Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 41
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe sūtrayāgavarṇano nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 41
yudhiṣṭhira uvāca:
kīrtanaṃ koṭitīrthasya mānasaṃkhyāpramāṇataḥ /
tīrthāni cottare yāmye prākāre saṃsthitāni ca
kathayasva prasādena tāni me munisattama /
teṣāṃ tu darśanād eva pāpaṃ duṣkṛtakarmiṇām
praṇaśyet tatkṣaṇād eva tamaḥ sūryodaye yathā /
mārkaṇḍeya uvāca:
uttare yāni tīrthāni yāni tīrthāni dakṣiṇe
līyante koṭitīrthe tu sākṣāc chivapade nṛpa /
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni āsamudrāntagocare
tāni sākṣāt koṭitīrthe līyante parame pade /
kapilā 'marayor madhye narmadoṃkāramadhyataḥ
atrāntare nṛpaśreṣṭha koṭitīrthaṃ vyavasthitam /
daśāyutāni tīrthānāṃ pātālatalavāsinām
kapilānarmadāmadhye śivena sthāpitāni ca /
atrāntare mahārāja rudrāvartajalena tu
snātvā vidhānatas te vai gacchanti śivamandiram /
ye vasanty uttare kūle rudraloke vasanti te
vasanti vāmabhāge vai te lokaṃ yānti vaiṣṇavam /
ye pūrvapaścime bhāge vasanty amarakaṇṭake
rudrasya brahmaṇo lokaṃ te prayānti ca vaiṣṇavam /
jale caikādaśāgnau tu patane ṣoḍaśaiva tu
sahasrāṇi tathāśītir maraṇād gogṛhe tathā /
anaśane brahmalokaḥ sārddhaṃ lakṣamudāhṛtaḥ
kapilānarmadātoye jalāgnī sādhayanti ye /
caturyugasahasrāṇi rudraloke vasanti te
avaśaḥ svavaśo vā 'pi mṛgapakṣisarīsṛpāḥ /
tiryagyonigatāḥ pāpā mriyante ye yudhiṣṭhira
rājānas te prajāyante śubhe vaidyādhare pure /
rāhusomasamāyoge koṭitīrthe narādhipa
puṇyaṃ yat kīrtitaṃ puṃsāṃ tasya saṃkhyā na vidyate /
gayāyāṃ ca kurukṣetre puṣkare 'marakaṇṭake
tulyaṃ phalamavāpnoti rāhugraste divākare /
prācī sarasvatī yatra sthāṇuḥ sārasvataṃ jalam
sārddhaṃ dvādaśa lakṣaṃ tu dattaṃ tatra pravartate /
tat tulyaṃ tu bhavet sarvaṃ koṭitīrthe na saṃśayaḥ
nyāyopārjitavittasya rāhugraste divākare /
nānāvidhaṃ tu puṇyaṃ ca mataṃ vai parikīrtitam
brahmaviṣṇuśivoktaṃ ca pramāṇa sarvasammatam /
alpasattvā narā rājan kāle māyāvimohitāḥ
oṃkāraṃ ye na paśyanti tathā vai saptakalpagām /
gochāgayor mahārāja hemarūpye yad antaram
śūdrabrāhmaṇayor yadvad yathā vaddadhitakrayoḥ /
amareśvaratīrthaṃ hi jñeyaṃ tīrthāntaraiḥ saha
dīyate koṭitīrthe yadguñjāmātraṃ hiraṇyakam /
tasya saṃkhyā na vidyate yāvad āhūta saṃplavam
caturhastapramāṇaṃ tu koṭitīrthaṃ na saṃśayaḥ /
hastamātraṃ tathā cānye vitastiṃ ca tathā 'pare
caturaṅgulamayaṃ ke 'pi kecid aṅgulamānataḥ /
arddhāṅgulaṃ yavamātraṃ brahmasūtrapramāṇataḥ
caturviṃśe dvādaśābde kurukṣetrāt sarasvatī /
koṭitīrthe tathā snātuṃ rāhugraste divākare
kariṇīrūpamāsthāya āyāt svapuṇyakakṣayāt /
snānaṃ kṛtvā punaryāti kurukṣetraṃ na saṃśayaḥ
kāverīsaṅgamaṃ yāvad ārabhyo dadhisaṅgamam /
atrāntare mahārāja tīrthakoṭyo daśa smṛtāḥ
koṭitīrthaṃ samārabhya nīlagaṅgāvasānataḥ /
aṣṭalakṣāṇi tīrthānāṃ brahmasūtrapramāṇataḥ
kāveryāḥ pūrvabhāge ca yāvat paryaṅkaparvataḥ /
daśa lakṣāṇi tīrthānāṃ saṃkhyā ca kathitā tava
narmadāyāṃ samāsādya jamadagner mahāśramam /
śrīkaṇṭhaṃ nīlakaṇṭhaṃ ca liṅgaṃ pāpapraṇāśanam
kanyātīrthaṃ mahāpuṇyaṃ kapileśvaram uttamam /
kapilāvartasaṃjñaṃ tu tīrthaṃ pāpaharaṃ param
tatra pūṣā ca sūryas tu śivadhyānaparāyaṇaḥ /
divyaṃ varṣasahasraṃ tu tapas tepe suduṣkaram
tatas tuṣṭaḥ sureśānas tam uvāca tadā nṛpa /
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te yat te manasi vartate
pūṣovāca:
yadi tuṣṭo 'si deveśa varaṃ dātuṃ tvam icchasi /
sūryapiṅgalasaṃjñaṃ tu liṅgaṃ paramasiddhidam
ākāśe pratapadraśmisahasrāṃśu samaprabham /
māse māse 'nyamitras tu saṃkramaś cānyarāśiṣu
imaṃ varam ahaṃ manye jagad dyotanakārakam /
īśvara uvāca:
sarvasampatsamṛddhis te matprasādād bhaviṣyati
kṛte yuge mahārāja mayaitad dṛṣṭam eva ca /
caturdaśyāṃ tathā 'ṣṭamyāṃ piṅgaleśvarapūjanāt
koṭiyajñaphalaṃ prāpya śivaloke mahīyate /
revātīreṣu ye devāḥ krośamātraṃ svayaṃbhuvaḥ
sarve te siddhidā jñeyāḥ kāmabhogaphalapradāḥ /
kecit kūṣmāṇḍamātrā vai kecidvai puṣpamātrakāḥ
eraṇḍaphalamātrāś ca vajramauktikamānataḥ /
kṛte maṇimayāḥ proktās tretāyāṃ tu hiraṇmayāḥ
dvāpare raupyatāmrāś ca kalau cāśmamayāḥ smṛtāḥ /
brāhmaṃ kṛtayugaṃ prāhus tretāṃ vai kṣatriyaṃ tathā
dvāparaṃ vaiśyam ity evaṃ kaliṃ śūdraṃ tathaiva ca /
nāpuṇyāliṅgamāsādya mriyate 'marakaṇṭake
ko na mucyeta kaunteya saptajanmajakilbiṣāt /
yādṛśo 'yaṃ giriḥ puṇyaḥ sarvato 'marakaṇṭakaḥ
tādṛśaṃ nānupaśyāmi triṣu lokeṣu bhārata /
parvatasya samantāt tu tīrthakoṭir vyavasthitā
svargasopānamāsādya prātyakṣaṃ śivadarśanam /
supuṇyaṃ koṭitīrthaṃ vai tathā cāmarakaṇṭakam
svargadaṃ mokṣadaṃ viddhi sarvasiddhipradāyakam /
vaidūryaparvate siddho māndhātā ca kṛte yuge
kathito nṛpaśārdūla tathānyat kathayāmi te /
kāverīsaṅgamaḥ puṇyaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ
tatra snātvā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ /
kāveryāṃ bhūtajābhaume vyatīpāto yadā bhavet
sahasraguṇitaṃ puṇyaṃ bhavet tasyās tu saṅgame /
śastreṇa nihatā ye vai tilamiśrāmbudānataḥ
te caikoddiṣṭaśrāddhena svargalokam avāpnuyuḥ /
cāṇḍālād guhakāt sarpād vidyuto brāhmaṇād api
daṃṣṭribhyaś ca paśubhyaś ca maraṇaṃ pāpakarmiṇām /
sarve te nṛpaśārdūla kāverīsaṅgame śubhe
śrāddhasya karaṇāt satyaṃ tṛptā yānti parāṃ gatim /
kubereṇa tapas taptaṃ divyaṃ varṣasahasrakam
ārādhitaḥ pūjitaś ca lokanātha umāpatiḥ /
śivaprasādasampanno lokapālatvamāptavān
tatra yas tyajati prāṇāṃs tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi devarājyam avāpnuyāt
avaśaḥ svavaśo vā 'pi prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ /
daśavarṣasahasrāṇi rājā vaidyādhare pure
revākāverikais toyais tilair āraṇyakais tathā /
pitaras tarpitās tatra tṛptā yānti parāṃ gatim
nānāmukhasahasrais tu kāverī prathitā bhuvi /
carācaraṃ yathā vyāptaṃ vāyunā sūryaraśmibhiḥ
tathā toyena kāveryā vyāptaṃ ca vasudhātalam /
narmadādakṣiṇe kūle vārāhe vindhyaparvate
pratyakṣā sarvadevānāṃ payoṣṇī nirgatā yataḥ /
somasya duhitā cāsīt himagarbhenduśītalā
hareṇārādhitā pūrvam umāmūrtiḥ payasvinī /
lokānāṃ tāraṇārthāya somagaṅgeti gīyate
viniṣkrāntā śarīrāc ca vārāhasya yaśasvinaḥ /
tatra snātvā naro rājan bhave vai na punar bhavet
tilodakapradānena pitaras tasya bhārata /
daśāyutasahasrāṇi loke krīḍanti śāṅkare
kārttikyāṃ yatphalaṃ tasya vārāhe vindhyaparvate /
saṃkhyā na śakyate snānād atra varṣaśatair api
śivena kathitaṃ pūrvaṃ purāṇe skandakīrtite /
tatra yad dīyate dānaṃ tasya saṃkhyā na vidyate
ye cārcayanti vārāhaṃ na te prākṛtamānuṣāḥ /
prāṇatyāge kṛte tatra śivalokam avāpnuyuḥ
rāhusomasamāyoge vārāhe vindhyaparvate /
kurukṣetrasamaṃ puṇyaṃ purā vai śaṅkaro 'bravīt
girer ārabhya vārāhāt payoṣṇyāḥ saṅgamāvadhi /
atrāntare nṛpaśreṣṭha tīrthakoṭir udāhṛtā
payoṣṇīsaṅgame tatra somāvartaḥ sa ucyate /
sa deśaḥ sarvataḥ puṇyaḥ satyam etat tavoditam
payoṣṇīsaṅgame pāpahare liṅgasya darśanāt /
tatra snānasya dānasya saṃkhyā kartuṃ na śakyate
tāpīpayoṣṇīsaṃbhedaś candrasūryagrahe nṛpa /
kurukṣetrācchataguṇaḥ śivena parikīrtitaḥ
caturbhujo harir yatra śrīpatiḥ puruṣottamaḥ /
viṣṇukṣetraṃ tu vijñeyaṃ krośamātraṃ tu tannṛpa
āśvinasya tu māsasya kṛṣṇapakṣe caturdaśī /
amāvāsyā sinīvālī parvāṇy etāny anukramāt
caturdaśyāṃ caturyoge pīyūṣaṃ vahate nṛpa /
pitaras tṛptim āyānti dine tasmin na saṃśayaḥ
suryagrahe kurukṣetre yatphalaṃ parikīrtitam /
tāpīpayoṣṇīsamparke tatphalaṃ parikīrtitam
dīpotsarge tu kaumudyāṃ phalaṃ saṃkhyā na vidyate /
puruṣaś cakravartī syād dīpaṃ tatra cakāra yaḥ
kārttikyām āśvine māsi pakṣayor ubhayor api /
māsam ekaṃ na bhuñjīta tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
yāvac candraś ca sūryaś ca himavāṃś ca mahodadhiḥ /
tāvat kālaṃ vaset svarge viṣṇuloke ca bhārata
narmadādakṣiṇe bhittvā pātālāt tu samutthitam /
kāverī kuṇḍam ity evaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
snātamātro naras tatra gāṇapatyam avāpnuyāt /
kuṇḍeśvaraṃ siddhaliṅgaṃ surasiddhaniṣevitam
pramādāt kurute yas tu pūtaliṅgasya pūjanam /
na tatpuṇyasya saṃkhyāsti yāvac candrārkatārakam
tilodakapradānena piṇḍapātena bhārata /
asaṃkhyakālikā tṛptiḥ pitṝṇāṃ nāsti saṃśayaḥ
kāveryās tu prabhāveṇa narmadāsaṅgamāt punaḥ /
yajñāvarto 'bhavad deśaḥ satyam etacchivoditam
svayambhuvāni liṅgāni svargamokṣapradāni tu /
yatra tatra naraḥ snātvā kāveryā nṛpasattama
aśvamedhaphalaṃ prāpya viṣṇuloke mahīyate /
tyaktvā prāṇāṃs tu kauveryāṃ kauberaṃ lokam āpnuyāt
kaubereśvaraliṅgaṃ tu sarvasiddhipradāyakam /
kāverīnarmadāmadhye na tatpaśyanti mānavāḥ
pūjyate suradaityais tu nāgakanyābhir arcyate /
arcanāt tasya devasya dvādaśādityasannibhaḥ
sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate /
kāverīnarmadābhede bāṇaliṅgaṃ pratiṣṭhitam
kubereṇa purā dṛṣṭaṃ saṅgameśvaranāmataḥ /
arcanāt tasya devasya lokapure vaset
gaṅgāyamunasaṃbhede yatphalaṃ parikīrtitam /
bhaume tu bhūtajāyoge vyatīpāte ca saṃkrame
rāhusomasamāyoge tad evāṣṭaguṇaṃ smṛtam /
aśītiś ca guṇāḥ proktā gaṅgāyamunasaṅgame
kāverīnarmadāyoge bāṇā aṣṭaguṇāḥ smṛtāḥ /
gaṅgāṣaṣṭisahasrais tu kṣetrapālaiḥ prapūjyate
tadardhairanyatīrthāni rakṣante nātra saṃśayaḥ /
amareśvarayāmye tu liṅgaṃ caiva jaleśvaram
darśanāt tasya liṅgasya gāṇapatyamavāpnuyāt /
lakṣaiś ca rakṣitā devair narmadā saptakalpagā
dhanvibhiḥ ṣaṣṭipuruṣaiḥ sahasraiś ca yudhiṣṭhira /
oṃkāraṃ śatasāhasryā parvato liṅgam eva ca
anyadeśe kṛtaṃ pāpaṃ puṇyakṣetre vinaśyati /
puṇyakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ vajralepo bhaviṣyati
kṣaṇamātreṇa duḥkhena atyantasukhamaśnute
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0