Skanda Purana · Chapter 8.2

adhyāyāḥ ११ -

sanatkumāra uvāca
kadācit svagṛhaṃ१ prāptaṃ kaśyapaṃ dvipadāmvaram

apṛcchaddhimavān praśnaṃ loke khyātikaraṃ nu३ kim / / १ / /
kenākṣayāśca lokāḥ syuḥ khyātiśca paramā mune

tathaiva५ cārcanīyatvaṃ satsu tat६ kathayasva me / / २ / /
kaśyapa uvāca
apatyena mahābhāga७ sarvametadavāpyate /
mama khyātirapatyena brahmaṇaścarṣibhiḥ saha / / ३ / /
kinna paśyasi śailendra yato māṃ paripṛcchasi /
varttayiṣyāmi८ taccāpi yanme dṛṣṭaṃ purācala९ / /४ / /
vārāṇasīmahaṃ gacchannapaśyaṃ saṃsthitaṃ divi /
vimānaṃ svanavaddivyamanaupamyamaninditam / / ५ / /
tasyādhastādārttanādaṃ garbhasthāne१० śṛṇomyaham /
-
- - - - - - - - - - - - - - -
/
tānahaṃ ११ tapasā jñātvā tatraivāntarhitaḥ sthitaḥ१२ / / ६ / /
athāgāttatra śailendra१३ vipro niyamavān śuciḥ /
tīrthābhiṣekapūtātmā pare tapasi saṃsthita
.
/ /७ / /
atha sa vrajamānastu vyāghreṇābhīṣito dvijaḥ /
viveśa taṃ tadā deśaṃ sā gartā१४ yatra bhūdhara / /८ / /
garttāyā १५ vīraṇastambe lambamānāṃstadā munīn /
apaśyadārto १६ duḥkhārttānapṛcchattāṃśca sa dvijaḥ१७ / / ९ / /
ke yūyaṃ vīraṇastambe lambamānā hyadhomukhāḥ /
duḥkhitāḥ kena mokṣaśca yuṣmākaṃ bhavitānaghāḥ १८ / /
8.

/ /
१ icchayā
-
gha
.
/ २ munipuṃgavam
-
gha / ३ tu
-
gha

...
tmane
-
gha
.

sarvathaivā
-
gha
.
/ ६ sasutaṃ
-
kha
,
gha
.,
satsutaṃ
(
tat
) -
ka / ७ mahābāho
-
kha gha
.
/ ८ cātraiva
-
gha / ९ tana
-
gha
.
/ १० gartta
...
-
kha
.
gha
.
/
-
११ tathāhaṃ
-
ka
.,
tamahaṃ
-
gha

...
tāsthitān
-
kha /
१३ sainyeva
-
gha
.
/ १४ sagarto
-
gha
/ १५ garttoyaṃ
-
gha
.
/

.
..
rttān
-
kha
.

...
jāḥ
-
kha

.
gha
-
ka
.
ga
.

pitara ūcuḥ
vayantekṛtapuṇyasya pitaraḥ sapitāmahāḥ /
prapitāmahāśca kliśyāmastava१९ duṣṭena karmaṇā /

narakoyaṃ mahābhāga garttārūpaṃ२० samāsthitaḥ /
tvañcāpi vīraṇastambastvayi lambāmahe vayam

yāvattvaṃ jīvase vipra tāvadeva vayaṃ sthitāḥ /
mṛte tvayi gamiṣyāmo narakaṃ pāpacetasaḥ

yadi tvaṃ dārasaṃyogaṃ kṛtvāpatyaṃ guṇottaram /
utpādayasi tenāsmānmucyema vayamekaśaḥ२१

nānyena tapasā putra na tīrthānāṃ phalena ca /
tat kuruṣva mahābuddhe tārayasva pitṝn bhayāt

sa tatheti pratijñāya ārādhya ca vṛṣadhvajam /
pitṝn garttātsamuddhṛtya gaṇapān pracakāra ha

svayañca२४ rudradayitaḥ sukeśo nāma nāmataḥ /
saṃmato balavāṃścaiva rudrasya२३ ca gaṇapobhavat

tasmāt kṛtvā tapo ghoramapatyaṃ guṇavad bhṛśam

utpādayasva śailendra tataḥ kīrtimavāpsyasi

sanatkumāra uvāca
sa evamukta२५ ṛṣiṇā śailendro niyame sthitaḥ /
tapaścakāra vipulaṃ yena brahmā tutoṣa ha

tamāgatya२६ tato२७ brahmā varadosmītyamāṣata /
brūhi tuṣṭosmi te śaila२८ tapasānena suvrata //
8.

१९ ta
...
-
kha
.
/ २० garttārūpā
-
kha
.
gartarūpo gha
.

.. -
maṃhasaḥ
-
gha
.
/ २२ ayañca
... -
gha
.
/ २३ varasya
-
gha
.

.. .
ttaram
-
gha
.
/ २५ evamukto hi
-
gha
.,.. .
kto
-
ka
.
kha
.
gha
.,..
kte
-
ga
.
/ २६ tato gatvā
-
gha
.
/ २७ tada
-
kaḥ
.
gha
.
/ २८ śailendra
-
gha
.

himavānuvāca
bhagavan putramicchāmi guṇaiḥ sarvairalaṃkṛtam /
etadvaraṃ२९ prayacchasva yadi tuṣṭosi naḥ prabho

brahmo३०vāca
kanyā bhavitrī३१ śailendra sutā te varavarṇinī /
yasyāḥ prabhāvāt sarvatra kīrttimāpsyasi puṣkalām //२२ / /
arcitaḥ sarvadevānāṃ tīrthakoṭīsamāvṛtaḥ

pāvanaścaiva puṇyaśca३३ devānāmapi sarvataḥ /
jyeṣṭhā ca sā३४ bhavitrī३५ te anye cānu tataḥ३६ śubhe३७

sanatkumāra uvāca
evamuktvā tato brahmā tatraivāntaradhīyata /
sopi kālena śailendro menāyāmudapādayat३८

aparṇāmekaparṇāṃ ca tathā cāpyekapāṭalām /
nyagrodhamekaparṇā tu pāṭalaṃ३९ caikapāṭalā

āśrite dve hyaparṇā tu aniketā tapocarat /
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ duścaraṃ devadānavaiḥ

āhāramekaparṇena saikaparṇā samācarat /
pāṭalena tathaikena vyadadhāccaikapāṭalā४०

pūrṇe pūrṇe sahasre tu āhāraṃ te ca cakratuḥ

aparṇā

tu nirāhārā४३ tāṃ mātā४४ pratyabhāṣata

niṣedhayantītyumeti mātṛsnehena duḥkhitā /
sā tathoktā tadā mātrā devī duścaracāriṇī /
tenaiva nāmnā lokeṣu vikhyātā surapūjitā /

२९ evaṃ varaṃ
-
ka
.
ga
.
gha
.
/ २० pitāmaha
-
ka
.

..
tā
-
gha
.
/ ३२ samanvitaḥ
-
gha
.
/ ३३ pūta
... -
gha
.
/ ३४ sā ca
-
gha / ३५ savitrī
-
ka / ३६ gate
-
gha
.
/ ३७ śubhā
-
ka
.,
sute
-
gha
.
/ ३८ mupa
...
ka
.
kha
.

...
lāṃ caiva
-
gha
.

vidadhātyeka
...
ka
.
kha
.
gha
.

.. .
raśca
tayā kṛtaḥ
-
gha
.

.. .
rṇā
-
gha
.

.. .
rāṃ
-
ka
.
/ ४४ mātā tāṃ
-
ka
.

etat tattri४५ kumārīkaṃ

jagat sthāvarajaṅgamam /
etāsāṃ tapasā lokān४७ yāvad bhūmirdhariṣyati / /
8.

tapaḥśarīrāstāḥ sarvāstisro yogabalānvitāḥ /
sarvāścaiva mahāyogāḥ४८ sarvāśca४९ sthirayauvanāḥ५० //३

lokānāṃ mātara५१ ścaiva brahmacāriṇya eva ca /
anugṛhṇanti lokāṃśca tapasā svena sarvadā //३

umā tāsāṃ variṣṭhā ca śreṣṭhā५२ ca varavarṇinī /
mahāyogabanopetā mahādevamupasthitā //३ ३ / /
dattakaścośanāstasyāḥ५३ putraḥ sa bhṛgunandanaḥ /
asitasyai५४ kavarṇā tu devalaṃ suṣuve sutam /

yā tu tāsāṃ kumārīṇāṃ tṛtīyā hyekapāṭalā /
putraṃ śataśalākasya jaigīṣavyamupasthitā

tasyāpi śaṃkhalikhitau smṛtau putrāvayonijau /
umā tu yā५५ mayā tubhyaṃ kīrtitā varavarṇinī //३

atha tasyāstapo५६ yogāt trailokyamakhilaṃ tadā /
pradhūpitaṃ samālakṣya brahmā vacanamabravīt // ३७/ /
brahmovāca
devi kiṃ tapasā lokān tāpayiṣyasi śobhane /
tvayā sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ mā kṛtvaitad५७ vināśaya

tvaṃ hi dhārayase lokānimān sarvān svatejasā /
brūhi kinte jaganmātaḥ prārthitaṃ saṃprasīda naḥ५८ / /३ ९/ /
४५ tvadri
-
gha
.
/ ४६ ṇā
-
kha
.
/ ४७ dugdha
-
ka

..
bhāgā
-
kha
.

stathā ca
-
ka
.
/ ५० tapodhanāḥ
-
kha
.

..
ta/ loka
-
ka
.
/ ५२ jyeṣṭhā
-
gha
.
/ ५३ dattaścāśanasā tasyāḥ
. -
ka gha
.,
tasya
-
kha
.

...
ñcaika
... -
ka
.
gha
,..
ñcaika
(?)
/ ५५ mā
... -
ka
,
५६ stāpa
-
gha
.
/ ५७ kṛtvā ta
ka
,
kṛtāntavi
.. -
kha
.,
hṛtā tva
.. -
gha / ५८ hra
-
ka

devyuvāca

yadarthantapaso hyasya caraṇaṃ me pitāmaha /
jānīṣe tattvatastanme tataḥ pṛcchasi kiṃ punaḥ //
8.

brahmovāca

yadartha devi tapasā śrāmyase lokabhāvani

sa tvāṃ६३ svayaṃ samāgamya६४ ihaiva varayiṣyati /

sarvadevapatiḥ६५ śreṣṭhaḥ sarvalokeśvareśvaraḥ /
vayaṃ sadevā yasyeśe vaśyāḥ kiṅkaravādinaḥ६६

sadevadevaḥ parameśvare६७śvaraḥ svayaṃ

tavāyāsyati६९ lokapontikam /
udārarūpo vikṛto७० bhirūpavān७१ samānarūpo hi narasya७२ kasyacit७३

maheśvaraḥ parvatalokavāsī carācareśaḥ prathamo७४ prameyaḥ /
vinendunāpīndu७४ samānavaktro vibhīṣaṇaṃ rūpamihāsthitogryam७६

iti skandapurāṇe devyā varapradānaṃ७७ nāma ekādaśodhyāyaḥ
tataḥ sa bhagavāndevo brahmā tāmāha susvaram /
devi yenaiva sṛṣṭāsi na vinā yastvayā śubhe१ //१ / /
sa bhartā tava deveśo२ bhavitā mā tapaḥ kṛthā

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā brahmā vyāsa gireḥ sutām

५९ umovāca
-
gha / ६० tattbametanme
-
kha / ६१ pitāmaha u

-
gha
.
/ / ६२ bhāvini
-
ka
.,
bhāvinī gha
.

tvā
-
kha
.

..
tya
-
kha

...
ti
-
ka
.
/ ६६ vā
(
mā
,
ninaḥ
-
kha
,
vāṇi va
.-
gha
.

..
raḥ svayaṃ
-
kha / ६८ haro
-
gha / ६१ tavaiyaṃ mā
.. -
kha
.
/ ७० tā
-
ka /
७१ tirūpaḥ
... -
ka
,
mirūpaḥ
-
gha / ७२ nahi yasya
-
ka
.,.
ṇi
. -
gha / ७३ kaścit
- ?

...
mā
-
ka
.
/ ७५ hī
... -
ka
.,
tī
. -
dha

..
graṃ
-
ka
.,...
grata sthita
-
kha / ७७ umātapasi brahāvacano
-
gha
.
/
१ manasā yastvayā vrata
-
-
kha

.
śi
-
kha
.
/ ३ stathā
-
kha

jagāmādarśanaṃ tasyāḥ sā cāpi virarāma ha /
sā devī yuktamityevamuktvā svasyāśramasya ha

dvāri jātamaśokaṃ vai samupāśritya saṃsthitā /
athāgāccandratilakastridaśārtiharo haraḥ

vikṛtaṃ rūpamāsthāya hrasvo bāhuka eva ca /
vibhugnanāsiko bhūtvā kubjaḥ keśāntapiṅgalaḥ

uvāca vikṛtāsyaśca devi tvāṃ४ varayāmyaham /
athomā yogasaṃsiddhā५ jñātvā śaṅkaramāgatam

antarbhāvaviśuddhātmā kriyānuṣṭhānalipsayā /
tamuvācārghapādyābhyāṃ६ madhuparkeṇa caiva hi /
saṃpūjya sumanonetrā७ brāhmaṇaṃ brāhmaṇapriyā

devyuvāca
bhagavanna svatantrāsmi pitā mestyaraṇo tathā /
tau prabhū mama dāne vai kanyāhaṃ dvijapuṅgava

gatvā yācasva pitaraṃ mama śailendramavyayam /
sa ceddadāti māṃ vipra tubhyaṃ tadrucitaṃ mama

sanatkumāra uvāca
tataḥ sa bhagavān devastathaiva vikṛtaḥ prabhuḥ /
uvāca śailarājaṃ tamumā८ me yaccha śailapa

8.

sa taṃ vikṛtarūpeṇa jñātvā rudramathāvyayam /
bhītaḥ śāpācca vimanā idaṃ vacanabravīt

bhagavannāvamanyāmi brāhmaṇān bhūmi१० daivatān

manīṣitaṃ tu yat pūrvaṃ tacchṛṇuṣva mahātapaḥ१२

४ tvā
-
kha
.

...
ddhyā
-
ka
.

...
rdhyamānāyya
-
kha
.
/ ७ sumanā natvā
-
gha
.
/ ८ ntāmumāṃ
-
ka
.
ṭi
.

..
rāṭ
-
kha
.

bhuvi
-
gha
.
/ ११ devatān
-
ka
. -
tāṃ
-
kha
.

...
pa
-
kha
.

svayaṃvaro me duhiturbhavitā vipra pūjitaḥ /
varayedyaṃ svayaṃ tatra sa bharttāsyā bhavediti

sanatkumāra uvāca
tacchrutvā śailavacanaṃ bhagavān govṛṣadhvajaḥ /
devyāḥ samīpamāgatya idamāha mahāmanāḥ

devi pitrā tavājñaptaḥ१३ svayaṃvara iti śrutam /
tatra tvaṃ varayitrī yaṃ sa te bharttā kilānaghe

tadāpṛcche gamiṣyāmi durllabhā tvaṃ varānane /
rūpavantaṃ samutsṛjya vṛṇāthā mādṛśaṃ१४ katham

sanatkumāra uvāca
tenoktā sā tadā tatra bhāvato yattadīritam

bhāvañca rudranihitaṃ prasādaṃ१६ manasastathā

saṃprāpyovāca deveśaṃ mā tebhūd buddhiranyathā /
ahaṃ tvāṃ varayiṣyāmi nānyadbhūtaṃ kathañcana

athavā testi sandeho mayi vipra kathañcana /
ihaiva tvāṃ mahābhāga varayāmi manorathe१७

sanatkumāra uvāca
gṛhītvā stabakaṃ sā tu hastābhyāṃ tatra saṃsthitam

skandhe śambhoḥ samādhāya१९ devī prāha vṛtosi me //
8.

tataḥ sa bhagavān devastathā devyā२० vṛtastadā

uvāca tamaśokaṃ२२ vai vācā saṃjīvayanniva२३

१३ samā
.. -
gha
.

.. .
ṣe
-
kha
.
/ १५ bhava pantyā udīritam
-
gha
.

...
dān
-
gha

...
tha

...
tā
-
ka

.. .
dāya
-
ka
.
gha
.
/ २० vo
devyā tatra
-
gha / २१ nta
... -
gha
.
/ २२ tā
-
gha
.

saṃcāra
...
gha
.

yasmāttava supuṣpeṇa stabakena vṛto hyaham /
tasmāttvaṃ jarayā tyaktaḥ

amaraḥ saṃbhaviṣyasi

kāmarūpaḥ kāmapuṣpaḥ kāmago dayito mama /
sarvābharaṇapuṣpāḍhyaḥ sarvavṛkṣaphalopagaḥ

sarvānnabhakṣadaścaiva amṛtasrava eva ca /
sarvagandhaśca devyāstvaṃ bhaviṣyasi dṛḍhaṃ priyaḥ

nirbhayaḥ sarvalokeṣu२५ cariṣyasi sunirvṛtaḥ /
āśramaṃ caina२६matyarthaṃ२७ citrakūṭeti viśrutam

yobhiyāsyati puṇyārthī sośvamedhamavāpsyati /
yatra tatra mṛtaścāpi brahmalokaṃ gamiṣyati

yaścātra niyamairyuktaḥ prāṇān samyak parityajet /
sa devyāstapasā yukto mahāgaṇapatirbhavet

sanatkumāra uvāca
evamuktvā tato२८ deva āpṛcchya himavatsutām /
antardadhe jagatsraṣṭā sarvabhūtapa īśvaraḥ२९

sāpi devī gate tasmin bhagavatyamitātmani /
tata evonmukhī sthitvā śilāyāṃ saṃviveśa ha

unmukhī sā gate tasminmaheṣvāse prajāpatau /
niśeva candrarahitā babhūva३० vimanāstadā

8.

atha śuśrāva sā śabdaṃ bālasyārttasya śailajā /
sarasyudakasaṃpūrṇe samīpe svāḥ३२śramasya ha

sa kṛtvā bālarūpaṃ tu devadevaḥ svayaṃ śivaḥ /
krīḍāhetoḥ saromadhye grāhagrastobhavattadā //३२/ /
२४ mukto
-
gha
.
/ २५ bhūteṣu
-
gha
.
/ २६ caiva
-
ka
,
cama
-
gha
.
/ २७ mā
.. -
gha
.
/
२८ tadā
--
gha

...
tīśvaraḥ gha
.
/ ३० sā babhau
-
ka
.
gha
.

.
taḥ
-
ka

cā
-
ka

yogamāyāmathāsthātha prapañcodbhavakāraṇaḥ /
tadrūpaṃ saraso madhye kṛtvedaṃ३३ samabhāṣata //३

trātu māṃ kaścidetyeha grāheṇa hṛtacetasam /
dhikkaṣṭaṃ bāla evāhamaprāptotha manoratham३४ // ३४/ /
yāsyāmi nidhanaṃ vaktre grāhasyāsya durātmanaḥ /
śocāmi na svakaṃ dehaṃ grāhagrastopi duḥkhitaḥ

yathā śocāmi pitaraṃ mātarañca tapasvinīm

māṃ śrutvā grāhavadane prāptaṃ nidhanamutsukau //३ ६/ /
priyaputrāvekaputrau prāṇānnūnaṃ vihāsyataḥ /
aho bata mahat kaṣṭaṃ yohaṃ bālokṛtavrataḥ
ataptvā tapa evāyaṃ yāsyāmi nidhanaṃ hataḥ / /३७/ /
sanatkumāra uvāca
śrutvā tu devī tannādaṃ viprasyārttasya śobhanā /
utthāya pradrutā tatra yatra tiṣṭhatyasau dvijaḥ / /३८ / /
sāpaśyadinduvadanā bālakañcārurūpiṇam /
grāheṇa grasyamānaṃ taṃ vepamānamavasthitam //३

sopi grāhavaraḥ śrīmān dṛṣṭvā devīmupāgatām /
taṃ gṛhītvā drutaṃ yāto३७ madhyaṃ sarasa eva hi

8.

sa kṛṣyamāṇastejasvī nādamārttantadā३९karot /
athāha devī duḥkhārttā bālaṃ dṛṣṭvā mahāvratā

grāharāja mahāsatva४० bālakaṃ hyekaputrakam /
visṛjainaṃ mahādaṃṣṭra kṣipraṃ bhīmaparākrama

grāha uvāca
yo devi divase ṣaṣṭhe prathame samupaiti mām /
sa āhāro mama purā vihito lokakartṛbhiḥ

३३ kṛtvaiva
(
vaṃ
) -
gha
.

maprāptātma
.. -
gha
,
maprāpyātha
?

...
no
-
ka
.
/ ३६ śca jvālī
. -
gha
.
/ ३७ sroto
-
ka
.
/
३८ ha
-
pha
.
/ ३९ ptathā
? -
gha
.

...
tmañca
?
-
ka

soyaṃ mama mahābhāge ṣaṣṭhehani girīndraje /
brahmaṇā prahito४१ nūnaṃ nainaṃ mokṣye४२ kathañcana //४४/ /
devyuvāca
yanmayā himavacchṛṅge caritaṃ tapa uttamam /
tena bāla४३ mimaṃ muñca grāharāja namostu te

grāha uvāca
mā vyayaṃ tapaso devi kārṣīḥ śailendranandane

nainaṃ mocayituṃ śakto devarājopi yaḥ४५ svayam

mahyamīśena tuṣṭena śarveṇogreṇa śūlinā /
amaratvamavadhyatvamakṣayaṃ balameva ca

svayaṃ grahaṇamokṣaśca jñānañcaivāvyayaṃ punaḥ /
dattaṃ tato bravīmi tvāṃ४६ nāyaṃ mokṣamavāpsyati

athavā te kṛpā devi bhṛśaṃ bāle śubhānane

bravīmi yat kuru tathā tato mokṣamavāpsyati

devyuvāca
grāhādhipa vadasvāśu४८ yat satāmavigarhitam /
tat kṛtaṃ nātra sandeho mānyā me brāhmaṇā४९ dṛḍham //
8.

grāha uvāca
yat kṛtaṃ vai tapaḥ kiñcidbhavatyā svalpamantataḥ

tat sarvaṃ me prayacchasva tato mokṣamavāpsyati

devyuvāca
janmaprabhṛti yat puṇyaṃ mahāgrāha kṛtaṃ mayā

tatte sarva mayā dattaṃ bālaṃ muñca mamāgrataḥ

४१ vihito
-
ka
-
gha
.
/ ४२ na
mokṣyehaṃ
-
gha
., .
kṣe
-
ka
.
/ ४३ sattva
-
gha
.
/ ४४ cikīrṣīrvyarthameva hi
-
gha
.
/ ४५ sa
-
ka
.

tvā
-
ka / ४७ hatā
... -
gha

vadāmyā
... -
gha
.
/ ४९ mano me
brāhmaṇe
-
gha
.
/

...
lpamanantaśaḥ
-
gha
.
/ ५१ mayā kṛtam
-
gha
.

sanatkumāra uvāca
prajajvāla tato grāhastapasā tena bṛṃhitaḥ /
āditya iva madhyāhne durnirīkṣyastadābhavat /

uvāca cedaṃ hṛṣṭātmā devīṃ lokasya dhāriṇīm /
devi kiṃ kṛtametatte aniścitya५२ mahāvrate

tapaso hyarjanaṃ duḥkhaṃ tasya tyāgo na śasyate /
gṛhāṇa tapa etacca५३ bālaṃ cemaṃ śucismite५४

tuṣṭosmi te viprabhaktyā varaṃ tasmāddadāmi te

sā tvevamuktā grāheṇa uvācedaṃ mahāvratā /

suvicintya५६ mahāgrāha kṛtaṃ bālasya mokṣaṇam /
na viprebhyastapaḥ śreṣṭhaṃ śreṣṭhā me brāhmaṇā matāḥ

dattvā cāhaṃ५७ na gṛhṇāmi grāhendra viditaṃ hi te /
na hi kaścinnaro grāha pradattaṃ punarāharet

dattametanmayā tubhyaṃ nādadāmi५८ hi tatpunaḥ /
tvayyeva ramatāmetad५९ bālaścāyaṃ vimucyatām

tathoktastāṃ praśasyātha६० muktvā६१ bālaṃ namasya ca /
devīmādityasadbhāsaṃ६२ tatraivāntaradhīyata //
8.

bālopi sarasastīre mukto grāheṇa vai tadā /
svapnalabdha ivārtho yastatraivāntaradhīyata //६१/ /
tapasotha vyayaṃ matvā devī himagirīndrajā /
bhūya eva tapaḥ kartumārebhe yatnamāsthitā

kartukāmāṃ tapo bhūyo jñātvā tāṃ śaṃkaraḥ svayam /
provāca vacanaṃ vyāsa६३ mā kṛthāstapa ityuta६४

५२ anivāhya
-
gha
.,.. .
ntya
-
ka
/ ५३ evainaṃ
-
gha
.

.. .
vṛte
gha
.
/ ५५ viprabhaktyā varaṃ tasmād dadāmi suvrate tava
-
gha
.
/ ५६ suniścitya
-
/ ५७ haṃ nahi
-
gha
.

...
ni
-
ka
., ..
mīha
-
gha / ५९ tvayaiva varamāhātmyaṃ
-
gha
.
/ ६० prasanno
-
gha
.
/ ६१ tyaktvā
-
gha

...
vajvālaṃ
-
gha / ६३ bhūyo
-
gha
.
/
६४ ityume
-
gha
.

mahyametattapo६५ devi tvayā६६ dattaṃ mahāvrate /
tenaitadakṣayaṃ६७ tubhyaṃ bhaviṣyati sahasradhā

iti labdhvā varaṃ devī tapasokṣayyamuttamam /
svayaṃvaramudīkṣantī tasthau prītiyutā satī६८

idaṃ paṭhedyo hi naraḥ sadaiva bālānubhāvācaraṇaṃ६९ hi śambhoḥ /
sa dehabhedaṃ samavāpya pūto bhaved gaṇastasya kumāratulyaḥ

iti skandapurāṇe dvādaśodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
vistṛte himavatpṛṣṭhe vimānaśatasaṃkule /
abhavat sa tu kālena śailaputryāḥ svayaṃvaraḥ

atha parvatarājosau himavān dhyānakovidaḥ /
duhiturdevadevena jñātvā tadabhimantritam

jānannapi mahāśailaḥ samācārakriyepsayā /
svayaṃvaraṃ tato devyāḥ sarvalokeṣvaghoṣayat

devadānavasiddhānāṃ sarvalokanivāsinām /
vṛṇuyāt parameśānaṃ samakṣaṃ yena me sutā

tadeva२ sukṛtaṃ ślāghyaṃ mamābhyudayasammatam /
iti saṃcintya śailendraḥ kṛtvā hṛdi maheśvaram

ābrahmakeṣu३ lokeṣu devyāḥ śailendrasattamaḥ /
kṛtvā ratnākulaṃ४ deśaṃ svayaṃvaramacīkarat५

६५ tvayā
-
gha
.
/ ६६ tapo
-
gha

...
vamakṣayaṃ
-
ka
.,
vada
-
gha
.

prītimudā yuta
-
gha / ६९ va cava ra ca
-
dha
.
/ १ bhaga
.. -
gha
.

..
baṃ
-
gha
.
/ ३ apekṣya lokān
-
dha
.
/ ८ kṛtvā vatarasvayaṃ
-
gha
.

mathākarot
-
dha

??
athaivamāghoṣitamātra eva svayaṃvare vyāsa mahīdhraputryāḥ /
devādayaḥ sarvajagannivāsāḥ samāyayurdivyagṛhītaveṣāḥ६ //७/ /
praphullapadmāsanasanniviṣṭaḥ siddhairvṛto yogibhiraprameyaiḥ

vijñāpitastena mahīdhrarājā८ pitāmahastatra samājagāma

akṣṇāṃ sahasraṃ surarāṭ sa bibhrad divyā९ṅgahārasragudāttarūpaḥ /
airāvataṃ sarvagajendramukhyaṃ sravanmadāsārakṛtapravāham

āruhya sarvāmararāṭ sa vajraṃ bibhratsamāgāt purataḥ surāṇām /
tejaḥ pratāpā१० 'dhikadivyarūpaḥ११ prodbhāsayan sarvadiśo vivasvān //
8.

haimaṃ vimānaṃ sa calatpatāka१२ māruhya१३ āgāt tvaritaṃ javena /
maṇipradīptojjvalakuṇḍalaśca vahnyarkatejaḥpratime vimāne

samabhyagāt kaśyapaviprasūnurāditya ārād १४ bhaganāmadhārī /
pīnāṅgayaṣṭiḥ sukṛtāṅgaḥhārastejobalājñāsadṛśaprabhāvaḥ

daṇḍaṃ samādāya kṛtānta āgādāruhya bhīmaṃ mahiṣaṃ javena /
mahāmahīdhrocchraya१५ pīnagātraḥ svarṇādiratnā१६ citacāruveṣaḥ१७

samīraṇaḥ sarvajagadvibharttā vimānamāruhya samabhyagāddhi /
santāpayansarvasurāsureśām̐stejodhika१८ stejasi sanniviśya१९

vahniḥ samabhyetya surendramadhye jvalan pratasthau varaveṣadhārī /
nānāmaṇiprajvalitāṅgayaṣṭirjagaccarandivyavimānamagryam

āruhya sarvadraviṇādhipeśaḥ sa rājarājastvaritobhyagācca /
āpyāyayan sarvasurāsureśān kāntyā ca veṣeṇa२० ca cārurūpaḥ

jvalanmahāratnavicitrarūpaṃ२१ vimānamāruhya śaśī
samāgāt /
śyāmāṅgayaṣṭiḥ suvicitraveṣaḥ sarva२२ sragābaddhasugandhimālaḥ२३

,.
śāḥ
-
kha gha
.

...
yaḥ
-
gha
.

..
.
jñā
-
ka
.
kha
.
gha

...
ndi
-
ka
,
ra
-
ka
ra
-
gha
.
/ १० prabhāvā
-
gha
.

...
paṃ
-
gha
.
/ १२ sapatākadaṇḍa
-
gha
.
/ १३ ārūḍha
-
gha

...
āgād
-
ka
.
kha
.

.?.
dhrāśra
...
-
gha
-

...
tno
...
-
gha

..
śaḥ
-
kha

.. .
pa
-
gha
.

...
veśya
-
gha
.,...
veśaḥ
-
kha
.

...
tha rūpeṇa
-
gha

. (
tri
)..
.
tāṃgaṃ
-
kha

...
śītaḥ
-
dha

...
sugandhimālyaḥ
-
gha sugandhamālī
-
kha
.

tārkṣyaṃ samāruhya mahīdhrakalpaṃ gadādharosau tvaritaṃ sametaḥ /
tathāśvinau devabhiṣagvarau tau२४ ekaṃ२५ vimānaṃ tvarayābhiruhya

manoharāvujjvalacāruveṣāvājagmaturdevasadaḥ२६ suvīrau /
śeṣaḥ sahasraṃ sphuradagnivarṇaṃ bibhrat phaṭānāṃ jvalanārkatejāḥ /

sārdhaṃ sa nāgairaparairmahātmā vimānamāruhya samabhyagācca /
diteḥ sutānāṃ ca mahāsurāṇāṃ vahnyarkaśakrānila२७ tulyabhāsām //
8.

varānurūpaṃ pravidhāya veṣaṃ२८ vṛndaṃ samāgāt purataḥ surāṇām /
gandharvarājaḥ sa ca cārurūpī divyāṅgano divyavimānacārī

gandharvasaṃghaiḥ sahitopsarobhiḥ śakrājñayā tatra samājagāma /
anye ca devāstridivaukaseśāḥ pṛthak pṛthak cārugṛhītaveṣāḥ

ājagmurāruhya vimānapṛṣṭhaṃ gandharvayakṣoragakinnarāśca

śacīpatistatra surendrasaṃghe३० rājādhikārādhikalakṣyamūrttiḥ

rājñāṃ balaiśvaryakṛtapramoho vṛthādhikaṃ yatnamupācakāra

hetustrilokasya jagatprasūti३२ rmātā ca teṣāṃ sasurāsurāṇām

patnī ca śaṃbhoḥ puruṣasya dhāmno३३ gītā purāṇaiḥ३४ prakṛtiḥ parārthā /
dakṣasya kopād himavadgṛhaṃ sā kāryārthamāgāt parameśapatnī

evaṃ yata३५stānna viduḥ sureśā mohastatastānpara āviveśa /
varārthamājagmu३६ rato vimūḍhā īśena yasmād vṛḍitāḥ३७ kṛtāste

tataḥ pranṛttābhi३८ rathāpsarobhirgandharvasaṃghaiśca sugītaśabdaiḥ /
sthitaiśca nānāvidharūpaveṣai३९ devāsurāditridivokasaṃghaiḥ४०

vimānapṛṣṭhe maṇihemacitre sthitā calaccāmarabījitāṅgī /
sarvartupuṣpāṃ४१ susugandhamālāṃ४२ pragṛhya devī४३ prasabhaṃ pratasthe४४

२४ tu
.
-
ka
.
gha
.

...
vaṃ
-
ka
.

.
sabhā
-
gha

...
śani
... -
gha
.
/ २० dehaṃ
-
gha

..
kṣoraga
-
ka

...
madhye
-
kha / ३१ cacāra
-
kha
.

...
te
-
kha
.
/ ३३ cāgryā
-
dha
.

...
ṇe
-
ka
.
gha
.
/ ३५ svata
-
kha
.
/ ३६ tata samājagmu
-
ka / ३७ kupitāḥ
-
gha
.
/ ३८ pravṛ
... -
ka
.
/ ३१ ro
(
gī
)
taiśca nānā vidadhe
(
vidha
)
śarāgai
-
gha /
४० tridiveśa
-
gha
.

...
ṣyaṃ
-
gha
.

..
.
lya
-
gha
.
/ ४३ mā
(
bā
?)
lā
-
kha
.

...
sthau
-
ka
.

sanatkumāra uvāca
mālāṃ pragṛhya devyāntu sthitāyāṃ devasaṃsadi /
śakrādyairāgatairdevaiḥ svayaṃvara upāgataiḥ४५

devyā jijñāsayā śambhurbhūtvā pañcaśikhaḥ śiśuḥ /
utsaṅgatalasaṃsupto babhūva sahasā vibhuḥ //
8.

akasmādatha taṃ devī śiśuṃ pañcaśikhaṃ sthitam /
jñātvā yogasamādhānājjahṛṣe prītisaṃyutā //३

atha sā śuddhasaṃkalpā kāṃkṣitaprāptasatphalā /
nirvṛteva tadā tasthau kṛtvā hṛdi tameva tu

tato dṛṣṭavā śiśuṃ devā devyā utsaṅgavarttinam /
koyamatreti saṃmantrya cukrudhu४६ rbhṛśamarditāḥ

vajramākā४७ rayattasya bāhumutkṣipya vṛtrahā /
sa bāhurutthita४८stasya tathaiva samatiṣṭhana

stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena śambhunā /
vajraṃ kṣeptuṃ no४९ śaśāka bāhuñcālayituṃ na ca

bhago nāma tato deva ādityaḥ kāśyapo balī /
utkṣipya muśalaṃ dīptaṃ kṣeptumaicchadvimohitaḥ

tasyāpi bhagavān bāhuṃ tathaivāstambhayattadā /
śiraḥ prakampayan viṣṇuḥ sakopastamavaikṣata

tasyāpi śiraso devaḥ khālityaṃ pracakāra ha /
pūṣā dantāndaśandantaiḥ śarvamaikṣata mohitaḥ

tasyāpi daśanāḥ peturdṛṣṭamātrasya śambhunā /
yamasya stambhito daṇḍastejo vahneḥ śaśeḥ५० prabhā

४५ mu
...
-
gha
.
/ ४६ cukṣubhu
-
gha
.
/ ८७ dhā
... -
gha
.
/ ४८ runna
... -
gha
.
/ ४९ na
-
ka
.
gha / ५० śaśina iti
vaktavye śaśeriti chandobhaṅgabhayakṛtaprayoga ārpatvena kathaṃcitsamādheyaḥ

balaṃ vāyostathānyeṣāṃ tasminsarvadivaukasām /
balantejaśca yogañca tathaivāstambhayadvibhuḥ //
8.

atha teṣu sthiteṣvevaṃ manyumatsu sureṣu tu /
brahmā paramasaṃvigno dhyānamāsthāya sādaram

bubudhe devadeveśamumotsaṅgasamāsthitam /
sa buddhvā५१ parameśānaṃ śīghramutthāya sādaram

vavande caraṇau śambhorastuvacca pitāmahaḥ/
paurāṇaiḥ५२ sāmasaṃgītaiḥ puṇyākhyairguhyanāmabhiḥ

ajastvamamaro devaḥ sraṣṭā hartā vibhuḥ paraḥ /
pradhāna५३ puruṣastattvaṃ brahma dhyeyaṃ tadakṣaram५४

amṛtaṃ paramātmā ca īśvaraḥ kāraṇaṃ mahat /
brahmakṛt prakṛteḥ sraṣṭā sarvasṛk parameśvaraḥ

na tvaṃ vai devadeveśa śakyo jñātuṃ divaukasaiḥ /
munibhirvāpi yogajñairjñātuṃ deva na śakyate

aprameyo mahādeva vartase tvaṃ svalīlayā /
mahāsarge mahākalpe tvamekastiṣṭhasi prabho

ahameva na jānāmi ceṣṭāṃ tava maheśvara /
kathaṃ vidanti tridaśā gaṃbhīraṃ gahanātmakam

iyañca prakṛtirdeva५५ sadā te sṛṣṭikāraṇam /
patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇamāgatā

namastubhyaṃ sadeśāna devyāścaiva sadā namaḥ /
prasādāttava deveśa niyogācca mayā prajāḥ //
8.

devādyāsta ime sṛṣṭā mūḍhāstvadyogamohitāḥ /
kuru prasādameteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantvime

tata evaṃ tadā brahmā vijñāpya parameśvaram /
stambhitānsarvadevām̐stānidamāha mahādyutiḥ

५१ jñātvā
-
gha/ ५२ kīrtanaiḥ
ka

. .
taṃ
-
ka

...
yam
-
ka

. . .
vī
-
gha

mūḍhāḥ stha devatāḥ sarve५६ nainaṃ buddhyatha५७ śaṃkaram /
devadevamihāyātaṃ mamaivotpattikāraṇam

ayaṃ rudro mahādevaḥ śarvo bhīmaḥ kaparddavān

ugra īśāna ātmā ca ajaḥ śaṃkara eva ca

devadevaḥ paraṃ dhāma īśaḥ paśupatiḥ patiḥ /
jagatsraṣṭā jagaddhartā jagatsaṃsthitikāraṇam ५९

gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghrameta६० mevāmareśvarāḥ /
sārdha mayaiva deveśaṃ paramātmāna६१ mavyayam

brahmaṇo vacanaṃ śrutvā devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ /
prahasya vibudhān sarvān bodhayāmāsa lokapāḥ

evameva na sandeho yathāha padmasaṃbhavaḥ /
pūrvasarge nu vibudhā mayā sārdhaṃ maheśvaraḥ

bahurūpeṇa rūpeṇa jagad vyāpya vyavasthitaḥ /
tasmāt sarvātmanā bhūtvā gacchadhvaṃ śaraṇaṃ haram

tataste stambhitāḥ sarve tathaiva tridivaukasaḥ /
praṇemurmanasā śarvaṃ bhāvaśuddhena cetasā

atha teṣāṃ prasannobhūd devadevo maheśvaraḥ /
yathāpūrvaṃ cakārāśu devatānāṃ tanūstadā

8.

tata evaṃ pravṛtte tu sarvadevanivāraṇe

vapuścakāra deveśastryakṣaṃ paramamadbhutam /

tejasā yasya६४ devāste cakṣurabhyarthayan६५ vibhum /
tebhyaḥ paramakaṃ cakṣuḥ svavapurdṛṣṭiśaktimat६६

prādāt paramadeveśaḥ apaśyaṃste tadā prabhum /
te dṛṣṭavā parameśānaṃ tṛtīyekṣaṇadhāriṇam

६ sarvāḥ
-
gha
.

.. .
ta
-
ka
.
gha
.

..
rddimān
-
ka
.

...
ṇa
. -
ka
-

...
va
-
ka
.,
ta
-
gha
.

...
nanda
-
gha
.

..
.
thā
-
gha
.

..
ṇam
-
gha / ६४ ta
... -
gha
.
/ ६५ raprā
... -
ka
.
gha
.

.. .
mān
-
ka
.

brahmādyā nemire tūrṇṇaṃ sarva eva sureśvarāḥ /
tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām /

pādayoḥ sthāpayāmāsa sragmālāmamitadyuteḥ /
sādhu sādhviti saṃprocya६७ devatāste punarvibhum / /६५/ /
saha devyā६८ namaścakruḥ śirobhirbhūtalāśritaiḥ /
athāsminnantare vyāsa brahmā lokapitāmahaḥ

himavantaṃ mahāśailamidamāha mahādyutiḥ /
ślāghyaḥ pūjyaśca vandyaśca sarveṣāṃ nastvameva hi //६७/ /
śarveṇa saha saṃbandho yasya te bhūdayaṃ mahān /
kriyatāñcāśu udvāhaḥ kimarthaṃ sthīyate६९ param //६८/ /
tataḥ praṇamya himavān taṃ devaṃ pratyabhāṣata /
tvameva kāraṇaṃ deva yena śarvodayanmama७० / /६९/ /
prasādaḥ sahasotpanno hetuścāpi tvameva hi /
udvāhantu yathāyogyaṃ७१ tadvidhatsva pitāmaha //
8.

/ /
tata evaṃ vacaḥ śrutvā girirājaḥ

pitāmahaḥ /
udvāhaḥ kriyatāṃ deva७३ iti devamuvāca ha //७१ / /
tamāha śaṅkaro devaṃ yatheṣṭamiti lokapam /
tatkṣaṇācca tato vyāsa brahmaṇā kalpitaṃ puram७४

udvāhārthaṃ maheśasya nānāratnopaśobhitam /
ratnāni maṇayaścitrā hema mauktikameva ca /

mūrttimanta upāgamya७५ alañcakruḥ purottamam /
citrā mārakatī bhūmiḥ sauvarṇastambhaśobhitā / /७४/ /
bhāmayasphāṭikābhitti

rmuktāhārapralambitā /
tasmin śivapure७७ ramye udvāhārthaṃ vinirmite /

६७ saṃpūjya
-
gha
.

...
vā
-
gha
.
/ ६९ sthitaye
-
ka
.

...
yaṃ
-
ga
.
ka
.
gha
.
/ ७१ vivāhaṃ tava jāmātṛk
(
tuḥ
?) -
gha
.

...
jñaḥ
-
ka
.
/ ७३ kriyatāṃ deva udvāha
-
gha
.
/ ७४ purā
-
gha
.
/ ७५ mu
... -
ka
.
gha
.
/ ७६ bhāsasphaṭikabhittībhi
-
ka
.
/ ७७ rati
... -
gha
.

śuśubhe devadevasya maheśasya mahātmanaḥ /
somādityau७८ samaṃ tatrā७९ bhāsayetāṃ८० mahāmahīm /

saurabheyaṃ manoramyaṃ gandhamādāya८१ mārutaḥ /
pravavau sukhasaṃsparśa īśe bhaktiṃ pradarśayan८२

samudrāstatra catvāraḥ śakrādyāśca surottamāḥ /
devanadyo mahānadyaḥ siddhā munaya eva ca //७८/ /
gandharvāpsarasaḥ sarve nāgā yakṣāḥ sarākṣasāḥ /
guhyakāḥ khecarāścānye kinnarā devacāraṇāḥ८३ //७९///
tumbururnārado hāhā hūhūścaiva tu sāmagāḥ

ratnānyādāya vādyāṃśca tatrājagmurmudā yutāḥ

8.

ṛṣayaḥ kṛtsnaśastatra vedagītān tapodhanāḥ

puṇyān vaivāhikān mantrān jepuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ / /८

jagato८७ mātaraḥ sarvā devakanyāśca kṛtsnaśaḥ

gāyanti hṛṣitāḥ sarvā८९ udvāhe parameṣṭhinaḥ

ṛtavaḥ ṣaṭ samaṃ tatra nānāgandha९० sukhāvahāḥ /
udvāhaḥ śaṅkarasyeti mūttimanta upasthitāḥ / /८३ / /
nīlajīmūtasaṃdhātamandradhvānapraharṣitaiḥ /
kekāyamānaiḥ śikhibhirnṛtyamānaiśca sarvaśaḥ / /८४/ /
vilolapiṅgalaspaṣṭavidyullekhāvabhāsitā /
kumudāpītaśuklābhirbalākābhiśca śobhitā

pratyagrasaṃjātaśilīndhrakandalā latā drumābhyudgatacārupallavā /
śubhāmbu९१dhārāpraṇayaprabodhitai

rmadālasairbhekagaṇaiśca nāditā //८६/

..?
tyaiḥ
-
ka
.

tatra
-
ka
.
gha
.

?. .
yanto
-
ka
.,.?.
yantau
-
gha
.

...
māghrāya
-
ka
.
gha
.
/ ८२ prasāda
... -
ka
.
/ ८३ cāriṇaḥ
-
gha
.,
vāraṇāḥ
-
ka
.
/ ८४ sabhāgatāḥ
-
-
gha
.
/ ८५ stadā puraṃ
-
ka
.
/ ८६ stapo
... -
gha
.
/ ८७ saṃgatā
-
gha / ८८ sarvaśaḥ
-
gha
.

...
rve
-
gha
.

...
dhāḥ
-
gha / ९१ sudhā
... -
gha
.
/ ९२ pralayaprabodhitaiḥ
... -
gha
.

priyeṣu mānonnatamānasānāṃ suniścitānāmapi kāminīnām /
mayūrakekābhirutaiḥ kṣaṇena manoharairmānavibhaṅgakartrī / /८७ / /
tathā trivarṇojjvalacārumūrtinā śaśāṅkalekhākuṭilena sarvataḥ /
payodasaṃghātasamīpavarttinā mahendracāpena bhṛśaṃ virājitā //८८/ /
vicitrapuṣpasparśāt sugandhibhi९३ rghanāmbusaṃpṛktatayā९४ suśītalaiḥ /
vikampayantī९५ pavanairmanoharaiḥ surā९६ ṅganānāmalakāvalīḥ śubhāḥ

garjatpayodasthagitendubimbā navāmbusekodgatacārudūrvā

nirīkṣitā sādaramutsukābhirniḥśvāsadhūmraṃ९८ pathikāṅganābhiḥ / /
8.

// haṃsanūpuraśabdāḍhyā samunnatapayodharā /
caladvidyullatākāñcī

spaṣṭapadmavilocanā //९ १ / /
asitajaladavṛndadhvānavitrastahaṃsā
vimalasaliladhārāpātatāmrotpalāgrā /
surabhikusumareṇuklṛptasarvāṅgaśobhā
giriduhitṛ१०० vivāhe prāvṛḍāgādvibhūtyai / /९२ / /
meghakañcukanirmuktā padmakośodgatastanī /
haṃsanūpuranirhrādā

sarvaramyadigantarā //९३ / /
vistīrṇapulinaśroṇī kūjatsārasamekhalā /
praphulle१०२ ndīvarābhogavilocanamanoharā / /९४/ /
pakvabimbādharapuṭā kundadantaprahāsinī /
navaśyāmālatāśyāmaromarāji१०३ pariṣkṛtā / /९५/ /
candrāṃśuhāravaryeṇa saudhoraḥsthalasarpiṇā /
prahlādayantī cetāṃsi sarveṣāṃ tridivaukasām //९६ / /
pramadālikulo१०४ dgītamadhurasvana१०५ bhāṣiṇī /
calatkumudasaṃghātacārukuṇḍalaśobhinī१०६ / /९७/ /
९३ cchugandhi
... -
ka
.
/ ९४ sapaka
.
ṃ
?.
-
ka
.,
bhayāt
... -
gha
/ ९५ vikalpa
... -
gha
.
/ ९६ purā
-
gha
.
/ ९७ pa
... -
gha

...
mrā
-
gha / ९९ vi
(
ja
?)
hvā
-
gha

..
tu
-
ka
.

.

...
da
-
ka
.
/ १०२ puṣkare
-
gha
.

...
jī
-
ka gha / १०४ samadāsīgaṇo
.
-
gha
.

...
ra
-
gha
.

...
tā
-
gha

raktāśokāgraśākhotthapallavāṅagulidhāriṇī /
tatpuṣpasaṃcayamayairvāsobhiḥ samalaṃkṛtā //९८ / /
raktotpalāgracaraṇā jātīpuṣpanakhāvalī /
kadalīstambhacārūruḥ śaśāṅkavadanā śubhā१०७ /

padmakiñjalkasaṃpṛkta१०८ pavanaprakaraiḥ१०९ surān

premṇā spṛśantī kānteva śaradāgānmanoramā //
8.

०० / /
nirmuktā१११ sitameghakañcukapuṭā pūrṇendubimbānanā
nīlāmbhojavilocanābmukula११२ prodbhinnacārustano /
nānāpuṣparajaḥsugandhipavanā११३ eṃ e prahlādanī cetasām
tatrāgāt

kalahaṃsanūpuraravā devyā vivāhe śarat११५ / / १०१ / /
atyarthaśītalāṃbhobhiḥ plāvayantau gireḥ śilāḥ /
ṛtū hemantaśiśirā११६ vājagmaturabhidyutī११७

tābhyāmṛtubhyāṃ prāptābhyāṃ himavān sa nagottamaḥ /
prāleyacūrṇavarṣibhyāṃ kṣipraṃ raupya ivābabhau

tena prāleyavarṣeṇa ghanena sa himācalaḥ /
śobhanena११८ tadā reje kṣīroda iva sāgaraḥ / / १ ०४/ /
himasthāneṣu hemanto११९ rpya nāśayāmāsa pādapān /
sādhūpacārān sahasākṛtārtha iva durjanaḥ / / १० ५/ /
prāleyapaṭalacchannaiḥ śṛṅgaiḥ sa१२० śuśubhe nagaḥ /
chatrairiva mahābhogaiḥ pāṇḍaraiḥ pṛthivīpatiḥ / /१ ०६ / /
pāṇḍarāṇi viśālāni śrīmanti subhagāni ca /
adriśṛṅgāṇi tuṅgāni१२१ saudhānīva cakāśire / / १ ०७/ /
tasyācalendrasya darīṣvatīva vicitrasāraṅ१२२ kutnākulāsu /
prāleyadhārāḥ śaśipādagaurā gokṣīradhārā iva sannipetuḥ / /१ ०८ / /
१०७ tathā
-
ka
.
/ १०८ sayuktā
-
gha
.
/ १०९ padmavyagrakarā
- -
gha / ११० śubhā
-
gha
.

..
nimuktojki
?
ta
-
gha
.
/ ११२ kumuda
-
gha
.

...
na
-
ka
.
gha
.
/ ११४ tadyogāt
-
gha / ११५ svayam
-
gha
.
/ ११६ śiśirahemantā
-
ka
.
gha / ११७ rati
... -
ka gha
.
/ ११८ agādhane
(
dhena
?) -
gha
.
/ ११९ himavān
-
ga ka
.
gha
.
/ १२० saṃ
-
gha
.
/ १२१ tuṅgāni cādriśṛṃgāṇi
-
gha
.
/ १२२ śārdūla
-
gha
.

bahukusumarajobhirutkarāṅgā१२३ himakaṇasaṅgasu१२४ śītalāḥ samīrāḥ / vavuramaragaṇeśvarāmbarāṇi
pratanutamāni śanairvikampayantaḥ / / १०९ / /
vidhūtarū१२५ kṣānīlavītadoṣaḥ१२६ prodbhinnacūtāṅkurakarṇapūraḥ /
vasantakālaśca tamadriputrīsevārthamāgāddhimavantamāśu१२७ / /
8.

tasminnṛtāvadrisutāvivāhasiṣevayā taṃ girimabhyupete /
prādurbabhūvuḥ kusumāvataṃsāḥ samantataḥ pādapagulmaṣaṇḍāḥ //१

vavuḥ sugandhāḥ subhagāḥ suśītā vicitrapuṣpāgra१२८ rajotkarāṅgāḥ /
manobhavodrekakarāḥ१२९ surāṇāṃ suraṅganānāñca muhuḥ samīrāḥ //१ १ २/ /
svacchāmbupūrṇāśca tathā nalinyaḥ padmotpalānāṃ kusumairupetāḥ

īṣatsamudbhinnapayodharāgrā nāryo yathā ramyatamā babhūvuḥ / /१

ṛtoḥ svabhāvācca madodbhavācca phullāsu śākhāsu nilīnapakṣāḥ /
śrotrābhirāmaṃ tridaśāṅganānāṃ puṃskokilāścāvikalaṃ१३१ vineduḥ / /१

nātyuṣṇaśītāni saraḥpayāṃsi kiñjalkacūrṇaiḥ kapilīkṛtāni

cakrāhvayugmairupanāditāni papuḥ prahṛṣṭāḥ suradantimukhyāḥ / / ११५ / /
priyaṃgusaṃvṛtavaraḥ vṛtām̐ścāpi priyataraḥ /
(?)
tarjayanta ivānyonyaṃ mañjarībhiścakāśire१३३ //१ १

himaśukleṣu śṛṅgeṣu tilakāḥ kusumotkarāḥ

śuśu
- -

kāryamuddiśya vṛddhā iva samāgatāḥ
/ / १ १७/ /
phullāśokalatāstatra rejire śālasaṃśritāḥ

kāminya iva kāntānāṃ kaṇṭhālambitamūrttayaḥ १३७ // ११८ / /
samadālikulodgītalatākusumasaṃcayāḥ /
parasparaṃ hi mālatyo bhāṣantya iva rejire

१२३ rāvṛtāṅgā
-
gha
.

.
ma
-
gha
.
/ १२५ vṛ
.. -
gha
.
/ १२६ śītadoṣaḥ
-
gha
.

...
śu
-
ka
.
/ १२८ puṣpaugra
-
gha
.
/ १२९ nmeṣa
.?. -
gha
.
/ १३० svakulaṃ
... -
gha
.
/ १३१ ti
.. -
ka
.
gha
.
/ १३२ kaluṣī
... -
gha
.
/ १३३ rbabhāṣire
-
gha
-
/ १३४ kumudotkarāḥ
-
ka
.
/ १३५ śiśubhiḥ
-
gha
.
/ १३६ sāla
-
ka
.
/ १३७ bāhavaḥ
-
gha
.

nīlāni nīlāmburuhaiḥ payāṃsi gaurāṇi gauraiśca mṛṇāladaṇḍaiḥ /
tathaiva citrāṇi१३८ bhṛśaṃ kṛtāni mattadvirephārdhavidaṣṭapatraiḥ१३९ / /
8.

/ /
haimāni vistīrṇajaleṣu keṣucinnirantaraṃ mārakatāni keṣucit /
vaidūryanālāni sarassu keṣucit prajajñire padmavanāni sarvataḥ

vāpyastatrābhavan ramyāḥ kamalotpalabhūṣitāḥ /
nānāvihaṅgasaṃghuṣṭā१४० hemasopānapaṃktayaḥ / /१

śṛṅgāṇi tasya tu gireḥ karṇikāraiḥ supuṣpitaiḥ /
samucchritānyaviralai१४१rhaimānīva babhurmune / /१

īṣadudbhinnakusumaiḥ pāṭalai१४२ścāpi pāṭalā

saṃbabhūvurdiśaḥ sarvāḥ pavanākampimūrttibhiḥ१४४ //१ २४/ /
kṛṣṇāñjanādriśṛṅgābhā nīlāśokamahīruhāḥ /
girau vavṛdhire phullāḥ spardhayeva १४५ parasparam / /१ २५ / /
cañcarīkavighuṣṭāni१४६ kiṃśukānāṃ vanāni ca /
parvatasya nitambeṣu sarveṣvevābhijajñire१४७ /

tamālagulmaistasyāsīcchobhā himavatastadā /
nīlajīmūtasaṃghātairnilīnairiva sandhiṣu // १ २७/ /
nikāmapuṣpaiḥ१४८ suviśālaśākhaiḥ samucchritaiścampakapādapaiśca /
pramattapuṃskokilasaṃpralāpai१४९ rhimācalotīva tadā rarāja / / १२८ / /
śrutvā śabdā१५० nṛtumadakalān१५१ sarvataḥ kokilānām
cañcatpakṣāḥ sumadhurarutaṃ nīlakaṇṭhā vineduḥ /
teṣāṃ śabdairupacitabalaḥ puṣpacāpeṣuhastaḥ
sajjībhūtastridaśavanitā veddhumaṅgeṣvanaṅgaḥ / /१

paṭusūryātapaścāpi prāyaḥ soṣṇajalāśayaḥ /
devīvivāhasevārthaṃ१५२ grīṣma āgāddhimācalam //
8.

/ /
१३८ raktāni raktaiśca
-
gha
.
/ १३९ vidahyamālaiḥ
-
gha
.

..
masaṃyuktā
-
gha
.,
ṣṭa
-
ka
१४१ samutsṛ
-
gha

.. .
kumubhāḥ
pādapāḥ
..
gha
.

-
dhipāṭalā
-
gha / १४४ mūrttayaḥ
-
gha
.

...
yā ca
-
gha
.
/ १४६ vipuṣṭāni
-
gha
.
/ १४७ tasminkāle girīśasya sarvasthānetha
.?.
-
gha
.
/ १४८ nimīla
... -
gha
.
/ १४९ puṃskokilānāṃ ca tathā
... -
gha
.
/ १५०daṃ śa

-
ka
.
gha / १५१ kala
-
ka
.
gha /
१५२ samaye
-
gha

sa cāpi tarubhistatra bahubhiḥ kusumotkaraiḥ /
śobhayāmāsa śṛṅgāṇi prāleyādreḥ samantataḥ //१३

tasyāpi ca ṛtostatra vāyavaḥ sumanoharāḥ /
vavuḥ pāṭalavistīrṇakadambārjunagandhinaḥ

vāpyaḥ praphullapadmaughāḥ kesarāruṇamūrttayaḥ /
abhavan taṭasaṃghuṣṭakalahaṃsakadambakāḥ //१

tathā kurabakāścāpi

kusumāpāṇḍumūrtayaḥ /
sarveṣu jajñuḥ१५४ śṛṅgeṣu bhramarāvalisevitāḥ //१

bakulāśca nitambeṣu viśāleṣu mahībhṛtaḥ /
utsasarjurmanojñāni kusumāni samantataḥ // १

iti kusumavicitrasarvaveṣā१५५ vividhavihaṅgamanādaramyadeśāḥ /
himagiritanayāvivāhabhūtyai ṣaḍupayayurṛtavo munipravīra

tata evaṃ१५६ pravṛtte tu sarvabhūtasamāgame /
nānāvādyasamākīrṇe brahmā mama pitā svayam

śailaputrīmalaṃkṛtya yogā१५७ bharaṇasaṃpadā /
puraṃ praveśayāmāsa
..
.
ya१५८ mādāya lokavit

tatastu punareveśaṃ

brahmā vyajñāpayadvibhum /
havirjuhomi vahnau tu upādhyāyapade sthitaḥ

dadāsi mahyaṃ yadyājñāṃ kartavyoyaṃ kriyāvidhiḥ /
tamāha śaṅkaro devaṃ devadevo jagatpatiḥ / /
8.

yattvadiṣṭaṃ१६० sureśāna tatkuruṣva yathepsitam

kartāsmi vacanaṃ sarvaṃ brahmam̐stava jagadvibhoḥ१६२

...
nye
-
gha
.

jajñe
-
ka
.,
naga
... -
gha
.

...
vṛkṣā
-
gha
.
/ १५६ tatrotsave
-
gha
.
/ १५७ yogyā
(?)
/ १५८ śraya
(?) -
gha
.
/ १५९ deveśaṃ
-
ka
.
/ १६० yadya
... -
ka
.
/ १६१

..
yathoci
... -
gha
.

...
bho
-
gha

tataḥ praṇamya hṛṣṭātmā brahmā lokapitāmahaḥ /
hastaṃ devasya devyāśca१६३ yogabandhe yuyoja ha // १४२/ /
jvalanaśca१६४ svayaṃ tatra१६५ kṛtāñjalirupa१६६sthitaḥ

śrutigītairmahāmantrairmūrtimadbhirupasthitaiḥ /

yathoktavidhinā hutvā sarpistadamṛta ca hi

triśca१६९ taṃ jvalanaṃ devaṃ kārayitvā pradakṣiṇam /

muktvā१७० hastasamāyogaṃ sahitaḥ१७१ sarvadevataiḥ

sutaiśca mānasaiḥ sarvaiḥ१७३ prahṛṣṭenāntarātmanā /

vṛtte udvāhakārye१७४ tu praṇanāma vṛṣadhvajam /
yogenaiva tayorvyāsa tadomāparameśayoḥ /

udvāhaḥ sa paro vṛtto yaṃ devā na viduḥ kvacit /
iti te sarvamākhyātaṃ svayaṃvaramidaṃ śubham /
udvāhaścaiva devasya śṛṇvataḥ paramādbhutam /

-
iti
skandapurāṇe umāpariṇayanaṃ nāma trayodaśodhyāyaḥ
sanatkumāra
uvāca
atha vṛtte vivāhe tu bhavasyāmitatejasaḥ /
praharṣamatulaṃ gatvā devāḥ saha pitāmahāḥ१ / / १ / /
tuṣṭuvurvāgbhiriṣṭābhiḥ praṇamanto maheśvaram /
namaḥ parvataliṅgāya parvateśāya vai namaḥ / /२ / /
namaḥ pavanavegāya virūpāyājitāya ca /
namaḥ kleśavināśāya dātre ca śubhasampadām / / ३ / /
१६३ vai devadevasya
-
gha / १६४ śca
-
ka
.
/ १६५ kṛtvā
-
ka
.
/ १६६ mupa
...
-
ka
.

...
ta
-
ka
.
/ १६८ haviḥ
-
gha
.
/ १६९ triṣu
-
gha
.
/ १७० stutvā
-
gha
.
/ १७१ hasita
gha
.
/
१७२ sarvadaivataiḥ
-
gha
.
/ १०३ siddhaiḥ
-
gha

...
le
-
ka
.
ghan /
१ devatāḥ sapitāmahāḥ
-
gha
.

namo nīlaśikhaṇḍāya ambikāpataye namaḥ /
namaḥ pavanarūpāya śatarūpāya vai namaḥ / /४/ /
namo bhairavarūpāya virūpanayanāya२ ca /
namaḥ sahasranetrāya sahasracaraṇāya ca /

namo vedarahasyāya vedāṅgāya३ namo namaḥ /
viṣṭambhanāya४ śakrasya५ bāho६rvedāṅakurāya ca / /६ / /
carācarādhipataye śamanāya namo namaḥ /
salileśayaliṅgāya yugāntāyataliṅgine७ /

namaḥ kapālamālāya kapālasragviṇe namaḥ /
namaḥ kapālahastāya daṃṣṭriṇe gadine८ namaḥ

namastrailokyanāthāya९ saptalokanatāya१० ca /
namaḥ khaṭvāṅgahastāya pramathārttiharāya ca

namo yajñaśirohartre kṛṣṇakeśā११pahāriṇe /
bhaganetranipātāya pūṣṇo dantaharāya ca / /
8.

/ /
namaḥ pinākaśūlāsikhaḍgamudgaradhāriṇe /
namostu kālakālāya tṛtīyanayanāya१२ ca

antakāntakṛte caiva namaḥ parvatavāsine /
suvarṇaretase caiva śaṃkhakuṇḍaladhāriṇe / / १ २/ /
vāḍvale
(?)
ryoganāśāya yogināṃ gurave namaḥ /
śaśāṅkādityanetrāya lalāṭanayanāya ca /

namaḥ śmaśānarataye śmaśānavaradāya ca /
namo daivatanāthāya tryambakāya namo namaḥ /

..
pāya harāya
-
gha
.

devājñā
(
devajñā
?)
ya
-
gha
.
/ ४ viśvambharāya
-
gha
.
/ ५ śakrāya
-
gha
.
/ ६ rāho
-
gha
.

yugāntastobha
... -
gha
.
/ ८ ṅga
..
-

)
/ ९ vāhāya
-
ka
.
/ १० rathāya
-
ka
.

..
sya keśaḥ
... -
gha
.
/ १२ nayanatritayāya
(?)

aśanīśatahāsāya brahmaṇyāyājitāya ca /
gṛhasthasādhave nityaṃ jaṭine brahmacāriṇe // १ ५/ /
namo muṇḍārdhagaṇḍāya१३ paśūnāṃ pataye namaḥ /
salile tapyamānāya yogaiśvaryapradāya ca / / १

namaḥ śāntāya dāntāya pralayotpattikāriṇe /
namonugrahakartre ca sthitikartre namo namaḥ / / १७/ /
namo rudrāya vasave ādityāyā१४śvine namaḥ /
namaḥ pitretha sādhyāya१५ viśvedevāya vai namaḥ // १८ / /
namaḥ śivāya१६ śarvāya१७ ugrāya varadāya ca /
namo bhīmāya senānye paśūnāṃ pataye namaḥ // १

śucaye rerihāṇāya sadyojātāya vai namaḥ /
mahādevāya citrāya namaścitrarathāya ca / /
8.

pradhānāyā१८prameyāya kāryāya karaṇāya ca /
puruṣāya namastestu puruṣecchākarāya ca / /२१ / /
namaḥ puruṣasaṃyogapradhānaguṇadhāriṇe /
pravartakāya prakṛteḥ puruṣasya ca sarvaśaḥ /

kṛtā१९kṛtasya saṃ
(?)
vetre
phalasaṃyogadāya ca /
kālajñāya ca sarvatra namo niyamacāriṇe२०

namo vaiṣamyakartre ca guṇānāṃ vṛttidāya ca /
namaste२१ devadeveśa namaste bhūtabhāvana /
śivaḥ saumyaḥ sukho draṣṭuṃ bhava somo hi naḥ prabho / /२४/ /
sanatkumāra uvāca
evaṃ sa bhagavāndevo jagatpatirumāpatiḥ /
stūyamānaḥ suraiḥ sarvairamarānidamabravīt / /२५/ /
१३ muktārdhamuṇḍāya
-
gha / १४ ya namo namaḥ
-
gha / १५ savitre ca
sāvitrāya
-
gha/ १६ sarvāya ka

-...
ya
-
ka
.

...
ya
-
ka
.
/ १९ kṛte
-
gha
.
/ २० kā
... -
gha
.
/ २१ namostu
-
gha
.

draṣṭuṃ sukhaśca saumyaśca devānāmasmi bho surāḥ /
paraṃ brūta yatheṣṭaṃ vo२२ dātāsmi vadatā२३naghāḥ

tataste praṇatāḥ sarve ūcuḥ sabrahmakāḥ surāḥ /
tathaiva bhagavannastu२४ vara eṣovatiṣṭhatām

yadā kāryaṃ tadā nastvaṃ२५ dāsyase varamīpsitam /
evamastviti tānuktvā visṛjya ca surān haraḥ /
lokāṃśca pramathaiḥ sārdhaṃ viveśa bhavanaṃ tataḥ२६

yastu harotsavamadbhutametaṃ२७ gāyati daivataviprasamakṣam /
sopratirūpagaṇeśasamāno dehaviparyayametya sukhī syāt

sanatkumāra uvāca
pārāśarya stavaṃ hīmaṃ२८ śṛṇuyādyaḥ paṭheta vā /
sa svargalokagago२९ bhūtvā pūjyatemararāḍiva

8.

iti skandapurāṇe umāvivāhastavo nāma caturdaśodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
praviṣṭe bhavanaṃ deve sūpaviṣṭe varāsane
savahnirmanmathaḥ krūro devaṃ veddhumanā१ bhavat //१/ /
tamanācārasaṃyuktaṃ durātmānaṃ kulādhamam /
lokān sarvān tāpayānaṃ२ sarveṣvakaruṇātmakam

ṛṣīṇāṃ vighnakartāraṃ niyamānāṃ vrataiḥ saha

cakrāhvayasya rūpeṇa ratyā saha samā४gatam

२२ ca
-
ka
.
gha
.
/ २३ varado
-
gha
.
/ २४ tadaiva bhagavan śaṃbho
-
gha
.
/ २५ śra
-
dha
.
/ २६ bhagavāstā
-
gha
-
/ २७ tad
-
ka
.
/ २८ hyetat
-
gha
.,
hyetaṃ
(?) '
/
२९ sarvalokago
-
gha
.
/ ३० cāmarādhipaiḥ
-
gha
.
/
१ sandhirārṣaḥ / hyabhūditi vā
pāṭhaḥ kalpyaḥ / २ tāpamāna
-
gha
.
/ ३ tathaiva ca
-
gha
,
/ ४ tayā
-
gha
.

athātatāyinaṃ vyāsa veddhukāmaṃ sureśvaram /
nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ tamavaikṣata / /४/ /
tatosya netrajo vahnirjvālāmālāsahasravān /
saṃvṛtya५ ratibhartāramadahat saparicchadam / / ५/ /
sa dahyamānaḥ karuṇamārttokrośata visvaram /
prasādayam̐śca taṃ devaṃ papāta sa mahītale / / ६/ /
āśu sogniparītāṅgo manmatho lokatāpanaḥ

papāta bhasmasāccaiva kṣaṇena samapadyata //७/ /
patnī tu karuṇaṃ tasya vilalāpa suduḥkhitā /
devaṃ devīñca७ rudatī८ ayācat karuṇāyatī //८/ /
tasyāstat९ krandanaṃ१० śrutvā११ devau tau karuṇātmakau /
ūcatustāṃ samālokya samāśvāsya ca१२ duḥkhitām / /९/ /
dagdha eṣa dhruvaṃ bhadre१३ nāsyotpa१४ttiriheṣyate /
aśarīropi te kāle kāryaṃ sarvaṃ१५ kariṣyati / /
8.

5.

yadā tu viṣṇurbhavitā vasudevasutaḥ śubhe /
tadā tasya suto hyeṣa१६ patiste bhavitā rate१७

sanatkumāra uvāca
tataḥ sā taṃ varaṃ labdhvā kāmapatnī śubhānanā /
jagāmeṣṭaṃ१८ tadā deśaṃ prītiyuktā gataklamā१९ // १

sanatkumāra uvāca
evaṃ dagdhvā sa kāmaṃ tu śaṅkaro mūḍhacetasam /
provāca himavatputrīṃ bhaktyā munivarasya ha

५ saṃbhūttaṃ
-
gha
.
/ ६ pātanaḥ
-
ka
.
/ ७ devī deva ca
-
gha / ८ duḥkhārtā
-
ka / ९ śra
-
gha / १० karaṇaṃ
-
gha
.
/ ११ jñātvā
-
gha
.
/ १२ su
-
gha
.
/ १३ tatra
-
gha
.
/
१४ nānyo
. -
gha
.
/ १५ sarvakāyaṃ
-
gha
.
/ १६ pyeṣa
-
gha
.,
yaḥ syāt
-
ka / १७ sa bhaviṣyati
-
ka
.

.
ṣṭatamaṃ
-
gha / १९ śaṃbhorādhanakāmyayā
-
gha
.

vasiṣṭho nāma viprendro māṃ kṛtvā hṛdi tapyate /
tasyāhaṃ varadānāya prayāsyāmi mahāvrate / / १४/ /
evamuktvā sa devīṃ tu bhakta६० prītyā tadā vibhuḥ /
jagāma tapato२१ bhyāsaṃ vasiṣṭhasya munervibhuḥ //१

tato munivaraśreṣṭhaṃ variṣṭhaṃ tapatāṃ varam /
vasiṣṭhamṛṣiśārdūlaṃ tapyamānaṃ parantapaḥ //१

pūrṇe varṣasahasre tu jvalamānamivānalam /
uvāca bhagavān gatvā brūhi kinte२२ dadānyaham२३ //१७/ /
dadāmi divyaṃ cakṣuste paśya māṃ sagaṇaṃ dvija /
dṛṣṭavā tu sa tamīśānaṃ२४ praṇamya śirasā prabhum

śirasyañjalimādhāya२६ tuṣṭāva hṛṣitānanaḥ /

vasiṣṭha uvāca
namaḥ kanakaliṅgāya२७ vedaliṅgāya२८ vai namaḥ /
namaḥ sahasraliṅgāya vahniliṅgāya vai namaḥ / /१ ९/ /
namaḥ purāṇaliṅgāya śrutiliṅgāya vai namaḥ /
namaḥ paramaliṅgāya२९ brahmaliṅgāya vai namaḥ //
8.

5.

/ /
namastrailokyaliṅgāya dāhaliṅgāya vai namaḥ /
namaḥ parvataliṅgāya sthitiliṅgāya vai namaḥ / /२

namo rahasyaliṅgāya saptadvīpādhvaliṅgine

namaḥ sarvārthaliṅgāya sarvalokāṅgaliṅgine३१ //२२ / /
namostvavyakta३२ liṅgāya buddhiliṅgāya vai namaḥ /
namohaṅkāraliṅgāya bhūtaliṅgāya vai namaḥ / /२३ / /
nama indriyaliṅgāya namastanmātraliṅgine /
namaḥ puruṣaliṅgāya bhāvaliṅgāya vai namaḥ / /२४/ /
२० bhakti
-
ka
,
bhaktyā
gha

tapyato
-
ka
.
/ २२ kinna
-
gha
.
/ २३ vadā
-
ka
.,
dadāni te
-
gha
.

tatastamīśānaṃ
-
ka
.
/ २५ vibhuḥ
-
gha
.
/ २६ mādā
... -
gha
-

...
piṅgāya
-
gha
.
/ २८ sthiti
... -
gha
.
/ २९ pavana
..  -
ka
.
/ ३० sarvanokāṅgaḥ
.. -
gha
.
/ ३१ satvaliṅgāya vai namaḥ
-
dha
.
/ ३२ namaḥ prakṛtiḥ
.. -
gha
.

namaḥ satvordhvaliṅgāya३३ tamoliṅgāya vai namaḥ /
namo rajordhvaliṅgāya sattvaliṅgāya vai namaḥ

namo gaganaliṅgāya tejoliṅgāya vai namaḥ /
namo vāmūrdhvaliṅgāya śabdaliṅgāya vai namaḥ

nama ṛksnutaliṅgāya yajurliṅgāya vai namaḥ /
namastetharvaliṅgāya sāmaliṅgāya vai namaḥ /

namo yajñāṅgaliṅgāya yajñaliṅgāya vai namaḥ /
namastenantaliṅgāya vedānugataliṅgine३४

diśa naḥ३५ paramaṃ yogamapatyaṃ matsamaṃ tathā

brahma caivākṣayaṃ deva śamañcaiva paraṃ vibho /
akṣayatvaṃ ca vaṃśasya dharme ca matimakṣayām

sanatkumāra uvāca
evaṃ sa bhagavān vyāsa vasiṣṭhenāmitātmanā /
stūyamānastutoṣātha tuṣṭaścedaṃ tamabravīt //
8.

5.

bhagavānuvāca
tuṣṭastehaṃ dadāmyetat३७ tava sarvaṃ manogatam /
yogaṃ ca paramaṃ sūkṣmamakṣayaṃ sarvakāmikam //३१

putrañca३९ tvatsamaṃ divyaṃ tapoyogabalānvitam /
jñānāni४० ca४१ ṛṣiśreṣṭha pratibhāsyanti caiva te४२ //३२/ /
damaḥ śamastathā kīrtistuṣṭirakrodha eva ca /
nityaṃ tava bhaviṣyanti amaratvaṃ ca

sarvaśaḥ

avaśyatva४४ masahyatvamakṣayatvañca sarvadā /
vaṃśasya cākṣatirvipra dharme ca mati४५ravyayā /
brūhi cānyānapi varān dadāmi४६ ṛṣisattama

३३ sarvārtha
..
-
gha
-
/ ३४ devānugata
... -
ka
.
/ ३५ me
-
gha
.
/ ३६ yathā
-
gha
.

dadānye
... -
ka
.
gha
.
/ ३८ sārvakāmidaṃ
-
gha
.
/ ३९ pautrañca
-
ka
.
/ ४० dadāni
-
ka
.
/ ४१ te
-
ka
.
gha
.
/ ४२ ha
-
gha
.
/ ४३ hi
-
gha
.

...
dhyatva
-
ka
.
/ ४५ rati
-
gha
.

dadāni
-
ka
.
gha
.

vasiṣṭha uvāca
bhagavan viditaṃ४७ sarvaṃ bhūtaṃ yadvartanaṃ vibho /
bhaviṣyaṃ४८ yena jānīyāṃ tanme deva vidhīyatām //३५/ /
deva uvāca
bhaviṣyaṃ svecchayā kuryāmiti jñātuṃ na śakyate /
tadapi matprasādena jñāsyasi nirvṛto bhava

vasiṣṭha uvāca
bhagavan viditaṃ sarva bhaviṣyaṃ devasattama /
tasyāpi tattathā deva yathā vā manyase prabho //३७/ /
devadeva uvāca
bhaviṣyaṃ nānyathā kuryāditi me niścitā matiḥ /
-
- - - - - - -
kathaṃ kuryāttadanyathā

tathā tannātra sandeho vihitaṃ yadyathā mayā /
tasmāttenugrahaṃ kartā bhūyaḥ putrastavāvyaya //३९/ /
sanatkumāra uvāca
evamuktvā tato devaḥ kapardī nīlalohitaḥ

paśyatastasya viprarṣeḥ kṣaṇādantaradhīyata

8.

5.

iti skandapurāṇe vasiṣṭhavarapradānaṃ nāma pañcadaśodhyāyaḥ
४७ nigaditaṃ
-
gha
.

..
ṣyan
(?) -
gha
.
/ ४९ vṛṣabhadhbaja iti ca
-
gha
.
/ ५० kṣaṇenā
... -
gha
.

varān sa१ labdhvā bhagavān vasiṣṭhosmatpitāmahaḥ

kaṃ putraṃ janayāmāsa ātmanaḥ sadṛśadyutim //१ / /
sanatkumāra uvāca
tenāsau varadānena devadevasya śūlinaḥ /
arundhatyāmajanayattapoyogabalānvitam

brahmiṣṭhaṃ śaktināmānaṃ putraṃ putraśatāgrajam /
tasya bālyātprabhṛtyeva vāsiṣṭhasya mahātmanaḥ

rabhasopagatā४ bhaktirabhavad govṛṣadhvaje /
sa kadācidapatyārthamārādhayadumāpatim

tasya tuṣṭo mahādevo varadosmītyabhāṣata /
atha dṛṣṭavā tamīśānamidamāhānatānanaḥ५

kena stoṣyāmi६ te७ deva yastvaṃ८ sarvajagatpatiḥ /
sarvān dhārayase lokānātmanā samayādvibho

tvameva bhoktā bhojyañca kartā kāryaṃ tathā kriyā /
utpādakastathotpādya utpattiścaiva sarvaśaḥ

ātmānaṃ putranāmānaṃ mama tulyaṃ guṇairvibho /
icchāmi dattandeveśa eṣa me dīyatāṃ varaḥ //८/ /
sanatkumāra uvāca
tamevaṃvādinaṃ devaḥ prahasya vadatāṃ varaḥ /
uvāca vacasā vyāsa diśaḥ sarvā vinādayan९

१ labdhvā tu
-
gha
.
/ २ ne pi
-... -
gha
.
/ ३ vasiṣṭhasya
-
gha
.
/ ४ manasā tapasā
-
ka
.

...
māhara
... -
gha
-
/ ६ to
... -
ka
.

tvāṃ
-
gha / ८ yattvaṃ
-
gha
.
/ ९ vyapādayan
(?) -
ka
,

tvayāhaṃ yācitaḥ śakte sa ca te saṃbhaviṣyati /
tvatsamaḥ sarvavedajñastvadīyo munipuṅgava

8.

6.

bījātmā ca tathodbhūtaḥ svayamevāntarātmanā /
bījātmanā na bhavati pariṇāmāntaraṅgataḥ

evaṃ sa ātmanātmā naḥ saṃbhūtopatyasaṃjñitaḥ /
svenātmanā na bhavitā pariṇāmāntaraṃ gataḥ

sanatkumāra uvāca
evamuktvā tu taṃ devaḥ prahasya ca nirīkṣataḥ

jagāma sahasā yogī adṛśyatvamatidyutiḥ

tasmin gate mahādeve śaktistava pitāmahaḥ /
vacastat pariniścitya evamevetyamanyata१२

atha kāletimahati samatīte śubhaprade

tapasā bhāvitaścāpi mahatāgnisamaprabhaḥ

adṛśyantyāṃ mahāprajña ādadhe१४ garbhamuttamam /
tasyāmāpannasatvāyāṃ rājā kalmāṣapādṛṣim /
bhakṣayāmāsa saṃrabdho rakṣasā hṛtacetanaḥ

iti skandapurāṇe ṣoḍaśodhyāyaḥ
vyāsa uvāca
kasmāt sa rājā tamṛṣiṃ cakhāda tapasānvitam /
rakṣasā sa kimartha ca hṛtacetā१ bhavannṛpaḥ

१० puṅgavaḥ
- -
ka
.
/ ११ kṣyataḥ
(
ta
?)
-
ka
.
/ १२ vara evaṃ hyabhāṣata
-
gha
.

...
vrate
-
ka
.

ñcādadhe
-
gha
.
/ १ kṛtacetā
-
gha
.

vasiṣṭhayājyo२ rājāsīnnāmnā mitrasahaḥ३ prabhuḥ /
saudāsastasya putrobhū४dindracandrasamadyutiḥ //२/ /
samāgamyābravī५cchaktiścariṣye dīkṣito vratam /
tato me niśi rājendra sadaiva६ piśitāśanam / /३ / /
ihāgatasya yaccha tvaṃ śuci७ sarvaguṇānvitam /
suprabhāhāra८ saṃyuktamekasyaikānta९ eva ca

evamastviti tenokte jagāma sa mahāmanāḥ /
athāsyāntarhitaṃ rakṣo१० nṛpaterabhavattadā /

sūdānnā११ jñāpayat tena१२ tasyārthe munisattama

gate ca divase tāta saṃsmṛtyātha yatātmavān /
sūdamāhūya१४ provāca ārtavat१५ sa narādhipaḥ /

saudāsa uvāca
mayā mṛtavaso prātarguruputrasya dhīmataḥ /
piśitaṃ saṃpratijñātaṃ bhojanaṃ niśi saṃskṛtam

tatkuruṣva yathākṣipraṃ kālo noparamedyathā /
sa evamuktaḥ provāca sūdo१६ mṛtavasustadā

rājaṃstvayā tvanākhyātaṃ prāgeva narapuṅgava /
sāṃprataṃ nāsti piśitaṃ stokamapyabhikāṃkṣitam

piśitasyaiva१७ cālpasya bahūnāṃ caiva bhūbhujām /
amṛtasya
(?)
pradānācca na kiṃcidavaśiṣyate / /
8.

7.

rājovāca
jāne sarvopayogaṃ ca jāne cā१८ duṣkṛtaṃ tava /
jāne stokaṃ ca piśitaṃ kāryaṃ cedaṃ१९ tathāvidham /
mṛgyatāṃ२० piśitaṃ kṣipraṃ lubdhakaṃ yatra manyase

२ rājye
-
gha
.

...
sakha
-
gha / ४ tasya putraśca saudāso
-
gha
.
/ ५ vadat
-
gha
.

sade
.,. -
gha
.

..
ciḥ
-
gha
.

..
.
kāra
-
gha
.
/ ९ sye
...
-
gha
.
/ १० vaśyo
-
gha
.
/ ११ mudvānā
.. -
dha
.
/ १२ ttatra
-
gha
.
/
१३ makṣaḥ
-
gha
.
/ १४ idamāhūya
-
gha
.
/ १५ mārta
.. -
gha
.
/ १६ sṛto
-
gha
.

...
syeva
-
dha
.
/ १८ vā
-
gha
.

yathāvidham
-
gha
.
/ २० bhu
(
yu
?
yo
?)
jyatāṃ
-
gha
.

sanatkumāra uvāca
piśitaṃ mṛgayan yatnānnāpyavindata karhicit /
yadā na labdhavān māṃsaṃ tadovāca२१ narādhipam

mṛgayan sāra
(?)
khi२३ nnosmi śādhi२४ kiṃ karavāṇi te / / १

sanatkumāra uvāca
sa evamuktaḥ sūdena tasmin kāle narādhipaḥ /
novāca kiṃcittaṃ sūdaṃ vimanāḥ२५ sa babhūva ha / /१

idamantaramāsādya viśvāmitrasamīritaḥ /
rākṣaso rudhiro nāma saṃviveśa narādhipam // १४/ /
rākṣasena tadāviṣṭo rudhireṇa durātmanā /
uvāca sūdaṃ२६ śanakaiḥ karṇamūle mahādyutiḥ / /१

gaccha yatkiṃcidānīya māṃsaṃ mānuṣyakaṃ tataḥ /
gārdabhaṃ vāpyathauṣṭraṃ vā śīghraṃ२७ saṃskartumarhasi / / १ ६/ /
kimasau jñāsyate rātrau tvayā bhūyaśca saṃskṛtam /
rasavad gandhavaccaiva२८ kṣiprameva samānaya /

sanatkumāra uvāca
evamuktastu tenātha mānuṣaṃ māṃsamādade /
rājāpakāriṇo vyāsa sūdo२९ śiṣṭasya kasyacit / /१८/ /
athārdharātrasamaye bhāskarākāravarcasam /
rājānala३० samaprakhyamapaśyanmunisattamam // १ ९/ /
sa tamarghyeṇa pādyena āsanāgravareṇa ca /
arnayitvā

tu vidhivadannamasyopapādayat

8.

7.

२१ tatrau
gha / २२ pa
gha

thi
gha

sā gha/
२५ vimūḍhaḥ
?
/ २६ śṛṃga
gha
२७ sarvaṃ
gha
२

ga
-
gha
.
/ २

-
sarvaṃ
-
gha
.

vaśabaṃdhayuva
-
gha
.
/
(
rasagandhayutaṃ caiva
?)
/ २९ mṛto
-
dha
.
/ ३० śatānana
... -
gha
.
/ ३१ sorcavitvā
-
gha / he

ttvannabhasyo
... -
gha
.

sa tadannaṃ३३ samānītaṃ३४ samālabhya mahātapāḥ /
cukopa kṣobhitaṃ cāpi pārthivaṃ prahasanniva /

śaktiruvāca
pārthivādhama viprāṇāṃ bhojanaṃ rākṣasocitam /
na dīyate vidhijñena tvaṃ tu māmavamanyase

yasmāttvaṃ rākṣasamidaṃ mahyaṃ ditsasi bhojanam /
tasmāttvaṃ karmaṇānena puruṣādo bhaviṣyasi

sanatkumāra uvāca
sa evamuktastejasvī rājā saṃcintya tattadā /
uvāca krodharaktākṣo rākṣasāviṣṭhacetanaḥ /

puruṣādo bhavetyevaṃ māmavocad bhavān yataḥ /
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi bhrātṛbhiḥ sahitaṃ dvija

bhakṣayitvā viśuddhyarthaṃ muktaśāpastataḥ param /
cariṣyāmi tapaḥ śuddhaṃ saṃyamyendriyasaṃyutam
(?)
/
pitrā tavābhyanujñātaḥ svarge vatsye yathepsitam / /२६ / /
iti skandapurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāmambikākhaṃḍe kalmāṣapādaśāpaḥ
saptadaśo'dhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa rājā svaṃ rājyamutsṛjya saha bhāryayā /
vanaṃ viveśa tatrābhūt puruṣādo mahābalaḥ

sobhakṣayata tatrāgre śaktimeva mahāmunim /
tato bhrātṛśataṃ tasya vasiṣṭhasyaiva paśyataḥ //२ /

..
rthaṃ
-
gha
.

...
sīnaṃ
-
gha
.

tataḥ putravadhaṃ ghoraṃ dṛṣṭvā brahmasutaḥ prabhuḥ /
notsasarja tataḥ krodhaṃ vasiṣṭhaḥ kauśikaṃ prati /

putraśokena mahatā bhṛśamevānvatapyata

sa baddhvā mahatīṃ kaṇṭhe śilāṃ brahmasutaḥ prabhuḥ

nadyāmātmānamasṛjacchatarātraṃ vasattayā
(?)
/
-
- -
iti tāṃ prāhurmunayaḥ śaṃsitavratāḥ२ / /५/ /
punaḥ pāśairdṛḍhaṃ baddhvā anyasyāmasṛjad vaśī /
tasyāṃ vipāśaḥ saṃvṛtto vipāśā sābhavattataḥ

tato vāpīṃ samāmādya nirāhāro jitendriyaḥ /
vāyubhakṣastadā tasthau svadehaṃ paritāpayan /

atha śuśrāva gacchantaṃ dhvanimekasya susvaram /
adhīyānasya tatrāsau३ dhyānamevānvapadyata /

athainaṃ cārusarvāṅgī pīnonnatapayodharā /
upatasthegrataḥ patnī śakterdīnānane४kṣaṇā

tāmuvāca kutastvaṃ vai kasyaivaṃ śrūyate dhvaniḥ /
sovāca५ dīnayā vācā vadatāṃ śuśruvaṃ
(?)
tadā //
8.

8.

adṛśyantyuvāca
yadaiva sutaduḥkhena६ nirgatosyā७śramād guro

tadāprabhṛtyeva cāhaṃ bhagavantamanuvratā // ११ / /
adhīyānasya caivāyaṃ९ dhvaniḥ pautrasya te vibho /
udarasthasya śruto me१० mā duḥkhaṃ११ duḥsahaṃ१२ kṛthāḥ // १

१ nu kīrtyate
-
gha
.
/ २ saṃśi
.. -
gha
.

,..
su
(
śu
?)
-
gha
.
/ ४ nala
( '?) -
gha
.
/ pra novāca
-
gha
.
/ ६ sukhaduḥkhena
-
gha
.
/ ७ tasyā
-
gha
.

...
roḥ
-
gha
.

...
haṃ
-
gha
.
/ १० me
mṛto
-
gha
.
/ ११ nsuduḥkhe
? (
khedaṃ
?) -
gha
.

drūsamaḥ
-
gha
.

sanatkumāra uvāca
------ -- - - - - - - - -- -- --- --- --- -- - -- -- /
idānīmasti me vatse१३ jīvitāśeti so१४ bravīt१५ // १३ // //
-
- - - - - - - - - - - - - - -
// १४/ /
- - - - - -- -- - - -- - - -- -- - - -- -/
-
- - - - - - - - - - - - - -
/ / १५ / /
-
- - - - - - - - - - - - - - -
/
uvāca cainaṃ duṣṭātman daheyaṃ tvāṃ sabāndhavam / / १६ / /
- - - -- - - - - - - -- - - - - - -- - --- - -/
dagdhena ca१६ tvayā kiṃ me gaccha muktosi durmate / / १७/ /
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa mukto dīnātmā rākṣasaḥ krūrakarmakṛt /
praṇamya sahasā bhīto jagāma kauśikāntikam१७ // १ ८/ /
niśācare gate rājā praṇamya śirasā munim /
prasādayāmāsa tadā sa covācedamarthavat //१

na doṣastava rājendra rakṣasādhiṣṭhitasya vai /
kṛtāstena kṛtāḥ
(?)
putrā nimittaṃ tatra rākṣasaḥ //
8.

8.

praśādhi rājyaṃ rājendra pitṛpaitāmahaṃ१८ priyam /
brūhi kiṃ vā priyaṃ tedya karomi narapuṃgava / /२ १ / /
rājovāca
icchāmi bhagavan putraṃ tvayo१९ tpāditamacyuta /
devyāmasyāṃ mahāsatvaṃ tatkuruṣva mama priyam / /२ २ /

tsa
-
gha
.
/ १४ vā
(
tāṃ
) -
gha
.

itaḥ paramapi mūle kiyānaṃśaḥ khaṇḍita iva pratibhāti / १६ na
-
gha
.
/ १७ ntākaṃ
-
gha
.
/
१८ ha
... -
gha
.
/ १९ ma
... -
gha
,,
mamo
?

sanatkumāra uvāca
evamastvityathoktvāsau tasya२० patnyāṃ mahāvrata

putraṃ ca loṣṭakaṃ२२ nāma janayāmāsa viśrutam //२३ / /
taṃ loṣṭakaṃ tato rājye sva२३ putramabhiṣicya saḥ /
jagāma vanamevātha sabhāryastapasi२४ sthitaḥ

vasiṣṭhasyāpi kālena śakteḥ putraḥ pratāpavān /
adṛśyantyāṃ bhavatputro nāmnā sa hi parāśaraḥ

vasiṣṭhaṃ tu tadā dhīmān tātamevābhyamanyata /
tāta tāteti ca muhurvyājahāra pitā guruḥ /

tataḥ kadācid vijñāya bhakṣitaṃ rakṣasāśucim /
pitaraṃ tapasā maṃtrai rajarakṣakṛtau
(?)
tadā /

,
/
tataḥ koṭyaḥ sapaṃcāśadrakṣasāṃ krūrakarmaṇām /
juhāvāgnau mahātejāstato brahmābhyagād drutam

sutamabhyetya saṃpūjya vasiṣṭhasahitaḥ prabhuḥ /
ṛṣibhirdaivataiścaiva idamāha parāśaram //२९/ /
brahmovāca
devatāstarpayanti sma yajñairmantrapuraḥsaraiḥ /
aṣṭamaṃ sthānametaddhi devānāṃ mā

tva२६mīdṛśam //
8.

8.

parāśara uvāca
saha devairahaṃ sarvān lokān dhakṣyāmi pāvakaiḥ /
dagdhvānyān prathayiṣyāmi tatrālokānna saṃśayaḥ //३ १ / /
sanatkumāra uvāca
tasyaivaṃ garvitaṃ vākyaṃ śrutvā devaḥ pitāmahaḥ /
uvāca ślakṣṇayā vācā sāntvayan२७ tamidaṃ vacaḥ /

...
syāṃ
-
gha
.

...
ta
-
gha
.

noṣṭakaṃ
... -
gha
.

...
jyama
... -
gha
.,.. .
jye
sa
-
putramabhiṣicya ca
(?)

...
se
-
gha
.

..,
nā
-
gha / २६ tya
-
gha / २७ śāntaraṃ tva
-
gha
.,
sāntaraṃ ta
(?)

pitāmaha uvāca
kṛtametanna sandeho yathā brūṣe mahāmune /
kṣantavyaṃ sarvametattu asmatpriya२८ cikīrṣayā / /३

yaiste pitā mahābhāga bhakṣitaḥ sahasodaraḥ

ta evāgnau३० tu hotavyā viśvamitrasya paśyataḥ / /३४/ /
anyeṣāṃ svasti sarvatra devānāṃ saha rākṣasaiḥ /
tasya saṃkalpasaṃtuṣṭo manyaṃ dyatamudāharat३१ //३

vasiṣṭhasya mahābhāga tvaṃ nivāraya pautrakam /
(?)
devāḥ prāñjalayaḥ sarve praṇemuste mahāmunim

ṛṣayaścaiva sa kruddhastapoyogabalānvitaḥ /
vihidya
(?)
tapaso yogāddhoṣye dīpte vibhāvasau / /३७/ /
sanatkumāra uvāca
tato devāḥ sagandharvāḥ pitāmahapurassarāḥ /
prabhāvaṃ tasya te jñātvā parāśaramapūjayan //३८/ /
hateṣu ca tatasteṣu rakṣassu sudurātmasu /
saṃjahāra tataḥ satraṃ brahmaṇonu३२ mate sadā // ३

sanatkumāra uvāca
ya idaṃ śrāddha३३ kāle vā daive karmaṇi vā dvijān /
śrāvayīta śucirbhūtvā na taṃ hiṃsaṃti rākṣasāḥ / /
8.

8.

parāśarasyedamadīnasaṃbhavaṃ viśuddhavākkarmavidhānasaṃbhavam /
niśamya
- - - - - - - - -
rīyuḥ३४ kulasiddhisaṃbhavam /४१ / /
iti skandapurāṇe rākṣasasatraṃ nāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ

...
tprīti
-
gha
.

sahasā
... -
gha
.
/ ३० rthau
-
gha
.

...
ret
-
gha
.
/ ३२ brāhmaṇānna
-
gha
.
/ ३३ prāha
-
gha
.
/ ३४ riyu
-
gha
.

sanatkumāra uvāca
evaṃ tava pitā vyāsa rakṣaḥsatraṃ samāharat /
samāpayitvā ca punastapastapati satvaram१ /

tamāgatya vasiṣṭhastu tapasā bhāskaradyutim /
uvāca prītisaṃpannamidamarthavadavyayaḥ२ //२ / /
vasiṣṭha uvāca
pitaraḥ putrakāmā vai tapastaptvātiduścaram /
putramutpādayaṃti sma tapojñānasamanvitam

yatnataḥ saṃtatiścaiva jñānavām̐stapasānvitaḥ /
kariṣyati gatiṃ daivīmiti vedavido viduḥ

sadyastaponvitaścaiva jñānavān yaśasānvitaḥ /
putraḥ putravatāṃ śreṣṭho vihīnaḥ
(?)
prajayā vibho /

tasmāt pitṝṇāmānṛṇyaṃ gaccha vratavatāṃ vara /
sutamutpādaya kṣipraṃ samameva ca bhāvana /

sanatkumāra uvāca
sa evamuktastejasvī vasiṣṭhena mahātmanā /
mainākaṃ parvataṃ prāpya tapastepe sudustaram

tasya kālena mahatā tapasā tāritasya tu /
umāpatirvaraṃ prādāt sa ca vavre varaṃ sutam३

sa labdhvā varamāgatyānveṣayat putrakāraṇāt /
kṣetraṃ supariśuddhaṃ ca svaputro yatra sambhavet

sa bhraman dāśarājasya४ duhitṛtvamupāgatām /
pitṛkanyāṃ tataḥ kālīmapaśyaddivyarūpiṇīma //
8.

9.

१ sasvaram
-
gha
.

...
madavyaya
-
gha
.
/ ३ śubham
-
gha
.
/ ४ dāsarājasya
-
gha
.

matsyagarbhasamutpannāṃ matsyabījodbhavāṃ purā /
adrikāmapsaraḥśreṣṭhāṃ brahmatejomayīṃ śubhām / /१ १ / /
tasyāṃ sa janayāmāsa varaṃ dattvā mahātapāḥ /
bhavantaṃ tapasāṃ yoniṃ śrautasmārtapravartakam //१ २/ /
tava putrobhavaccāpi śuko vedavidāṃ varaḥ /
tasya putrāśca catvāraḥ kanyā caikā sumadhyamā / / १

vyāsa uvāca
tādṛg vairaṃ paraṃ brahman viśvāmitravasiṣṭhayoḥ /
kathaṃ cāpi gataṃ bhūya etadicchāmi veditum //१४/ /
sanatkumāra uvāca
parāśare tu garbhasthe riputvaṃ६ gādhije gate /
sarasvatyāṃ kurukṣetre vasatoḥ svāśrame tayoḥ७ /

tatra vairamanusmṛtya viśvāmitreṇa dhīmatā /
niyatasya vasiṣṭhasya hataṃ putraśataṃ ruṣā / / १

/
munirapyāha tatrāsau viśvāmitraḥ pratāpavān

sarasvatīmathaikānte vasiṣṭhaṃ
- - - - - '
/
srotasā mahatā kṣipraṃ snāyamānamihānaya

saivamuktā९ tu taṃ gatvā vasiṣṭhaṃ prāha duḥkhitā /
yaduktavām̐stu gādheyaḥ१० sa covāca mahānadīm // १

evaṃ kuru mahābhāge māṃ ११ nayasva yathepsitam /
mā te krūraḥ sa gādheyaḥ śāpaṃ dadyāt sudustaram / /
8.

9.

sanatkumāra uvāca
gādheyasya tataḥ sā tu juhvatotha divākare /
madhyaṃ prāptenayaccaiva१२ vasiṣṭhaṃ srotasā śubhā /

५ yasyāṃ
-
gha

..
tra
-
dha
.
/ ७ dvayo rvasthāprame
(..
rapyāśrame
?)
-
gha
.
/ ८ me mahārage
-
gha
.

..
ktvā
-
gha
.

...
yaṃ
-
gha
.
/ ११ mā
-
gha
.
[
१२ tveva
-
gha
.

sa taṃ dṛṣṭvrā hṛtaṃ vyāsa srotasā munisattamam /
uvāca chadmanā sosmadvegenāpahṛta१४ stvayā

tasmāttvaṃ karmaṇānena sātṛktoyā bhaviṣyasi /
viśvāmitreṇa sā śaptā nadī lokasukhapradā // २३ / /
avahadrudhiraṃ ghoraṃ१५ māsaṃ medastathaiva ca /
triśvāmitrastato gatvā devānāmadhipaṃ tadā१६ / /२४/ /
uvāca vajra me dehī śarīraṃ caiva kauśikaḥ

durvṛttaṃ hi haniṣyāmi vasiṣṭhaṃ brāhmaṇādhamam

putrāḥ śakra mayā tasya nihatāḥ pāpacetasaḥ /
tān hatvāpi na me śāntirbhavitrī caiva devapa /

.
śakra uvāca
brahmajñānau vasiṣṭhaśca tava cātmani sattama /
( -)
nirveśe somameteṣāṃ no muktaṃ bhava veditum
(?)
//२७/ /
tataḥ samabhikruddhosau gādheyaḥ śakramojasā /
yogāt pracyāvayāmāsa१८ śarīrāt kālinandana /

sa taccharīramāviśya vṛtraśatroḥ pratāpavān /
vajrodyatakaro bhūtvā chidrānveṣyavatiṣṭhata

jvalaṃtaṃ sa ta१९magniṃ tu
(?)
vajreṇa śataparvaṇā /
ciccheda saptathā kṛtvā munīnāmeva paśyatām //
8.

9.

khaṇḍānyatha samānīya kṣiprameva muniḥ svayam /
saṃdhāya svaśarīraṃ२० vai sakrodho vākya२२ mabravīt //३ १ / /
tiṣṭha kauśika medānīṃ mayā dṛṣṭo gamiṣyasi /
-
- - - - - - - - - - - - - -
/ /३ २// /
divākarād vai
(?)
kabandhāḥ petuḥ śatasahasraśaḥ //३

१३ ma gha

...
kṛta
-
gha
.
/ १५ caura
-
gha
.

.. ?
stathā
-
gha
.

.
ka
-
dha
.

prachā
...
-
gha
.
/ १९ śata
-
gha
.
/ २० sa śarīraṃ
-
gha / २१ rājya
-
gha
.

aśūnyaṃ२२ rudhiraṃ caiva gaganācca papāta ha /
vavuścātyaśubhā

vātā vimānānyarātan divaḥ२४

neyurvedāśca viprāṇāṃ nāgāścākāśagāstathā /
evamādīm̐stadotpātān vividhām̐llokanāśanān /

dṛṣṭavā devāḥ samunayastamāhurgādhinandanam /
vasiṣṭhaśca mahātejāstvaṃ ca gādheya dhārmika / / ३ ६/ /
amarau jarayā tyaktau tapoyogabalānvitau /
yuvayorhi kṣayaṃ nāsti kṣayaṃ ca na kariṣyathaḥ

devānāṃ sarvalokānāṃ yudhyamānau२५ parasparam /
mattayorgajayoryadvadaraṇye yudhyamānayoḥ

vīrudhāṃ bhūruhāṃ caiva saṃmarddena kṣayo mahān

tathā vaireṇa yuvayoḥ pravṛttena mahātmanoḥ२७ ///३

lokānāmanayo vyaktaṃ२८ bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
tasmādvināśaṃ
- - -
lokānāmṛṣibhiḥ saha //
8.

9.

yuvayorastu sakhyaṃ ca kṣayo vairasya cātha vai /
sa evamukto gādheyo munibhirdaivataiḥ saha

evamastviti tānprāha vismitastejasā tadā /
tato vasiṣṭhamapyevamūcuḥ sarve divaukasaḥ /

asā२९vapi tathaiveti tena sakhyaṃ cakāra ha /
tataḥprabhṛti sarvaṃ vai jagat sthāvarajaṅgamam //४३ / /
sasukhaṃ prītisaṃyuktaṃ mumude३० vigatajvaram

-
- - - - - - - - - - - - - - -
-
- - - - - - - - - - - - - - -

...
nyo
-
gha
.

pyasurā
-
gha
.

..
d gira
. -
gha
.

..
na
. -
gha
.

saptavaidyanayorma
... -
gha
, (?)
va
-
gha
.

..
nā gha
.
/ २८ rvryaktaṃ
-
gha
.
/ २९ tāsā
... -
gha
.
/ ३० yayurdevi
... -
gha
.

devairgatajvaram
-
gha
.

sanatkumāra uvāca
atha tīrthaprasaṃgena munibhiḥ samupāgataiḥ /
anugrahaḥ kṛtastasyā yena svacchajalābhavat //४५/ /
mahatastapasaḥ śaktāḥ
(?)
kālena mahatā tadā /
vasiṣṭhasya tu tāṃ kṣāntiṃ jñātvā sa ṛṣipuṅgavaḥ //४६/ /
viśvāmitro mahātejā vasiṣṭhe vairamatyajat /
evaṃ tau vairamanyonyaṃ jahaturmunisattamau //४७/ /
sanatkumāra uvāca
ya idaṃ śṛṇuyādvipro brāhmaṇāñchrāvayīta vā /
sudustarāṇi durgāṇi taratya३२ śrāntapauruṣaḥ /

tripauruṣaudāryavihārasatvaiḥ samunnataścojjvalacāruveṣaḥ /
bhavecca sarvāmararājatulyastriviṣṭape krīḍati cecchayā svayam //४९/ /
evaṃ tadabhavad vyāsa viśvāmitravasiṣṭhayoḥ /
vairaṃ samāptaṃ lokānāṃ hitārthaṃ punareva ca //
8.

9.

iti skandapurāṇe vairanivartanaṃ nāma ūnaviṃśodhyāyaḥ
vyāsa uvāca
umāharau tu deveśo cakraturyattu saṃgatau /
tanme sarvamaśeṣeṇa kathayasva mahāmune

sanatkumāra uvāca
umāharau tu saṃgamya parasparamaninditau /
-
- - - - -, - - - - - - - - - -
/

śilādasyātmajaṃ vipraṃ

- - -
śaktivāraṇam

-
- - - - - - - - - - - - - - -
/

...
tyā
-
gha /
१ yaṃ raṇa
-
gha
.
/ २ śaśāṃkasyānujorvipraṃ yaṃ
raṇaśaktivāraṇaṃ
-
gha
.

sa cāpyayonijaḥ putra ārādhya ca maheśvaram /
rudreṇa samatāṃ labdhvā mahāgaṇapatirbabhau

vyāsa uvāca
kathaṃ nandī samutpannaḥ kathaṃ cārādhya śaṃkaram /
samatvamanvagācchambhoḥ pratīhāratvameva ca //५/ /
sanatkumāra uvāca
abhūdṛṣiḥ sudharmātmā śilādo nāma vīryavān /
tasyābhūt śīlavṛttitvaṃ śilādastena sobhavat /

apaśyanlambamānāstān gatīryān sa pitṝn
dvijaḥ /
vicchinnasaṃtatirghoraṃ nirayaṃ vai prapeduṣaḥ४

tairuktopatyakāmo vai taṃ devaṃ loka
(?
)
mavyayam /
ārādhaya mahādevaṃ sutārthaṃ dvijasattama

yoyamuttāraṇe śaktaḥ sa te५ putraṃ pradāsyati /
teṣāṃ vākyaṃ tataḥ śrutvā jagāma śaraṇaṃ६ śivam //९/ /
tasya varṣasahasreṇa tapyamānasya śūladhṛk /
śarvaḥ somo gaṇavṛto varadosmītyabhāṣata //
8.20.

somaṃ sa dṛṣṭvā७ deveśaṃ praṇataḥ pādayorvibhoḥ

harṣagadgadayā vācā tuṣṭāva vibudheśvaram / /११ / /
śilāda uvāca
namaḥ paramadevāya maheśāya mahātmane /
sraṣṭre१० sarvasureśānāṃ brahmaṇaḥ pataye namaḥ / / १ २/ /
namaḥ kāmāṃganāśāya yogasaṃbhavahetave /
namaḥ parvatavāsāya dhyānagamyāya te namaḥ

ṛṣīṇāṃ pataye nityaṃ devānāṃ pataye namaḥ /
lokānāṃ pataye caiva yogināṃ pataye namaḥ // १४/ /
३ stā
-
gha
.

...
tasaḥ
(
tuṣa
?) -
gha
.

śatro
(
sata
?) -
gha
.
/ ६ savalaṃ
-
gha
.

sa dṛṣṭvā soma
... -
gha
.

...
ya
-
dha
.
/ ९ rbabhau
-
gha / १० śreṣṭhe
-
gha
.

pradhānāya namo nityaṃ

- - - - -
sargiṇe /
varadāya ca bhaktānāṃ namaḥ sarvagatāya ca / /१ ५/ /
tanmātrendriyabhūtānāṃ vikārāya१२ guṇaiḥ saha

- - -
pataye caiva namaste prabhaviṣṇave / /१ ६/ /
jagataḥ pataye caiva jagatsraṣṭe namaḥ sadā /
prakṛteḥ pataye nityaṃ puruṣātparagāmine /

īśvarāya namo nityaṃ yogagamyāya
- - -

saṃsārotpattināśāya sarvakāmapradāya ca /

śaraṇyāya namo nityaṃ namo bhasmāṃgarūpiṇe /
namaste yograhastāya
(?)
tejasāṃ pataye namaḥ //१

sūryānilahutāśāmbucandrākāśadharāya ca /
sthitāya sarvadā nityaṃ namastrailokyavedhase / /
8.20.
२० / /
stotasyānyāṃgato deva viśrāmastava haṃkṣyate /
(?)
yasmāddhetustva१५mevāsya jagataḥ sthitināśayoḥ //२१ / /
aśaraṇyasya deveśa tvattaśca śaraṇārthinaḥ /
prasādaṃ paramālakṣya varado bhava viśvadhṛk / /२२/ /
sanatkumāra uvāca
yaḥ stotrametadamalaṃ paṭhati dvijanmā prātaḥ śucirniyamavān purato dvijānām /
taṃ brahmarākṣasapiśācasabhūtayakṣā hiṃsanti no dvipadapannaga
- -
pūtāḥ

tataḥ sa bhagavān devaḥ stūyamānaḥ sahomayā /
uvāca varadosmīti brūhi yatte manogatam

tamevaṃvādinaṃ devaṃ śilādobhyarcayat tadā

uvāca cedaṃ deveśaṃ sa vācā sajjamānayā

bhagavan yadi tuṣṭosi yadi deyo varaśca me /
icchāmyātmasamaṃ putraṃ mṛtyuhīnamayonijam //२६ / /
११ tattvamesaṃ
-
gha
.
/ १२ vika
... -
gha
.
/ १३ svāṣṭra ca
-
gha
.
/ १४ vāhase
-
gha
.
/
१५ dvittatva
-
gha
.
/ १६ sadā
-
gha
.

evamuktvā tato devaḥ prīyamāṇastrilocanaḥ /
evamastviti taṃ procya tatraivāntaradhīyata

gate tasminmaheṣvāse ṛṣiḥ paramapūjitaḥ /
svamāśramamupāgamya ṛṣibhyokathayattataḥ / /२८/ /
-
- - - - - - - - - - - - - - -
//२९ / /
sarvakāmānalaprakhyaḥ kumāraḥ pratyabhāṣata /
sa taṃ dṛṣṭavā tathodbhūtaṃ kumāraṃ dīptatejasam / /
8.20.

rākṣasoyamiti jñātvā bhayā१७ nnopasasāra tam /
kumāropi tathodbhūtaḥ pitaraṃ dīptatejasam / /३ १ / /
upāsarpata dīnātmā tāta tāteti cābravīt /
sa tātetyucyamānopi yadā tannābhyanandata /
atha vāyustadākāśe ninādaṃ prāha susvaram / /३ २ / /
vāyuruvāca
sālaṃkāyana putraste yosau devena śaṃbhunā /
ayonijaḥ१८ purā dattaḥ१९ sa eṣa२० pratinandaya

yasmānnandikarasteyaṃ sadaiva dvijasattama /
tasmānnandīti nāmnā२१ yaṃ bhaviṣyati sutastava / /३४/ /
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa vāyuvacanānnandinaṃ parisaṣvaje /
gṛhītvā svā२२ śramaṃ tena cānayad dṛṣṭivarddhanam
(?)
//३

cūḍānāmavratādīni karmāṇyasya cakāra saḥ /
kṛtvā cādhyāpayāmāsa vedān sāṅgā२३ naśeṣataḥ // ३

āyurvedaṃ ca gāndharvaṃ dharma२४ śāstraṃ salakṣaṇam

hastināṃ caritaṃ caiva navanidhyośca२६ lambhanam२७

१७ bhavā
-
gha

...
ja
-
gha
.

...
ttaṃ
-
gha /
२० eva
-
gha
.
/ २१ nāmā
-
gha
.
/ २२ cā
-
gha
.
/ २३ sādhyā
-
gha / २४ kāma
?,
aśva
?
/ २५ āyurvedaṃ
(
dhanurvedaṃ
)
gāndharvaṃ śāstralakṣaṇam
?

naranāryośca lakṣaṇam
?,
navanādhyo
-
gha
.
/ २७ lambanam
... -
gha
.

śilpāni caiva sarvāṇi nimittajñānameva ca /
bhūtagrāmacikitsāṃ ca mātṝṇāṃ caritaṃ ca yat

bhujagānāṃ ca sarveṣāṃ yacca kiñcid viceṣṭitam /
yacca śāstrasamūhānā२८maṣṭau vyākaraṇāni ca //३

tathā caiva purāṇāni itihāsamaśeṣataḥ /
paṃcasthānāni yāni syurjyotirgaṇavicāraṇe

8.20.

mātṛbhūtagrahaṃ३० tantraṃ yogināṃ३१ matamuttamam /
abdairadhītavān sarvaṃ vyāsa ṣaṭpaṃcabhistataḥ

dakṣaḥ śuciradīnātmā priyavāganasūyakaḥ /
sarvalokapriyo nityaṃ nānānayananandanaḥ //४२/ /
tasyātha३२ saptame varṣe ṛṣidevau tapodhanau /
āśramaṃ samanuprāptau śilādasyāhataujasau

tāvabhyarcya yathānyāyaṃ śilādaḥ sumahātapāḥ /
sukhāsīnau samānamya३३ āsane paramārcitau

mitrāvaruṇanāmānau tapoyogabalānvitau /
abhijñau sarvabhūtānāṃ triloke sacarācare / /४५/ /
tābhyāṃ samarthitaḥ sopi nisasāda varāsane /
- - - - -
/ /४६/ /
uvāca guṇavān samyak kulavaṃśavivardhanaḥ /
tamāhūya ca saṃtuṣṭaḥ putraṃ nandinamacyutaḥ

tayoḥ pādeṣu śirasā pātayattamaninditam /
tau tu tasyāśiṣaṃ divyau prayuktāvatha nityatām /
guruśuśrūṣaṇe bhāvaṃ lokāṃścaiva tathākṣayān

sanatkumāra uvāca
śilādastāvathālaṃbya āśiṣaṃ devayostadā /
visṛjya nandinaṃ bhītaḥ sopṛcchadṛṣisattamau

...
hena
-
gha
.

cārayan
-
gha
.
/ ३० gṛhaṃ
-
gha
.
/ ३१ na
-
gha
.,
nī
?
/ ३२ yasyārthaṃ
-
gha
.

.
naśca
-
gha
.

śilāda uvāca
kimarthaṃ mama putrasya dīrghamāyurubhāvapi /
prayuktavantau dhanyasya
(?)

nāśiṣaṃ munisattamau //
8.20.

mitrāvaruṇāvūcatuḥ
tavaiṣa tanayastāta svalpāyuḥ sarvasaṃmataḥ /
itonyad varṣamekaṃ vai jīvitaṃ dhārayiṣyati /

sanatkumāra uvāca
tataḥ sa śokasaṃtaptopatyavyasanaduḥkhitaḥ

visṛjya ṛṣiśārdūlāvekākī vilalāpa ca / /५२/ /
tasya śokād vilapataḥ svaraṃ śrutvā sutaḥ३५ śubham /
nandyā३७gāttaṃ tathāpaśyatpitaraṃ duḥkhitaṃ bhṛśam //
nandyuvāca
kena tvaṃ tāta duḥkhena dūyamānaḥ३८ prarodiṣi /
duḥkhaṃ te kuta utpannaṃ jñātumicchāmyahaṃ pitaḥ /

śilāda uvāca
putra tvaṃ kimu varṣeṇa jīvitaṃ saṃprahāsyasi /
ūcatustāvṛṣītyevaṃ tato māṃ
- - -
३९ viśat /

nandyuvāca
satyaṃ devaṛṣī tāta na tāvanṛtamūcatuḥ /
tathāpi tanna४० mṛtyurme prabhaviṣyati mā śucaḥ

śilāda uvāca
kiṃ tapaḥ kiṃ parijñānaṃ ko yogaḥ kaḥ śramaśca te /
yena tvaṃ dāruṇaṃ mṛtyuṃ vañcayiṣyasi४१ putraka //५७/ /
३४ dhanyasya
-
gha
.,
dīnasya
?

vyathaduḥ
... -
gha
.
/ ३६ subha
-
gha
.
/ ३७ nadyā
-
dha
.
/ ३८ bhū
(
abhibhū
?) -
gha
.
/ ३९ kṛvraṇā
? -
ca
.
/ ४० pitarna
-
gha / ४१ muñcayiṣyasi
-
gha
.

nandyuvāca
na tāta tapasā mṛtyuṃ vaṃcayiṣye na vidyayā /
mahādevaprasādena mṛtyuṃ jeṣyāmi nānyathā / /५८/ /
drakṣyāmi śaṃkaraṃ devaṃ tato mṛtyurna me bhavet /
naṣṭe mṛtyau tvayā४२ sārdhaṃ ciraṃ vatsyāmi nirvṛtaḥ /

śilāda uvāca
mayā varṣasahasreṇa tapastaptvā suduścaram /
mahādevaḥ purā dṛṣṭo labdhastvaṃ me yataḥ sutaḥ /
kathaṃ draṣṭā

mahādevametadicchāmi veditum / /
8.20.

nandyuvāca
na cāpi tapasā devo dṛśyate nāpi vidyayā /
-
- -
manasā devo dṛśyate parameśvaraḥ /

ahametadvijānāmi yena४५ drakṣyāmi śaṃkaram /
tvayā visṛṣṭo gatvāhamacireṇa trilocanam //६२/ /
draṣṭā tāta na sandeho visṛjāśu tatastu mām /
acireṇaiva kālena mṛtyuduḥkhavivarjitam४५ //६३ / /
drakṣyase māṃ kṛtārthaṃ ca tasmānmāṃ tvaṃ visarjaya /
tiṣṭhantaṃ vā śayānaṃ vā dhāvantaṃ patitaṃ tathā

na pratīkṣeta४७ māṃ४८ mṛtyuriti buddhvā śamaṃ vraja /
yadi mṛtyusahasrāṇi yamakoṭiśatāni ca // ६५/ /
abhidravanti saṃtaptā daṇḍapāśodyatāyudhāḥ /
vyathāṃ
(?)
tathāpi te kartuṃ४९ na samarthāḥ kadācana

na mamaite kariṣyanti vyathāṃ lomnā tathaiva hi /
avatīrya jalaṃ divyaṃ bhāvaṃ५० śuddhaṃ samāśritaḥ / /६७/ /
४२ tayā
-
gha
.
/ ४३ dṛṣṭvā
-
gha
.
/ ४४ gṛhinaḥ
? -
gha / ४५ yasmāt
-
gha
.

..
taḥ
-
gha
.

ti gha
.
/ ४८ vai
-
gha
.
/ ४९ tāta
-
gha
.

dvāraṃ
-
gha

abhyasya५१ raudramadhyāyaṃ tato drakṣyāmi śaṅkaram /
japata५२ścābhiyuktasya rudrabhāvayutasya

ca /
na mṛtyukālabahavaḥ
(?)
kariṣyanti mama vyathām /

sanatkumāra uvāca
tamevaṃ५४ vādinaṃ matvā bruvāṇaṃ śuddhayā dhiyā

vyasarjayannadīnātmā dhṛtyā५६ putraṃ mahātapāḥ

abhivandya५७ pituḥ pādau śirasā sa mahāyaśāḥ /
pradakṣiṇaṃ samāvṛtya saṃpratasthe५८ viniścitaḥ //
8.20.

abhivandya ṛṣīn sarvān sa didṛkṣu५९ rudāradhīḥ /
munirdevamanāścaiva praṇatārtiharaṃ śivam / /७१ / /
iti skandapurāṇe nanditapaḥpraveśo nāma viṃśatitamodhyāyaḥ