સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 32

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે પઞ્ચલિઙ્ગમાહાત્મ્યે એકત્રિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 32
માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
ગુહ્યાતિગુહ્યરૂપાણિ પવિત્રાણિ યુધિષ્ઠિર ।
શ્રાદ્ધકાર્યસ્ય સિદ્ધાનિ તીર્થાનીહ નિબોધ મે

અતિગુહ્યસ્ય પુણ્યસ્ય સર્વતો ઽમરકણ્ટકે ।
તમ્ આરભ્ય ગિરિશ્રેષ્ઠં સર્વં પુણ્યતરં સ્મૃતમ્

યાવત્ સા નર્મદા મધ્યે પુણ્યસ્રોતા મહાનદી ।
નાસ્તિ તસ્માત્ પરં પુણ્યં ત્રિષુ લોકેષુ ભારત

તસ્યોત્તરવિભાગે ઽસ્તિ નામતો યજ્ઞપર્વતઃ ।
કનિષ્ઠો વિન્ધ્યપુત્રસ્ તુ ભ્રાતા પર્યઙ્કભૂભૃતઃ

સ્વયંભુવા પુરા તસ્મિન્ન્ ઇષ્ટઃ સૌત્રામણિર્મખઃ ।
તત્રૈવેષ્ટં મઘવતા હયમેધેન ભારત

દધીચિના ઽથ દેવૈશ્ ચ તત્રૈવેષ્ટં મહામખૈઃ ।
નિશ્ક્રાન્તા પર્વતાત્ તસ્માચ્ ચતુર્નામા મહાનદી

પતિતા નર્મદાયાં તુ સઙ્ગમો લોકવિશ્રુતઃ ।
તસ્યાસ્ તીરે તુ યે દર્ભાઃ પીતવર્ણાઃ ક્ષિતિં ગતાઃ

તે શ્રાદ્ધકરણે ભૂપ પિતૄણાં મોક્ષદાયકાઃ ।
સ યાવત્ સઙ્ગમો નદ્યાઃ સ યાવદ્ યજ્ઞપર્વતઃ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજન્ શ્રાદ્ધં યઃ પરિકલ્પયેત્ ।
પિતરસ્ તસ્ય તૃપ્યન્તિ સ્નાનં કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્

સિદ્ધેશ્વરં નામલિઙ્ગં ચતુષ્કેશ્વરમ્ એવ ચ ।
સંખ્યા ન ભૂયો લોકેષુ ખ્યાતમાત્રં મયા ઽનઘ

સઙ્ગમે વિદ્યતે દેવો ન તં પશ્યન્તિ માનવાઃ ।
પૂજ્યતે નાગકન્યાભિઃ સદેવાસુરસત્તમૈઃ

કથયામિ તવાખ્યાનમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।
ઋષિઃ સુપર્ણો યત્રાસીદ્ બ્રહ્મયોનિર્ જિતેન્દ્રિયઃ

પુરુહૂતા તસ્ય ભાર્યા ધર્મપત્ની પતિવ્રતા ।
નૈમિષારણ્યવાસસ્ય કન્દમૂલફલાશિનઃ

કૃષ્ણાજિનપરીધાનવલ્કલાદિકવાસસઃ ।
ત્રિકાલવહ્ણિહોતારો વેદાધ્યયનતત્પરાઃ

વેદસ્મૃતિપુરાણોક્તમોક્ષોપાયવિચિન્તકાઃ ।
ઋષયો દશલક્ષાણિ નૈમિષારણ્યવાસિનઃ

બાલખિલ્યાશ્ ચ તત્રૈવ બ્રહ્મણો માનસાઃ સુતાઃ ।
બ્રહ્મદણ્ડં સમારુહ્ય દેવલોકં પ્રયાન્તિ તે

માસોપવાસિનસ્ તત્ર જલાહારાસ્ તથાપરે ।
તિષ્ઠન્તિ બહવઃ કેચિદ્ એકપાદેન ચાપરે

તસ્મિંસ્ તપોવને રમ્યે સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતે ।
પ્રસાદ્ય ચાબ્રવીદ્ વાક્યં પુરુહૂતા નિજં પતિમ્

ઋતુકાલે તુ પર્વણિ માંભજસ્વ મહામુને ।
જાયતે મે યથા પુત્રઃ સર્વસન્તાનપાવનઃ

પુત્રેણ લોકાન્ જયતે તૃપ્યન્તિ પિતૃદેવતાઃ ।
અપુત્રસ્ય ગતિર્ નાસ્તિ તસ્માત્ પુત્રમ્ અજીજનઃ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ:
અમાવાસ્યાદ્ય ગોત્રે ઽસ્મિન્ મૈથુનં વર્જિતં પ્રિયે ।
અકર્તવ્યમ્ ઇદં ભદ્રે પિતૄણાં વાર્જિતં ધ્રુવમ્

પિતરસ્તસ્ય તન્ માંસં ભુઞ્જતે ઋતુગામિનઃ ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ તપ્તં મે દુષ્કરં તપઃ

સ્નાત્વા તત્ક્ષણમાત્રેણ ચાણ્ડાલસ્ ત્રિદિવઙ્ગતઃ ।
ધિક્ ધિક્ ધિગ્ ઈરિતં સર્વં ન વેદો ન ચ યાજનમ્

પ્રહસ્ય ચાબ્રવીદ્ વાક્યં નિષાદી તં મુનિં પ્રતિ ।
વિષાદં ત્યજ વિપ્રર્ષે સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમ્ય્ અહમ્

અહંકારવિમૂઢાત્મા ત્વત્ સમો નાસ્તિ તાપસઃ ।
ન સ્નાનં ન જપો હોમો ન સ્વાધ્યાયઃ શિવાર્ચનમ્

નિષ્કલં ક્લેશમાપન્નો વાયુભક્ષો નિરાશ્રયઃ ।
ત્વત્ તપો ધ્યાનયોગશ્ ચ સ્વર્ગપ્રાપ્તિશ્ ચ તત્ કથમ્

જાબાલિર્ ઉવાચ:
કા ઽસિ ત્વં ચ વરારોહે નિષાદી રૂપમાશ્રિતા ।
ઉમા સરસ્વતી ગઙ્ગા માં જિજ્ઞાસિતુમ્ આગતા

અનુગ્રહમ્ ઇમં મન્યે ધર્મં બ્રૂહિ શુચિસ્મિતે ।
નિષાદો નૈમિષારણ્યે મમાસીત્ મુનિપુંગવ

કામાર્તયા મયા દર્શે ભર્તા પુત્રાય યાચિતઃ ।
અકાલે યાચમાના ઽહં તેન શપ્તા મહાત્મના

સ ચ ભર્તા મયા શપ્તસ્તતો ઽન્યો ઽન્યં સમાગતે ।
અસ્ય તીર્થસ્ય મહાત્મ્યાદાવાં મુક્તૌ તુ કિલ્બિષાત્

તસ્માત્ ત્વં હિ મુનિશ્રેષ્ઠ શિવારાધનતત્પરઃ ।
મદર્થં કુરુ કર્માણિ હોમજાપ્યાદિકં મુહુઃ

યાસ્યસે ત્વં સમે દેશે સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમ્ય્ અહમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા યયૌ સ્વર્ગં નિજભર્ત્રા સમન્વિતા

ત્યક્ત્વા સ્વકલ્પં જાબાલિઃ શિવારાધનતત્પરઃ ।
અચિરેણૈવ કાલેન બ્રહ્મલોકમ્ ઉપાગતઃ