Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 24

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe kubjāmāhātmye trayoviṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 24
yudhiṣṭhira uvāca:
samutpattiṃ ca kubjāyā yasyāṃ vimalamānasāḥ /
sarvapāpavinirmuktā gandharvo ragarākṣasāḥ

etad vai śrotum icchāmi vistareṇa mahāmune /
kathyatāṃ muniśārdūla samākhyānaṃ purātanam

mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśinīm /
citrāṅgadaḥ śakrasuto gandharvaḥ kāmamohitaḥ

samālambya kumārīṇāṃ daśalakṣāṇi bhārata /
reme yathecchayā so 'pi paścān muktaś ca kilviṣāt

ākhyānaṃ kathayiṣyāmi yathāvṛtta purātanam /
suvarṇo nāma gandharvas tasya bhāryā yaśasvinī

hemagarbheti vikhyātā śakrasyaiva yathā śacī /
sutā tasyāḥ sukāmeti viditānaṅgamohinī

rūpayauvanasampannā ūḍhā vai dhanadena sā /
gauryārādhanayogena tasyāḥ putro 'py ajāyata

ketumāla iti khyāto rājā vaidyādhare pure /
śaśirekhā priyā tasya bhārvyā vai rūpaśālinī

dve kanye janayāmāsa ratiḥ prītirmanorame /
dadau sa kāmadevāya pāṇigrahaṇapūrvakam

kanyānāṃ daśalakṣāṇi bhūṣaṇair bhūṣitāni ca /
tās tu yānasamārūḍhāḥ kāmarūpā manoramāḥ

vicitravastrābharaṇā gauryārādhana tat parā /
tāvanna bhujyate tābhis tāmbūlaṃ bhojanādikam

yāvanna kāryam asmābhir iti saṅkalpamādadhuḥ /
nityaṃ tairyatrikaṃ tās tu cakruḥ sarvā samāhitā

vasante samanuprāpte draṣṭuṃ prekṣaṇakaṃ purā /
puṣpakeṇa vimānena jagmus tā indramandiram

krīḍayitvā yathā nyāyaṃ madirāmadavihvalāḥ /
adṛṣṭvaiva bhavānīṃ tāś cakre tāmbūlabhakṣaṇam

citrāṅgadasya cāpāraṃ rūpaṃ dṛṣṭvā varāṅganāḥ /
mohitā nā 'bhijānanti madironmattamānasāḥ

taiś cāpi kāmitāḥ sarvā gandharvyo muditānanāḥ /
nānāvidhais tathā kāryaiś cikrīḍurmanmathād divi

atīte vatsare tās tu gandharvapuramāgatāḥ /
gaurīṃ draṣṭuṃ samājagmur umā māheśvaraṃ puram

namaskṛtya tato devīm idaṃ vacanam abruvan /
rakṣasvāsmākamīśāni cyutānāṃ niyamāt svakāt

tataś cukopa devī tān pāpakarmaratān prati /
vratādikaṃ hatā ye ye paradārāvidūṣakāḥ

apatrapā durācārāḥ sarvalokabahiṣkṛtāḥ /
tad adharmasya pāpasyāniṣkṛtir dharaṇītale

kumārīṃ kāmayed yas tu kāmalobhena mohitaḥ /
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ

etasminn antare rājaṃs tataścaitrāṅgadaḥ stuvan /
praṇamya śirasā devīm idaṃ vacanam abravīt

śāpasya sa bhayād bhūri vilalāpa narādhipa /
akāryaṃ kṛtam asmābhir gandharvatanayānvitaiḥ

prāyaścittaṃ kim asyādya pāpasya gada niṣkṛtim /
uvāca vacanaṃ devī gandharvaṃ kāmamohitam

dharmakriyāviluptasya svargalokacyutasya ca /
kumārīdūṣaṇe pāpaṃ mahatāṃ lomaharṣaṇam

kumārīdūṣaṇe pāpe niṣkṛtir na vidhīyate /
mama gandharvakanyāś ca madhupānair viḍambitāḥ

yūyaṃ tv anena pāpena gandharvāḥ kāmamohitāḥ /
kubjāvāmanahīnāṅgā bhaviṣyatha sahasraśaḥ

divyavarṣasahasraṃ tu martyaloke cariṣyatha /
kanyāvikṛtadoṣeṇa kubjāmarkaṭakānanāḥ

svakarmakṛtadoṣeṇa pāpaṃ bhuñjantu bhūtale /
eva śaptās tu te devyā sarve martya samāgaman

śocantaḥ svāni karmāṇi pūrvajanmakṛtāni ca /
babhramuḥ sarvatīrthāni loke caiva carācare

viṣaṇṇavadanās sarve pāpenā 'nena kārṣitāḥ /
śāpasyā 'ntaṃ na vindanti sarvatīrthān bhramantyapi

ekaviṃśatilakṣāṇi gandharvāṇi tathā 'nagha /
na devā na ca tīrthāni pāpasyā 'sya viśuddhaye

nānyad vā yujyate karma muktvā caiva hutāśanam /
karmaṇāṃ doṣadāhena muñcāmaḥ pāpakarmaṇaḥ

datto 'smākaṃ mahāśāpo pāpamārganivartakaḥ /
etasminn antare prāptaḥ sakuberaḥ purādhipaḥ

samprāpto naimiṣāraṇye yatra citrāṅgadādayaḥ /
tān dṛṣṭvā so 'bravīd devaḥ kṣaṇamātraṃ pratīkṣata

umāmāheśvare yāvad vacmi gatvā yathoditam /
evam uktvā yayau devaḥ kailāsaṃ parvatottamam

sāṣṭāṅgaṃ ca namaskṛtya umayā sahitaṃ haram /
jaya devi sureśāni saṃsārārṇavatāriṇi

tvayā sṛṣṭam idaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram /
vyāpinī śaktirūpeṇa sarveṣāṃ prāṇinām api

ityevam ādibhir vākyair devīṃ tuṣṭāva vāsavaḥ /
stotraiḥ stutā mahādevī śakraṃ vacanam abravīt

ārtiḥ kā te samutpannā yathārthaṃ kathayasva me /
uvāca vacanaṃ śakraḥ pārvatīṃ prati bhārata

varadā yadi me devi varaṃ dātuṃ tvam icchasi /
citrāṅgadādipāpasya mokṣaṇaṃ kriyatāṃ śubhe

devyuvāca:
śivājñā vartate loke pāpasyāsya viśuddhaye /
tasmāt pāpaviśuddhyarthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam

devadevaṃ mahādevaṃ yācasva parameśvaram /
evaṃ devyā vacaḥ śrutvā śakraḥ provāca śaṅkaram

niṣkṛtis tv asya pāpasya kriyatāṃ vacanāt mama /
śaṅkara uvāca:
yajñapākāśramaṃ gatvā mekalātīram āśritam

yajñaparvatamāsādya vindhyasyaiva sutottamam /
tatra yajñeśvaraṃ devaṃ liṅgaṃ paramasiddhidam

bilvāmrakaṃ tathā cānyat kalpagā tīram āśritam /
puṇyasthāne tu tatrāsya śāpasyānto bhaviṣyati

ekaviṃśatilakṣāṇi tatra muktāni saṅgame /
gandharvāṇāṃ mahārāja kubjabhāvam upeyuṣām

mahānadī nṛpaśreṣṭha kubjā tena prakīrtitā /
divyayānasamārūḍhāḥ stūyamānā marudgaṇaiḥ

mudā paramayā yuktā gāndharvaṃ lokam āpnuyuḥ /
bilvāmrakaṃ pūjayitvā gandharvā gatakilbiṣāḥ

yathā pūrvaṃ tathedānī tīrthasyā 'sya prabhāvataḥ /
harṣeṇa mahatā yuktaḥ śakro 'pi tridivālayam

jagāma tridaśaiḥ sārdhaṃ paripūrṇamanorathaḥ /
ṣaḍasya cottare bhāge ṣaḍasya dakṣiṇe tathā

evaṃ te kathito rājan revākubjāsamāgamaḥ /
aneke yasya māhātmyāt saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ

śravaṇāt kīrtanād vā 'pi mucyate bhavabandhanāt