Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 41

41.1

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe sūtrayāgavarṇano nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 41
yudhiṣṭhira uvāca:
kīrtanaṃ koṭitīrthasya mānasaṃkhyāpramāṇataḥ /
tīrthāni cottare yāmye prākāre saṃsthitāni ca

41.2

kathayasva prasādena tāni me munisattama /
teṣāṃ tu darśanād eva pāpaṃ duṣkṛtakarmiṇām

41.3

praṇaśyet tatkṣaṇād eva tamaḥ sūryodaye yathā /
mārkaṇḍeya uvāca:
uttare yāni tīrthāni yāni tīrthāni dakṣiṇe

41.4

līyante koṭitīrthe tu sākṣāc chivapade nṛpa /
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni āsamudrāntagocare

41.5

tāni sākṣāt koṭitīrthe līyante parame pade /
kapilā 'marayor madhye narmadoṃkāramadhyataḥ

41.6

atrāntare nṛpaśreṣṭha koṭitīrthaṃ vyavasthitam /
daśāyutāni tīrthānāṃ pātālatalavāsinām

41.7

kapilānarmadāmadhye śivena sthāpitāni ca /
atrāntare mahārāja rudrāvartajalena tu

41.8

snātvā vidhānatas te vai gacchanti śivamandiram /
ye vasanty uttare kūle rudraloke vasanti te

41.9

vasanti vāmabhāge vai te lokaṃ yānti vaiṣṇavam /
ye pūrvapaścime bhāge vasanty amarakaṇṭake

41.10

rudrasya brahmaṇo lokaṃ te prayānti ca vaiṣṇavam /
jale caikādaśāgnau tu patane ṣoḍaśaiva tu

41.11

sahasrāṇi tathāśītir maraṇād gogṛhe tathā /
anaśane brahmalokaḥ sārddhaṃ lakṣamudāhṛtaḥ

41.12

kapilānarmadātoye jalāgnī sādhayanti ye /
caturyugasahasrāṇi rudraloke vasanti te

41.13

avaśaḥ svavaśo vā 'pi mṛgapakṣisarīsṛpāḥ /
tiryagyonigatāḥ pāpā mriyante ye yudhiṣṭhira

41.14

rājānas te prajāyante śubhe vaidyādhare pure /
rāhusomasamāyoge koṭitīrthe narādhipa

41.15

puṇyaṃ yat kīrtitaṃ puṃsāṃ tasya saṃkhyā na vidyate /
gayāyāṃ ca kurukṣetre puṣkare 'marakaṇṭake

41.16

tulyaṃ phalamavāpnoti rāhugraste divākare /
prācī sarasvatī yatra sthāṇuḥ sārasvataṃ jalam

41.17

sārddhaṃ dvādaśa lakṣaṃ tu dattaṃ tatra pravartate /
tat tulyaṃ tu bhavet sarvaṃ koṭitīrthe na saṃśayaḥ

41.18

nyāyopārjitavittasya rāhugraste divākare /
nānāvidhaṃ tu puṇyaṃ ca mataṃ vai parikīrtitam

41.19

brahmaviṣṇuśivoktaṃ ca pramāṇa sarvasammatam /
alpasattvā narā rājan kāle māyāvimohitāḥ

41.20

oṃkāraṃ ye na paśyanti tathā vai saptakalpagām /
gochāgayor mahārāja hemarūpye yad antaram

41.21

śūdrabrāhmaṇayor yadvad yathā vaddadhitakrayoḥ /
amareśvaratīrthaṃ hi jñeyaṃ tīrthāntaraiḥ saha

41.22

dīyate koṭitīrthe yadguñjāmātraṃ hiraṇyakam /
tasya saṃkhyā na vidyate yāvad āhūta saṃplavam

41.23

caturhastapramāṇaṃ tu koṭitīrthaṃ na saṃśayaḥ /
hastamātraṃ tathā cānye vitastiṃ ca tathā 'pare

41.24

caturaṅgulamayaṃ ke 'pi kecid aṅgulamānataḥ /
arddhāṅgulaṃ yavamātraṃ brahmasūtrapramāṇataḥ

41.25

caturviṃśe dvādaśābde kurukṣetrāt sarasvatī /
koṭitīrthe tathā snātuṃ rāhugraste divākare

41.26

kariṇīrūpamāsthāya āyāt svapuṇyakakṣayāt /
snānaṃ kṛtvā punaryāti kurukṣetraṃ na saṃśayaḥ

41.27

kāverīsaṅgamaṃ yāvad ārabhyo dadhisaṅgamam /
atrāntare mahārāja tīrthakoṭyo daśa smṛtāḥ

41.28

koṭitīrthaṃ samārabhya nīlagaṅgāvasānataḥ /
aṣṭalakṣāṇi tīrthānāṃ brahmasūtrapramāṇataḥ

41.29

kāveryāḥ pūrvabhāge ca yāvat paryaṅkaparvataḥ /
daśa lakṣāṇi tīrthānāṃ saṃkhyā ca kathitā tava

41.30

narmadāyāṃ samāsādya jamadagner mahāśramam /
śrīkaṇṭhaṃ nīlakaṇṭhaṃ ca liṅgaṃ pāpapraṇāśanam

41.31

kanyātīrthaṃ mahāpuṇyaṃ kapileśvaram uttamam /
kapilāvartasaṃjñaṃ tu tīrthaṃ pāpaharaṃ param

41.32

tatra pūṣā ca sūryas tu śivadhyānaparāyaṇaḥ /
divyaṃ varṣasahasraṃ tu tapas tepe suduṣkaram

41.33

tatas tuṣṭaḥ sureśānas tam uvāca tadā nṛpa /
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yat te manasi vartate

41.34

pūṣovāca:
yadi tuṣṭo 'si deveśa varaṃ dātuṃ tvam icchasi /
sūryapiṅgalasaṃjñaṃ tu liṅgaṃ paramasiddhidam

41.35

ākāśe pratapadraśmisahasrāṃśu samaprabham /
māse māse 'nyamitras tu saṃkramaś cānyarāśiṣu

41.36

imaṃ varam ahaṃ manye jagad dyotanakārakam /
īśvara uvāca:
sarvasampatsamṛddhis te matprasādād bhaviṣyati

41.37

kṛte yuge mahārāja mayaitad dṛṣṭam eva ca /
caturdaśyāṃ tathā 'ṣṭamyāṃ piṅgaleśvarapūjanāt

41.38

koṭiyajñaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate /
revātīreṣu ye devāḥ krośamātraṃ svayaṃbhuvaḥ

41.39

sarve te siddhidā jñeyāḥ kāmabhogaphalapradāḥ /
kecit kūṣmāṇḍamātrā vai kecidvai puṣpamātrakāḥ

41.40

eraṇḍaphalamātrāś ca vajramauktikamānataḥ /
kṛte maṇimayāḥ proktās tretāyāṃ tu hiraṇmayāḥ

41.41

dvāpare raupyatāmrāś ca kalau cāśmamayāḥ smṛtāḥ /
brāhmaṃ kṛtayugaṃ prāhus tretāṃ vai kṣatriyaṃ tathā

41.42

dvāparaṃ vaiśyam ity evaṃ kaliṃ śūdraṃ tathaiva ca /
nāpuṇyāliṅgamāsādya mriyate 'marakaṇṭake

41.43

ko na mucyeta kaunteya saptajanmajakilbiṣāt /
yādṛśo 'yaṃ giriḥ puṇyaḥ sarvato 'marakaṇṭakaḥ

41.44

tādṛśaṃ nānupaśyāmi triṣu lokeṣu bhārata /
parvatasya samantāt tu tīrthakoṭir vyavasthitā

41.45

svargasopānamāsādya prātyakṣaṃ śivadarśanam /
supuṇyaṃ koṭitīrthaṃ vai tathā cāmarakaṇṭakam

41.46

svargadaṃ mokṣadaṃ viddhi sarvasiddhipradāyakam /
vaidūryaparvate siddho māndhātā ca kṛte yuge

41.47

kathito nṛpaśārdūla tathānyat kathayāmi te /
kāverīsaṅgamaḥ puṇyaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ

41.48

tatra snātvā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ /
kāveryāṃ bhūtajābhaume vyatīpāto yadā bhavet

41.49

sahasraguṇitaṃ puṇyaṃ bhavet tasyās tu saṅgame /
śastreṇa nihatā ye vai tilamiśrāmbudānataḥ

41.50

te caikoddiṣṭaśrāddhena svargalokam avāpnuyuḥ /
cāṇḍālād guhakāt sarpād vidyuto brāhmaṇād api

41.51

daṃṣṭribhyaś ca paśubhyaś ca maraṇaṃ pāpakarmiṇām /
sarve te nṛpaśārdūla kāverīsaṅgame śubhe

41.52

śrāddhasya karaṇāt satyaṃ tṛptā yānti parāṃ gatim /
kubereṇa tapas taptaṃ divyaṃ varṣasahasrakam

41.53

ārādhitaḥ pūjitaś ca lokanātha umāpatiḥ /
śivaprasādasampanno lokapālatvamāptavān

41.54

tatra yas tyajati prāṇāṃs tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi devarājyam avāpnuyāt

41.55

avaśaḥ svavaśo vā 'pi prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ /
daśavarṣasahasrāṇi rājā vaidyādhare pure

41.56

revākāverikais toyais tilair āraṇyakais tathā /
pitaras tarpitās tatra tṛptā yānti parāṃ gatim

41.57

nānāmukhasahasrais tu kāverī prathitā bhuvi /
carācaraṃ yathā vyāptaṃ vāyunā sūryaraśmibhiḥ

41.58

tathā toyena kāveryā vyāptaṃ ca vasudhātalam /
narmadādakṣiṇe kūle vārāhe vindhyaparvate

41.59

pratyakṣā sarvadevānāṃ payoṣṇī nirgatā yataḥ /
somasya duhitā cāsīt himagarbhenduśītalā

41.60

hareṇārādhitā pūrvam umāmūrtiḥ payasvinī /
lokānāṃ tāraṇārthāya somagaṅgeti gīyate

41.61

viniṣkrāntā śarīrāc ca vārāhasya yaśasvinaḥ /
tatra snātvā naro rājan bhave vai na punar bhavet

41.62

tilodakapradānena pitaras tasya bhārata /
daśāyutasahasrāṇi loke krīḍanti śāṅkare

41.63

kārttikyāṃ yatphalaṃ tasya vārāhe vindhyaparvate /
saṃkhyā na śakyate snānād atra varṣaśatair api

41.64

śivena kathitaṃ pūrvaṃ purāṇe skandakīrtite /
tatra yad dīyate dānaṃ tasya saṃkhyā na vidyate

41.65

ye cārcayanti vārāhaṃ na te prākṛtamānuṣāḥ /
prāṇatyāge kṛte tatra śivalokam avāpnuyuḥ

41.66

rāhusomasamāyoge vārāhe vindhyaparvate /
kurukṣetrasamaṃ puṇyaṃ purā vai śaṅkaro 'bravīt

41.67

girer ārabhya vārāhāt payoṣṇyāḥ saṅgamāvadhi /
atrāntare nṛpaśreṣṭha tīrthakoṭir udāhṛtā

41.68

payoṣṇīsaṅgame tatra somāvartaḥ sa ucyate /
sa deśaḥ sarvataḥ puṇyaḥ satyam etat tavoditam

41.69

payoṣṇīsaṅgame pāpahare liṅgasya darśanāt /
tatra snānasya dānasya saṃkhyā kartuṃ na śakyate

41.70

tāpīpayoṣṇīsaṃbhedaś candrasūryagrahe nṛpa /
kurukṣetrācchataguṇaḥ śivena parikīrtitaḥ

41.71

caturbhujo harir yatra śrīpatiḥ puruṣottamaḥ /
viṣṇukṣetraṃ tu vijñeyaṃ krośamātraṃ tu tannṛpa

41.72

āśvinasya tu māsasya kṛṣṇapakṣe caturdaśī /
amāvāsyā sinīvālī parvāṇy etāny anukramāt

41.73

caturdaśyāṃ caturyoge pīyūṣaṃ vahate nṛpa /
pitaras tṛptim āyānti dine tasmin na saṃśayaḥ

41.74

suryagrahe kurukṣetre yatphalaṃ parikīrtitam /
tāpīpayoṣṇīsamparke tatphalaṃ parikīrtitam

41.75

dīpotsarge tu kaumudyāṃ phalaṃ saṃkhyā na vidyate /
puruṣaś cakravartī syād dīpaṃ tatra cakāra yaḥ

41.76

kārttikyām āśvine māsi pakṣayor ubhayor api /
māsam ekaṃ na bhuñjīta tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

41.77

yāvac candraś ca sūryaś ca himavāṃś ca mahodadhiḥ /
tāvat kālaṃ vaset svarge viṣṇuloke ca bhārata

41.78

narmadādakṣiṇe bhittvā pātālāt tu samutthitam /
kāverī kuṇḍam ity evaṃ triṣu lokeṣu viśrutam

41.79

snātamātro naras tatra gāṇapatyam avāpnuyāt /
kuṇḍeśvaraṃ siddhaliṅgaṃ surasiddhaniṣevitam

41.80

pramādāt kurute yas tu pūtaliṅgasya pūjanam /
na tatpuṇyasya saṃkhyāsti yāvac candrārkatārakam

41.81

tilodakapradānena piṇḍapātena bhārata /
asaṃkhyakālikā tṛptiḥ pitṝṇāṃ nāsti saṃśayaḥ

41.82

kāveryās tu prabhāveṇa narmadāsaṅgamāt punaḥ /
yajñāvarto 'bhavad deśaḥ satyam etacchivoditam

41.83

svayambhuvāni liṅgāni svargamokṣapradāni tu /
yatra tatra naraḥ snātvā kāveryā nṛpasattama

41.84

aśvamedhaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate /
tyaktvā prāṇāṃs tu kauveryāṃ kauberaṃ lokam āpnuyāt

41.85

kaubereśvaraliṅgaṃ tu sarvasiddhipradāyakam /
kāverīnarmadāmadhye na tatpaśyanti mānavāḥ

41.86

pūjyate suradaityais tu nāgakanyābhir arcyate /
arcanāt tasya devasya dvādaśādityasannibhaḥ

41.87

sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate /
kāverīnarmadābhede bāṇaliṅgaṃ pratiṣṭhitam

41.88

kubereṇa purā dṛṣṭaṃ saṅgameśvaranāmataḥ /
arcanāt tasya devasya lokapure vaset

41.89

gaṅgāyamunasaṃbhede yatphalaṃ parikīrtitam /
bhaume tu bhūtajāyoge vyatīpāte ca saṃkrame

41.90

rāhusomasamāyoge tad evāṣṭaguṇaṃ smṛtam /
aśītiś ca guṇāḥ proktā gaṅgāyamunasaṅgame

41.91

kāverīnarmadāyoge bāṇā aṣṭaguṇāḥ smṛtāḥ /
gaṅgāṣaṣṭisahasrais tu kṣetrapālaiḥ prapūjyate

41.92

tadardhairanyatīrthāni rakṣante nātra saṃśayaḥ /
amareśvarayāmye tu liṅgaṃ caiva jaleśvaram

41.93

darśanāt tasya liṅgasya gāṇapatyamavāpnuyāt /
lakṣaiś ca rakṣitā devair narmadā saptakalpagā

41.94

dhanvibhiḥ ṣaṣṭipuruṣaiḥ sahasraiś ca yudhiṣṭhira /
oṃkāraṃ śatasāhasryā parvato liṅgam eva ca

41.95

anyadeśe kṛtaṃ pāpaṃ puṇyakṣetre vinaśyati /
puṇyakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ vajralepo bhaviṣyati

41.96

kṣaṇamātreṇa duḥkhena atyantasukhamaśnute

Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc