rūpeṇa suvrate /
prasīda tvaṃ mahābhāge lokatritayapāvanī

śrutvā stotram idaṃ devī mārkaṇḍeyāt tapodhanāt /
puṣpakaṃ yānamāruhya sarvābharaṇabhūṣitā

caturbhujā trinetrā ca candrabimbanibhānanā /
uvāca vacanaṃ devī mārkaṇḍeyaṃ mahāmunim

stotreṇānena tuṣṭāhaṃ varaṃ vṛṇu yathepsitam /
mārkaṇḍeya uvāca:
parituṣṭāsi deveśi varaṃ dātuṃ tvam icchasi

kaluṣaṃ hara kalyāṇi lokānāṃ harasaṃbhave /
snānaṃ kṛtvā stuvan toye lokānāpuḥ śivājñayā

varaṃ dadasva devi tvaṃ dhundhumārāya sāṃpratam /
rājyaṃ kṛtvā divaṃ yātu sāntaḥpuraparicchadaḥ

yaṃ yaṃ cintayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti suvrate /
evaṃ bhavatu viprendra matto yadvāñchitaṃ tvayā

evam uktvā yayau devī kapilā lokapāvanī /
mārkaṇḍeyaṃ muniṃ rājā munibhiḥ parivāritam

praṇipatya yathā nyāyaṃ gataś ca svapuraṃ tadā /
tataḥ kālena mahatārājā dharmaparāyaṇaḥ

rājyaṃ kṛtvā kratūniṣṭvā dhundhumāro divaṃ gataḥ /
etat te kathitaṃ sarvaṃ mayā dṛṣṭaṃ purānagha

śravaṇāt kīrtanād asya mucyate bhavabandhanāt