સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 24

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે કુબ્જામાહાત્મ્યે ત્રયોવિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 24
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
સમુત્પત્તિં ચ કુબ્જાયા યસ્યાં વિમલમાનસાઃ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તા ગન્ધર્વો રગરાક્ષસાઃ

એતદ્ વૈ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ વિસ્તરેણ મહામુને ।
કથ્યતાં મુનિશાર્દૂલ સમાખ્યાનં પુરાતનમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજન્ કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ ।
ચિત્રાઙ્ગદઃ શક્રસુતો ગન્ધર્વઃ કામમોહિતઃ

સમાલમ્બ્ય કુમારીણાં દશલક્ષાણિ ભારત ।
રેમે યથેચ્છયા સો ઽપિ પશ્ચાન્ મુક્તશ્ ચ કિલ્વિષાત્

આખ્યાનં કથયિષ્યામિ યથાવૃત્ત પુરાતનમ્ ।
સુવર્ણો નામ ગન્ધર્વસ્ તસ્ય ભાર્યા યશસ્વિની

હેમગર્ભેતિ વિખ્યાતા શક્રસ્યૈવ યથા શચી ।
સુતા તસ્યાઃ સુકામેતિ વિદિતાનઙ્ગમોહિની

રૂપયૌવનસમ્પન્ના ઊઢા વૈ ધનદેન સા ।
ગૌર્યારાધનયોગેન તસ્યાઃ પુત્રો ઽપ્ય્ અજાયત

કેતુમાલ ઇતિ ખ્યાતો રાજા વૈદ્યાધરે પુરે ।
શશિરેખા પ્રિયા તસ્ય ભાર્વ્યા વૈ રૂપશાલિની

દ્વે કન્યે જનયામાસ રતિઃ પ્રીતિર્મનોરમે ।
દદૌ સ કામદેવાય પાણિગ્રહણપૂર્વકમ્

કન્યાનાં દશલક્ષાણિ ભૂષણૈર્ ભૂષિતાનિ ચ ।
તાસ્ તુ યાનસમારૂઢાઃ કામરૂપા મનોરમાઃ

વિચિત્રવસ્ત્રાભરણા ગૌર્યારાધન તત્ પરા ।
તાવન્ન ભુજ્યતે તાભિસ્ તામ્બૂલં ભોજનાદિકમ્

યાવન્ન કાર્યમ્ અસ્માભિર્ ઇતિ સઙ્કલ્પમાદધુઃ ।
નિત્યં તૈર્યત્રિકં તાસ્ તુ ચક્રુઃ સર્વા સમાહિતા

વસન્તે સમનુપ્રાપ્તે દ્રષ્ટું પ્રેક્ષણકં પુરા ।
પુષ્પકેણ વિમાનેન જગ્મુસ્ તા ઇન્દ્રમન્દિરમ્

ક્રીડયિત્વા યથા ન્યાયં મદિરામદવિહ્વલાઃ ।
અદૃષ્ટ્વૈવ ભવાનીં તાશ્ ચક્રે તામ્બૂલભક્ષણમ્

ચિત્રાઙ્ગદસ્ય ચાપારં રૂપં દૃષ્ટ્વા વરાઙ્ગનાઃ ।
મોહિતા ના ઽભિજાનન્તિ મદિરોન્મત્તમાનસાઃ

તૈશ્ ચાપિ કામિતાઃ સર્વા ગન્ધર્વ્યો મુદિતાનનાઃ ।
નાનાવિધૈસ્ તથા કાર્યૈશ્ ચિક્રીડુર્મન્મથાદ્ દિવિ

અતીતે વત્સરે તાસ્ તુ ગન્ધર્વપુરમાગતાઃ ।
ગૌરીં દ્રષ્ટું સમાજગ્મુર્ ઉમા માહેશ્વરં પુરમ્

નમસ્કૃત્ય તતો દેવીમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રુવન્ ।
રક્ષસ્વાસ્માકમીશાનિ ચ્યુતાનાં નિયમાત્ સ્વકાત્

તતશ્ ચુકોપ દેવી તાન્ પાપકર્મરતાન્ પ્રતિ ।
વ્રતાદિકં હતા યે યે પરદારાવિદૂષકાઃ

અપત્રપા દુરાચારાઃ સર્વલોકબહિષ્કૃતાઃ ।
તદ્ અધર્મસ્ય પાપસ્યાનિષ્કૃતિર્ ધરણીતલે

કુમારીં કામયેદ્ યસ્ તુ કામલોભેન મોહિતઃ ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજંસ્ તતશ્ચૈત્રાઙ્ગદઃ સ્તુવન્ ।
પ્રણમ્ય શિરસા દેવીમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

શાપસ્ય સ ભયાદ્ ભૂરિ વિલલાપ નરાધિપ ।
અકાર્યં કૃતમ્ અસ્માભિર્ ગન્ધર્વતનયાન્વિતૈઃ

પ્રાયશ્ચિત્તં કિમ્ અસ્યાદ્ય પાપસ્ય ગદ નિષ્કૃતિમ્ ।
ઉવાચ વચનં દેવી ગન્ધર્વં કામમોહિતમ્

ધર્મક્રિયાવિલુપ્તસ્ય સ્વર્ગલોકચ્યુતસ્ય ચ ।
કુમારીદૂષણે પાપં મહતાં લોમહર્ષણમ્

કુમારીદૂષણે પાપે નિષ્કૃતિર્ ન વિધીયતે ।
મમ ગન્ધર્વકન્યાશ્ ચ મધુપાનૈર્ વિડમ્બિતાઃ

યૂયં ત્વ્ અનેન પાપેન ગન્ધર્વાઃ કામમોહિતાઃ ।
કુબ્જાવામનહીનાઙ્ગા ભવિષ્યથ સહસ્રશઃ

દિવ્યવર્ષસહસ્રં તુ મર્ત્યલોકે ચરિષ્યથ ।
કન્યાવિકૃતદોષેણ કુબ્જામર્કટકાનનાઃ

સ્વકર્મકૃતદોષેણ પાપં ભુઞ્જન્તુ ભૂતલે ।
એવ શપ્તાસ્ તુ તે દેવ્યા સર્વે મર્ત્ય સમાગમન્

શોચન્તઃ સ્વાનિ કર્માણિ પૂર્વજન્મકૃતાનિ ચ ।
બભ્રમુઃ સર્વતીર્થાનિ લોકે ચૈવ ચરાચરે

વિષણ્ણવદનાસ્ સર્વે પાપેના ઽનેન કાર્ષિતાઃ ।
શાપસ્યા ઽન્તં ન વિન્દન્તિ સર્વતીર્થાન્ ભ્રમન્ત્યપિ

એકવિંશતિલક્ષાણિ ગન્ધર્વાણિ તથા ઽનઘ ।
ન દેવા ન ચ તીર્થાનિ પાપસ્યા ઽસ્ય વિશુદ્ધયે

નાન્યદ્ વા યુજ્યતે કર્મ મુક્ત્વા ચૈવ હુતાશનમ્ ।
કર્મણાં દોષદાહેન મુઞ્ચામઃ પાપકર્મણઃ

દત્તો ઽસ્માકં મહાશાપો પાપમાર્ગનિવર્તકઃ ।
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે પ્રાપ્તઃ સકુબેરઃ પુરાધિપઃ

સમ્પ્રાપ્તો નૈમિષારણ્યે યત્ર ચિત્રાઙ્ગદાદયઃ ।
તાન્ દૃષ્ટ્વા સો ઽબ્રવીદ્ દેવઃ ક્ષણમાત્રં પ્રતીક્ષત

ઉમામાહેશ્વરે યાવદ્ વચ્મિ ગત્વા યથોદિતમ્ ।
એવમ્ ઉક્ત્વા યયૌ દેવઃ કૈલાસં પર્વતોત્તમમ્

સાષ્ટાઙ્ગં ચ નમસ્કૃત્ય ઉમયા સહિતં હરમ્ ।
જય દેવિ સુરેશાનિ સંસારાર્ણવતારિણિ

ત્વયા સૃષ્ટમ્ ઇદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
વ્યાપિની શક્તિરૂપેણ સર્વેષાં પ્રાણિનામ્ અપિ

ઇત્યેવમ્ આદિભિર્ વાક્યૈર્ દેવીં તુષ્ટાવ વાસવઃ ।
સ્તોત્રૈઃ સ્તુતા મહાદેવી શક્રં વચનમ્ અબ્રવીત્

આર્તિઃ કા તે સમુત્પન્ના યથાર્થં કથયસ્વ મે ।
ઉવાચ વચનં શક્રઃ પાર્વતીં પ્રતિ ભારત

વરદા યદિ મે દેવિ વરં દાતું ત્વમ્ ઇચ્છસિ ।
ચિત્રાઙ્ગદાદિપાપસ્ય મોક્ષણં ક્રિયતાં શુભે

દેવ્યુવાચ:
શિવાજ્ઞા વર્તતે લોકે પાપસ્યાસ્ય વિશુદ્ધયે ।
તસ્માત્ પાપવિશુદ્ધ્યર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

દેવદેવં મહાદેવં યાચસ્વ પરમેશ્વરમ્ ।
એવં દેવ્યા વચઃ શ્રુત્વા શક્રઃ પ્રોવાચ શઙ્કરમ્

નિષ્કૃતિસ્ ત્વ્ અસ્ય પાપસ્ય ક્રિયતાં વચનાત્ મમ ।
શઙ્કર ઉવાચ:
યજ્ઞપાકાશ્રમં ગત્વા મેકલાતીરમ્ આશ્રિતમ્

યજ્ઞપર્વતમાસાદ્ય વિન્ધ્યસ્યૈવ સુતોત્તમમ્ ।
તત્ર યજ્ઞેશ્વરં દેવં લિઙ્ગં પરમસિદ્ધિદમ્

બિલ્વામ્રકં તથા ચાન્યત્ કલ્પગા તીરમ્ આશ્રિતમ્ ।
પુણ્યસ્થાને તુ તત્રાસ્ય શાપસ્યાન્તો ભવિષ્યતિ

એકવિંશતિલક્ષાણિ તત્ર મુક્તાનિ સઙ્ગમે ।
ગન્ધર્વાણાં મહારાજ કુબ્જભાવમ્ ઉપેયુષામ્

મહાનદી નૃપશ્રેષ્ઠ કુબ્જા તેન પ્રકીર્તિતા ।
દિવ્યયાનસમારૂઢાઃ સ્તૂયમાના મરુદ્ગણૈઃ

મુદા પરમયા યુક્તા ગાન્ધર્વં લોકમ્ આપ્નુયુઃ ।
બિલ્વામ્રકં પૂજયિત્વા ગન્ધર્વા ગતકિલ્બિષાઃ

યથા પૂર્વં તથેદાની તીર્થસ્યા ઽસ્ય પ્રભાવતઃ ।
હર્ષેણ મહતા યુક્તઃ શક્રો ઽપિ ત્રિદિવાલયમ્

જગામ ત્રિદશૈઃ સાર્ધં પરિપૂર્ણમનોરથઃ ।
ષડસ્ય ચોત્તરે ભાગે ષડસ્ય દક્ષિણે તથા

એવં તે કથિતો રાજન્ રેવાકુબ્જાસમાગમઃ ।
અનેકે યસ્ય માહાત્મ્યાત્ સંસિદ્ધિં પરમાં ગતાઃ

શ્રવણાત્ કીર્તનાદ્ વા ઽપિ મુચ્યતે ભવબન્ધનાત્