Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 15

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe śivamahimavarṇano nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 15
yudhiṣṭhira uvāca:
bhūyaś cecchāmyahaṃ śrotuṃ narmadākīrtanaṃ śubham /
ākhyānasahitaṃ deva viditaṃ vada sāmpratam

mārkaṇḍeya uvāca:
śṛṇu rājendra tīrthaṃ vai śivena kathitaṃ purā /
kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva yajñadānaprabhāvataḥ

revāyā uttare kūle kapilāsaṃgamāt param /
vaidūryāt paścime bhāge vikhyātaṃ narmadāpuram

ardhakoṭis tu tīrthānāṃ mahādevena bhārata /
śatamaṣṭottara tatra liṅgānāṃ parikīrtitam

yatra vai vasurudraiśca brahmād yaiś ca surāsuraiḥ /
siddhagandharvayakṣaiś ca vidyādharamahoragaiḥ

vedadhvani ninādena vyāptamasti carācaram /
yatrāgnir huta homena tridivaṃ paryapūrayat

devarṣayo mahārāja tathā brahmarṣayaḥ pare /
āsan rājarṣayas tatra tāpasā vyavasāyinaḥ

brāhmaṇāś ca vasanti sma manasā brahmacintanāḥ /
āśramaṃ jamadagneś ca ṛṣikoṭisamāvṛtam

kaśyapo gālavo gargo bādarāyaṇaśākaṭau /
atriś caiva vaśiṣṭhaśca pulastya pulahaḥ kratuḥ

bhṛguś caiva marīciś ca bhāradvājo mahātapāḥ /
śākalya ṛṣyaśṛṅgaś ca manur viṣṇur yamo 'ṅgirāḥ

vāśiṣṭhadakṣau saṃvartaḥ śātātapaparāśarau /
āpastambaḥ śuko vyāsāḥ kātyāyanabṛhaspatī

hārītaḥ śaṅkhalikhitau yājñavalkyo 'tha gautamaḥ /
agastyaḥ pāvakākhyaś ca durvāsā ugratāpasaḥ

śatānandas tathā jahnur vaiśampāyanajaiminī /
lomaśaś ca vihaṅgaś ca śaunako harir eva ca

ete cānye 'pi munayo bahavaḥ saṃśitavratāḥ /
jvalantas tapasā tatra sūryatejaḥ samaprabhāḥ

caturvidyāvedavidaḥ śrutismṛtiviśāradāḥ /
saṃvatsarakṛtāhārā apāhārakarās tathā

māsopavāsinaś cānye tathā pakṣopavāsinaḥ /
śākāhārānirāhārāḥ tathā 'nye mārutāśanāḥ

kandamūlaphalāhārā mahātmānas tathā pare /
itihāsapurāṇādi nānāśāstravicintakāḥ

mokṣopāyadhṛtātmāno maunikāś ca na maunikāḥ /
ekapādārddhapādāś ca bhūmau kāraṇabhojinaḥ

ākhyānaṃ kathayiṣyāmi narmadāpuravāsinām /
jamadagnis tu nivasan muniḥ śivaparāyaṇaḥ

narmadāsaṅgame snātvā tatrābhyarcyamaheśvaram /
vividhair gandhapuṣpaiśca tathā 'gurumanoharaiḥ

dakṣiṇāmūrtim āśritya japannāsīt tathā muneḥ /
māsaṃ ca japatas tasya devadevo maheśvaraḥ

siddheśvaraṃ nāma liṅgaṃ siddhā yatra surāsurāḥ /
uvāca vacanaṃ devo brāhmaṇaṃ prati bhārata

tuṣṭo 'haṃ tava bhaktyā tu rudrajāpyena toṣitaḥ /
jamadagniruvāca:
yadi tuṣṭo mahādeva varaṃ dātuṃ mamecchasi

homārthaṃ caiva dhenuṃ me dadasva parameśvara /
dharmakarmaśubhārtheṣu śivapūjāsu tarpaṇe

pitṛkārye devakārye gāvaḥ puṇyatamāḥ smṛtāḥ /
etasmāt kāraṇād īśa homadhenuṃ prayaccha me

dattā caiva mahābhāga sarvakāmasamṛddhaye /
evam uktvā dadau rājaṃs tatraivāntaradhīyata

yān yān prārthayate kāmāṃs tāṃs tān prāpnoty asau tataḥ /
ṛṣīṇāṃ ca sahasrāṇi kāmair bhojayate dvijaḥ

hiraṇmayaiḥ svarṇapātrair nānābhakṣyair yathecchayā /
kīrtir brahmarṣibhir mānyaiḥ sarvaiḥ suragaṇais tathā

jamadagner munīndrasya āśrame copavṛṃhitā /
etāvati gate kāle kārtavīryo nṛpottamaḥ

māhiṣmatīṃ parityajya svargasopānam uttamam /
ekasmin divase rājā mṛgayāṃ ca samāśritaḥ

vindhyaṃ girimanuprāpto revātīraṃ samāśritaḥ /
hatvā paśusahasrāṇi jamadagnyāśramaṃ gataḥ

dehyetāṃ māṃ nijāyogyāṃ gāṃ jagāda muniṃ prati /
kārtavīryavacaḥ śrutvā jamadagnir bhayākulaḥ /
cintayāmāsa suciraṃ kimetad iti vismitaḥ

dharmo hy adharmarūpeṇa karmabhiḥ puṇyasaṃcitaiḥ /
adharmo dharmaphalado gahanā karmaṇo gatiḥ

iti cintayatas tasye na kiṃcid bruvato muneḥ /
apahṛtya balād dhenuṃ ghātayitvā ca taṃ munim

sthānān niragamat tasmāt kārtavīryo nṛpādhamaḥ /
kaśādibhis tāḍitā tu homadhenur muhurmuhuḥ

śāpaṃ dattvā tatas tasya punar dhenur divaṅgatā /
kariṣyate kulāntaṃ ca raiṇukeyo nṛpādhama

hāhākāro mahānāsīlokānāṃ ca yudhiṣṭhira /
durācāras tataḥ ko 'yaṃ brāhmaṇānāṃ ca kopakṛt

atha śrutvā mahādevo bhārgavaḥ pitṛsūtakam /
sahasaivāgataḥ kopāt samidho 'gniriva jvalan

nihataṃ pitaraṃ dṛṣṭvā kopād dviguṇavikramaḥ /
jagāma sahasotthāya purīṃ māhiṣmatīṃ prati

kārtavīryārjunaṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ provāca bhārgavaḥ /
tiṣṭha tiṣṭha kva gantāsi nihatya pitaraṃ mama

ityuktvā 'dāya paraśuṃ ciccheda ca bhujāvanam /
śirasaiva samaṃ kopāt kṣatriyāntakaro muniḥ

hate tasmin mahāvīrye kārtavīrye durātmani /
devadundubhayoneduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca

tat kopād akarot sarvāṃ niḥkṣatrāṃ pṛthivīṃ tadā /
pratijñāṃ saphalīkṛtya sa jagāma tam āśramam

mātaraṃ ca namaskṛtya tataś cānyān munīśvarān /
devaṃ paraśurāmeśaṃ saṃsthāpya vidhipūrvakam

viśokairaṇḍikā caiva tṛtīyā pāvanī tathā /
pituścakāra tatraiva sahasaivottarāṃ kriyām

devadroṇīti vikhyātā tatrāste kapilā śilā /
tatra piṇḍapradānena divaṃ gacchanti pūrvajāḥ

etat te kathitaṃ rājan narmadāpuram uttamam /
śravaṇāt kīrtanāt tasya divi devatvam āpyate