સ્કન્દપુરાણ: રેવાખણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 15

ઇતિ શ્રીસ્કન્દપુરાણે રેવાખણ્ડે શિવમહિમવર્ણનો નામ ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્સ્ અધ્યાય 15
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
ભૂયશ્ ચેચ્છામ્યહં શ્રોતું નર્મદાકીર્તનં શુભમ્ ।
આખ્યાનસહિતં દેવ વિદિતં વદ સામ્પ્રતમ્

માર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણુ રાજેન્દ્ર તીર્થં વૈ શિવેન કથિતં પુરા ।
કામદં મોક્ષદં ચૈવ યજ્ઞદાનપ્રભાવતઃ

રેવાયા ઉત્તરે કૂલે કપિલાસંગમાત્ પરમ્ ।
વૈદૂર્યાત્ પશ્ચિમે ભાગે વિખ્યાતં નર્મદાપુરમ્

અર્ધકોટિસ્ તુ તીર્થાનાં મહાદેવેન ભારત ।
શતમષ્ટોત્તર તત્ર લિઙ્ગાનાં પરિકીર્તિતમ્

યત્ર વૈ વસુરુદ્રૈશ્ચ બ્રહ્માદ્ યૈશ્ ચ સુરાસુરૈઃ ।
સિદ્ધગન્ધર્વયક્ષૈશ્ ચ વિદ્યાધરમહોરગૈઃ

વેદધ્વનિ નિનાદેન વ્યાપ્તમસ્તિ ચરાચરમ્ ।
યત્રાગ્નિર્ હુત હોમેન ત્રિદિવં પર્યપૂરયત્

દેવર્ષયો મહારાજ તથા બ્રહ્મર્ષયઃ પરે ।
આસન્ રાજર્ષયસ્ તત્ર તાપસા વ્યવસાયિનઃ

બ્રાહ્મણાશ્ ચ વસન્તિ સ્મ મનસા બ્રહ્મચિન્તનાઃ ।
આશ્રમં જમદગ્નેશ્ ચ ઋષિકોટિસમાવૃતમ્

કશ્યપો ગાલવો ગર્ગો બાદરાયણશાકટૌ ।
અત્રિશ્ ચૈવ વશિષ્ઠશ્ચ પુલસ્ત્ય પુલહઃ ક્રતુઃ

ભૃગુશ્ ચૈવ મરીચિશ્ ચ ભારદ્વાજો મહાતપાઃ ।
શાકલ્ય ઋષ્યશૃઙ્ગશ્ ચ મનુર્ વિષ્ણુર્ યમો ઽઙ્ગિરાઃ

વાશિષ્ઠદક્ષૌ સંવર્તઃ શાતાતપપરાશરૌ ।
આપસ્તમ્બઃ શુકો વ્યાસાઃ કાત્યાયનબૃહસ્પતી

હારીતઃ શઙ્ખલિખિતૌ યાજ્ઞવલ્ક્યો ઽથ ગૌતમઃ ।
અગસ્ત્યઃ પાવકાખ્યશ્ ચ દુર્વાસા ઉગ્રતાપસઃ

શતાનન્દસ્ તથા જહ્નુર્ વૈશમ્પાયનજૈમિની ।
લોમશશ્ ચ વિહઙ્ગશ્ ચ શૌનકો હરિર્ એવ ચ

એતે ચાન્યે ઽપિ મુનયો બહવઃ સંશિતવ્રતાઃ ।
જ્વલન્તસ્ તપસા તત્ર સૂર્યતેજઃ સમપ્રભાઃ

ચતુર્વિદ્યાવેદવિદઃ શ્રુતિસ્મૃતિવિશારદાઃ ।
સંવત્સરકૃતાહારા અપાહારકરાસ્ તથા

માસોપવાસિનશ્ ચાન્યે તથા પક્ષોપવાસિનઃ ।
શાકાહારાનિરાહારાઃ તથા ઽન્યે મારુતાશનાઃ

કન્દમૂલફલાહારા મહાત્માનસ્ તથા પરે ।
ઇતિહાસપુરાણાદિ નાનાશાસ્ત્રવિચિન્તકાઃ

મોક્ષોપાયધૃતાત્માનો મૌનિકાશ્ ચ ન મૌનિકાઃ ।
એકપાદાર્દ્ધપાદાશ્ ચ ભૂમૌ કારણભોજિનઃ

આખ્યાનં કથયિષ્યામિ નર્મદાપુરવાસિનામ્ ।
જમદગ્નિસ્ તુ નિવસન્ મુનિઃ શિવપરાયણઃ

નર્મદાસઙ્ગમે સ્નાત્વા તત્રાભ્યર્ચ્યમહેશ્વરમ્ ।
વિવિધૈર્ ગન્ધપુષ્પૈશ્ચ તથા ઽગુરુમનોહરૈઃ

દક્ષિણામૂર્તિમ્ આશ્રિત્ય જપન્નાસીત્ તથા મુનેઃ ।
માસં ચ જપતસ્ તસ્ય દેવદેવો મહેશ્વરઃ

સિદ્ધેશ્વરં નામ લિઙ્ગં સિદ્ધા યત્ર સુરાસુરાઃ ।
ઉવાચ વચનં દેવો બ્રાહ્મણં પ્રતિ ભારત

તુષ્ટો ઽહં તવ ભક્ત્યા તુ રુદ્રજાપ્યેન તોષિતઃ ।
જમદગ્નિરુવાચ:
યદિ તુષ્ટો મહાદેવ વરં દાતું મમેચ્છસિ

હોમાર્થં ચૈવ ધેનું મે દદસ્વ પરમેશ્વર ।
ધર્મકર્મશુભાર્થેષુ શિવપૂજાસુ તર્પણે

પિતૃકાર્યે દેવકાર્યે ગાવઃ પુણ્યતમાઃ સ્મૃતાઃ ।
એતસ્માત્ કારણાદ્ ઈશ હોમધેનું પ્રયચ્છ મે

દત્તા ચૈવ મહાભાગ સર્વકામસમૃદ્ધયે ।
એવમ્ ઉક્ત્વા દદૌ રાજંસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત

યાન્ યાન્ પ્રાર્થયતે કામાંસ્ તાંસ્ તાન્ પ્રાપ્નોત્ય્ અસૌ તતઃ ।
ઋષીણાં ચ સહસ્રાણિ કામૈર્ ભોજયતે દ્વિજઃ

હિરણ્મયૈઃ સ્વર્ણપાત્રૈર્ નાનાભક્ષ્યૈર્ યથેચ્છયા ।
કીર્તિર્ બ્રહ્મર્ષિભિર્ માન્યૈઃ સર્વૈઃ સુરગણૈસ્ તથા

જમદગ્નેર્ મુનીન્દ્રસ્ય આશ્રમે ચોપવૃંહિતા ।
એતાવતિ ગતે કાલે કાર્તવીર્યો નૃપોત્તમઃ

માહિષ્મતીં પરિત્યજ્ય સ્વર્ગસોપાનમ્ ઉત્તમમ્ ।
એકસ્મિન્ દિવસે રાજા મૃગયાં ચ સમાશ્રિતઃ

વિન્ધ્યં ગિરિમનુપ્રાપ્તો રેવાતીરં સમાશ્રિતઃ ।
હત્વા પશુસહસ્રાણિ જમદગ્ન્યાશ્રમં ગતઃ

દેહ્યેતાં માં નિજાયોગ્યાં ગાં જગાદ મુનિં પ્રતિ ।
કાર્તવીર્યવચઃ શ્રુત્વા જમદગ્નિર્ ભયાકુલઃ ।
ચિન્તયામાસ સુચિરં કિમેતદ્ ઇતિ વિસ્મિતઃ

ધર્મો હ્ય્ અધર્મરૂપેણ કર્મભિઃ પુણ્યસંચિતૈઃ ।
અધર્મો ધર્મફલદો ગહના કર્મણો ગતિઃ

ઇતિ ચિન્તયતસ્ તસ્યે ન કિંચિદ્ બ્રુવતો મુનેઃ ।
અપહૃત્ય બલાદ્ ધેનું ઘાતયિત્વા ચ તં મુનિમ્

સ્થાનાન્ નિરગમત્ તસ્માત્ કાર્તવીર્યો નૃપાધમઃ ।
કશાદિભિસ્ તાડિતા તુ હોમધેનુર્ મુહુર્મુહુઃ

શાપં દત્ત્વા તતસ્ તસ્ય પુનર્ ધેનુર્ દિવઙ્ગતા ।
કરિષ્યતે કુલાન્તં ચ રૈણુકેયો નૃપાધમ

હાહાકારો મહાનાસીલોકાનાં ચ યુધિષ્ઠિર ।
દુરાચારસ્ તતઃ કો ઽયં બ્રાહ્મણાનાં ચ કોપકૃત્

અથ શ્રુત્વા મહાદેવો ભાર્ગવઃ પિતૃસૂતકમ્ ।
સહસૈવાગતઃ કોપાત્ સમિધો ઽગ્નિરિવ જ્વલન્

નિહતં પિતરં દૃષ્ટ્વા કોપાદ્ દ્વિગુણવિક્રમઃ ।
જગામ સહસોત્થાય પુરીં માહિષ્મતીં પ્રતિ

કાર્તવીર્યાર્જુનં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધઃ પ્રોવાચ ભાર્ગવઃ ।
તિષ્ઠ તિષ્ઠ ક્વ ગન્તાસિ નિહત્ય પિતરં મમ

ઇત્યુક્ત્વા ઽદાય પરશું ચિચ્છેદ ચ ભુજાવનમ્ ।
શિરસૈવ સમં કોપાત્ ક્ષત્રિયાન્તકરો મુનિઃ

હતે તસ્મિન્ મહાવીર્યે કાર્તવીર્યે દુરાત્મનિ ।
દેવદુન્દુભયોનેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત ચ

તત્ કોપાદ્ અકરોત્ સર્વાં નિઃક્ષત્રાં પૃથિવીં તદા ।
પ્રતિજ્ઞાં સફલીકૃત્ય સ જગામ તમ્ આશ્રમમ્

માતરં ચ નમસ્કૃત્ય તતશ્ ચાન્યાન્ મુનીશ્વરાન્ ।
દેવં પરશુરામેશં સંસ્થાપ્ય વિધિપૂર્વકમ્

વિશોકૈરણ્ડિકા ચૈવ તૃતીયા પાવની તથા ।
પિતુશ્ચકાર તત્રૈવ સહસૈવોત્તરાં ક્રિયામ્

દેવદ્રોણીતિ વિખ્યાતા તત્રાસ્તે કપિલા શિલા ।
તત્ર પિણ્ડપ્રદાનેન દિવં ગચ્છન્તિ પૂર્વજાઃ

એતત્ તે કથિતં રાજન્ નર્મદાપુરમ્ ઉત્તમમ્ ।
શ્રવણાત્ કીર્તનાત્ તસ્ય દિવિ દેવત્વમ્ આપ્યતે