Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 30
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe 'mareśvaramāhātye ekonatriṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 30
mārkaṇḍeya uvāca:
ṛṣīṇāmayutaṃ rājan naimiṣāraṇyavāsinām /
gargaś ca śaunako dakṣaḥ sarveṣāṃ dharmataḥ pitā
teṣāṃ nivasatāṃ tatra āścaryam abhavat nṛpa /
hiraṇyā nāma nagarī dṛṣṭā vā yadi vā śrutā
hiraṇyavegā nāmnī tu nadīpuṣpaphaladrumā /
dhanadasya purī ramyā dhanāḍhyā ca yathā sthitā
sāptabhaumair gṛhair ramyair hemaprākāratoraṇaiḥ /
veṇuvīṇāninādaughair gandharvair nāditāyutaiḥ
nāgarāḥ pūjitāḥ sarve 'trādhiṣṭhitadhanānvitāḥ /
agnihotraiś ca vidvadbhir brāhmaṇair vedapāragaiḥ
evaṃ vidhā purī ramyā sarvotsavasamanvitā /
akāle mriyate yas tu sa rājñā gṛhyate punaḥ
mudā paramayā yukto vitteśo dhanado yathā /
prajāpatiṃ saṃpapraccha brahmaṇo mānasaṃ sutam
praṇipatya namaskṛtya dakṣaṃ taṃ munipuṅgavam /
anekāni sahasrāṇi munīnāṃ brahmavarcasām
sautrāmaṇiḥ somasaṃsthā kasmin deśe ca siddhyati /
ācakṣva muniśārdūla yataḥ tvaṃ sarvadharmavit
hiraṇyabāhuṃ provāca dakṣo vaivasvataṃ tadā /
tīrthaṃ hi puṣkaraṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam
tasminn iṣṭaṃ hutaṃ rājan sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet /
brāhmaṇānāṃ prasādena nā 'tra kāryā vicāraṇā
tasya tad vacanaṃ śrutvā rājā provāca taṃ munim /
niṣpādyatāṃ ca yajño me bhagavan puṣkare śubhe
mānasaṃ brahmaṇaḥ putraṃ sarvavedaviśāradam /
tvāmṛte dīkṣituṃ kasya śaktir asmin mahītale
evam astv iti taṃ prāha dakṣo rājarṣisattamam /
tato jagāma rājarṣiḥ puṣkaraṃ sarvasambhṛtaḥ
gavāṃ ca daśalakṣāṇi sārddhaṃ lakṣaṃ tu vājinām /
dvipañcāśat sahasrāṇi gajendrāṇāṃ rathāyutam
maṇimāṇikyaratnāni vastrāṇy ābharaṇāni ca /
teṣāṃ saṃkhyā na vidyeta kuberasya dhanaṃ yathā
tato bhakṣāṇi bhojyāni pānāni vividhāni ca /
evaṃ pravartito yajñaḥ pavitre śreṣṭhapuṣkare
āhūtaś ca tato brahmā śakraś cāpi sureśvaraḥ /
anyadevaiś ca kiṃ kāryaṃ tābhyāṃ sarvaṃ prapūjitam
na rudro yajñabhāgārho vāsudevaḥ tvayājakaḥ /
na cādityo na varuṇo na devā na ca candramāḥ
vedamūlo yato yajño rājñaś cāmitatejasaḥ /
vedanirghoṣaśabdena yajñadhūmena bhārata
rodasyanantaraṃ rājan sarvam eva prapūritam /
etasminn antare yajñacchidrānveṣaṇatatparāḥ
samprāptā rājaśārdūla balena balavattarāḥ /
parājayaṃ ca devānām asurāṇāṃ jayaṃ tathā
kartuṃ prasthāpitāḥ sarve hy asurā devakaṇṭakāḥ /
tebhyo niketunā proktaṃ daityānām īśvareṇa hi
na rudro 'sti na viṣṇur vā brahmāste sa tu pūjakaḥ /
na kartavyaṃ bhayaṃ teṣāṃ brāhmaṇā jñānadurbalāḥ
gacchantu dānavā daityā bhūtavetālarākṣasāḥ /
pibantu somaṃ yajñāṅgaṃ bhakṣayantu tathā dvijān
vidhvaṃsitas tato yajño brāhmaṇāś caiva bhakṣitāḥ /
agnirvināśito yajñayūpaś ca yajñamaṇḍapaḥ
ṛṣīṇāṃ dharṣitāḥ patnyo nagnarūpais tathā balāt /
kumārā ṛṣayaś caiva bhayārtāḥ prāṇapīḍitāḥ
praṇaṣṭaś ca tato brahmā śakro devagaṇaiḥ saha /
evaṃ yajñe ca vidhvaste cakravartī nṛpottamaḥ
hiraṇyabāhuḥ kupito brāhmaṇān prati bhārata /
pāpiṣṭhāś ca durācārā gatās te bhikṣukā dvijāḥ
svasthānaṃ ca gatā daityā gṛhītvā yajñasambhṛtim /
ekākī hayamāruhya saha patnyā vrajāmy aham
na pauruṣasya kālo 'yaṃ kopasya ca kathaṃcana /
śambhurna devatā yatra śaṅkhacakragadādharaḥ
kathaṃ siddhyati yajñau 'sau na sūryo naiva candramāḥ /
lolupā brāhmaṇāḥ pāpāḥ tvaśaktā yajñarakṣaṇe
yadi me vidyate satyaṃ bhavantu brahmarākṣasāḥ /
sakaṇṭake nirudake pradeśe naṣṭacetanāḥ
dakṣādyair brāhmaṇaiḥ sarvaiḥ so 'bhiśapto mahīpatiḥ /
arakṣitā tvaṃ yajñasya kṣatriyāṇāṃ tathā 'dhamaḥ
kharo dvādaśavarṣāṇi bhaviṣyasi na saṃśayaḥ /
śāpād babhūvuranyo 'nyaṃ te kharabrahmarākṣasāḥ
etat te kathitaṃ vṛttaṃ na haro na hariḥ prabhuḥ /
na yajño na ca tad dānaṃ na tapo 'dhyayanaṃ na ca
vedoktaṃ karma na brāhmyaṃ na dharmaṃ na triviṣṭapam /
na vrataṃ vaṣaṭkāraḥ sarvapāpapraṇāśanaḥ
etasminn antare rājan devarṣir nāradas tadā /
ājagāma kratuṃ draṣṭuṃ puṣkaraṃ prati bhārata
tato viplāvite yajñe daityair duṣkṛtikāribhiḥ /
hiraṇyabāhuś ca paraṃ brāhmaṇaṃ brahmapāragam
uvāca vacanaṃ rājā devarṣir nāradaṃ tadā /
nāśito brāhmaṇair yajñaḥ kṣudrair me munipuṅgava
yajñadharmavidhau śakto ghātayāmyadhvarāntakam /
śakto 'smi trijagaj jetuṃ kim punar daitya dānavān
mayā cāpi kṛto yajño hariśaṅkaravarjanāt /
brahmaśāpavaśād bhīto gārdabhaṃ yonimāśritaḥ
kenopāyena devarṣe trikālajña trivedavit /
svargalokaṃ gamiṣyāmi ṛtvigbhir brāhmaṇaiḥ saha
anugraham imaṃ manye yan māṃ prāpto 'si nārada /
nārada uvāca:
śṛṇu rājan mahābhāga kathyamānaṃ nibodha me
revācarukasambhedaṃ pañcaliṅgāni bhūmipa /
tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ
tatra gaccha naraśreṣṭha brāhmaṇair brahmarākṣasaiḥ /
na yajño na tapodānaṃ śivadhyānaparo bhava
sadyaḥ pramucyate pāpād brāhmaṇaiḥ śāpadūṣitaiḥ /
yatrāsuras tu nihato bhairavaṃ rūpamāśritaḥ
pāpapraṇāśanaṃ liṅgaṃ ṛṇamocanam eva ca /
catuṣkeśvaram aparaṃ tathā siddheśvaraṃ param
pañcamaṃ vāruṇaṃ liṅgaṃ siddhaṃ tatra pratiṣṭhitam /
evaṃ tu nāradaḥ prāha bhagavantaṃ nṛpottamam
yudhiṣṭhira uvāca:
bhagavan kīdṛśaṃ rūpaṃ yadā nṛtyati bhairavaḥ /
etad ācakṣva me sarvaṃ prasādaḥ kriyatāṃ prabho
mārkaṇḍeya uvāca:
gauryāpṛṣṭaḥ purā rājan kautukena sureśvaraḥ /
nṛtyarūpaṃ samākhyāhi kim anyaiḥ kathitair mama
śāntarūpaṃ tatas tyaktvā kṛtaṃ rūpaṃ sudāruṇam /
sthitaś caikena pādena prapīḍya vasudhātalam
dvitīyena ca pādena brahmāṇḍaṃ sacarācaram /
khyātaṃ dāruvanaṃ nāma pañcaliṅgasamanvitam
nihatya cāsuraṃ tatra punarnṛtyaṃ mayā priye /
tasmin dāruvane caṇḍi rudraṃ bhuvanadāruṇam
etat te kathitaṃ rājan purāṇaṃ skandakīrtitam /
śivena kathitaṃ pūrvaṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca
gaccha gaccha nṛpa sthānaṃ narmadācārusaṅgamam /
tatra te snātamātrasya śāpasyānto bhaviṣyati
evam uktvā yayau rājan devarṣir nāradas tadā /
hiraṇyabāhur nṛpatiḥ sāntaḥ puraparicchadaḥ
dakṣaśaunakagargādyaiḥ śāpabhraṣṭaiḥ samanvitaḥ /
ājagāma tataḥ śīghraṃ narmadācarusaṅgamam
tatra snātvā sa rājarṣir dattvā caiva tilodakam /
pañcaliṅgāni cābhyarcya tasmin dāruvane tadā
siddheśvaraṃ caruliṅgaṃ ṛṇamocanam eva ca /
pāpapraṇāśanaṃ cānyac caṇḍikeśvaram uttamam
pūjayitvā yathā nyāyaṃ bhuktimuktiphalapradam /
stotrais tuṣṭāva vividhaiḥ śivabhaktiparāyaṇaḥ
tvayā vinā tapodānaṃ na yajñaṃ na ca yājanam /
na svargaṃ na ca mokṣaṃ ca kāmayeya maheśvara
na haro na harir yatra sarva tan niṣkalaṃ bhavet /
tatas tuṣṭaḥ sureśāno varaṃ vṛṇvity uvāca tam
hiraṇyabāhū rājarṣiḥ prasādya śivam abravīt /
yadi tuṣṭo 'si me deva varaṃ dātuṃ tvam icchasi
tadāsyāḥ kharayoner māṃ mahādevavimocaya /
tyajanti cātra ye prāṇān pāpā api narādhamāḥ
te 'pi yānti tava sthānaṃ satyam etad vaco mama /
nirvighnā yajñasiddhiś ca śreyo dānaṃ tapas tathā
evam astv iti taṃ proktvā śivas tv antaradhīyata /
śāpān muktaḥ sa dharmātmā divyakāntivapurdharaḥ
kāmikaṃ yānam āruhya sāntaḥpuraparicchadaḥ /
dhriyamāṇātapatraś ca stūyamānaś ca māgadhaiḥ
mudā paramayā yukto hiraṇyapuramāviśat /
anyaṃ yājakam anveṣṭuṃ yajñārthaṃ brahmavādinam
etasminn antare prāpte nāradaḥ puram abhyagāt
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0