Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 39

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe cakrasvāmivarṇano nāmāṣṭatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 39
yudhiṣṭhira uvāca:
liṅgaṃ vyāghreśvaraṃ nāma vighnakartṛsamāgame /
kathitaṃ yan mahābhāga sarvapāpavimokṣaṇam

prabhāvaṃ vedituṃ tasya punar icchāmy ahaṃ mune /
mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm

babhrur nāma purā cāsīdrājā paramadhārmikaḥ /
puṇḍravarddhanavāsī ca satyadharmaparāyaṇaḥ

pituḥ kṣayāhe samprāpte śrāddhakāle susaṃyataḥ /
nityaṃ naimittikaṃ karma pitrarthaṃ sa cakāra ha

yajñakāle nivṛtte 'tha buddhiṃ prāpya tu bhārata /
cintayāmāsa rājāsau kiṃkaromītī cābravīt

ṛṣayo nirapekṣāśāḥ kandamūlaphalāśinaḥ /
viprātithiṃ na paśyāmi kam bhojayitum utsahe

saṃcintya viprabhojyārthaṃ pākam apsu vyanikṣipat /
ṛgvedaś ca tato vākyaṃ kopāt prāha tatas tadā

idānīṃ dvāparasyānte vartate pāpasaṃbhavaḥ /
vaivasvate 'ntare prāpte brāhmaṇā labdhakāmukāḥ

te bhuñjan kāmukāḥ sarve rājadravyaṃ sakilbiṣam /
deśe kadācit puṇyāhe bhāradvājāśramaṃgataḥ

so 'bhivādya namaskṛtya muniṃ tatra vyavasthitaḥ /
bhāradvājo 'bravīd vākyaṃ tasmai dattvāsanaṃ mahat

svāgataṃ te mahārāja kuśalaṃ saha bhāryayā /
ciraṃ dṛṣṭo 'si dharmajña ekākī tvaṃ kathaṃcana

rājovāca:
adya me kuśalaṃ brahmaṃstvatpādāmbujadarśanāt /
maharṣe śrāddhakālo 'yāṃ pitṝṇāṃ mama vartate

bhojaye 'haṃ yathā vipraṃ tathā tvaṃ kartum arhasi /
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo 'bravīd vacaḥ

maharṣīṇāṃ sahasrāṇi tuṣṭānām ūrdhvaretasām /
haṃsalomaśamukhyānāṃ yadi bhojayituṃ kṣamaḥ

paścāt pravartate śrāddhaṃ satyam etad bravīmy aham /
dadyā hemamayaṃ pīṭhaṃ dadyā dhānyaṃ tathā vasu

madhudhenuṃ tathā divyāṃ payodhenuṃ tathaiva ca /
agniśaucasya kaupīnaṃ vastrasya tu viśāmpate

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājasya bhūpatiḥ /
evamastviti taṃ coktvā sarvaṃ patnyai nyavedayat

mahokṣaṃ kalpayitvā pitṛkāryaṃ nivartaye /
śrautasmārtādikaṃ karma āmiṣaṃ pitṛtarpaṇam

ityādismṛtivākyāni paryālocya punaḥ punaḥ /
mahokṣaṃ ca tato hatvā tarpayāmāsa tān pitṝn

anaḍvāhaṃ paśuṃ jñātvā bhāradvājādayas tataḥ /
kupitāḥ karmaṇā tena rājñīṃ rājānam eva ca

kopasaṃbhārasaṃtaptā garhayanto 'bruvaṃs tadā /
surāmāṃsādimādhvīkaṃ kṛtvā gomāṃsabhakṣaṇam

taptakṛcchraṃ cared vipro mauñjībandhena śūddhyati /
abhakṣabhakṣaṇaṃ kṛtvā karīṣāgnau viśed dvijaḥ

ghātitāni tvayā cāṣṭau sahasrāṇi tapasvinām /
havyaṃ devā na gṛhṇanti kathaṃ ca pitaraḥ punaḥ

tvayā vai kratavaśceṣṭāste gatā vai śvayoniṣu /
vyarthamāsa tapaste 'dya mūlanāśas tvayā kṛtaḥ

babhrur uvāca:
vedoktaṃ yaḥ parityajya dharmamanyaṃ samācaret /
daśavarṣasahasrāṇi śvayonau jāyate dhruvam

vedārthanindakā ye vai brāhmaṇā jñānadurbalāḥ /
iha janmani śūdrāste mṛtāḥ śvāno bhavanti te

gomedho hayamedhaś ca naramedhas tathā 'paraḥ /
kṣatriyāstvatha jīvanti pūjyante devamānuṣaiḥ

rājñas tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo 'śapat nṛpam /
yasmān mahokṣamāṃsena tārpitā brāhmaṇās tvayā

bhavatu anena pāpena vyāghro vyāghrī tava priyā /
divyaṃ varṣasahasraṃ tu vasudhāṃ vicariṣyathaḥ

tasya tadvacanaṃ śrutvā muner amitatejasaḥ /
sudharmā cābravīd vākyaṃ rājapatnī yaśasvinī

vedoktakarmakartā tu yataḥ śaptaḥ patir mama /
pativratā ca nirdoṣā dharmiṣṭhā 'haṃ tathaiva ca

daśavarṣasahasrāṇi tena pāpena duḥkhitāḥ /
bhaviṣyatha mahāghorā yūyaṃ vai brahmarākṣasāḥ

nirjale marudeśe ca apare kaṇṭakāvṛte /
kṣudhārtāś ca tṛṣārtāś ca kākagṛdhrair anudrutāḥ

bhāradvājaś ca rājñī ca śaptvā tatra parasparam /
bhāradvājaś ca sārddhaṃ taiḥ kṛtvā puṇyaṃ tato nṛpa

brahmalokaṃ jagāmātha brāhmaṇaiḥ saha bhārata /
so 'bhivādya yathā nyāyaṃ brahmāṇaṃ surasattamam

sarvaṃ nyavedayat tatrābhakṣabhojyaṃ ca yatkṛtam /
brahmovāca:
lokāpacaritaṃ karma [] kāryaṃ devavarjitam

[Gap in Original]
uktāni ca niṣiddhāni dharmādharmavicāraṇe /
lokoktaṃ vihitaṃ karma trayī mārgaṃ vicāritam

kartavyaṃ tu prayatnena svargamokṣapradāyakam /
bodhitā brāhmaṇās tena brahmaṇā nṛpatis tadā

śāpāntaḥ kathitas teṣāṃ tenaiva parameṣṭhinā /
śāpasyānto mayā dṛṣṭo bhavatāṃ pāpakarmiṇām

puṇyakṣaye ca śaptās tu samprāpte tu yugāntare /
narmadātīravāsī yo mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

sa dāsyaty upadeśaṃ vo yena mokṣam avāpsyatha /
tataḥ kālena mahatā mārkaṇḍeyaṃ muniṃ gatāḥ

daivayogena te sarve kalpagā tīravāsinam /
abhivādya yathā nyāyaṃ tam ṛṣiṃ praṇipatya ca

sthitāḥ svakarma tatraiva vyāharantaḥ parasparam /
dṛṣṭvā tāṃś cintayāmāsa mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

mithunaṃ vyāghrarūpeṇa vyāharan mānuṣīṃ giram /
kena karmavipākena brāhmaṇā brahmarākṣasāḥ

evaṃ saṃcintya mārkaṇḍo bhāradvājam athābravīt /
dampatī vyāghrarūpeṇa brāhmaṇā brahmarākṣasāḥ

yūyaṃ ca vikṛtākārāḥ kathayadhvaṃ kathaṃ ca tat /
bhāradvāja uvāca:
śṛṇu brahman samāsena kathyamānaṃ vaco mama

bhaviṣyabhūtatattvajña trikālajña trivedavit /
babhrur nāmā cakravartī puṇḍravardhanasaṃsthitaḥ

sudharmā nāma tasyaiva dharmapatnī pativratā /
ekadā śrāddhakāle tu nātithiṃ prāptavān dvijam

saṃcintyātha tad ātmānam āgato hyāśramaṃ mama /
pādau jagrāha śirasā tato vacanam abravīt

pitṝṇāṃ śrāddhakālo me prasādaḥ kriyatāṃ mayi /
tato mayopadiṣṭo 'sau munīṃs tvaṃ bhojayādhunā

mahokṣaṃ śātayitvā tu bhojitās te tapodhanāḥ /
śapto mayā ca śīghraṃ tvaṃ vyāghrayoniṃ gamiṣyasi

nirbhartsya māṃ ca tatpatnī śaśāpa brahmarākṣasāḥ /
yūyaṃ bhavata vai sarve marudeśe kṣudhārditāḥ

brahmāṇaṃ ca tataḥ prāptā vivādena parasparam /
brahmaṇā preṣitās te 'mī tvat sakāśam ihāgatāḥ

etat te kathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ vikṛte mahat /
nānyat sthānaṃ prapaśyāmo yatrāsmākaṃ sthitir bhavet

na divā naiva rātriś ca na sūryo na ca candramāḥ /
na grahā naiva ṛkṣāṇi ṛṣayo yatra maṇḍalam

saritaḥ sāgarāḥ śailā bhūtagrāmaṃ caturvidham /
āsīd idaṃ tamo bhūtamādi madhyāntavārjitam

mugdhā vayaṃ na jānīmo na cājñāyata kiṃcana /
nyagrodhaṃ narmadāmadhye meghābhaṃ kālarūpiṇam

tvāṃ vai sarvadvijaśreṣṭhaṃ nānya paśyāmi kiṃcana /
tvaṃ pitā no guruś caiva harir dhātā svayaṃ śivaḥ

akāmataḥ kṛtaṃ pāpaṃ svayam etad upārjitam /
tvatprasādāt muniśreṣṭha muñcāmo ghorakilbiṣāt

nābhuktaṃ kṣīyate karma kalpakoṭiśatair api /
avaśyam eva bhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśabham

mārkaṇḍeya uvāca:
śākalyasyāśramaṃ puṇyaṃ brahmarṣigaṇasevitam /
vaidūryāt paścime bhāge yatra devo maheśvaraḥ

tatra gatvā ca yūyaṃ vai tapaścograṃ kariṣyatha /
japadhyānaparā nityaṃ kandamūlaphalāśinaḥ

evaṃ dvādaśavarṣāṇi saṃtiṣṭhadhvaṃ dvijottamāḥ /
yāvad vai vedamānena punaḥ sṛṣṭiḥ pravartate

tamo bhūtam idaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana /
sarvaṃ cakāra bhagavān mahākālavapurdharaḥ

prāṇināṃ karmaṇā hyetaj jagatkālavaśaṅgatam /
vāyuragnirjalaṃ pṛthvī bhūtagrāmaś caturvidhaḥ

kālasya bhojanaṃ sarvaṃ bhasmapuñjam ivābhavat /
nāścaryam atra kartavyaṃ punaḥ sṛṣṭir bhaviṣyati

tasya tadvacanaṃ śrutvā sarve te pāpayonayaḥ /
namaskṛtya muniśreṣṭhaṃ mārkaṇḍaṃ kalpavāsinam

rājā ca rājapatnī ca ṛṣayo vimaleśvaram /
jagmuḥ kālena mahatā punaḥsṛṣṭiḥ pravartitā

svayaṃ prajāpatir brahmā sasarja vividhāḥ prajāḥ /
kalāḥ kāṣṭhā muhūrtāś ca jagatsthāvarajaṅgamam

saritaḥ sāgarān gulmān parvatāṃ ca latās tathā /
āpo 'gniṃ vai tathā vāyuṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham

sūryaṃ ca dakṣiṇe netre so 'sṛjat prāṇinas tathā /
vāmanetre himāṃśuṃ ca sa tathā paryakalpayat

etad ṛkṣavaraiḥ sārddhaṃ pavitraṃ dhruvamaṇḍalam /
vivasvataḥ prabhāṃ caiva sarvalokaprakāśinīm

sṛṣṭā cāndramasī jyotsnā divā rātrī tathaiva ca /
apareṣu ca dvīpeṣu na sūryo naiva candramāḥ

raudrī prabhā 'sti tatraivaṃ punaḥ sṛṣṭiḥ pravartitā /
pūrṇe tu dvādaśe varṣe śāpānte samupasthite

arcayitvā maheśānaṃ revāvyāghrasamāgame /
bhāradvājādayaḥ sarve brahmalokam avāpnuyuḥ

kāmikaṃ yānam āruhya rājā muniyutas tadā /
tīrthasyāsya prabhāveṇa umāmāheśvare pure

vyāghreśvaro vyāghrakartṛsaṅgame tridaśārcitaḥ /
anyal liṅgaṃ na paśyāmi divyaṃ vai vimaleśvarāt

arcanāt tasya liṅgasya darśanāt sparśanāt tathā /
brahmahatyā praṇaśyeta pāpeṣv anyeṣu kā kathā

tīrtheṣu śrāddhakaraṇāt pitṝṇām akṣayā gatiḥ /
kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca

tīrthasyāsya prabhāveṇa loke krīḍanti vaiṣṇave /
etat te kathitaṃ sarvaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam

śravaṇāt kīrtanād asya aśvamedhaphalaṃ labhet