Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 20
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe sṛṣṭisaṃhārasārasvatatīrthakathanaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 20
mārkaṇḍeya uvāca:
śāṇḍilyākalpagāyogaḥ sarvapāpaharaḥ paraḥ /
śāṇḍilyeśvaraliṅgaṃ ca sarvapāpaharaṃ param
snātamātro naras tasminn arcayitvā maheśvaram /
karmabhūmiṃ na labhate harasya vacanaṃ yathā
tilodakapradānena haviṣā piṇḍapātanāt /
tṛpyanti pitaras tasya yāvad indrāś caturdaśa
rāhusomasamāyoge kurukṣetre mahāphalam /
tatraiva janma rājarṣeḥ kārtavīryanṛpasya ca
snātvābhyarcya mahādevaṃ gandhapuṣpādyupaskaraiḥ /
sūryācandramasau yāvadumāmāheśvare pure
bhuṅkte sa vividhān bhogāṃs tāvad vai śivasannidhau /
tatra śāṇḍilyakauṇḍinyau māṇḍavyo munimattamaḥ
kauśikaś ca mahātejāḥ kaśyapo bhṛgur eva ca /
ete cānye 'pi bahavo japadhyānaparāyaṇāḥ
munīnāṃ ṣaṣṭisāhasraṃ tapasyugre vyavasthitam /
tasyāśramapadaṃ ramyaṃ śāṇḍilyākalpagāyuji
śāṇḍilyapuram ityeva brahmarṣi viniṣevitam /
dvādaśādityatīrthaṃ ca narmadādakṣiṇe taṭe
devadāru tathā tīrtham anyad devavanaṃ tathā /
daśalakṣāṇi tīrthāni tatra tiṣṭhanti saṃgame
dvādaśārkam idaṃ nāma tīrthaṃ pāpapraṇāśanam /
anyāni yāni liṅgāni kathitāni tavā 'nagha
mūṣakaśca tathā tīrthe mārjāreṇaiva bhakṣitaḥ /
niśāyāṃ mūṣakaḥ kaścidaṭamāna itas tataḥ
mārjareṇa tataḥ so 'pi bhakṣitaś ca dhṛtaḥ purā /
tato meghāgame kāle pravāhas tatra nirgataḥ
asthipravahaṇaṃ tasya nimagnaṃ tatra saṅgame /
tīrthasyāsya prabhāveṇa yakṣarājo 'bhavat nṛpa
bṛhadvṛndaḥ samākhyāto yakṣāyutasamāvṛtaḥ /
haṃsayuktavimānena yakṣaloke mahīyate
athānyat kathayiṣyāmi śāṇḍilyānarmadāśritam /
nāmnā cāpsarasaṃ liṅgaṃ muktāścāpsaraso yataḥ
jñānarūpamayaṃ devaṃ siddhaliṅgaṃ prakīrtitam /
yudhiṣṭhira uvāca:
kasmādapsarasaḥ śaptāḥ kathaṃ yātāś ca saṅgamam
kathaṃ ca mokṣaṇaṃ śāpād viditaṃ kuru sāmpratam /
mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājan yathā nyāyaṃ kathayāmi tavā 'nagha
madhūtsavaṃ śivasyāgre vihāyendrotsavaṃ gatāḥ /
urvaśī ca tathā rambhā ahalyā ca tilottamā
ghṛtācī menakā caiva citrarekhā ca śālinī /
etāś cāpsaraso bahvyaḥ sarvā vai deva nirmitāḥ
vasante tā viśanti sma śakralokaṃ suraiḥ saha /
madirānandapānena mohitāḥ kāmapīḍitāḥ
samatīte vasante tu umāmāheśvaraṃ puram /
kailāsanilayaṃ devaṃ samārādhayituṃ gatāḥ
śāpasya bhayabhītās tā devedevasya suvratāḥ /
sāṣṭāṅgaṃ praṇipatyātha mantragītena tuṣṭuvuḥ
tāś caivāpsaraso gaurī jñātvā tatra parāṅmukhī /
gauryāḥ paramacittajñāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ
anaṅgakusumā cānyā rūpayauvanaśālinī /
dhanapālī tathā cānyā vyomarekhā tathāparā
cāmaragrāhiṇī cānyā gāndharvī ca tathā 'parā /
hemadaṇḍā pratīhārā ūcurapsarasaḥ prati
umāmāheśvaraṃ nāma bhavatyo na samāgatāḥ /
aparādho 'yam evādya bhavatīnāṃ suduḥsahaḥ
anenaivāparādhena ajā martye bhaviṣyatha /
divyaṃ varṣaśataṃ sāgram evaṃ bhavata duḥkhitāḥ
apsarasa ūcuḥ:
śāpāntaṃ no varārohe dātumarhasi pārvati /
iti tāsāṃ vacaḥ śrutvā devī vacanam abravīt
śāṇḍilyākalpagāyoge narmadādakṣiṇe taṭe /
tatra snātvā divaṃ yānti śāṇḍilyeśvarapūjanāt
gaurītīrthaṃ tu tatraiva jñātuṃ yogyaṃ hi kalpagām /
uttīrṇā tena mārgeṇa lagnā skandasya pṛṣṭhataḥ
tatra snātvā śivaṃ natvā kailāsaṃ cā gamiṣyatha /
śāpabhraṣṭās tu tās sarvāḥ kṣmāṃ gatvā atiduḥkhitāḥ
śāpāvasāne samprāpte kalpagātīramāśritāḥ /
tatra snātvā tu śāṇḍilyaṃ pūjayitvā vidhānata
ajārūpadharās sarvās tasminnapsarasaḥ kṣaṇāt /
divyayānasamārūḍhās sarvālaṃkārabhūṣitāḥ
gaurītīrthaṃ tathaivāpur yathāpūrvaṃ tathaiva tu /
ajātīrtham iti khyātaṃ devaścājeśvaras tathā
sarvapāpaharaṃ caiva liṅgamāpsarasaṃ tathā /
tatra snātvā vyatīpāte nārī vā yadi vā naraḥ
avaśaḥ svavaśo vā 'pi prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ /
daśavarṣasahasrāṇi rājā vidyādhare pure
kanakeśvaramanyat tu kanakāmokṣadaṃ śubham /
jvareśvaraṃ tatra liṅgaṃ jvaro yatra na vidyate
jvaritā ṛṣayo yatra babhūvur jvaravarjitāḥ /
pañcabrahmeśvaraṃ nāma liṅgaṃ pāpavimocanam
asuro malaketuś ca śakrasyaiva bhayena tu /
pañcabrahmātmakair mantraiḥ sthaṇḍilasthaṃ tu śaṅkaram
nānāvidhaiḥ puṣpadhūpaiḥ sampūjya svapuraṃ yayau /
aparāhṇe 'tha saṃsmāra sa pāpo liṅgamaiśakam
namaskṛtvā 'tha nirmālyaṃ yāvad uddhartum icchati /
tāvat tat sthāṇubhūtaṃ vai liṅgaṃ dṛṣṭvā mahāsuraḥ
viṣasādamahābāhuḥ kim etad iti vismitaḥ /
ākāśavācācoktaṃ vai viṣādaṃ tyajaputraka
pañcabrahmeśvaraṃ nāma liṅgam etat mahāsura /
ākāśavacanaṃ śrutvā namaskṛtya divaṃ yayau
pañcabrahmeśvaraṃ liṅgaṃ liṅgaṃ puṣpeśvaraṃ tathā /
tṛtīyaṃ tu tathā viddhi liṅgaṃ vai sthaṇḍileśvaram
nitye naimittike kārye grahaṇe candrasūryayoḥ /
śraddhayā saṅgame snātvā liṅgatritayapūjanāt
gacchanti pitaraḥ svargaṃ havirdānādibhir yathā /
manvantaraśataṃ yāvan modate brahmaṇaḥ pure
narmadāyāpyabhāge tu gopyaliṅgaṃ vyavasthitam /
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ saptarātreṇa naśyati
tvaṣṭā pūṣeti vikhyātau balinau brahmarākṣasau /
vajreṇa svena śakreṇa hatau tau sindhucāriṇau
buddhvā brahmādibhirdevair brahmahā tveṣa vāsavaḥ /
indrāṇyā caiva saṃtyaktaḥ sarvaiḥ suragaṇais tathā
brahmahatyā samāyuktaḥ samprāpto vai himālayam /
candrahīnā yathā rātrir anādityaṃ yathā nabhaḥ
iyamābhāti vai tadvac chakrahīnā 'marāvatī /
tato devagaṇaiḥ sarvaiḥ preṣito havyavāhanaḥ
śakrasyānveṣaṇārthāya kṛśāno gamyatāṃ tvayā /
jale dṛṣṭvā nivartyā 'tha devatās saṃnyavedayat
tatas saṃpreṣito devaiḥ sarvavyāpī prabhañjanaḥ /
sa taṃ praveśayāmāsa provāca tridaśeśvaram
devānāṃ śāsanād eva samāgacchaṃ ca tvatkṛte /
tamānīya puraṃ divyaṃ brahmaviṣṇupurasmarāḥ
tato devagaṇāḥ sarve śakreṇa sahitā gatāḥ /
īśāno bhagavān yatra kailāse parvatottame
namaskṛtya mahādevaṃ surāsuranamaskṛtam /
praviṣṭāṃs tu yathānyāyaṃ papraccha bhagavān haraḥ
kimāgamanakāryaṃ vaḥ kuto vo bhayamāgatam /
devā ūcuḥ:
eṣa tvāṃ prati saṃpraṣṭuṃ devarājaḥ śatakratuḥ
mokṣaṇaṃ brahmahatyāyāḥ syād yathā vai tathā kuru /
īśvara uvāca:
vārāṇasyāṃ kratuṃ ceṣṭvā hayamedhaṃ yathā vidhi
tīrthayātrākrameṇaiva brahmahatyā praṇaśyati /
namaskṛtya tato devaṃ surāḥ kāśīpuraṃ yayuḥ
yajñopaskaramādāya tatra ceṣṭo makhottamaḥ /
pauṣkaraṃ naimiṣāraṇyaṃ kurukṣetraṃ tathā punaḥ
kedāraṃ bhairavaṃ tīrthaṃ gaṅgāsāgarasaṅgamam /
oghatīrthaṃ prayāgaṃ ca prabhāsaṃ śaśibhūṣaṇam
babhramuḥ sarvatīrthāni pṛthivyāṃ yāni kāni ca /
kṛṣṇamasya śarīrārddhamarddhaṃ gauraṃ nirīkṣya ca
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ sarve devagaṇās tathā /
vārāṇasīṃ purīṃ gatvā surā vijñāpayanti tam
antarikṣe purī khyātā vārāṇasyasamā tathā /
pañcakrośāntare tasyā brahmahatyā na sarpati
purāṇe śrūyate deva devarāja śatakrato /
yāvat tiṣṭhati gaṅgāyāṃ vārāṇasyāṃ samāgame
na tāvad brahmahatyā tu nirgame punarāviśet /
kāśyuvāca:
nāhaṃ samarthā haraṇe muktvā kācit tu kalpagām
brahmahatyā yathā naśyed upadeśaṃ dadāmi te /
śāṇḍilyā narmadāyoge yāmye bhāge tu nārmade
tatra snātvā mahārāja trīṇi liṅgāni cārcayet /
pañcabrahmeśvaraṃ devaṃ puṣpeśvaram athāparam
tṛtīyaṃ tu tathā śakraliṅgaṃ caiva sthaṇḍileśvaram /
śivena kīrtitaṃ pūrvaṃ pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca
kāśīpuryā vacaḥ śrutvā devadevaḥ śatakratuḥ /
taṃ deśaṃ samanuprāpya sarvaṃ snānādikaṃ vyadhāt
tat kṣaṇād divyadehaś ca sūryasaṃkramaṇaṃ yayau /
śarīrāt tasya nirgatya brahmahatyā ha vāsavam
asya tīrthasya māhātmyād ekahatyā tavaiva kā /
brahmahatyāsahasraṃ hi tamaḥ sūryodaye yathā
tīrthe 'smin na viśeddhatyā yojanāni caturdaśa /
etasminn antare śakraṃ pratyakṣaṃ prāha kalpagā
śivam astu mahārāja svagṛhaṃ yāhi sāmpratam /
iti tasyā vacaḥ śrutvā namaskṛtya tu narmadām
divyaṃ yānaṃ samārūḍho mudā paramayā yutaḥ /
apsarogaṇasaṃkīrṇaṃ siddhagandharvasevitam
tatrārūḍhaḥ surapatir yathāpūrvaṃ tathaiva ca /
dhṛtadivyātapatras tu vījyamāno 'psarogaṇaiḥ
stūyamānaḥ suragaṇaiḥ praviveśāmarāvatīm /
śivena kathitaṃ hy etat pārvatyāḥ ṣaṇmukhasya ca
mayā tu kathitaṃ rājaṃs tava brahmarṣipūrvakam
Original text: Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (RKS) · Edition: Giri, Oṅkārānanda (ed.) - atha bṛhat śrīnarmadāpurāṇam revākhaṇḍam (parivardhita tṛtīya saṃskaraṇa). Jñānasatra Prakāśana Nyāsa, Hośaṅgābāda: 1994. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0