Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 32

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pañcaliṅgamāhātmye ekatriṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 32
mārkaṇḍeya uvāca:
guhyātiguhyarūpāṇi pavitrāṇi yudhiṣṭhira /
śrāddhakāryasya siddhāni tīrthānīha nibodha me

atiguhyasya puṇyasya sarvato 'marakaṇṭake /
tam ārabhya giriśreṣṭhaṃ sarvaṃ puṇyataraṃ smṛtam

yāvat sā narmadā madhye puṇyasrotā mahānadī /
nāsti tasmāt paraṃ puṇyaṃ triṣu lokeṣu bhārata

tasyottaravibhāge 'sti nāmato yajñaparvataḥ /
kaniṣṭho vindhyaputras tu bhrātā paryaṅkabhūbhṛtaḥ

svayaṃbhuvā purā tasminn iṣṭaḥ sautrāmaṇirmakhaḥ /
tatraiveṣṭaṃ maghavatā hayamedhena bhārata

dadhīcinā 'tha devaiś ca tatraiveṣṭaṃ mahāmakhaiḥ /
niśkrāntā parvatāt tasmāc caturnāmā mahānadī

patitā narmadāyāṃ tu saṅgamo lokaviśrutaḥ /
tasyās tīre tu ye darbhāḥ pītavarṇāḥ kṣitiṃ gatāḥ

te śrāddhakaraṇe bhūpa pitṝṇāṃ mokṣadāyakāḥ /
sa yāvat saṅgamo nadyāḥ sa yāvad yajñaparvataḥ

etasminn antare rājan śrāddhaṃ yaḥ parikalpayet /
pitaras tasya tṛpyanti snānaṃ kuryāt pradakṣiṇam

siddheśvaraṃ nāmaliṅgaṃ catuṣkeśvaram eva ca /
saṃkhyā na bhūyo lokeṣu khyātamātraṃ mayā 'nagha

saṅgame vidyate devo na taṃ paśyanti mānavāḥ /
pūjyate nāgakanyābhiḥ sadevāsurasattamaiḥ

kathayāmi tavākhyānam itihāsaṃ purātanam /
ṛṣiḥ suparṇo yatrāsīd brahmayonir jitendriyaḥ

puruhūtā tasya bhāryā dharmapatnī pativratā /
naimiṣāraṇyavāsasya kandamūlaphalāśinaḥ

kṛṣṇājinaparīdhānavalkalādikavāsasaḥ /
trikālavahṇihotāro vedādhyayanatatparāḥ

vedasmṛtipurāṇoktamokṣopāyavicintakāḥ /
ṛṣayo daśalakṣāṇi naimiṣāraṇyavāsinaḥ

bālakhilyāś ca tatraiva brahmaṇo mānasāḥ sutāḥ /
brahmadaṇḍaṃ samāruhya devalokaṃ prayānti te

māsopavāsinas tatra jalāhārās tathāpare /
tiṣṭhanti bahavaḥ kecid ekapādena cāpare

tasmiṃs tapovane ramye siddhagandharvasevite /
prasādya cābravīd vākyaṃ puruhūtā nijaṃ patim

ṛtukāle tu parvaṇi māṃbhajasva mahāmune /
jāyate me yathā putraḥ sarvasantānapāvanaḥ

putreṇa lokān jayate tṛpyanti pitṛdevatāḥ /
aputrasya gatir nāsti tasmāt putram ajījanaḥ

brāhmaṇa uvāca:
amāvāsyādya gotre 'smin maithunaṃ varjitaṃ priye /
akartavyam idaṃ bhadre pitṝṇāṃ vārjitaṃ dhruvam

pitarastasya tan māṃsaṃ bhuñjate ṛtugāminaḥ /
divyaṃ varṣasahasraṃ tu taptaṃ me duṣkaraṃ tapaḥ

snātvā tatkṣaṇamātreṇa cāṇḍālas tridivaṅgataḥ /
dhik dhik dhig īritaṃ sarvaṃ na vedo na ca yājanam

prahasya cābravīd vākyaṃ niṣādī taṃ muniṃ prati /
viṣādaṃ tyaja viprarṣe satyam etad bravīmy aham

ahaṃkāravimūḍhātmā tvat samo nāsti tāpasaḥ /
na snānaṃ na japo homo na svādhyāyaḥ śivārcanam

niṣkalaṃ kleśamāpanno vāyubhakṣo nirāśrayaḥ /
tvat tapo dhyānayogaś ca svargaprāptiś ca tat katham

jābālir uvāca:
kā 'si tvaṃ ca varārohe niṣādī rūpamāśritā /
umā sarasvatī gaṅgā māṃ jijñāsitum āgatā

anugraham imaṃ manye dharmaṃ brūhi śucismite /
niṣādo naimiṣāraṇye mamāsīt munipuṃgava

kāmārtayā mayā darśe bhartā putrāya yācitaḥ /
akāle yācamānā 'haṃ tena śaptā mahātmanā

sa ca bhartā mayā śaptastato 'nyo 'nyaṃ samāgate /
asya tīrthasya mahātmyādāvāṃ muktau tu kilbiṣāt

tasmāt tvaṃ hi muniśreṣṭha śivārādhanatatparaḥ /
madarthaṃ kuru karmāṇi homajāpyādikaṃ muhuḥ

yāsyase tvaṃ same deśe satyam etad bravīmy aham /
ity uktvā sā yayau svargaṃ nijabhartrā samanvitā

tyaktvā svakalpaṃ jābāliḥ śivārādhanatatparaḥ /
acireṇaiva kālena brahmalokam upāgataḥ