Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 35

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe indradyumnayajñanīlagaṅgāvatāro nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 35
yudhiṣṭhira uvāca:
vaidūryaparvataṃ ramyaṃ surasiddhaniṣevitam /
māndhātā kena kāryeṇa gato vai saptakalpagām

tathā pāśupatāstreṇa hatvā vai tripuraṃ haraḥ /
pātālaṃ bhedayitvā tu rasātalatalaṃ yayau

jāleśvaraṃ tathā liṅgam utthitaṃ kena hetunā /
nīlagaṅgā kathaṃ tatra kalpagā bhedamāgatā

bāṇāsuraḥ śive bhaktaḥ śivalabdhavaraḥ śuciḥ /
liṅgāni tāni teneha pūjitāni mahāmune

saṃkhyayā navakoṭyas tu tāni kṣiptāni tatra vai /
etat sarvaṃ samāsena kathayasva mahāmune

yathāśrutaṃ purākalpe purāṇe skandakīrtite /
brahmaviṣṇvādidevānāṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca

tathā tu kathyatāṃ tāta yathoddiṣṭaṃ śivena tu /
mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājan mahābāho kathyamānaṃ nibodha me

svārociṣe 'ntare prāpte ādikalpe kṛte yuge /
devānāṃ saṅgamaṃ yatra kailāse parvatottame

kārttikyāṃ ca surāḥ sarve haraṃ draṣṭum upāgatāḥ /
tatra devagaṇān sarvān skando vacanam abravīt

mayā śrutaṃ ca dṛṣṭaṃ ca śivena kathitaṃ purā /
aṣṭalakṣāṇi sārdhāni granthe 'smin kīrtitāni ca

śivaloke śivenaiva nibaddhāni yathā yathā /
tad ardhaṃ vaiṣṇave loke tad arddhaṃ brahmaṇaḥ pure

sapādalakṣaṃ sūryasya loke caiva vyavasthitam

caturbhiradhikāśītisahasrāṇi tathā kramam /
khyātāni martyaloke ca nātra kāryā vicāraṇā

sūtaḥ saṃgrahakartā ca saṃhitās tatra eva ca /
kalpaskando mahāskandaḥ purāṇaṃ saptadhā viduḥ

sargaś ca pratisargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca /
vaṃśānucaritaṃ ceti purāṇaṃ pañcalakṣaṇam

aśaktā mānuṣā loke alpajīvena jīvikāḥ /
yuddhihīnā durācārā bhaviṣyanti kalau yuge

na svādhyāyo vaṣaṭkāro na tapo na ca yājanam /
strīkāmā lolupā viprāḥ kāmyakṛtyās tu yācakāḥ

pratigrahaparā nityaṃ kuṭumbabharaṇārthinaḥ /
ātmānaṃ naiva budhyante strīṇāṃ snehavaśaṃgatā

kukarmāṇi kariṣyanti dharmiṣṭhāstāpasās tathā /
kalau yuge tathā prāpte kāle kaulā digambarāḥ

ekavarṇāḥ prajāḥ sarvā rājā mleccho bhaviṣyati /
hīne yuge tathā prāpte bauddhasthe caiva keśave

alpāyuṣaś caiva martyā alpavīryaparākramāḥ /
nānādeśopadravāś ca bhaviṣyanti mahāmune

vedān vai prārpayiṣyanti dvijāś cāṇḍālavaṃśinaḥ /
vedāveśaṃ kariṣyanti vedavikrayaṇaṃ tathā

rājadvāre gamiṣyanti dhanaprāptisamīhayā /
vikrayaṃ cāgnihotrāṇāṃ kanyānāṃ vikrayaṃ tathā

kariṣyanti dvijāḥ sarve śrotriyā vratavarjitāḥ /
pūrṇe tu dvādaśe varṣe narāḥ palitayauvanāḥ

daśa dvādaśavarṣā tu nārī garbhadharā bhavet /
nārī na puruṣaṃ manyet na mātāpitarau sutaḥ

nasnuṣā manyate śvaśrūṃ duhitā mātaraṃ tathā /
etad uddeśataḥ proktaṃ prakṛtaṃ śṛṇu bhārata

yajñaṃ kartuṃ mahārāja māndhātā nṛpasattamaḥ /
vaidūryaparvataṃ prāptaṃ pitṝṇāṃ tāraṇāya ca

devatānāṃ hitārthaṃ vai jaghāna tripuraṃ haraḥ /
jvalat pāśupatāstreṇa tad dagdham abhavat purā

pātālāt tena cānītaṃ liṅgaṃ jāleśvaraṃ tathā /
kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva sadādevanamaskṛtam

lokānāṃ tāraṇārthāya nīlagaṅgā samāgatā /
megharājasamudbhūtā sarvapāpaharā parā

tasyāṃ śrāddhaṃ prakurvīta pitṝṇām akṣayecchayā /
bāṇāsurasya liṅgāni koṭitīrthe śivālaye

patitāni jale caiva narmadāyā narādhipa /
pūjitāni pavitrāṇi bhuktimuktipradāni tu

bāṇaliṅgāni rājendra khyātāni bhuvanatraye /
na pratiṣṭhā na saṃskāraḥ teṣāmāvāhanādi ca

evam eva prapūjyāni śivarūpāṇi bhārata /
etat te kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭo 'haṃ tvayā 'nagha

śṛṇu rājan kathāṃ divyām anyāṃ pāpapraṇāśinīm /
aghaghnī yā pratītā me kīrtayiṣyāmi te 'nagha

astīha parvataḥ śrīmān vaidūryo nāma nāmataḥ /
tatra puṇyāni tīrthāni tiṣṭhantyāyatanāni ca

kāmaṃ kāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣpitaiḥ phalitais tathā /
divyapakṣininādaiś ca vānīravanarājibhiḥ

śālais tālaiś ca saralais tamālair upaśobhitā /
nadī pāpaharā puṇyā narmadā tatra bhārata

trailokye yāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca /
saritaḥ sāgarāḥ śailādevāś ca sapitāmahāḥ

narmadāyāṃ nṛpaśreṣṭha siddhagandharvacāraṇāḥ /
snātum āyānti te sarve sarvasiddhis tu bhārata

kiṃ tatra parvate rājan yatra viśvāvasurmuniḥ /
na yakṣādhipatir yatra kubero naravāhanaḥ

vaidūryaśikhare puṇye tatra sākṣād vivasvataḥ /
nityaṃ puṣpaphalā yatra pādapā haritacchadāḥ

bahvāścaryaṃ tathā tatra dṛśyate parvatottame /
puṇye svargopame divye nityaṃ devarṣisevite

hlādinī puṇyatīrthānāṃ rājarṣe tatra vai sarit /
vaivasvatāntare prāpte rājannādikṛte yuge

oṃkārasyāvatāreṇa savaidūryamayo giriḥ /
tretāyuge maṇimayo dvāpare haimarūpakaḥ

kalau pāpaharaḥ prokto yathā devas tathā giriḥ /
etat te sarvamākhyātaṃ yathādṛṣṭaṃ purātanam