Skandapurāṇa: Revākhaṇḍa (revised text) · Chapter 109

iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe yamahāsamahimānuvarṇano nāmāṣṭādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKS adhyāya 109
mārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchet tu rājendra koṭīśvaram anuttamam /
ṛṣikoṭiḥ samāyātā tatra vai kurunandana

kṛṣṇadvaipāyanas tatra mokṣārthaṃ munipuṅgavaḥ /
mantrayitvā dvijaiḥ sarvair vedamaṇḍalapāragaiḥ

pañcāmṛtena gavyena tilamiśreṇa tatpara /
pitṛṇāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā piṇḍadānaṃ yathāvidhi

śrāvaṇasya tu māsasya pūrṇimāyāṃ viśeṣataḥ /
prāpyate cākṣayā tṛptir yāvad āhūtasamplavam

pitṝṇāṃ paramaṃ guhyaṃ revājalam upāśritam /
mokṣadaṃ sarvabhūtānāṃ nirmitaṃ munipuṅgavaiḥ

mārkaṇḍeya uvāca:
tato gacchet tu rājendra vyāsatīrtham anuttamam /
durlabhaṃ manujaiḥ pārtha antarikṣe vyavasthitam

yudhiṣṭhira uvāca:
kasmād vai vyāsatīrthaṃ tu antarikṣe vyavasthitam /
etad ācakṣva saṃkṣepān na ca granthasya vistaraḥ

mārkaṇḍeya uvāca:
sādhu sādhu mahābāho dharmavān guruvatsalaḥ /
svadharmanirataḥ pārtha tīrthayātrākṛtādaraḥ

durlabhaṃ sarvajantūnāṃ vyāsatīrthaṃ nareśvara /
dharṣito vṛddhabhāvena vaikalyena narādhipa

gatacetās tu sañjātas tathā bhoḥ pāṇḍunandana /
guhyād guhyataraṃ tīrthaṃ nākhyātaṃ kasyacin mayā

kālas tatraiva rājendra na vased vāsavājñayā /
antarikṣe ca saṃjātaṃ revāyāś ceṣṭitaṃ yataḥ

virañcir naiva śaknoti revāyā guṇakīrtanam /
vyāsatīrthaṃ viśeṣeṇa śrutamātraṃ vadāmy aham

pratyakṣaḥ pratyayo yatra dṛśyate hi kalau yuge /
vihaṅgo gacchate naiva bhittvā śūlaṃ sudāruṇam

tasyotpattiṃ samāsena kathayāmi nṛpātmaja /
āsīt pūrvaṃ mahārāja ṛṣiś caiva parāśaraḥ

tena cograṃ tapas taptaṃ gaṅgāmbhasi tu bhārata /
prāṇāyāmena cātiṣṭhat praviṣṭo jāhnavījale

pūrṇe ca dvādaśe varṣe niṣkrānto jalamadhyataḥ /
bhikṣārthe cāgato grāmaṃ nāvi tatraiva tiṣṭhatī

tatra dṛṣṭā parotsṛṣṭā bālā tena manoramā /
tāṃ ca dṛṣṭvā sa kāmārta uvāca madhurākṣaram

māṃ ramasvādya tvaṃ kāsi kāmukaṃ mṛgalocane /
nāvārūḍhe nadītīre mama cittapramāthinī

evamuktā tu sā tena praṇamya ṛṣisattamam /
nāvaṃ rakṣāmy ahaṃ vipra jānāmi svāminaṃ na tu

mamedaṃ ca vayo brahmañc cheṣaṃ tvaṃ jñātum arhasi /
evamuktas tayā so 'pi kṣaṇaṃ dhyātvābravīd idam

ahaṃ jñānabalād bhadre jānāmi tava sambhavam /
kaivartaputrikā na tvaṃ rājaputrī hi sundarī

kanyovāca:
kaḥ pitā kathyatāṃ brahman kasyāhamudarodbhavā /
kasmin vaṃśe prajātāhaṃ kaivartatanayā katham

parāśara uvāca:
kathayāmi ca te tātaṃ yaṃ tvaṃ māṃ paripṛcchasi /
vasu nāmā ca rājābhūt somavaṃśe pratāpavān

jambūdvīpādhipo bhadre śatrusaṃtrāsanas tathā /
śatāni sapta bhāryāṇāṃ putrāṇāṃ tu daśaiva hi

dharmeṇa pālitā lokāḥ śivapūjārataḥ sadā /
mlecchās tasya virodhena śākadvīpanivāsinaḥ

teṣāṃ ca sādhanārthāya gatollaṅghya mahodadhim /
saṃyuktaḥ putrabhṛtyaiś ca pauruṣe mahati sthitaḥ

sagrāmas taiḥ samārabdhaścārvaṅgi vasunā saha /
jitā mlecchāḥ samastāś ca vasunā hyavanībhṛtā

karadās te kṛtās tena sabhṛtyabalavāhanāḥ /
pradhānā tasya mahiṣī tava mātā mṛgekṣaṇā

pravāsasthe ca bhūpāle saṃjātā ca rajasvalā /
nārīṇāṃ tu sadā kāle manmatho hy adhiko bhavet

viśeṣeṇa ṛtau kāle bhidyate kāmasāyakaiḥ /
manmathena tu saṃtaptācintayat sā śubhekṣaṇā

dūtaṃ sampreṣayāmyadya vasurājasamīpataḥ /
vyāhṛtaḥ satvaro dūto gaccha tvaṃ nṛpasannidhau

dūta uvāca:
pararājye vasurdevi gato rājā dviḍantakṛt /
tatra gantuṃ na śakyeta jalayantrair vinā śubhe

jalayānāni sarvāṇi neyāni ca pare taṭe /
tasya vākyena sā nārī viṣaṇṇā madapīḍitā

rājñīṃ dṛṣṭvā sakhī brūte kasmāt tvaṃ parikhidyase /
lekho 'yaṃ preṣyatāṃ devi śukahaste yathā tathā

samudraṃ laṅghayitvā tu śakunto yāti sundari /
vyāhṛto lekhakas tatra likha lekhaṃ 'mamājñayā

tvāṃ vinā paṭṭarājñī sā vasurāja na jīvati /
ṛtukālaś ca samprāptaḥ samastaṃ cāvadhāryatām

likhito bhūrjapatre ca vṛttaḥ sa lekhakena tu /
śūkaḥ pañjaramadhyastha ānītas tatra sannidhau

rājñī uvāca taṃ tatra gṛhyalekhaṃ śuka vraja /
gataḥ pakṣī tataḥ śīghraṃ vasurājasamīpataḥ

kṣipto lekhaḥ śukenaiva satyabhāmā visarjitaḥ /
lekhārthaṃ cintayāmāsa vīryaṃ gṛhya nareśvaraḥ

amoghapuṭikāṃ kṛtvā pratilokena viśrutaḥ /
śūkasya cārpayāmāsa gaccha rājñī samīpataḥ

vasurājaṃ praṇamyātha bījaṃ gṛhya papāta ha /
samudropari saṃprāptaḥ śuko yāti yathecchayā

sāmiṣaṃ ca śukaṃ jñātvā śyenas tatrāpi dhāvitaḥ /
hataścañcuprahāreṇa śukaḥ śyenena bhārata

mūrchāpannasya tadvīrya patitaṃ jalamadhyataḥ /
matsyena gilitaṃ tatra tadvīryaṃ pārthivasya ca

dāśairmatsyo gahītaś ca ānītaḥ svagṛhaṃ prati /
yāvat taṃ pāṭayāmāsūryamalaṃ dadṛśe tadā

śaśimaṇḍalasaṅkāśaṃ sūryatejaḥ samaprabham /
dṛṣṭvā te dharṣitāḥ sarve kaivartā jāhnavītaṭe

harṣitās te gatāḥ sarve pradhānasya ca mandiram /
putraṃ rājñe pradāyaiva putrīṃ ca pratyapālayat

tat tvaṃ devi varārohe kaivartakanyakā nahi /
tataḥ sā cintayāmāsa parāśaravacas tadā

evamuktā tu sā tena dattvātmānaṃ nareśvara /
uvāca sādhvī bho brahman matsyagandho nivartyatām

tatas tena tu sā bālā divyagandhābhivāsitā /
kṛtā yogabalenaiva jvālayitvā vibhāvasum

kṛtvā pradakṣiṇaṃ vahner uddhṛtā tena sā tadā /
jvalamānasya madhye tu kāmasthānāni so 'spṛśat

jñātvā kāmotsukaṃ vipraṃ bhītā sā nṛpanandana /
uvāca sahasā bālā divā ca lokasannidhau

tatas tena kṣaṇaṃ dhyātā pūrayantī digambaram /
āgatā tāmasī tāta yayā vyāptaṃ samantataḥ

tataḥ savismayaṃ tena rahobālā mṛgekṣaṇā /
kāmenaiva hi taptena strīsaukhyaṃ krīḍatā tadā

tatas tena muhūrtenāpatyabhāreṇa pīḍitā /
bālakaṃ tatra jaṭilaṃ subhagaṃ daṇḍadhārakam

kamaṇḍaludharaṃ śāntaṃ mekhalākaṭibhūṣaṇam /
dhṛtopavītakaṃ skandhe viṣṇumāyāvivārjitam

mātā hi śaṅkitā tatra dṛṣṭvā putrasya cāpalam /
vepamānā tato bālā gatā sā śaraṇaṃ muneḥ

rakṣa rakṣa muniśreṣṭha parāśara mahāmune /
jātamaty adbhutaṃ vipraṃ kaupīnāmbaramekhalam

daṇḍahastaṃ jaṭāyuktamuttarīyavibhūṣitam /
parāśara uvāca:
mā bhaiṣīstvaṃ suto jātaḥ kanyaiva tvaṃ bhaviṣyasi

nāmnā satyavatī ceti dvitīyā gandhayojanā /
śantanur nāma rājā vai sa te bhartā bhaviṣyati

prathamā mahiṣī tasya somavaṃśavibhūṣaṇā /
gaccha tvaṃ svāśramaṃ bhadre pūrvarūpeṇa saṃsthitā

mā vaikalyaṃ kuruṣvedaṃ dṛṣṭaṃ jñānasya me balam /
ity uktvā prayayau vipraḥ sā bālā sthalamāśritā

natvā putraṃ parābhaktyā sāṣṭāṅgaṃ praṇayena ca /
taṃ prayāntamathālokya satyavaty abravīt sutam

kāmo deyas tvayābhīṣṭaḥ sneho vai yadi mātari /
kimapy upādiśa tvaṃ māṃ yena siddhim avāpnuyām

vyāsa uvāca:
īśvarārādhane yatnaṃ kuruṣva tvaṃ sadāmbike /
tataḥ sā putravākyena viṣaṇṇā pāṇḍunandana

yojanagandhovāca:
tvad viyogād ahaṃ putra pañcatvaṃ yāmi nānyathā /
nāsti putrasamaḥ sneho nāsti bhrātṛsamaṃ balam

putra uvāca:
mā viṣādaṃ kuruṃ tvaṃ hi satyaṃ vai pitṛbhāṣitam /
āpatkāle tvayāhaṃ vai smartavyaḥ kāryasiddhaye

āpadastārayiṣyāmi kṣamyatāṃ mātarātmaje /
ityuktvā tu yayau vyāsaḥ kanyā sā 'pi piturgṛham

parāśarasutas tatra niṣaṇṇo vanamadhyataḥ /
tretāyugāvasāne tu dvāparādau nareśvara

vyāso virañcaye jāta ākhyāto nāradena ca /
ṛṣir mahānubhāvas tu putraḥ pārāśarasya ca

kaivartakanyakājāto jānīhi jāhnavī taṭe /
vākyoktyā nāradasyaiva āgatāḥ surasattamāḥ

bhānuḥ pitāmahaḥ śakra ṛṣisaṅghaiḥ samāvṛtaḥ /
āśīrvādaṃ pṛthag dattvā sādhu sādhviti bhāṣitaḥ

pitāmahena bālo 'sau jātamakarmādi saṃskṛtaḥ /
dvaipāyano dvīpajanmā pārāśaryaḥ parāśarāt

kṛṣṇagātrāt kṛṣṇanāmā havyādātur viśiṣyati /
virañcinābhiṣikto 'sau ṛṣisaṅghaiḥ punaḥ punaḥ

vyāsas tvaṃ sarvalokānām ity uktvā prayayuḥ punaḥ /
tīrthayātrā samārabdhā kṛṣṇadvaipāyanena tu

gaṅgāvagāhitā tena kedāraṃ puṣkaraṃ tathā /
gayā ca naimiṣaṃ tīrthaṃ kurukṣetre sarasvatī

ujjayinyāṃ mahākālaṃ somanāthaṃ yayau tataḥ /
pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ snāto vyāso mahāmuniḥ

aṭan vai narmadāṃ prāpto rudradehodbhavāṃ nadīm /
sāhlādaṃ narmadāṃ dṛṣṭvā cittaṃ viśrāmyapārthiva

tapaś cacāra vipulaṃ narmadātaṭam āśritaḥ /
grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ

sārdravāsās tu hemante dhyāyamāno maheśvaram /
sṛṣṭisaṃhārakartāram acchedyaṃ ca sadāśivam

nityaṃ siddheśvaraṃ liṅgaṃ pūjayan pāṇḍunandana /
arcanāt siddhaliṅgasya dhyānayogaprabhāvataḥ

pratyakṣa īśvaro jātaḥ kṛṣṇadvaipāyanasya tu /
toṣito 'haṃ tvayā vipra varaṃ prārthaya śobhanam

vyāsa uvāca:
yadi tuṣṭo 'si me deva yadi deyo varo mama /
pratyakṣo narmadātīre svayaṃ bhavādya me vibho

atītānāgatajñānaṃ tvatprasādān maheśvara /
īśvara uvāca:
evaṃ bhavatu te vipra matpasādāt na saṃśayaḥ

tvayā bhaktigṛhīto 'haṃ pratyakṣo narmadātaṭe /
ityuktvā prayayau devaḥ kailāsaṃ nagam uttamam

patnīsaṃgrahaṇaṃ jātaṃ putro jāto yadāsya ca /
devair adhyāsitaḥ sarvaiḥ sendrabrahmapurogamaiḥ

putrajanmatatojñātvā āgatā ṛṣisattamāḥ /
tīrthayātrāprasaṅgena parāśarapurogamāḥ

manvatriviṣṇuhārītayājñavalkyośano 'ṅgirāḥ /
yam āpastambasaṃvartā kātyāyanabṛhaspatī

evam ādi sahasrāṇi lakṣakoṭir anekadhā /
vyāsāśrame śubhe puṇye prāptāḥ sarve dvijottamāḥ

dṛṣṭvā vyāsas tu viprendrānabhyutthāya kṛtodyamaḥ /
pitṛpūrvaṃ praṇamyādau teṣāṃ vārtāṃ pradāpayan

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā idaṃ vākyam uvāca ha /
uddhṛtaṃ tu mamānandaṃ yuṣmat sambhāṣadarśanāt

āraṇyāni ca śākāni phalāny āraṇyakāni ca /
tāni dāsyāmi sarveṣāṃ yuṣmākaṃ pitṛpūrvakam

niyamaiḥ saṃyutān sarvān pratyekaṃ praṇanāma ca /
tatas taṃ praṇataṃ dṛṣṭvā tatra dvaipāyanaṃ dvijam

vardhayitvā jayāśīrbhis tato vīkṣa parasparam /
parāśaraḥ samastaiś ca vīkṣito munipuṅgavaiḥ

uttaraṃ dīyatāṃ tāta kṛṣṇadvaipāyanasya ca /
evam uktas tu taiḥ sarvair bhagavāṃś ca parāśaraḥ

uvāca svātmajaṃ vyāsam ṛṣibhir yac cikīrṣitam /
necchanti dakṣiṇe kūle vratabhaṅgabhayāt suta

paraṃ vai bhoktukāmāś ca tava śraddhāviśeṣataḥ /
vyāsa uvāca:
karomi bhavatāṃ yuktam atraiva sthīyatāṃ kṣaṇam

yāvad āsādya saritaṃ karomi vidhipūrvakam /
evam uktvā śucir bhūtvā narmadātaṭam āśritaḥ

stotraṃ jagāda sahasā taṃ nibodha janeśvara

vyāsa uvāca:
jaya devi namo varade śivade jaya pāpavimardini śūlakare /
jaya bhairavadehavilīnakare jaya devi pitāmahasannamite

jaya bhāskaraśakrasadānamite jaya ṣaṇmukhatātasute varade /
jaya devaśarīrasamūhamaye jaya sāgaragāmini bhūmisute

jaya jaya lokasamastakṛtābharaṇe jaya duḥkhadaridravināśakare /
jaya putra kalatravivṛddhikare jaya devi sudarśanapāpahare

etad vyāsakṛta stotraṃ yaḥ paṭhec chivasannidhau /
gṛhe vā śuddhabhāvena kāmakrodhavivarjitaḥ /
vyāsas tasya bhavet prītaḥ prīto 'yaṃ vṛṣavāhanaḥ

stutā ca narmadādevī tato vacanam abravīt /
narmadovāca:
stutivādena tuṣṭāsmi bho bho vyāsamahāmune

yam icchasi varaṃ samyak taṃ te sarvaṃ dadāmy aham /
vyāsa uvāca:
yadi tuṣṭāsi me devi yadi deyo varo mama

ātithyam uttare kūle mama dātuṃ tvam arhasi /
narmadovāca:
ayuktaṃ cintitaṃ vyāsa amārge tvaṃ pravartase

indracandrayamāḥ śaktā unmārgeṇa na vāhitum /
anyaṃ yācasva he vatsa yatkiṃcid bhuvi durlabham

eva śrutvā vaco devyā vyāso mūrcchāṃ gatas tadā /
vṛthā kleśaś ca saṃjātaḥ patito dharaṇītale

dharaṇī kampitā sarvā saśailavanakānanā /
mūrchāpannaṃ tato vyāsaṃ jñātvā devāḥ parāśaram

āyātā devatāḥ sarve hāhākāraṃ prakurvataḥ /
utthāpayantas te vyāsam ūcuśca saritāṃ varām

brāhmaṇārthaṃ tu saṃkliṣṭā nāmahetoḥ saridvare /
gavārthe brāhmaṇārthe ca prāṇān parityajet

evaṃ sā narmadā proktā brahmādyaiś ca surair drutam /
vikūlatāṃ vai pradadau samantād revābhiṣiktaḥ sa jalena pūtaḥ

sacetanaḥ satyavatī suto 'yaṃ nanāma devaiḥ saha narmadāntaiḥ /
vyāsa uvāca:
tīrthaṃ samastaṃ tvayi devatānāṃ phalaṃ pradiṣṭaṃ mama mandabhāgyam

narmadovāca:
yato yato vyāsamahānubhāva sumerunāmno dharaṇīdharasya /
vindhyasya cānyasya ca te hi mārgaṃ yāsyāmi vai dharmadharasya dhanyā

evamukto mahātejā vyāsaḥ satyavatīyutaḥ /
dakṣiṇe cālayāmāsa svāśramān munipuṅgavān

daṇḍahasto mahātejā huṅkārair nṛpanandana /
vyāsahuṅkārabhītā ca calitā rudranandinī

daṇḍena darśayan mārgaṃ devī tatra pravartitā /
vyāsamārgagatāṃ devīṃ dṛṣṭvā cendrapurogamāḥ

puṣpavṛṣṭiṃ dadur vyāse stutiṃ kurvanti kinnarāḥ /
praphullanayanā jātāḥ parāśaramukhā dvijāḥ

kiṃ kurmo 'tra mahimnā te karmaṇā te varaṃ jitāḥ /
vyāsa uvāca:
tapaḥ kṛtvā suvipulaṃ dānaṃ dattvā mahatphalam

etad eva naraiḥ kāryaṃ sādhūnāṃ paritoṣaṇam /
suvibhaktā mahābhāgā anugrāhyasya samprati

tasmān mamāśrame puṇye sthīyatāṃ nātra saṃśayaḥ /
ātithyaṃ śākaparṇaiś ca udakena vimiśritaiḥ

pratipannaṃ samastaiś ca parāśaramukhair dvijaiḥ /
śrayadhvam āśramaṃ puṇyaṃ narmadāyottare taṭe

mārkaṇḍeya uvāca:
snānatarpaṇakṛtyāni kṛtāni ca dvijottamaiḥ /
vyāsakuṇḍaṃ tato gatvā homaṃ samyagakārayan

śrīphalair bilvapatraiś ca dhyānayuktāś ca juhvati /
gautamo bhṛgumāṇḍavyau nārado lomaśas tathā

parāśaras tathā śaṅkhaḥ kauśikaś cyavano muniḥ /
pippalādo vaśiṣṭhaś ca nāśiketur mahātapāḥ

viśvāmitro hy agastyaś ca uddālakayamau tathā /
śāṇḍilyo jaiminiḥ kāvyo yājñavalkyośanāṅgirāḥ

atriḥ śātātapaś caiva bharato mudgalas tathā /
vātsyāyano mahātejāḥ saṃvartaḥ śaktir eva ca

jātūkarṇo bharadvājo bālakhilyādayas tathā /
ekacittā dvijā rājan mantratantraṃ prakurvataḥ

tataḥ samutthitaṃ liṅgaṃ jvalatkālānalaprabham /
sāṣṭāṅgaṃ praṇato vyāso devaṃ dṛṣṭvā trilocanam

āśīrvādaṃ punar viprā dattvā vyāsaṃ tadā yayuḥ /
tataḥ prabhṛti tattvajña tīrthaṃ khyātaṃ tu pāṇḍava

snānadānavidhānaṃ ca yasmin kāle pratiṣṭhitam /
kathayāmi samastaṃ te bhrātṝṇāṃ caiva pāṇḍava

kārttikasyāsite pakṣe caturdaśyāṃ nṛpottama /
upoṣya yo naro bhaktyā rātrau kurvīta jāgaram

snāpayed īśvaraṃ bhaktyā kṣaudreṇa kṣīrasarpiṣā

dadhnā ca khaṇḍayuktena kuśatoyena vā punaḥ /
śrīkhaṇḍena sugandhena pūjayeta maheśvaram

tataḥ sugandhapuṣpaiś ca bilvapatraiś ca pūjayet /
kumudena ca kundena kuśapuṣpākṣatādibhiḥ

unmattapuṣpaiś ca rasaiḥ saumyaiś caivāpy anuttamaiḥ /
arcayet parayā bhaktyā dvīpeśvaram anuttamam

mandārādikapuṣpaiś ca pūjayet parameśvaram /
guḍamaṇḍapradānena pātakaṃ divasārjitam

māsārjitaṃ ca naśyeta guḍamaṇḍaśatena ca /
ṣaṇmāsaṃ ca sahasreṇa arkābdaṃ dviguṇena tu

ājanmajanitaṃ pāpam ayutena praṇaśyati /
paurṇamāsyāṃ nṛpaśreṣṭha snānaṃ kurvīta bhaktitaḥ

mantroktena vidhānena kṛtvā pāpakṣayaṃkaram /
vāruṇaṃ ca tathā jñeyaṃ sarvapāpakṣayaṃ karam

devān pitṝn manuṣyāṃś ca vidhivat tarpayen nṛpa /
ṛcam ekāṃ japet snātaḥ sāmavedaphalaṃ labhet

yajurvedam atharvāṇaṃ gāyatryā sarvam āpnuyāt /
japed aṣṭākṣaraṃ mantraṃ sauraṃ vā śaivam eva ca

athavā vaiṣṇavaṃ mantraṃ dvādaśākṣaram eva ca /
pūjayed brāhmaṇān bhaktyā sarvalakṣaṇalakṣitān

svadharmaniratān viprān dambhalobhavivarjitān /
hīnāṅgānadhikāṅgāṃś ca patitāñ chūdrasevitān

śūdrānnena ca saṃyuktā vṛṣalī yasya mandire /
paunarbhavās tathā duṣṭā gurunindāparāyaṇāḥ

vedādhyayanahīnāś ca hetukāḥ kākavṛttayaḥ /
īdṛśān varjayec chrāddhe dāne caiva vrate tathā

gāyatrī pāṭhamātreṇa varaṃ vipraḥ supaṇḍitaḥ /
nāyaṃ bhṛtacaturvidyaḥ sarvāśīsarvavikrayī

īdṛśān varjayec chrāddhe vrate dāne hiraṇmaye /
upānahau ca vastraṃ ca śayyāṃ vā chatramāsanam

yo dadyād brāhmaṇe bhaktyā so 'pi svarge mahīyate /
pratyakṣā surabhī tatra tiladhenus tathā matā

tiladhenupradātāraḥ svasvadātāra eva ca /
kṛṣṇājinapradātāro dātāraḥ kuñjarasya ca

kanyāvidyāpradātāro 'kṣayaṃ lokam avāpnuyuḥ /
dhūrvahau dakṣiṇāyuktau dhānyopaskarasaṃyutau

dāpayet sarvakāmāya iti me satyabhāṣitam /
sūtreṇa veṣṭayed īśam athavā jagatīruham

mandiraṃ parayā bhaktyā athavā parameśvaram /
atha pradakṣiṇā kāryā vinā śūdreṇa mānavaiḥ

jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmaliś ca bhaven nṛpa /
kuśaḥ krauñcas tathā śākaḥ puṣkaraś ceti saptamaḥ

saptasāgaraparyantā veṣṭitā tena bhārata /
dvīpeśvare tu rājendra vṛṣotsargo jitendriyaiḥ

vṛṣasya mokṣaṇe naiva aiśvaraṃ lokam āpnuyāt /
yas tu vai pāṇḍuro vaktre lalāṭe caraṇe tathā

lāṅgūle ca mukhe śubhraḥ sa vai nākasya darśanaḥ /
nīlo 'yamīdṛśaḥ prokto dadyād dvīpeśvare śūbhe

pāmarāste 'py asaṃkhyātā nāke gacchanti pārthiva /
saure caṇḍeśvare loke pure vai cakrapāṇinaḥ

sa bhuṅkte svecchayā lokaṃ vyāsatīrthaprabhāvataḥ /
sapatnīkāṃs tato viprān pūjayet tatra bhaktitaḥ

sitaratnāni vastrāṇi pradadyādagrajanmane /
kṛtvā pradakṣiṇāyugmaṃ prīyatāṃ me jagadguruḥ

nāsti viprasamo bandhur iha loke paratra ca /
yamaloke mahāghore patitaṃ yo 'bhirakṣati

puruṣāḥ parayā bhaktyā vedaśāstrārthacintakāḥ /
dvīpeśvaraṃ mahādevaṃ saṃsmaranti gṛhe sthitāḥ

teṣāṃ na jāyate śoko na hānir na ca duṣkṛtam /
prathamaṃ pūjayet tatra liṅgaṃ siddheśvaraṃ nṛpa

yatra siddho mahābhāgaḥ satyavatyāś ca nandanaḥ /
asyaivārcanataḥ siddhaḥ pārāśaryo munis tataḥ

tasmiṃs tīrthe tu ye rājan prāṇatyāgaṃ prakurvate /
te yānti paramaṃ lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā

samā sahasrāṇi mṛto jale hi yo vai nimagnaḥ patane ca ṣoḍaśa /
mahāhave ṣaṣṭiraśītigogṛhe tvanāśake bhārata cākṣayā gatiḥ

atha yogena tenaiva prāpyate cākṣayā gatiḥ /
sūryalokaṃ tato gatvā śivalokaṃ vrajanti te

pitāpitāmahaś caiva tathaiva prapitāmahaḥ /
anubhūtā nirīkṣante āgacchantaṃ svagotrajam

tiṣṭhate caiva gotreṣu yo dadyāc ca tilodakam /
kārtikyāṃ ca tathā māghyāṃ vaiśākhyāṃ ca viśeṣataḥ

svargaṃ ca te prayāntyante svasvaputraprabhāvataḥ /
etat te kathitaṃ sarvaṃ dvīpeśvaraphalaṃ śubham

yaḥ paṭhet prātar utthāya yaḥ śṛṇoti naro nṛpa /
so 'pi pāpair vinirmukto modate śivamandire

īśvaraṃ sarvatīrthānāṃ nirmitaṃ ṛṣipuṅgavaiḥ /
kāmadaṃ sarvajantūnāṃ revāyāṃ ca nṛpottama