Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 49

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pañcabrahmātmakastavo nāmāṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 49
mārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchet mahābhāga revākapilasaṅgamam /
tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ

tilodakapradānena pitṝṇāṃ paramā gatiḥ /
dināni navasārdhāni rāhugraste niśākare

vṛddhiṃ yāti mahārāja puṇyavṛddhyā na saṃśayaḥ /
graste tu rāhuṇā sūrye dināni ca daśaiva tu

vardhate kapilābhedas tadvad eva viśāmpate /
revāyāḥ kapilāyoge vārāṇasyāḥ samāgame

samānaṃ phalāṃ uddiṣṭaṃ tilodakenāpi vidyate /
vārāṇasīsamā revā kapilāyāś ca saṅgame

svāyambhuve 'ntare prāpte brahmalabdhavarodbhavāḥ /
rudrāvartaṃ brahmāvartaṃ sūryāvartaṃ tathā 'param

kapilānarmadāyoge jñeyam etat trayaṃ punaḥ /
narmadābhedanaṃ yatra caturhastapramāṇataḥ

revākapilayo rājaṃs tatrāvartadvayaṃ smṛtam /
pippalāvāhinī tatra saptapātālavāsinī

tatraiva kapilāvartaṃ pippalāvartam eva ca /
kāmayanti hi tīrthaṃ ca pitarastṛptidāyakam

tasmāt putraḥ prayatnena pitṛbhyaś ca yathāvidhi /
jalāñjaliṃ tilairmiśraṃ dadyāt piṇḍaṃ ca yatnataḥ

pitṝn samuddhared ghorāc chrāddhaṃ kṛtvā tu mānavaḥ /
revākapilayor yoge śuciḥ snātvā tu mānavaḥ

yaḥ paśyed amaraṃ tatra phalaṃ tasyāśvamedhikam /
candrasūryoparāge tu parvakāle viśeṣataḥ

gandhaṃ dhūpaṃ ca naivedyaṃ dīpamālāṃ ca kārayet /
tilataṇḍulamiśrair yaḥ kuryāl liṅgasya cārcanam

kuṅkumena samālipya raktavastraiḥ praveṣṭayet /
puṣpamālārcanaṃ kṛtvā hemaratnādibhis tathā

yāvac candraś ca sūryaś ca himavāṃś ca mahodadhiḥ /
tāvad yugasahastrāṇi rudraloke mahīyate

kauśeyaṃ paṭṭasūtraṃ ca kārpāsaṃ raktatāntavam /
vaijayantīvitānaṃ ca kalaśopari vardhayet

pañcaratnasamāyuktaṃ kiṅkiṇīravasaṃyutam /
tattantusaṃkhyayā yāvan muhūrtam iha bhārata

tāvatkālaṃ vaset svarga umāmāheśvare pure /
īśānam aparaṃ caiva sāmānyāt kathitaṃ purā

kapilāpūrvabhāge tu nātidūre vyavasthitam /
arcanāt tasya liṅgasya gāṇapatyam avāpnuyāt

śuklāṣṭam yāṃ kārttike tu phalaṃ śatagaṇottaram /
saṃkrame ca vyatīpāte tasya saṃkhyā na vidyate

upahārapradānena kapileśvarapūjanāt /
varṣāṇāmayutaṃ sārddhaṃ loke krīḍati bhāskare

mṛtavatsā tathā bandhyā garbhasrāvā ca yā bhavet /
raktavastraiḥ pañcaratnaiḥ snānaṃ sā ca samācaret

caturdaśyāṃ tathāṣṭamyāṃ kapilāyāṃ yudhiṣṭhira /
subhagā jīvaputrā ca satyametac chivoditam

umayā ca varo datto nārībhyaś ca prasādataḥ /
kapilā nirgatā yasmāt narmadāyāṃ prasarpati

tīrthānām aṣṭasāhasraṃ kāmabhogaphalapradam /
āste tatra mahārāja śivena kathitaṃ purā

kapilā ca tato deyā sarvābharaṇabhūṣitā /
brāhmaṇān bhojayet tatra yathā vibhavavistaraiḥ

upavāsaparo nityaṃ tārpitāḥ pitṛdevatāḥ /
hemajāleśvaraṃ nāma liṅgaṃ tatraiva siddhidam

arcanāt tasya devasya yamalokaṃ na paśyati /
vasudāno dhundhumāraś cakravartī purā 'bhavat

asya tīrthasya māhātmyād divi devatvamāptavān /
anekāni sahasrāṇi saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ

kṣatriyāṇāṃ nṛpaśreṣṭha koṭitīrthaprabhāvataḥ /
ulūkaiḥ pātitān yatra koṭitīrthe śirāṃsyatha

kākānāṃ jalamadhye tu śataśo 'tha sahasraśaḥ /
tatkṣaṇād divyadehās tu te kākā yānamāśritāḥ

vidyādharāṇāṃ rājāno mayā dṛṣṭāḥ purānagha /
vṛndāś ca jambukānāṃ tu vyāghrāṇāṃ ca bhayena vai

tathā meghāvṛte kāle narmadājalam āviśan /
yakṣalokaṃ tu te prāptāḥ sarvakāmaphalodayam

jambukeśvaram ityevaṃ tiryagyonivimokṣaṇam /
pṛthivyāṃ naimiṣaṃ tīrtham antarikṣe ca puṣkaram

vārāṇasīprayāgaṃ ca trailokye tv amareśvaram /
trayastriṃśatkoṭibhis tu surāsuranamaskṛtam

tatra snātaś ca rājendra hayamedhaphalaṃ labhet /
siddhā sarasvatī tatra tīrthasyāsya prabhāvataḥ

yaḥ kaścit kurute śrāddhaṃ pitṝṇāṃ prītivarddhanam /
sa yāti paramaṃ sthānaṃ pitṛbhiḥ saha mānavaḥ

liṅgaṃ sārasvataṃ nāma brahmahatyāvyāpohanam /
ākhyānaṃ kathayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam

svāyambhuve 'ntare prāpte ādikalpe kṛte yuge /
ayodhyādhipatiḥ śrīmāñchakratulyaparākramaḥ

dhundhumāra iti khyātaḥ satyavādī jitendriyaḥ /
yajñayājī dānaśīlo devatātithipūjakaḥ

niravadyāḥ prajās tasya bhayadāridryavarjitāḥ /
sapādalakṣavarṣāṇi prajā jīvanti bhārata

yajñotsavavivāhaiś ca vedamaṅgalaniḥsvanaiḥ /
svayaṃ kāmadughā dhenuḥ pṛthivī sasyaśālinī

caturvarṣasahasrāṇi prākṛtā itare janāḥ /
kauśeyapaṭṭaṃ vṛkṣeṣu baddhaṃ sarvatra bhārata

yajñahomasahasrais tu sadā dohamayīṃ nṛpa /
evaṃ śaśāsa pṛthivīṃ yathā śakrastriviṣṭapam

ekasmin samaye rājā pratīhāram uvāca ha /
ādeśaya nṛpān sarvān nānādeśasamudbhavān

pratīhārasamādiṣṭāḥ samāyātās tato nṛpāḥ /
mṛgayāṃ tu sa taiḥ sarvaiḥ kartuṃ vindhyaṃ jagāma ha

vedadhvanitanirghoṣair dvijānām agnihotriṇām /
nāditā triṣu lokeṣu vikhyātā saptakalpagā

tatropaśobhitaṃ ramyaṃ vicitraṃ vanamaṇḍalam /
hatvā jīvasahasrāṇi kṣatriyaiḥ saha bhārata

viveśa ca vanaṃ sarvaṃ tataḥ paramadāruṇam /
bhīmarūpaṃ mahāghoraṃ duṣprekṣyaṃ ca suduḥsaham

meghanādena garjantaṃ sutarāṃ lomaharṣaṇam /
vārāhaṃ śvetavarṇaṃ ca daṃṣṭrāyugalabhīṣaṇam

taṃ dṛṣṭvā tādṛśaṃ tatra vārāhaṃ nṛpasattamaḥ /
uvāca kṣatriyān sarvān na dṛṣṭaṃ na mayā śrutam

etādṛśaṃ varāhasya rūpaṃ vai lomaharṣaṇam /
ityuktvā pāśam ādāya yāvaddhantuṃ samudyataḥ

tāvad vāyuvapur bhūtvā niryātaḥ prāṇapīḍitaḥ /
viveśa jalamadhye ca koṭitīrthe narādhipa

pṛṣṭhato 'nujagāma 'tha sa rājā hayavāhanaḥ /
praviṣṭamātraḥ payasi varāhas tu viśāmpate

tatkṣaṇād divyadehas tu kāmikaṃ yānamāsthitaḥ /
kimidaṃ prāha taṃ rājā vārāhaṃ devarūpaṇam

hṛdi vismayamāpanno satyam etac ca brūhi me /
tasya tadvacanaṃ śrutvā vārāho devarūpadhṛk

prahasann abravīd vākyaṃ śṛṇu rājan mahāmate /
aṅgadaṃ nāma tu gaṇaṃ viddhi māṃ śaṅkarasya tu

gaṇaiś ca devamukhyaiś ca umayā ca maheśvaraḥ /
krīḍan nāste kadācit tu tasyāgre nṛpasattama

tatra gītaṃ mayā gītaṃ ramyaṃ daṇḍakalakṣaṇam /
dṛṣṭvorvaśīṃ tathā rambhāmabhūvaṃ kāmamohitaḥ

vyāharaṃ chūkarīṃ vāṇīṃ visvaro vikṛtānanaḥ /
vihvalena mayā tatra hy apsarobhis tu krīḍitam

tādṛśaṃ māṃ tudṛṣṭvāvaikāmakrīḍāvaśagatam /
śaśāpa nandī kopātmā śukaro 'medhyabhug bhava

daśavarṣasahasrāṇi bhramiṣyasi mahītale /
brahmāpi naiva śaknoti śivasya tu prakīrtitam

tvaṃ tu gāmaṭamāno 'pi kiṅkarasyāpi kiṅkaraḥ /
kupitaṃ nandinaṃ jñātvā bhayabhītāntarātmanā

prasādito mayā nandī śāpāntaṃ varamādiśat /
darśanād dhundhumārasyakoṭitīrthaprabhāvataḥ

tyaktvā tu śūkarīṃ yoniṃ punaḥ pratyāgamiṣyasi /
etat te kathitaṃ rājanvārāhīṃ yonimāśritaḥ

yathā hi kilviṣāt muktas tīrthasyāsya prabhāvataḥ /
oṃkāradarśanād rājan revātoyapariṣkṛtaḥ

prāpto gandharvayoniṃ tu darśanāt tava suvrata /
viṣādaṃ tyaja rājendra gahanā karmaṇāṃ gatiḥ

dharme buddhiṃ samādhāya sarvabhūtahito bhava /
janmato maraṇaṃ rājan maraṇāj janmasambhavaḥ

jñātvā śubhāśubhaṃ karma tvam ātmānaṃ samuddhara /
svayam evārjitaṃ karma svayam evopabhujyate

svayaṃ kartā ca bhoktā ca śubhasyāpy aśubhasya ca /
svasti vo 'sti gamiṣyāmi evam uktvā jagāma ha

dhriyamāṇātapatras tu vījyamāno 'psarogaṇaiḥ /
śivadhyānaparo bhūtvā kailāse nyavasat sukham