Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 26

26.1

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 26
mārkaṇḍeya uvāca:
athānyat kathayiṣyāmi maṇḍapeśvaram uttamam /
snātamātro naras tatra na viśed yonisaṅkaṭam

26.2

daśalakṣāṇi tīrthāni tasmiṃs tiṣṭhanti bhārata /
maṇḍapeśvaratīrthasya kūrmavṛddhivadarcanam

26.3

surāsuragaṇair iṣṭaṃ tasmiṃs tīrthe narādhipa /
anekabhāvikaṃ pāpaṃ tatkṣaṇād eva naśyati

26.4

tilodakapradānena piṇḍapātena bhārata /
tṛpyanti pitaraḥ sarve yāvat tiṣṭhati kalpagā

26.5

tatra yas tyajati prāṇān avaśasvavaśo 'pi vā /
daśavarṣasahasrāṇi rājā vaidyādhare pure

26.6

mānasau brahmaṇaḥ putrau bādarāyaṇa śākaṭau /
agastyasyāśramaṃ puṇyaṃ maharṣigaṇasevitam

26.7

kandamūlaphalaiḥ śākaiḥ śivabhaktiparāyaṇaiḥ /
ekadā 'vasare prāpte ajāpālo nṛpātmajaḥ

26.8

ayodhyādhipatiḥ śrīmān cakratulyaparākramaḥ /
aṣṭottaraṃ śataṃ vyāghrānajāḥ kṛtvā rarakṣa ca

26.9

sapādalakṣaṃ jīvanti prajāstasmin mahīpatau /
dhanāḍhyā dhanadasyeva praśaśāsa purīṃ tathā

26.10

sa kadācit mahābhāgaḥ sasainyo mṛgayāṃ gataḥ /
mahīpālasahasreṇa mudā paramayā yutaḥ

26.11

so 'paśyat parvatasyāgre merutulye mahīpatiḥ /
puṣpārāmasahasrāṇi harmyāṇi vividhāni ca

26.12

tatraiva śatasāhasraṃ yatīnām ūrdhvaretasām /
bhaktyā 'bhyarcya vidhānena deveśaṃ ca munīṃs tathā

26.13

praṇamyovāca madhuraṃ bādarāyaṇaśākaṭau /
pitṝṇāṃ tāraṇārthāya śrāddhakālatvasiddhaye

26.14

mahānayaṃ bhavadbhiś ca prasāda kriyatāṃ mayi /
abhyarcya tān munīn sarvān praṇipatya sthitas tataḥ

26.15

tasya tadvacanaṃ śrutvā ajāpālasya bhūbhṛtaḥ /
ṛṣīṇāṃ tāpasau vṛddhau bādarāyaṇaśākaṭau

26.16

ūcatustau tu vacanam ajāpālaṃ narādhipam /
na rājagrāhakāḥ sarve munayaḥ śaṃsitavratāḥ

26.17

rājapratigraho ghoro raudraḥ pāpo bhayāvahaḥ /
narake yātanāṃ ghorāṃ kaḥ soḍhuṃ śaktimān bhavet

26.18

svasti te 'stu nṛpaśreṣṭha panthānaḥ santu te śivāḥ /
evam uktvā tu cakrus te munayo vākyasaṃyamam

26.19

brahmaśāpabhayādbhīto nṛpastūṣṇīṃ babhūva ha /
gajānāṃ daśasāhasraṃ ghaṇṭābharaṇabhūṣitam

26.20

prādād viprāya saṃkalpya maṭhaṃ hemamayaṃ śubham /
kālañjaragiriṃ rājā triścakāra pradakṣiṇām

26.21

namaskṛtvā maheśānaṃ bhaktiyuktaḥ suhṛdvṛtaḥ /
jagāma svapuraṃ rājā yathā śakro 'marāvatīm

26.22

gate tasmin mahīpāle ṛṣayaḥ kāmamohitāḥ /
kecid gajasamārūḍhā nānāratnasamanvitāḥ

26.23

kecid aśvasamārūḍhā vījyamānāś ca cāmaraiḥ /
labhante vividhān bhogāṃs te brahmarṣitapodhanāḥ

26.24

devasvabhakṣakāḥ sarve strīlobhavaśavartinaḥ /
sukhaṃ ca paramaṃ prāptā devadravyena rājasāḥ

26.25

kālāntare tataḥ prāpte sarve mṛtyuvaśaṃ gatāḥ /
varjayitvā tu viprau dvau bādarāyaṇaśākaṭau

26.26

śvayoniṃ samanuprāptāḥ sarve te munipuṅgavāḥ /
amedhyabhakṣakāḥ pāpā devanirmālyabhakṣaṇāt

26.27

teṣāṃ samparkabhāvena śvavaktrau dvāv upasthitau /
śocantaḥ svāni karmāṇi vyāharantaḥ svakāṃ giram

26.28

papracchatuḥ śvayonīṃs tau bādarāyaṇaśākaṭau /
karmaṇā kena yūyaṃ vai śvayoniṃ samupāgatāḥ

26.29

ṛṣaya ūcuḥ:
devadravye gurudravye dravye caṇḍīśvarasya ca /
trividhaṃ pātakaṃ dṛṣṭaṃ dānabhakṣaṇalaṅghanāt

26.30

tasmāt samparkadoṣeṇa sārameyatvam āgatāḥ /
babhramuḥ sarvatīrthāni divyaṃ varṣaśataṃ tathā

26.31

naimiṣāraṇyam āsādya yathā yogaṃ vyavasthitāḥ /
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bādarāyaṇaśākaṭau

26.32

jagmatur brahmalokaṃ tau brahmaputrau yaśasvinau /
abhivādya yathānyāyaṃ brahmāṇaṃ jagatāṃ patim

26.33

ūcatuś ca svavṛttāntaṃ pitaraṃ tattvadarśinam /
atyantau muniśārdūlau dṛṣṭvā tau vikṛtānanau

26.34

uvāca vacanaṃ śrīmān brahmālokapitāmahaḥ /
devadravyāpahāreṇa duṣkṛtaṃ svargagarhitam

26.35

surāsuragaṇair yattu laṅghituṃ naiva śakyate /
kiṃ punar mānuṣaiḥ kṣudrair devadravyopajīvikaiḥ

26.36

teṣāṃ tu niyataṃ ghore narake patanaṃ smṛtam /
niṣkṛtirnarmadā teṣāṃ vihitā lokapāvanī

26.37

snātvā tu kalpagā toye 'bhyarcayitvā vṛṣadhvajam /
mucyate sarvapāpebhyaḥ satyametat mayoditam

26.38

pitāmahavacaḥ śrutvā bādarāyaṇaśākaṭau /
ṛṣibhiḥ saha tatraiva narmadātīramāśritau

26.39

sarinnānyā 'sti loke 'sminpāpasyāsya viśuddhaye /
tatas te munayaḥ sarve smarantaḥ pūrvaduṣkṛtam

26.40

ṣaṇmāsā 'bhyantare rājan chivadhyānaparāyaṇāḥ /
niṣkalmaṣāḥ babhūvus te tīrthasyāsya prabhāvataḥ

26.41

balyādyā munayaḥ sarve śatakratupurogamāḥ /
dadṛśus te kratuvaraṃ śivenaiva yathoditam

26.42

gṛhītvā 'tha munīn sarve brahmādyāś ca surāsurāḥ /
suprabhās tāṃs tu devatvaṃ maṇḍapeśvaradarśanāt

26.43

tena liṅgaṃ tu vikhyātaṃ loke 'smin maṇḍapeśvaram /
svārociṣe 'ntare prāpte tretāyāṃ tu nṛpottama

26.44

kṣatriyāṇāṃ sahasrāṇi tatra siddhāni bhārata /
etat sarvaṃ samākhyātaṃ samāsena mayā 'nagha

26.45

śravaṇāt kīrtanād rājan hayamedhaphalaṃ labhet

26.46

yudhiṣṭhira uvāca:
amareśvarapūrveṇa paryaṅkāt paścime tathā

26.47

tīrthasaṃkhyāṃ krameṇaiva kathayasva tapodhana

26.48

mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājan mahābhāga pūrvabhāge vyavasthitam

26.49

śvetakiṃśukanāmānaṃ tīrthaṃ pāpapraṇāśanam /
narāḥ sukhena rūpeṇa yatra snātā divaṃ gatāḥ

26.50

śvetakiṃśukanāmāsti liṅgaṃ paramasiddhidam /
tāṭakeśvaradevaś ca tatra svargaphalapradaḥ

26.51

anyat tu varṇanāmeti tīrthaṃ pāpapraṇāśanam /
tryambakas tu mahādevo yatraloke varapradaḥ

26.52

tasya tīrthasya māhātmyād gaṇḍeśas tridivaṃ gataḥ /
gaṇḍakeśvaraliṅgaṃ tu liṅgaṃ śukleśvaraṃ tathā

26.53

narmadādantivanikāsaṅgamo lokaviśrutaḥ /
tatra liṅgeśvaraṃ liṅgaṃ sarvasiddhipradāyakam

26.54

bālakeśvaraliṅgaṃ tu tathā 'nyat pūrṇakeśvaram /
revāyā uttare kūle narmadāpuramuttamam

26.55

tīrthaṃ kapiśilā nāma sarvānarthavidūṣaṇam /
liṅgaṃ siddheśvaraṃ nāma tathā 'nyannāḍakeśvaram

26.56

atrāntare nṛpaśreṣṭha daśalakṣāṇi nāmataḥ /
tīrthāni daśalakṣāṇi kīrtitāni yathākramam

26.57

tato gacchen nṛpaśreṣṭha vaidūryāt paścimāṃ diśam /
śaśabhīnarmadāyogaṃ sarvapāpapraṇāśanam

26.58

bhuktidaṃ muktida caiva liṅgaṃ vai śaśabheśvaram /
triṣu lokeṣu vikhyātaṃ gardabhīyonimokṣaṇam

26.59

maṇḍaleśvaranāmeha tīrthaṃ liṅgaṃ narādhipa /
yatra māṇḍalikāḥ siddhā ajāpālo manus tathā

26.60

tatra ceṣṭvā tu manujaḥ sambhaven na punarbhave /
tilodakapradānena piṇḍapātena bhārata

26.61

pitaras tasya tṛpyanti yāvac candradivākarau /
tatra pradīyate dānaṃ tasya saṃkhyā na vidyate

26.62

kāntārakaṃ tato gacchet sarvatīrthavaraṃ śubham /
tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ

26.63

sapādalakṣamadhikaṃ tīrthānāṃ maṇḍaleśvare /
kīrtite tava rājendra yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam

26.64

tretāyāṃ raghuvaṃśe tu kumārau rāmalakṣaṇau /
maithilyā saha rājendra uttīrṇo yatra kalpagām

26.65

jagmatuḥ piturājñāṃ vai kurvantau viṣṇurūpiṇau /
snātvā tīrthavare tatra bhaktyā 'bhyarcya maheśvaram

26.66

rājatīrthaṃ tu tadgopyaṃ liṅgaṃ vai lakṣaṇeśvaram /
sīteśvaraṃ tathā liṅgaṃ surāsuranamaskṛtam

26.67

tatra snātvā 'rcayitvā tu śūlapāṇiṃ maheśvaram /
sarvapāpavinirmukto gāṇapatyam avāpnuyāt

26.68

tatogacchet nṛpaśreṣṭha puṇyatīrthaṃ śivālayam /
māhiṣmatīṃ purīṃ ramyāṃ tāṃ dṛṣṭvā na cyutaḥ kvacit

26.69

yatra kālāgnirudro 'sti prajvalann iva hetubhiḥ /
trayastriṃśat tu tiṣṭhantu liṅgānāṃ koṭayas tathā

26.70

tataḥ koṭīśvaraṃ liṅgaṃ koṭitīrthe narādhipa /
yajñakoṭiphalaṃ tatra tasya liṅgasya pūjanāt

26.71

tatra dattasya dānasya koṭisaṃkhyā tu vidyate /
daśāśvamedhatīrthaṃ tu bhuktimuktiphalapradam

26.72

tilodakapradānena pitṝṇāṃ gatiruttamā /
snātamātro naras tatra sūryateja samaprabhaḥ

26.73

purāṇi pañcasāmānyāc chambhunā kīrtitāni vai /
prabhāsaś ca kurukṣetraṃ tathā māyāpurī śubhā

26.74

avantī ca mahākālaṃ tathā māheśvaraṃ puram /
eteṣu ca samagreṣu viddhi liṅgānyanukramāt

26.75

atra dattaṃ hutaṃ veṣṭam akṣayād api cākṣayam /
avaśaḥ svavaśo vā 'pi prāṇatyāgaṃ karoti ya

26.76

sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo maheśvaraḥ /
kīrtayet prātarutthāya puṇyāny etāni yo naraḥ

26.77

na sa pāpena lipyeta yamalokaṃ na paśyati /
tīrthaṃ pipīlikā nāma gatā yatra pipīlikāḥ

26.78

śivalokaṃ mahābhāga sarvalokottamottamam /
bandhyārevāsamāyogaṃ surāsuranamaskṛtam

26.79

saṅgame yatra rājendra liṅgaṃ vai munakeśvaram /
yoginas tat tu paśyanti na tat paśyanti mānuṣāḥ

26.80

vikhyātaṃ tat tu nagaraṃ narmadādakṣiṇe tate /
ayuta yatra liṅgānāṃ tīrthānāṃ ca narādhipa

26.81

liṅgaṃ caṇḍīśvaraṃ nāma tathaivoḍugaṇeśvaram /
vakeśvaraṃ tatra viddhi vakā yatra divaṃ gatāḥ

26.82

tīrthaṃ gaṅgāvahaṃ nāma liṅgaṃ vai sarvasiddhidam /
aṅgāreśam iti jñeyaṃ vimalaṃ tatra bhārata

26.83

somatīrthamiti jñeyaṃ śuklatīrtham ataḥ param /
tīrthānāṃ nirasaṃ nāma dhruvatīrthaṃ narādhipa

26.84

anekāni sahasrāṇi tīrthānāṃ caiva bhārata /
tīrthaṃ pipīlikā nāma bhuktimuktipradāyakam

26.85

krośamātraṃ tu vijñeyaṃ pūrvapaścimatas tathā /
tīrthānām ayutaṃ sārddhaṃ ṛṣidevaniṣevitam

26.86

tatra dattaṃ hutaṃ caiva tasya saṃkhyā na vidyate /
tatra yaḥ santyajet prāṇānavaśaḥ svavaśo 'pi vā

26.87

sarvapāpavinirmukta umāmāheśvare pure /
modate sarvakāmais tu yāvad indrāś caturdaśa

26.88

yasmād eva śivaṃ tasmādarcayec chāntamānasaḥ /
maitraḥ kāruṇiko nityaṃ prāpnoti paramaṃ padam

26.89

kṣaṇamātreṇa yatpuṇyaṃ tataḥ kuryān narādhipa /
na tad varṣaśatenā 'pi na tu yajñaśatair api

26.90

śakyaṃ sādhayituṃ rājaṃs tathā tīrthaśatair api /
sarvaprāṇiṣu kāruṇyaṃ dīnānātheṣu bhāvayan

26.91

maitrī ca muditā rājan puṇyaśīleṣu sarvadā /
puṇyavatsukhamāpekṣyaṃ sarvaprāṇiṣu yatnataḥ

26.92

akṣetre tu kṛtaṃ puṇyaṃ samaṃ bhavati bhārata /
narmadāsaṅgamo yatra tatra saṃkhyā na vidyate

26.93

anyadeśe kṛtaṃ pāpaṃ puṇyakṣetre vinaśyati /
puṇyakṣetre kṛtaṃ pāpaṃ vajralepo bhaviṣyati

26.94

uttīrṇo narmadāṃ yatra kārttikeyo mahābalaḥ /
liṅgaṃ tatra ca vijñeyaṃ siddhidaṃ kārttikeśvaram

26.95

candreśvaraṃ tathā liṅgaṃ liṅgaṃ caiva śikhīśvaram /
śaktīśvaraṃ tathā cānyat sarvapāpapraṇāśanam

26.96

teṣāñ caiva liṅgānām arcanaṃ bhaktibhāvataḥ /
brahmahatyādikāt pāpān mucyate nātra saṃśayaḥ

26.97

śivalokamavāpnoti pitṝṇāṃ svargatis tathā

26.98

yudhiṣṭhira uvāca:
bhagavān chrotum icchāmi māhiṣmatyās tu paścime

26.99

sannidhau ca tileśasya sarvapāpapraṇāśanam /
rāsabhīnarmadābhedaṃ surāsuranamaskṛtam

26.100

mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājan mahābhāga itihāsaṃ purātanam /
narmadāgardabhībhedaṃ tiryagyonivimokṣaṇam

26.101

yasmiṃs tīrthe mahārāja satejāharikeśayoḥ /
apārādrāsabhatvāc ca muktiḥ kalmaṣanāśane

26.102

havirdhānas tu rājarṣirāsīt kalpo yudhiṣṭhira /
ātreyasya sutaś cāsīd brahmarṣirbrahmavittamaḥ

26.103

pāvakasya sutāyā tu pāṇigrahaṇadharmataḥ /
havirdhānāya sā dattā sutejā nāma nāmataḥ

26.104

kuśavalkaparīdhānā kandamūlaphalāśinī /
rūpayauvanasampannā pārvatīva manoharā

26.105

havirdhānas tu rājarṣirṛtuṃ buddhvā gatas tu tām /
āgato 'sau yuvā tatra sarvaśāstraviśāradaḥ

26.106

maharṣiṃ tvāgataṃ jñātvā sutejā kāmituṃ gatā /
sahasā 'laṃkṛtāṃ tāṃ tu karaṃ jagrāha sa dvijaḥ

26.107

tena sā dharṣitā tatra yatheṣṭaṃ kāmapīḍitā /
agnihotrasya śālāyāṃ dāmpatyaṃ kāmasaṃyutam

26.108

dadṛśe sa mahātmā vai dharmādharmaviśāradaḥ /
āsīd viṣaṇṇavadano dṛṣṭvā tāṃ pāvakātmajām

26.109

avadhyo brāhmaṇo duṣṭaḥ pāpātmā pāpakarmakṛt /
iyaṃ ca patnī duṣṭā me na vadhyā strīsvabhāvataḥ

26.110

tamuvāca vicāryaivaṃ brāhmaṇaṃ dārakarṣakam /
mātaraṃ gurupatnīṃ ca svasāraṃ duhitaraṃ tathā

26.111

gatvā tu praviśed agniṃ tataḥ śuddhyeta mānavaḥ /
gardabhas tvaṃ bhaved vipra gardabhī ca tathā vidhiḥ

26.112

divyaṃ varṣasahasraṃ tu amedhyaṃ bhakṣayiṣyathaḥ /
sutejāharikeśau tu havirdhānaḥ śaśāpa tau

26.113

pīḍitau karmaṇā tena gatau dvau badrikāśramam /
himasthānaṃ ca kedāraṃ bhairavaṃ naimiṣaṃ tathā

26.114

sūryākṣaṃ ca gayātīrthaṃ gaṅgāsāgarasaṅgamam /
vārāṇasīṃ prayāgaṃ ca oghatīrthaṃ ca puṣkaram

26.115

yogīśvaraṃ rudrakoṭiṃ mahendraṃ brahmasambhavam /
prabhāsaṃ ca kurukṣetraṃ tīrthaṃ saumyeśvaraṃ tathā

26.116

anekāni ca tīrthāni pṛthivyāṃ yāni kāni ca /
sārddhaṃ tayā tapasvinyā havirdhānasya śāpataḥ

26.117

anekaduḥkhasampanno harikeśo bhraman mahīm /
kharayoniniyuktas tu paradārābhikarṣakaḥ

26.118

kālena bhūyasā tatra harikeśas tayā saha /
tenaiva khararūpeṇa agastyaṃ ca mahāmunim

26.119

namaskṛtya muniṃ tatra sāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca /
gurutalpagapāpasya paradārābhigaminaḥ

26.120

prāyaścittaṃ vidhānena dīyatām me dvijottama /
mocaya tvamimāṃ yoniṃ brahmalokapadasthitaḥ

26.121

havirdhānāntikaṃ yāhi tato 'gastya uvāca tam /
tasya tadvacanaṃ śrutvā munīnāmūrdhvaretasām /
harikeśo 'bravīd vākyaṃ sutejā saha saṅgataḥ

26.122

anugraham imaṃ manye brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥ /
tato gatau tu taṃ rājan havirdhānasya cāśramam

26.123

namaskṛtya muniśreṣṭhaṃ harikeśo 'bravīd vacaḥ /
gurutalpagapāpo 'haṃ kṣamasva mayi putrake

26.124

śāpāntaṃ ca varaṃ manye dātum arhasi suvrata /
tasya tad vacanaṃ śrutvā harikeśasya durmateḥ

26.125

uvāca vacanaṃ vipras taṃ vai gardabharūpiṇam /
svakarmaṇā tanuṃ tvaṃ hi gārdabhīṃ prāptavānasi

26.126

janmāntarakṛtaiś caiva karmabhiḥ karmakāribhiḥ /
śubhaṃ vāpy aśubhaṃ vāpi prāpyate nātra saṃśayaḥ

26.127

karmaṇāṃ ca vipāko 'yamapi devaiḥ savāsavaiḥ /
jñātuṃ na śakyate vipra gāhanā karmaṇāṃ gatiḥ

26.128

doṣo na vidyate caiva tad brāhmaṇa kathaṃcana /
kiṃtu janmāntare yena karmaṇā tatkṛtaṃ tava

26.129

tasmādviśa hutāśaṃ tvamanayā mekalātaṭe /
śaṅkarād varamāsādya tāvat prāpsyasi sadgatim

26.130

evamukto yayau rājan harikeśas tayā saha /
harikeśaḥ sutejā ca narmadātīrasannidhau

26.131

dārūṇi ca samāhṛtya praviṣṭau ca hutāśanam /
tatkṣaṇād divyadehau tu snātvā spṛṣṭvā hyubhāv api

26.132

kāmikaṃ yānamārūḍhau sarvālaṅkārabhūṣitau /
asya tīrthasya māhātmyād yathā lakṣmījanārdanau

26.133

bhuñjantau vividhān bhogān gatau māheśvaraṃ purum /
tenā 'sau saṅgamaḥ puṇyastiryagyonivimokṣaṇaḥ

26.134

harikeśeśvaraṃ liṅgaṃ sutejānirmitaṃ tathā /
havirdhāneśvaraṃ nāma caturtho 'gastyanirmitam

26.135

catvāri puṇyaliṅgāni kāmamokṣapradāni tu /
tilodakapradānena tasmiṃs tīrthe narādhipa

26.136

mātṛkaṃ paitṛkaṃ caiva narakād uddharet pitṝn /
tatra snātā divaṃ yānti ye mṛtā na punarbhavāḥ

26.137

etat te kathitaṃ rājann ākhyānaṃ ca purātanam

Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc