સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 8.2

અધ્યાયાઃ ૧૧ -

સનત્કુમાર ઉવાચ
કદાચિત્ સ્વગૃહં૧ પ્રાપ્તં કશ્યપં દ્વિપદામ્વરમ્

અપૃચ્છદ્ધિમવાન્ પ્રશ્નં લોકે ખ્યાતિકરં નુ૩ કિમ્ । । ૧ । ।
કેનાક્ષયાશ્ચ લોકાઃ સ્યુઃ ખ્યાતિશ્ચ પરમા મુને

તથૈવ૫ ચાર્ચનીયત્વં સત્સુ તત્૬ કથયસ્વ મે । । ૨ । ।
કશ્યપ ઉવાચ
અપત્યેન મહાભાગ૭ સર્વમેતદવાપ્યતે ।
મમ ખ્યાતિરપત્યેન બ્રહ્મણશ્ચર્ષિભિઃ સહ । । ૩ । ।
કિન્ન પશ્યસિ શૈલેન્દ્ર યતો માં પરિપૃચ્છસિ ।
વર્ત્તયિષ્યામિ૮ તચ્ચાપિ યન્મે દૃષ્ટં પુરાચલ૯ । ।૪ । ।
વારાણસીમહં ગચ્છન્નપશ્યં સંસ્થિતં દિવિ ।
વિમાનં સ્વનવદ્દિવ્યમનૌપમ્યમનિન્દિતમ્ । । ૫ । ।
તસ્યાધસ્તાદાર્ત્તનાદં ગર્ભસ્થાને૧૦ શૃણોમ્યહમ્ ।
-
- - - - - - - - - - - - - - -
।
તાનહં ૧૧ તપસા જ્ઞાત્વા તત્રૈવાન્તર્હિતઃ સ્થિતઃ૧૨ । । ૬ । ।
અથાગાત્તત્ર શૈલેન્દ્ર૧૩ વિપ્રો નિયમવાન્ શુચિઃ ।
તીર્થાભિષેકપૂતાત્મા પરે તપસિ સંસ્થિત
.
। ।૭ । ।
અથ સ વ્રજમાનસ્તુ વ્યાઘ્રેણાભીષિતો દ્વિજઃ ।
વિવેશ તં તદા દેશં સા ગર્તા૧૪ યત્ર ભૂધર । ।૮ । ।
ગર્ત્તાયા ૧૫ વીરણસ્તમ્બે લમ્બમાનાંસ્તદા મુનીન્ ।
અપશ્યદાર્તો ૧૬ દુઃખાર્ત્તાનપૃચ્છત્તાંશ્ચ સ દ્વિજઃ૧૭ । । ૯ । ।
કે યૂયં વીરણસ્તમ્બે લમ્બમાના હ્યધોમુખાઃ ।
દુઃખિતાઃ કેન મોક્ષશ્ચ યુષ્માકં ભવિતાનઘાઃ ૧૮ । ।
8.

। ।
૧ ઇચ્છયા
-
ઘ
.
। ૨ મુનિપુંગવમ્
-
ઘ । ૩ તુ
-
ઘ

...
ત્મને
-
ઘ
.

સર્વથૈવા
-
ઘ
.
। ૬ સસુતં
-
ખ
,
ઘ
.,
સત્સુતં
(
તત્
) -
ક । ૭ મહાબાહો
-
ખ ઘ
.
। ૮ ચાત્રૈવ
-
ઘ । ૯ તન
-
ઘ
.
। ૧૦ ગર્ત્ત
...
-
ખ
.
ઘ
.
।
-
૧૧ તથાહં
-
ક
.,
તમહં
-
ઘ

...
તાસ્થિતાન્
-
ખ ।
૧૩ સૈન્યેવ
-
ઘ
.
। ૧૪ સગર્તો
-
ઘ
। ૧૫ ગર્ત્તોયં
-
ઘ
.
।

.
..
ર્ત્તાન્
-
ખ
.

...
જાઃ
-
ખ

.
ઘ
-
ક
.
ગ
.

પિતર ઊચુઃ
વયન્તેકૃતપુણ્યસ્ય પિતરઃ સપિતામહાઃ ।
પ્રપિતામહાશ્ચ ક્લિશ્યામસ્તવ૧૯ દુષ્ટેન કર્મણા ।

નરકોયં મહાભાગ ગર્ત્તારૂપં૨૦ સમાસ્થિતઃ ।
ત્વઞ્ચાપિ વીરણસ્તમ્બસ્ત્વયિ લમ્બામહે વયમ્

યાવત્ત્વં જીવસે વિપ્ર તાવદેવ વયં સ્થિતાઃ ।
મૃતે ત્વયિ ગમિષ્યામો નરકં પાપચેતસઃ

યદિ ત્વં દારસંયોગં કૃત્વાપત્યં ગુણોત્તરમ્ ।
ઉત્પાદયસિ તેનાસ્માન્મુચ્યેમ વયમેકશઃ૨૧

નાન્યેન તપસા પુત્ર ન તીર્થાનાં ફલેન ચ ।
તત્ કુરુષ્વ મહાબુદ્ધે તારયસ્વ પિતૄન્ ભયાત્

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય આરાધ્ય ચ વૃષધ્વજમ્ ।
પિતૄન્ ગર્ત્તાત્સમુદ્ધૃત્ય ગણપાન્ પ્રચકાર હ

સ્વયઞ્ચ૨૪ રુદ્રદયિતઃ સુકેશો નામ નામતઃ ।
સંમતો બલવાંશ્ચૈવ રુદ્રસ્ય૨૩ ચ ગણપોભવત્

તસ્માત્ કૃત્વા તપો ઘોરમપત્યં ગુણવદ્ ભૃશમ્

ઉત્પાદયસ્વ શૈલેન્દ્ર તતઃ કીર્તિમવાપ્સ્યસિ

સનત્કુમાર ઉવાચ
સ એવમુક્ત૨૫ ઋષિણા શૈલેન્દ્રો નિયમે સ્થિતઃ ।
તપશ્ચકાર વિપુલં યેન બ્રહ્મા તુતોષ હ

તમાગત્ય૨૬ તતો૨૭ બ્રહ્મા વરદોસ્મીત્યમાષત ।
બ્રૂહિ તુષ્ટોસ્મિ તે શૈલ૨૮ તપસાનેન સુવ્રત ॥
8.

૧૯ ત
...
-
ખ
.
। ૨૦ ગર્ત્તારૂપા
-
ખ
.
ગર્તરૂપો ઘ
.

.. -
મંહસઃ
-
ઘ
.
। ૨૨ અયઞ્ચ
... -
ઘ
.
। ૨૩ વરસ્ય
-
ઘ
.

.. .
ત્તરમ્
-
ઘ
.
। ૨૫ એવમુક્તો હિ
-
ઘ
.,.. .
ક્તો
-
ક
.
ખ
.
ઘ
.,..
ક્તે
-
ગ
.
। ૨૬ તતો ગત્વા
-
ઘ
.
। ૨૭ તદ
-
કઃ
.
ઘ
.
। ૨૮ શૈલેન્દ્ર
-
ઘ
.

હિમવાનુવાચ
ભગવન્ પુત્રમિચ્છામિ ગુણૈઃ સર્વૈરલંકૃતમ્ ।
એતદ્વરં૨૯ પ્રયચ્છસ્વ યદિ તુષ્ટોસિ નઃ પ્રભો

બ્રહ્મો૩૦વાચ
કન્યા ભવિત્રી૩૧ શૈલેન્દ્ર સુતા તે વરવર્ણિની ।
યસ્યાઃ પ્રભાવાત્ સર્વત્ર કીર્ત્તિમાપ્સ્યસિ પુષ્કલામ્ ॥૨૨ । ।
અર્ચિતઃ સર્વદેવાનાં તીર્થકોટીસમાવૃતઃ

પાવનશ્ચૈવ પુણ્યશ્ચ૩૩ દેવાનામપિ સર્વતઃ ।
જ્યેષ્ઠા ચ સા૩૪ ભવિત્રી૩૫ તે અન્યે ચાનુ તતઃ૩૬ શુભે૩૭

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્ત્વા તતો બ્રહ્મા તત્રૈવાન્તરધીયત ।
સોપિ કાલેન શૈલેન્દ્રો મેનાયામુદપાદયત્૩૮

અપર્ણામેકપર્ણાં ચ તથા ચાપ્યેકપાટલામ્ ।
ન્યગ્રોધમેકપર્ણા તુ પાટલં૩૯ ચૈકપાટલા

આશ્રિતે દ્વે હ્યપર્ણા તુ અનિકેતા તપોચરત્ ।
શતં વર્ષસહસ્રાણાં દુશ્ચરં દેવદાનવૈઃ

આહારમેકપર્ણેન સૈકપર્ણા સમાચરત્ ।
પાટલેન તથૈકેન વ્યદધાચ્ચૈકપાટલા૪૦

પૂર્ણે પૂર્ણે સહસ્રે તુ આહારં તે ચ ચક્રતુઃ

અપર્ણા

તુ નિરાહારા૪૩ તાં માતા૪૪ પ્રત્યભાષત

નિષેધયન્તીત્યુમેતિ માતૃસ્નેહેન દુઃખિતા ।
સા તથોક્તા તદા માત્રા દેવી દુશ્ચરચારિણી ।
તેનૈવ નામ્ના લોકેષુ વિખ્યાતા સુરપૂજિતા ।

૨૯ એવં વરં
-
ક
.
ગ
.
ઘ
.
। ૨૦ પિતામહ
-
ક
.

..
તા
-
ઘ
.
। ૩૨ સમન્વિતઃ
-
ઘ
.
। ૩૩ પૂત
... -
ઘ
.
। ૩૪ સા ચ
-
ઘ । ૩૫ સવિત્રી
-
ક । ૩૬ ગતે
-
ઘ
.
। ૩૭ શુભા
-
ક
.,
સુતે
-
ઘ
.
। ૩૮ મુપ
...
ક
.
ખ
.

...
લાં ચૈવ
-
ઘ
.

વિદધાત્યેક
...
ક
.
ખ
.
ઘ
.

.. .
રશ્ચ
તયા કૃતઃ
-
ઘ
.

.. .
ર્ણા
-
ઘ
.

.. .
રાં
-
ક
.
। ૪૪ માતા તાં
-
ક
.

એતત્ તત્ત્રિ૪૫ કુમારીકં

જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
એતાસાં તપસા લોકાન્૪૭ યાવદ્ ભૂમિર્ધરિષ્યતિ । ।
8.

તપઃશરીરાસ્તાઃ સર્વાસ્તિસ્રો યોગબલાન્વિતાઃ ।
સર્વાશ્ચૈવ મહાયોગાઃ૪૮ સર્વાશ્ચ૪૯ સ્થિરયૌવનાઃ૫૦ ॥૩

લોકાનાં માતર૫૧ શ્ચૈવ બ્રહ્મચારિણ્ય એવ ચ ।
અનુગૃહ્ણન્તિ લોકાંશ્ચ તપસા સ્વેન સર્વદા ॥૩

ઉમા તાસાં વરિષ્ઠા ચ શ્રેષ્ઠા૫૨ ચ વરવર્ણિની ।
મહાયોગબનોપેતા મહાદેવમુપસ્થિતા ॥૩ ૩ । ।
દત્તકશ્ચોશનાસ્તસ્યાઃ૫૩ પુત્રઃ સ ભૃગુનન્દનઃ ।
અસિતસ્યૈ૫૪ કવર્ણા તુ દેવલં સુષુવે સુતમ્ ।

યા તુ તાસાં કુમારીણાં તૃતીયા હ્યેકપાટલા ।
પુત્રં શતશલાકસ્ય જૈગીષવ્યમુપસ્થિતા

તસ્યાપિ શંખલિખિતૌ સ્મૃતૌ પુત્રાવયોનિજૌ ।
ઉમા તુ યા૫૫ મયા તુભ્યં કીર્તિતા વરવર્ણિની ॥૩

અથ તસ્યાસ્તપો૫૬ યોગાત્ ત્રૈલોક્યમખિલં તદા ।
પ્રધૂપિતં સમાલક્ષ્ય બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્ ॥ ૩૭। ।
બ્રહ્મોવાચ
દેવિ કિં તપસા લોકાન્ તાપયિષ્યસિ શોભને ।
ત્વયા સૃષ્ટમિદં વિશ્વં મા કૃત્વૈતદ્૫૭ વિનાશય

ત્વં હિ ધારયસે લોકાનિમાન્ સર્વાન્ સ્વતેજસા ।
બ્રૂહિ કિન્તે જગન્માતઃ પ્રાર્થિતં સંપ્રસીદ નઃ૫૮ । ।૩ ૯। ।
૪૫ ત્વદ્રિ
-
ઘ
.
। ૪૬ ણા
-
ખ
.
। ૪૭ દુગ્ધ
-
ક

..
ભાગા
-
ખ
.

સ્તથા ચ
-
ક
.
। ૫૦ તપોધનાઃ
-
ખ
.

..
ત। લોક
-
ક
.
। ૫૨ જ્યેષ્ઠા
-
ઘ
.
। ૫૩ દત્તશ્ચાશનસા તસ્યાઃ
. -
ક ઘ
.,
તસ્ય
-
ખ
.

...
ઞ્ચૈક
... -
ક
.
ઘ
,..
ઞ્ચૈક
(?)
। ૫૫ મા
... -
ક
,
૫૬ સ્તાપ
-
ઘ
.
। ૫૭ કૃત્વા ત
ક
,
કૃતાન્તવિ
.. -
ખ
.,
હૃતા ત્વ
.. -
ઘ । ૫૮ હ્ર
-
ક

દેવ્યુવાચ

યદર્થન્તપસો હ્યસ્ય ચરણં મે પિતામહ ।
જાનીષે તત્ત્વતસ્તન્મે તતઃ પૃચ્છસિ કિં પુનઃ ॥
8.

બ્રહ્મોવાચ

યદર્થ દેવિ તપસા શ્રામ્યસે લોકભાવનિ

સ ત્વાં૬૩ સ્વયં સમાગમ્ય૬૪ ઇહૈવ વરયિષ્યતિ ।

સર્વદેવપતિઃ૬૫ શ્રેષ્ઠઃ સર્વલોકેશ્વરેશ્વરઃ ।
વયં સદેવા યસ્યેશે વશ્યાઃ કિઙ્કરવાદિનઃ૬૬

સદેવદેવઃ પરમેશ્વરે૬૭શ્વરઃ સ્વયં

તવાયાસ્યતિ૬૯ લોકપોન્તિકમ્ ।
ઉદારરૂપો વિકૃતો૭૦ ભિરૂપવાન્૭૧ સમાનરૂપો હિ નરસ્ય૭૨ કસ્યચિત્૭૩

મહેશ્વરઃ પર્વતલોકવાસી ચરાચરેશઃ પ્રથમો૭૪ પ્રમેયઃ ।
વિનેન્દુનાપીન્દુ૭૪ સમાનવક્ત્રો વિભીષણં રૂપમિહાસ્થિતોગ્ર્યમ્૭૬

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે દેવ્યા વરપ્રદાનં૭૭ નામ એકાદશોધ્યાયઃ
તતઃ સ ભગવાન્દેવો બ્રહ્મા તામાહ સુસ્વરમ્ ।
દેવિ યેનૈવ સૃષ્ટાસિ ન વિના યસ્ત્વયા શુભે૧ ॥૧ । ।
સ ભર્તા તવ દેવેશો૨ ભવિતા મા તપઃ કૃથા

તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા બ્રહ્મા વ્યાસ ગિરેઃ સુતામ્

૫૯ ઉમોવાચ
-
ઘ । ૬૦ તત્ત્બમેતન્મે
-
ખ । ૬૧ પિતામહ ઉ

-
ઘ
.
। । ૬૨ ભાવિનિ
-
ક
.,
ભાવિની ઘ
.

ત્વા
-
ખ
.

..
ત્ય
-
ખ

...
તિ
-
ક
.
। ૬૬ વા
(
મા
,
નિનઃ
-
ખ
,
વાણિ વ
.-
ઘ
.

..
રઃ સ્વયં
-
ખ । ૬૮ હરો
-
ઘ । ૬૧ તવૈયં મા
.. -
ખ
.
। ૭૦ તા
-
ક ।
૭૧ તિરૂપઃ
... -
ક
,
મિરૂપઃ
-
ઘ । ૭૨ નહિ યસ્ય
-
ક
.,.
ણિ
. -
ઘ । ૭૩ કશ્ચિત્
- ?

...
મા
-
ક
.
। ૭૫ હી
... -
ક
.,
તી
. -
ધ

..
ગ્રં
-
ક
.,...
ગ્રત સ્થિત
-
ખ । ૭૭ ઉમાતપસિ બ્રહાવચનો
-
ઘ
.
।
૧ મનસા યસ્ત્વયા વ્રત
-
-
ખ

.
શિ
-
ખ
.
। ૩ સ્તથા
-
ખ

જગામાદર્શનં તસ્યાઃ સા ચાપિ વિરરામ હ ।
સા દેવી યુક્તમિત્યેવમુક્ત્વા સ્વસ્યાશ્રમસ્ય હ

દ્વારિ જાતમશોકં વૈ સમુપાશ્રિત્ય સંસ્થિતા ।
અથાગાચ્ચન્દ્રતિલકસ્ત્રિદશાર્તિહરો હરઃ

વિકૃતં રૂપમાસ્થાય હ્રસ્વો બાહુક એવ ચ ।
વિભુગ્નનાસિકો ભૂત્વા કુબ્જઃ કેશાન્તપિઙ્ગલઃ

ઉવાચ વિકૃતાસ્યશ્ચ દેવિ ત્વાં૪ વરયામ્યહમ્ ।
અથોમા યોગસંસિદ્ધા૫ જ્ઞાત્વા શઙ્કરમાગતમ્

અન્તર્ભાવવિશુદ્ધાત્મા ક્રિયાનુષ્ઠાનલિપ્સયા ।
તમુવાચાર્ઘપાદ્યાભ્યાં૬ મધુપર્કેણ ચૈવ હિ ।
સંપૂજ્ય સુમનોનેત્રા૭ બ્રાહ્મણં બ્રાહ્મણપ્રિયા

દેવ્યુવાચ
ભગવન્ન સ્વતન્ત્રાસ્મિ પિતા મેસ્ત્યરણો તથા ।
તૌ પ્રભૂ મમ દાને વૈ કન્યાહં દ્વિજપુઙ્ગવ

ગત્વા યાચસ્વ પિતરં મમ શૈલેન્દ્રમવ્યયમ્ ।
સ ચેદ્દદાતિ માં વિપ્ર તુભ્યં તદ્રુચિતં મમ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ ભગવાન્ દેવસ્તથૈવ વિકૃતઃ પ્રભુઃ ।
ઉવાચ શૈલરાજં તમુમા૮ મે યચ્છ શૈલપ

8.

સ તં વિકૃતરૂપેણ જ્ઞાત્વા રુદ્રમથાવ્યયમ્ ।
ભીતઃ શાપાચ્ચ વિમના ઇદં વચનબ્રવીત્

ભગવન્નાવમન્યામિ બ્રાહ્મણાન્ ભૂમિ૧૦ દૈવતાન્

મનીષિતં તુ યત્ પૂર્વં તચ્છૃણુષ્વ મહાતપઃ૧૨

૪ ત્વા
-
ખ
.

...
દ્ધ્યા
-
ક
.

...
ર્ધ્યમાનાય્ય
-
ખ
.
। ૭ સુમના નત્વા
-
ઘ
.
। ૮ ન્તામુમાં
-
ક
.
ટિ
.

..
રાટ્
-
ખ
.

ભુવિ
-
ઘ
.
। ૧૧ દેવતાન્
-
ક
. -
તાં
-
ખ
.

...
પ
-
ખ
.

સ્વયંવરો મે દુહિતુર્ભવિતા વિપ્ર પૂજિતઃ ।
વરયેદ્યં સ્વયં તત્ર સ ભર્ત્તાસ્યા ભવેદિતિ

સનત્કુમાર ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા શૈલવચનં ભગવાન્ ગોવૃષધ્વજઃ ।
દેવ્યાઃ સમીપમાગત્ય ઇદમાહ મહામનાઃ

દેવિ પિત્રા તવાજ્ઞપ્તઃ૧૩ સ્વયંવર ઇતિ શ્રુતમ્ ।
તત્ર ત્વં વરયિત્રી યં સ તે ભર્ત્તા કિલાનઘે

તદાપૃચ્છે ગમિષ્યામિ દુર્લ્લભા ત્વં વરાનને ।
રૂપવન્તં સમુત્સૃજ્ય વૃણાથા માદૃશં૧૪ કથમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
તેનોક્તા સા તદા તત્ર ભાવતો યત્તદીરિતમ્

ભાવઞ્ચ રુદ્રનિહિતં પ્રસાદં૧૬ મનસસ્તથા

સંપ્રાપ્યોવાચ દેવેશં મા તેભૂદ્ બુદ્ધિરન્યથા ।
અહં ત્વાં વરયિષ્યામિ નાન્યદ્ભૂતં કથઞ્ચન

અથવા તેસ્તિ સન્દેહો મયિ વિપ્ર કથઞ્ચન ।
ઇહૈવ ત્વાં મહાભાગ વરયામિ મનોરથે૧૭

સનત્કુમાર ઉવાચ
ગૃહીત્વા સ્તબકં સા તુ હસ્તાભ્યાં તત્ર સંસ્થિતમ્

સ્કન્ધે શમ્ભોઃ સમાધાય૧૯ દેવી પ્રાહ વૃતોસિ મે ॥
8.

તતઃ સ ભગવાન્ દેવસ્તથા દેવ્યા૨૦ વૃતસ્તદા

ઉવાચ તમશોકં૨૨ વૈ વાચા સંજીવયન્નિવ૨૩

૧૩ સમા
.. -
ઘ
.

.. .
ષે
-
ખ
.
। ૧૫ ભવ પન્ત્યા ઉદીરિતમ્
-
ઘ
.

...
દાન્
-
ઘ

...
થ

...
તા
-
ક

.. .
દાય
-
ક
.
ઘ
.
। ૨૦ વો
દેવ્યા તત્ર
-
ઘ । ૨૧ ન્ત
... -
ઘ
.
। ૨૨ તા
-
ઘ
.

સંચાર
...
ઘ
.

યસ્માત્તવ સુપુષ્પેણ સ્તબકેન વૃતો હ્યહમ્ ।
તસ્માત્ત્વં જરયા ત્યક્તઃ

અમરઃ સંભવિષ્યસિ

કામરૂપઃ કામપુષ્પઃ કામગો દયિતો મમ ।
સર્વાભરણપુષ્પાઢ્યઃ સર્વવૃક્ષફલોપગઃ

સર્વાન્નભક્ષદશ્ચૈવ અમૃતસ્રવ એવ ચ ।
સર્વગન્ધશ્ચ દેવ્યાસ્ત્વં ભવિષ્યસિ દૃઢં પ્રિયઃ

નિર્ભયઃ સર્વલોકેષુ૨૫ ચરિષ્યસિ સુનિર્વૃતઃ ।
આશ્રમં ચૈન૨૬મત્યર્થં૨૭ ચિત્રકૂટેતિ વિશ્રુતમ્

યોભિયાસ્યતિ પુણ્યાર્થી સોશ્વમેધમવાપ્સ્યતિ ।
યત્ર તત્ર મૃતશ્ચાપિ બ્રહ્મલોકં ગમિષ્યતિ

યશ્ચાત્ર નિયમૈર્યુક્તઃ પ્રાણાન્ સમ્યક્ પરિત્યજેત્ ।
સ દેવ્યાસ્તપસા યુક્તો મહાગણપતિર્ભવેત્

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્ત્વા તતો૨૮ દેવ આપૃચ્છ્ય હિમવત્સુતામ્ ।
અન્તર્દધે જગત્સ્રષ્ટા સર્વભૂતપ ઈશ્વરઃ૨૯

સાપિ દેવી ગતે તસ્મિન્ ભગવત્યમિતાત્મનિ ।
તત એવોન્મુખી સ્થિત્વા શિલાયાં સંવિવેશ હ

ઉન્મુખી સા ગતે તસ્મિન્મહેષ્વાસે પ્રજાપતૌ ।
નિશેવ ચન્દ્રરહિતા બભૂવ૩૦ વિમનાસ્તદા

8.

અથ શુશ્રાવ સા શબ્દં બાલસ્યાર્ત્તસ્ય શૈલજા ।
સરસ્યુદકસંપૂર્ણે સમીપે સ્વાઃ૩૨શ્રમસ્ય હ

સ કૃત્વા બાલરૂપં તુ દેવદેવઃ સ્વયં શિવઃ ।
ક્રીડાહેતોઃ સરોમધ્યે ગ્રાહગ્રસ્તોભવત્તદા ॥૩૨। ।
૨૪ મુક્તો
-
ઘ
.
। ૨૫ ભૂતેષુ
-
ઘ
.
। ૨૬ ચૈવ
-
ક
,
ચમ
-
ઘ
.
। ૨૭ મા
.. -
ઘ
.
।
૨૮ તદા
--
ઘ

...
તીશ્વરઃ ઘ
.
। ૩૦ સા બભૌ
-
ક
.
ઘ
.

.
તઃ
-
ક

ચા
-
ક

યોગમાયામથાસ્થાથ પ્રપઞ્ચોદ્ભવકારણઃ ।
તદ્રૂપં સરસો મધ્યે કૃત્વેદં૩૩ સમભાષત ॥૩

ત્રાતુ માં કશ્ચિદેત્યેહ ગ્રાહેણ હૃતચેતસમ્ ।
ધિક્કષ્ટં બાલ એવાહમપ્રાપ્તોથ મનોરથમ્૩૪ ॥ ૩૪। ।
યાસ્યામિ નિધનં વક્ત્રે ગ્રાહસ્યાસ્ય દુરાત્મનઃ ।
શોચામિ ન સ્વકં દેહં ગ્રાહગ્રસ્તોપિ દુઃખિતઃ

યથા શોચામિ પિતરં માતરઞ્ચ તપસ્વિનીમ્

માં શ્રુત્વા ગ્રાહવદને પ્રાપ્તં નિધનમુત્સુકૌ ॥૩ ૬। ।
પ્રિયપુત્રાવેકપુત્રૌ પ્રાણાન્નૂનં વિહાસ્યતઃ ।
અહો બત મહત્ કષ્ટં યોહં બાલોકૃતવ્રતઃ
અતપ્ત્વા તપ એવાયં યાસ્યામિ નિધનં હતઃ । ।૩૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
શ્રુત્વા તુ દેવી તન્નાદં વિપ્રસ્યાર્ત્તસ્ય શોભના ।
ઉત્થાય પ્રદ્રુતા તત્ર યત્ર તિષ્ઠત્યસૌ દ્વિજઃ । ।૩૮ । ।
સાપશ્યદિન્દુવદના બાલકઞ્ચારુરૂપિણમ્ ।
ગ્રાહેણ ગ્રસ્યમાનં તં વેપમાનમવસ્થિતમ્ ॥૩

સોપિ ગ્રાહવરઃ શ્રીમાન્ દૃષ્ટ્વા દેવીમુપાગતામ્ ।
તં ગૃહીત્વા દ્રુતં યાતો૩૭ મધ્યં સરસ એવ હિ

8.

સ કૃષ્યમાણસ્તેજસ્વી નાદમાર્ત્તન્તદા૩૯કરોત્ ।
અથાહ દેવી દુઃખાર્ત્તા બાલં દૃષ્ટ્વા મહાવ્રતા

ગ્રાહરાજ મહાસત્વ૪૦ બાલકં હ્યેકપુત્રકમ્ ।
વિસૃજૈનં મહાદંષ્ટ્ર ક્ષિપ્રં ભીમપરાક્રમ

ગ્રાહ ઉવાચ
યો દેવિ દિવસે ષષ્ઠે પ્રથમે સમુપૈતિ મામ્ ।
સ આહારો મમ પુરા વિહિતો લોકકર્તૃભિઃ

૩૩ કૃત્વૈવ
(
વં
) -
ઘ
.

મપ્રાપ્તાત્મ
.. -
ઘ
,
મપ્રાપ્યાથ
?

...
નો
-
ક
.
। ૩૬ શ્ચ જ્વાલી
. -
ઘ
.
। ૩૭ સ્રોતો
-
ક
.
।
૩૮ હ
-
ફ
.
। ૩૯ પ્તથા
? -
ઘ
.

...
ત્મઞ્ચ
?
-
ક

સોયં મમ મહાભાગે ષષ્ઠેહનિ ગિરીન્દ્રજે ।
બ્રહ્મણા પ્રહિતો૪૧ નૂનં નૈનં મોક્ષ્યે૪૨ કથઞ્ચન ॥૪૪। ।
દેવ્યુવાચ
યન્મયા હિમવચ્છૃઙ્ગે ચરિતં તપ ઉત્તમમ્ ।
તેન બાલ૪૩ મિમં મુઞ્ચ ગ્રાહરાજ નમોસ્તુ તે

ગ્રાહ ઉવાચ
મા વ્યયં તપસો દેવિ કાર્ષીઃ શૈલેન્દ્રનન્દને

નૈનં મોચયિતું શક્તો દેવરાજોપિ યઃ૪૫ સ્વયમ્

મહ્યમીશેન તુષ્ટેન શર્વેણોગ્રેણ શૂલિના ।
અમરત્વમવધ્યત્વમક્ષયં બલમેવ ચ

સ્વયં ગ્રહણમોક્ષશ્ચ જ્ઞાનઞ્ચૈવાવ્યયં પુનઃ ।
દત્તં તતો બ્રવીમિ ત્વાં૪૬ નાયં મોક્ષમવાપ્સ્યતિ

અથવા તે કૃપા દેવિ ભૃશં બાલે શુભાનને

બ્રવીમિ યત્ કુરુ તથા તતો મોક્ષમવાપ્સ્યતિ

દેવ્યુવાચ
ગ્રાહાધિપ વદસ્વાશુ૪૮ યત્ સતામવિગર્હિતમ્ ।
તત્ કૃતં નાત્ર સન્દેહો માન્યા મે બ્રાહ્મણા૪૯ દૃઢમ્ ॥
8.

ગ્રાહ ઉવાચ
યત્ કૃતં વૈ તપઃ કિઞ્ચિદ્ભવત્યા સ્વલ્પમન્તતઃ

તત્ સર્વં મે પ્રયચ્છસ્વ તતો મોક્ષમવાપ્સ્યતિ

દેવ્યુવાચ
જન્મપ્રભૃતિ યત્ પુણ્યં મહાગ્રાહ કૃતં મયા

તત્તે સર્વ મયા દત્તં બાલં મુઞ્ચ મમાગ્રતઃ

૪૧ વિહિતો
-
ક
-
ઘ
.
। ૪૨ ન
મોક્ષ્યેહં
-
ઘ
., .
ક્ષે
-
ક
.
। ૪૩ સત્ત્વ
-
ઘ
.
। ૪૪ ચિકીર્ષીર્વ્યર્થમેવ હિ
-
ઘ
.
। ૪૫ સ
-
ક
.

ત્વા
-
ક । ૪૭ હતા
... -
ઘ

વદામ્યા
... -
ઘ
.
। ૪૯ મનો મે
બ્રાહ્મણે
-
ઘ
.
।

...
લ્પમનન્તશઃ
-
ઘ
.
। ૫૧ મયા કૃતમ્
-
ઘ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
પ્રજજ્વાલ તતો ગ્રાહસ્તપસા તેન બૃંહિતઃ ।
આદિત્ય ઇવ મધ્યાહ્ને દુર્નિરીક્ષ્યસ્તદાભવત્ ।

ઉવાચ ચેદં હૃષ્ટાત્મા દેવીં લોકસ્ય ધારિણીમ્ ।
દેવિ કિં કૃતમેતત્તે અનિશ્ચિત્ય૫૨ મહાવ્રતે

તપસો હ્યર્જનં દુઃખં તસ્ય ત્યાગો ન શસ્યતે ।
ગૃહાણ તપ એતચ્ચ૫૩ બાલં ચેમં શુચિસ્મિતે૫૪

તુષ્ટોસ્મિ તે વિપ્રભક્ત્યા વરં તસ્માદ્દદામિ તે

સા ત્વેવમુક્તા ગ્રાહેણ ઉવાચેદં મહાવ્રતા ।

સુવિચિન્ત્ય૫૬ મહાગ્રાહ કૃતં બાલસ્ય મોક્ષણમ્ ।
ન વિપ્રેભ્યસ્તપઃ શ્રેષ્ઠં શ્રેષ્ઠા મે બ્રાહ્મણા મતાઃ

દત્ત્વા ચાહં૫૭ ન ગૃહ્ણામિ ગ્રાહેન્દ્ર વિદિતં હિ તે ।
ન હિ કશ્ચિન્નરો ગ્રાહ પ્રદત્તં પુનરાહરેત્

દત્તમેતન્મયા તુભ્યં નાદદામિ૫૮ હિ તત્પુનઃ ।
ત્વય્યેવ રમતામેતદ્૫૯ બાલશ્ચાયં વિમુચ્યતામ્

તથોક્તસ્તાં પ્રશસ્યાથ૬૦ મુક્ત્વા૬૧ બાલં નમસ્ય ચ ।
દેવીમાદિત્યસદ્ભાસં૬૨ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
8.

બાલોપિ સરસસ્તીરે મુક્તો ગ્રાહેણ વૈ તદા ।
સ્વપ્નલબ્ધ ઇવાર્થો યસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥૬૧। ।
તપસોથ વ્યયં મત્વા દેવી હિમગિરીન્દ્રજા ।
ભૂય એવ તપઃ કર્તુમારેભે યત્નમાસ્થિતા

કર્તુકામાં તપો ભૂયો જ્ઞાત્વા તાં શંકરઃ સ્વયમ્ ।
પ્રોવાચ વચનં વ્યાસ૬૩ મા કૃથાસ્તપ ઇત્યુત૬૪

૫૨ અનિવાહ્ય
-
ઘ
.,.. .
ન્ત્ય
-
ક
। ૫૩ એવૈનં
-
ઘ
.

.. .
વૃતે
ઘ
.
। ૫૫ વિપ્રભક્ત્યા વરં તસ્માદ્ દદામિ સુવ્રતે તવ
-
ઘ
.
। ૫૬ સુનિશ્ચિત્ય
-
। ૫૭ હં નહિ
-
ઘ
.

...
નિ
-
ક
., ..
મીહ
-
ઘ । ૫૯ ત્વયૈવ વરમાહાત્મ્યં
-
ઘ
.
। ૬૦ પ્રસન્નો
-
ઘ
.
। ૬૧ ત્યક્ત્વા
-
ઘ

...
વજ્વાલં
-
ઘ । ૬૩ ભૂયો
-
ઘ
.
।
૬૪ ઇત્યુમે
-
ઘ
.

મહ્યમેતત્તપો૬૫ દેવિ ત્વયા૬૬ દત્તં મહાવ્રતે ।
તેનૈતદક્ષયં૬૭ તુભ્યં ભવિષ્યતિ સહસ્રધા

ઇતિ લબ્ધ્વા વરં દેવી તપસોક્ષય્યમુત્તમમ્ ।
સ્વયંવરમુદીક્ષન્તી તસ્થૌ પ્રીતિયુતા સતી૬૮

ઇદં પઠેદ્યો હિ નરઃ સદૈવ બાલાનુભાવાચરણં૬૯ હિ શમ્ભોઃ ।
સ દેહભેદં સમવાપ્ય પૂતો ભવેદ્ ગણસ્તસ્ય કુમારતુલ્યઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે દ્વાદશોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
વિસ્તૃતે હિમવત્પૃષ્ઠે વિમાનશતસંકુલે ।
અભવત્ સ તુ કાલેન શૈલપુત્ર્યાઃ સ્વયંવરઃ

અથ પર્વતરાજોસૌ હિમવાન્ ધ્યાનકોવિદઃ ।
દુહિતુર્દેવદેવેન જ્ઞાત્વા તદભિમન્ત્રિતમ્

જાનન્નપિ મહાશૈલઃ સમાચારક્રિયેપ્સયા ।
સ્વયંવરં તતો દેવ્યાઃ સર્વલોકેષ્વઘોષયત્

દેવદાનવસિદ્ધાનાં સર્વલોકનિવાસિનામ્ ।
વૃણુયાત્ પરમેશાનં સમક્ષં યેન મે સુતા

તદેવ૨ સુકૃતં શ્લાઘ્યં મમાભ્યુદયસમ્મતમ્ ।
ઇતિ સંચિન્ત્ય શૈલેન્દ્રઃ કૃત્વા હૃદિ મહેશ્વરમ્

આબ્રહ્મકેષુ૩ લોકેષુ દેવ્યાઃ શૈલેન્દ્રસત્તમઃ ।
કૃત્વા રત્નાકુલં૪ દેશં સ્વયંવરમચીકરત્૫

૬૫ ત્વયા
-
ઘ
.
। ૬૬ તપો
-
ઘ

...
વમક્ષયં
-
ક
.,
વદ
-
ઘ
.

પ્રીતિમુદા યુત
-
ઘ । ૬૯ વ ચવ ર ચ
-
ધ
.
। ૧ ભગ
.. -
ઘ
.

..
બં
-
ઘ
.
। ૩ અપેક્ષ્ય લોકાન્
-
ધ
.
। ૮ કૃત્વા વતરસ્વયં
-
ઘ
.

મથાકરોત્
-
ધ

??
અથૈવમાઘોષિતમાત્ર એવ સ્વયંવરે વ્યાસ મહીધ્રપુત્ર્યાઃ ।
દેવાદયઃ સર્વજગન્નિવાસાઃ સમાયયુર્દિવ્યગૃહીતવેષાઃ૬ ॥૭। ।
પ્રફુલ્લપદ્માસનસન્નિવિષ્ટઃ સિદ્ધૈર્વૃતો યોગિભિરપ્રમેયૈઃ

વિજ્ઞાપિતસ્તેન મહીધ્રરાજા૮ પિતામહસ્તત્ર સમાજગામ

અક્ષ્ણાં સહસ્રં સુરરાટ્ સ બિભ્રદ્ દિવ્યા૯ઙ્ગહારસ્રગુદાત્તરૂપઃ ।
ઐરાવતં સર્વગજેન્દ્રમુખ્યં સ્રવન્મદાસારકૃતપ્રવાહમ્

આરુહ્ય સર્વામરરાટ્ સ વજ્રં બિભ્રત્સમાગાત્ પુરતઃ સુરાણામ્ ।
તેજઃ પ્રતાપા૧૦ ઽધિકદિવ્યરૂપઃ૧૧ પ્રોદ્ભાસયન્ સર્વદિશો વિવસ્વાન્ ॥
8.

હૈમં વિમાનં સ ચલત્પતાક૧૨ મારુહ્ય૧૩ આગાત્ ત્વરિતં જવેન ।
મણિપ્રદીપ્તોજ્જ્વલકુણ્ડલશ્ચ વહ્ન્યર્કતેજઃપ્રતિમે વિમાને

સમભ્યગાત્ કશ્યપવિપ્રસૂનુરાદિત્ય આરાદ્ ૧૪ ભગનામધારી ।
પીનાઙ્ગયષ્ટિઃ સુકૃતાઙ્ગઃહારસ્તેજોબલાજ્ઞાસદૃશપ્રભાવઃ

દણ્ડં સમાદાય કૃતાન્ત આગાદારુહ્ય ભીમં મહિષં જવેન ।
મહામહીધ્રોચ્છ્રય૧૫ પીનગાત્રઃ સ્વર્ણાદિરત્ના૧૬ ચિતચારુવેષઃ૧૭

સમીરણઃ સર્વજગદ્વિભર્ત્તા વિમાનમારુહ્ય સમભ્યગાદ્ધિ ।
સન્તાપયન્સર્વસુરાસુરેશાઁસ્તેજોધિક૧૮ સ્તેજસિ સન્નિવિશ્ય૧૯

વહ્નિઃ સમભ્યેત્ય સુરેન્દ્રમધ્યે જ્વલન્ પ્રતસ્થૌ વરવેષધારી ।
નાનામણિપ્રજ્વલિતાઙ્ગયષ્ટિર્જગચ્ચરન્દિવ્યવિમાનમગ્ર્યમ્

આરુહ્ય સર્વદ્રવિણાધિપેશઃ સ રાજરાજસ્ત્વરિતોભ્યગાચ્ચ ।
આપ્યાયયન્ સર્વસુરાસુરેશાન્ કાન્ત્યા ચ વેષેણ૨૦ ચ ચારુરૂપઃ

જ્વલન્મહારત્નવિચિત્રરૂપં૨૧ વિમાનમારુહ્ય શશી
સમાગાત્ ।
શ્યામાઙ્ગયષ્ટિઃ સુવિચિત્રવેષઃ સર્વ૨૨ સ્રગાબદ્ધસુગન્ધિમાલઃ૨૩

,.
શાઃ
-
ખ ઘ
.

...
યઃ
-
ઘ
.

..
.
જ્ઞા
-
ક
.
ખ
.
ઘ

...
ન્દિ
-
ક
,
ર
-
ક
ર
-
ઘ
.
। ૧૦ પ્રભાવા
-
ઘ
.

...
પં
-
ઘ
.
। ૧૨ સપતાકદણ્ડ
-
ઘ
.
। ૧૩ આરૂઢ
-
ઘ

...
આગાદ્
-
ક
.
ખ
.

.?.
ધ્રાશ્ર
...
-
ઘ
-

...
ત્નો
...
-
ઘ

..
શઃ
-
ખ

.. .
પ
-
ઘ
.

...
વેશ્ય
-
ઘ
.,...
વેશઃ
-
ખ
.

...
થ રૂપેણ
-
ઘ

. (
ત્રિ
)..
.
તાંગં
-
ખ

...
શીતઃ
-
ધ

...
સુગન્ધિમાલ્યઃ
-
ઘ સુગન્ધમાલી
-
ખ
.

તાર્ક્ષ્યં સમારુહ્ય મહીધ્રકલ્પં ગદાધરોસૌ ત્વરિતં સમેતઃ ।
તથાશ્વિનૌ દેવભિષગ્વરૌ તૌ૨૪ એકં૨૫ વિમાનં ત્વરયાભિરુહ્ય

મનોહરાવુજ્જ્વલચારુવેષાવાજગ્મતુર્દેવસદઃ૨૬ સુવીરૌ ।
શેષઃ સહસ્રં સ્ફુરદગ્નિવર્ણં બિભ્રત્ ફટાનાં જ્વલનાર્કતેજાઃ ।

સાર્ધં સ નાગૈરપરૈર્મહાત્મા વિમાનમારુહ્ય સમભ્યગાચ્ચ ।
દિતેઃ સુતાનાં ચ મહાસુરાણાં વહ્ન્યર્કશક્રાનિલ૨૭ તુલ્યભાસામ્ ॥
8.

વરાનુરૂપં પ્રવિધાય વેષં૨૮ વૃન્દં સમાગાત્ પુરતઃ સુરાણામ્ ।
ગન્ધર્વરાજઃ સ ચ ચારુરૂપી દિવ્યાઙ્ગનો દિવ્યવિમાનચારી

ગન્ધર્વસંઘૈઃ સહિતોપ્સરોભિઃ શક્રાજ્ઞયા તત્ર સમાજગામ ।
અન્યે ચ દેવાસ્ત્રિદિવૌકસેશાઃ પૃથક્ પૃથક્ ચારુગૃહીતવેષાઃ

આજગ્મુરારુહ્ય વિમાનપૃષ્ઠં ગન્ધર્વયક્ષોરગકિન્નરાશ્ચ

શચીપતિસ્તત્ર સુરેન્દ્રસંઘે૩૦ રાજાધિકારાધિકલક્ષ્યમૂર્ત્તિઃ

રાજ્ઞાં બલૈશ્વર્યકૃતપ્રમોહો વૃથાધિકં યત્નમુપાચકાર

હેતુસ્ત્રિલોકસ્ય જગત્પ્રસૂતિ૩૨ ર્માતા ચ તેષાં સસુરાસુરાણામ્

પત્ની ચ શંભોઃ પુરુષસ્ય ધામ્નો૩૩ ગીતા પુરાણૈઃ૩૪ પ્રકૃતિઃ પરાર્થા ।
દક્ષસ્ય કોપાદ્ હિમવદ્ગૃહં સા કાર્યાર્થમાગાત્ પરમેશપત્ની

એવં યત૩૫સ્તાન્ન વિદુઃ સુરેશા મોહસ્તતસ્તાન્પર આવિવેશ ।
વરાર્થમાજગ્મુ૩૬ રતો વિમૂઢા ઈશેન યસ્માદ્ વૃડિતાઃ૩૭ કૃતાસ્તે

તતઃ પ્રનૃત્તાભિ૩૮ રથાપ્સરોભિર્ગન્ધર્વસંઘૈશ્ચ સુગીતશબ્દૈઃ ।
સ્થિતૈશ્ચ નાનાવિધરૂપવેષૈ૩૯ દેવાસુરાદિત્રિદિવોકસંઘૈઃ૪૦

વિમાનપૃષ્ઠે મણિહેમચિત્રે સ્થિતા ચલચ્ચામરબીજિતાઙ્ગી ।
સર્વર્તુપુષ્પાં૪૧ સુસુગન્ધમાલાં૪૨ પ્રગૃહ્ય દેવી૪૩ પ્રસભં પ્રતસ્થે૪૪

૨૪ તુ
.
-
ક
.
ઘ
.

...
વં
-
ક
.

.
સભા
-
ઘ

...
શનિ
... -
ઘ
.
। ૨૦ દેહં
-
ઘ

..
ક્ષોરગ
-
ક

...
મધ્યે
-
ખ । ૩૧ ચચાર
-
ખ
.

...
તે
-
ખ
.
। ૩૩ ચાગ્ર્યા
-
ધ
.

...
ણે
-
ક
.
ઘ
.
। ૩૫ સ્વત
-
ખ
.
। ૩૬ તત સમાજગ્મુ
-
ક । ૩૭ કુપિતાઃ
-
ઘ
.
। ૩૮ પ્રવૃ
... -
ક
.
। ૩૧ રો
(
ગી
)
તૈશ્ચ નાના વિદધે
(
વિધ
)
શરાગૈ
-
ઘ ।
૪૦ ત્રિદિવેશ
-
ઘ
.

...
ષ્યં
-
ઘ
.

..
.
લ્ય
-
ઘ
.
। ૪૩ મા
(
બા
?)
લા
-
ખ
.

...
સ્થૌ
-
ક
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
માલાં પ્રગૃહ્ય દેવ્યાન્તુ સ્થિતાયાં દેવસંસદિ ।
શક્રાદ્યૈરાગતૈર્દેવૈઃ સ્વયંવર ઉપાગતૈઃ૪૫

દેવ્યા જિજ્ઞાસયા શમ્ભુર્ભૂત્વા પઞ્ચશિખઃ શિશુઃ ।
ઉત્સઙ્ગતલસંસુપ્તો બભૂવ સહસા વિભુઃ ॥
8.

અકસ્માદથ તં દેવી શિશું પઞ્ચશિખં સ્થિતમ્ ।
જ્ઞાત્વા યોગસમાધાનાજ્જહૃષે પ્રીતિસંયુતા ॥૩

અથ સા શુદ્ધસંકલ્પા કાંક્ષિતપ્રાપ્તસત્ફલા ।
નિર્વૃતેવ તદા તસ્થૌ કૃત્વા હૃદિ તમેવ તુ

તતો દૃષ્ટવા શિશું દેવા દેવ્યા ઉત્સઙ્ગવર્ત્તિનમ્ ।
કોયમત્રેતિ સંમન્ત્ર્ય ચુક્રુધુ૪૬ ર્ભૃશમર્દિતાઃ

વજ્રમાકા૪૭ રયત્તસ્ય બાહુમુત્ક્ષિપ્ય વૃત્રહા ।
સ બાહુરુત્થિત૪૮સ્તસ્ય તથૈવ સમતિષ્ઠન

સ્તમ્ભિતઃ શિશુરૂપેણ દેવદેવેન શમ્ભુના ।
વજ્રં ક્ષેપ્તું નો૪૯ શશાક બાહુઞ્ચાલયિતું ન ચ

ભગો નામ તતો દેવ આદિત્યઃ કાશ્યપો બલી ।
ઉત્ક્ષિપ્ય મુશલં દીપ્તં ક્ષેપ્તુમૈચ્છદ્વિમોહિતઃ

તસ્યાપિ ભગવાન્ બાહું તથૈવાસ્તમ્ભયત્તદા ।
શિરઃ પ્રકમ્પયન્ વિષ્ણુઃ સકોપસ્તમવૈક્ષત

તસ્યાપિ શિરસો દેવઃ ખાલિત્યં પ્રચકાર હ ।
પૂષા દન્તાન્દશન્દન્તૈઃ શર્વમૈક્ષત મોહિતઃ

તસ્યાપિ દશનાઃ પેતુર્દૃષ્ટમાત્રસ્ય શમ્ભુના ।
યમસ્ય સ્તમ્ભિતો દણ્ડસ્તેજો વહ્નેઃ શશેઃ૫૦ પ્રભા

૪૫ મુ
...
-
ઘ
.
। ૪૬ ચુક્ષુભુ
-
ઘ
.
। ૮૭ ધા
... -
ઘ
.
। ૪૮ રુન્ન
... -
ઘ
.
। ૪૯ ન
-
ક
.
ઘ । ૫૦ શશિન ઇતિ
વક્તવ્યે શશેરિતિ છન્દોભઙ્ગભયકૃતપ્રયોગ આર્પત્વેન કથંચિત્સમાધેયઃ

બલં વાયોસ્તથાન્યેષાં તસ્મિન્સર્વદિવૌકસામ્ ।
બલન્તેજશ્ચ યોગઞ્ચ તથૈવાસ્તમ્ભયદ્વિભુઃ ॥
8.

અથ તેષુ સ્થિતેષ્વેવં મન્યુમત્સુ સુરેષુ તુ ।
બ્રહ્મા પરમસંવિગ્નો ધ્યાનમાસ્થાય સાદરમ્

બુબુધે દેવદેવેશમુમોત્સઙ્ગસમાસ્થિતમ્ ।
સ બુદ્ધ્વા૫૧ પરમેશાનં શીઘ્રમુત્થાય સાદરમ્

વવન્દે ચરણૌ શમ્ભોરસ્તુવચ્ચ પિતામહઃ।
પૌરાણૈઃ૫૨ સામસંગીતૈઃ પુણ્યાખ્યૈર્ગુહ્યનામભિઃ

અજસ્ત્વમમરો દેવઃ સ્રષ્ટા હર્તા વિભુઃ પરઃ ।
પ્રધાન૫૩ પુરુષસ્તત્ત્વં બ્રહ્મ ધ્યેયં તદક્ષરમ્૫૪

અમૃતં પરમાત્મા ચ ઈશ્વરઃ કારણં મહત્ ।
બ્રહ્મકૃત્ પ્રકૃતેઃ સ્રષ્ટા સર્વસૃક્ પરમેશ્વરઃ

ન ત્વં વૈ દેવદેવેશ શક્યો જ્ઞાતું દિવૌકસૈઃ ।
મુનિભિર્વાપિ યોગજ્ઞૈર્જ્ઞાતું દેવ ન શક્યતે

અપ્રમેયો મહાદેવ વર્તસે ત્વં સ્વલીલયા ।
મહાસર્ગે મહાકલ્પે ત્વમેકસ્તિષ્ઠસિ પ્રભો

અહમેવ ન જાનામિ ચેષ્ટાં તવ મહેશ્વર ।
કથં વિદન્તિ ત્રિદશા ગંભીરં ગહનાત્મકમ્

ઇયઞ્ચ પ્રકૃતિર્દેવ૫૫ સદા તે સૃષ્ટિકારણમ્ ।
પત્નીરૂપં સમાસ્થાય જગત્કારણમાગતા

નમસ્તુભ્યં સદેશાન દેવ્યાશ્ચૈવ સદા નમઃ ।
પ્રસાદાત્તવ દેવેશ નિયોગાચ્ચ મયા પ્રજાઃ ॥
8.

દેવાદ્યાસ્ત ઇમે સૃષ્ટા મૂઢાસ્ત્વદ્યોગમોહિતાઃ ।
કુરુ પ્રસાદમેતેષાં યથાપૂર્વં ભવન્ત્વિમે

તત એવં તદા બ્રહ્મા વિજ્ઞાપ્ય પરમેશ્વરમ્ ।
સ્તમ્ભિતાન્સર્વદેવાઁસ્તાનિદમાહ મહાદ્યુતિઃ

૫૧ જ્ઞાત્વા
-
ઘ। ૫૨ કીર્તનૈઃ
ક

. .
તં
-
ક

...
યમ્
-
ક

. . .
વી
-
ઘ

મૂઢાઃ સ્થ દેવતાઃ સર્વે૫૬ નૈનં બુદ્ધ્યથ૫૭ શંકરમ્ ।
દેવદેવમિહાયાતં મમૈવોત્પત્તિકારણમ્

અયં રુદ્રો મહાદેવઃ શર્વો ભીમઃ કપર્દ્દવાન્

ઉગ્ર ઈશાન આત્મા ચ અજઃ શંકર એવ ચ

દેવદેવઃ પરં ધામ ઈશઃ પશુપતિઃ પતિઃ ।
જગત્સ્રષ્ટા જગદ્ધર્તા જગત્સંસ્થિતિકારણમ્ ૫૯

ગચ્છધ્વં શરણં શીઘ્રમેત૬૦ મેવામરેશ્વરાઃ ।
સાર્ધ મયૈવ દેવેશં પરમાત્માન૬૧ મવ્યયમ્

બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા દેવો નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
પ્રહસ્ય વિબુધાન્ સર્વાન્ બોધયામાસ લોકપાઃ

એવમેવ ન સન્દેહો યથાહ પદ્મસંભવઃ ।
પૂર્વસર્ગે નુ વિબુધા મયા સાર્ધં મહેશ્વરઃ

બહુરૂપેણ રૂપેણ જગદ્ વ્યાપ્ય વ્યવસ્થિતઃ ।
તસ્માત્ સર્વાત્મના ભૂત્વા ગચ્છધ્વં શરણં હરમ્

તતસ્તે સ્તમ્ભિતાઃ સર્વે તથૈવ ત્રિદિવૌકસઃ ।
પ્રણેમુર્મનસા શર્વં ભાવશુદ્ધેન ચેતસા

અથ તેષાં પ્રસન્નોભૂદ્ દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।
યથાપૂર્વં ચકારાશુ દેવતાનાં તનૂસ્તદા

8.

તત એવં પ્રવૃત્તે તુ સર્વદેવનિવારણે

વપુશ્ચકાર દેવેશસ્ત્ર્યક્ષં પરમમદ્ભુતમ્ ।

તેજસા યસ્ય૬૪ દેવાસ્તે ચક્ષુરભ્યર્થયન્૬૫ વિભુમ્ ।
તેભ્યઃ પરમકં ચક્ષુઃ સ્વવપુર્દૃષ્ટિશક્તિમત્૬૬

પ્રાદાત્ પરમદેવેશઃ અપશ્યંસ્તે તદા પ્રભુમ્ ।
તે દૃષ્ટવા પરમેશાનં તૃતીયેક્ષણધારિણમ્

૬ સર્વાઃ
-
ઘ
.

.. .
ત
-
ક
.
ઘ
.

..
ર્દ્દિમાન્
-
ક
.

...
ણ
. -
ક
-

...
વ
-
ક
.,
ત
-
ઘ
.

...
નન્દ
-
ઘ
.

..
.
થા
-
ઘ
.

..
ણમ્
-
ઘ । ૬૪ ત
... -
ઘ
.
। ૬૫ રપ્રા
... -
ક
.
ઘ
.

.. .
માન્
-
ક
.

બ્રહ્માદ્યા નેમિરે તૂર્ણ્ણં સર્વ એવ સુરેશ્વરાઃ ।
તસ્ય દેવી તદા હૃષ્ટા સમક્ષં ત્રિદિવૌકસામ્ ।

પાદયોઃ સ્થાપયામાસ સ્રગ્માલામમિતદ્યુતેઃ ।
સાધુ સાધ્વિતિ સંપ્રોચ્ય૬૭ દેવતાસ્તે પુનર્વિભુમ્ । ।૬૫। ।
સહ દેવ્યા૬૮ નમશ્ચક્રુઃ શિરોભિર્ભૂતલાશ્રિતૈઃ ।
અથાસ્મિન્નન્તરે વ્યાસ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

હિમવન્તં મહાશૈલમિદમાહ મહાદ્યુતિઃ ।
શ્લાઘ્યઃ પૂજ્યશ્ચ વન્દ્યશ્ચ સર્વેષાં નસ્ત્વમેવ હિ ॥૬૭। ।
શર્વેણ સહ સંબન્ધો યસ્ય તે ભૂદયં મહાન્ ।
ક્રિયતાઞ્ચાશુ ઉદ્વાહઃ કિમર્થં સ્થીયતે૬૯ પરમ્ ॥૬૮। ।
તતઃ પ્રણમ્ય હિમવાન્ તં દેવં પ્રત્યભાષત ।
ત્વમેવ કારણં દેવ યેન શર્વોદયન્મમ૭૦ । ।૬૯। ।
પ્રસાદઃ સહસોત્પન્નો હેતુશ્ચાપિ ત્વમેવ હિ ।
ઉદ્વાહન્તુ યથાયોગ્યં૭૧ તદ્વિધત્સ્વ પિતામહ ॥
8.

। ।
તત એવં વચઃ શ્રુત્વા ગિરિરાજઃ

પિતામહઃ ।
ઉદ્વાહઃ ક્રિયતાં દેવ૭૩ ઇતિ દેવમુવાચ હ ॥૭૧ । ।
તમાહ શઙ્કરો દેવં યથેષ્ટમિતિ લોકપમ્ ।
તત્ક્ષણાચ્ચ તતો વ્યાસ બ્રહ્મણા કલ્પિતં પુરમ્૭૪

ઉદ્વાહાર્થં મહેશસ્ય નાનારત્નોપશોભિતમ્ ।
રત્નાનિ મણયશ્ચિત્રા હેમ મૌક્તિકમેવ ચ ।

મૂર્ત્તિમન્ત ઉપાગમ્ય૭૫ અલઞ્ચક્રુઃ પુરોત્તમમ્ ।
ચિત્રા મારકતી ભૂમિઃ સૌવર્ણસ્તમ્ભશોભિતા । ।૭૪। ।
ભામયસ્ફાટિકાભિત્તિ

ર્મુક્તાહારપ્રલમ્બિતા ।
તસ્મિન્ શિવપુરે૭૭ રમ્યે ઉદ્વાહાર્થં વિનિર્મિતે ।

૬૭ સંપૂજ્ય
-
ઘ
.

...
વા
-
ઘ
.
। ૬૯ સ્થિતયે
-
ક
.

...
યં
-
ગ
.
ક
.
ઘ
.
। ૭૧ વિવાહં તવ જામાતૃક્
(
તુઃ
?) -
ઘ
.

...
જ્ઞઃ
-
ક
.
। ૭૩ ક્રિયતાં દેવ ઉદ્વાહ
-
ઘ
.
। ૭૪ પુરા
-
ઘ
.
। ૭૫ મુ
... -
ક
.
ઘ
.
। ૭૬ ભાસસ્ફટિકભિત્તીભિ
-
ક
.
। ૭૭ રતિ
... -
ઘ
.

શુશુભે દેવદેવસ્ય મહેશસ્ય મહાત્મનઃ ।
સોમાદિત્યૌ૭૮ સમં તત્રા૭૯ ભાસયેતાં૮૦ મહામહીમ્ ।

સૌરભેયં મનોરમ્યં ગન્ધમાદાય૮૧ મારુતઃ ।
પ્રવવૌ સુખસંસ્પર્શ ઈશે ભક્તિં પ્રદર્શયન્૮૨

સમુદ્રાસ્તત્ર ચત્વારઃ શક્રાદ્યાશ્ચ સુરોત્તમાઃ ।
દેવનદ્યો મહાનદ્યઃ સિદ્ધા મુનય એવ ચ ॥૭૮। ।
ગન્ધર્વાપ્સરસઃ સર્વે નાગા યક્ષાઃ સરાક્ષસાઃ ।
ગુહ્યકાઃ ખેચરાશ્ચાન્યે કિન્નરા દેવચારણાઃ૮૩ ॥૭૯॥।
તુમ્બુરુર્નારદો હાહા હૂહૂશ્ચૈવ તુ સામગાઃ

રત્નાન્યાદાય વાદ્યાંશ્ચ તત્રાજગ્મુર્મુદા યુતાઃ

8.

ઋષયઃ કૃત્સ્નશસ્તત્ર વેદગીતાન્ તપોધનાઃ

પુણ્યાન્ વૈવાહિકાન્ મન્ત્રાન્ જેપુઃ સંહૃષ્ટમાનસાઃ । ।૮

જગતો૮૭ માતરઃ સર્વા દેવકન્યાશ્ચ કૃત્સ્નશઃ

ગાયન્તિ હૃષિતાઃ સર્વા૮૯ ઉદ્વાહે પરમેષ્ઠિનઃ

ઋતવઃ ષટ્ સમં તત્ર નાનાગન્ધ૯૦ સુખાવહાઃ ।
ઉદ્વાહઃ શઙ્કરસ્યેતિ મૂત્તિમન્ત ઉપસ્થિતાઃ । ।૮૩ । ।
નીલજીમૂતસંધાતમન્દ્રધ્વાનપ્રહર્ષિતૈઃ ।
કેકાયમાનૈઃ શિખિભિર્નૃત્યમાનૈશ્ચ સર્વશઃ । ।૮૪। ।
વિલોલપિઙ્ગલસ્પષ્ટવિદ્યુલ્લેખાવભાસિતા ।
કુમુદાપીતશુક્લાભિર્બલાકાભિશ્ચ શોભિતા

પ્રત્યગ્રસંજાતશિલીન્ધ્રકન્દલા લતા દ્રુમાભ્યુદ્ગતચારુપલ્લવા ।
શુભામ્બુ૯૧ધારાપ્રણયપ્રબોધિતૈ

ર્મદાલસૈર્ભેકગણૈશ્ચ નાદિતા ॥૮૬।

..?
ત્યૈઃ
-
ક
.

તત્ર
-
ક
.
ઘ
.

?. .
યન્તો
-
ક
.,.?.
યન્તૌ
-
ઘ
.

...
માઘ્રાય
-
ક
.
ઘ
.
। ૮૨ પ્રસાદ
... -
ક
.
। ૮૩ ચારિણઃ
-
ઘ
.,
વારણાઃ
-
ક
.
। ૮૪ સભાગતાઃ
-
-
ઘ
.
। ૮૫ સ્તદા પુરં
-
ક
.
। ૮૬ સ્તપો
... -
ઘ
.
। ૮૭ સંગતા
-
ઘ । ૮૮ સર્વશઃ
-
ઘ
.

...
ર્વે
-
ઘ
.

...
ધાઃ
-
ઘ । ૯૧ સુધા
... -
ઘ
.
। ૯૨ પ્રલયપ્રબોધિતૈઃ
... -
ઘ
.

પ્રિયેષુ માનોન્નતમાનસાનાં સુનિશ્ચિતાનામપિ કામિનીનામ્ ।
મયૂરકેકાભિરુતૈઃ ક્ષણેન મનોહરૈર્માનવિભઙ્ગકર્ત્રી । ।૮૭ । ।
તથા ત્રિવર્ણોજ્જ્વલચારુમૂર્તિના શશાઙ્કલેખાકુટિલેન સર્વતઃ ।
પયોદસંઘાતસમીપવર્ત્તિના મહેન્દ્રચાપેન ભૃશં વિરાજિતા ॥૮૮। ।
વિચિત્રપુષ્પસ્પર્શાત્ સુગન્ધિભિ૯૩ ર્ઘનામ્બુસંપૃક્તતયા૯૪ સુશીતલૈઃ ।
વિકમ્પયન્તી૯૫ પવનૈર્મનોહરૈઃ સુરા૯૬ ઙ્ગનાનામલકાવલીઃ શુભાઃ

ગર્જત્પયોદસ્થગિતેન્દુબિમ્બા નવામ્બુસેકોદ્ગતચારુદૂર્વા

નિરીક્ષિતા સાદરમુત્સુકાભિર્નિઃશ્વાસધૂમ્રં૯૮ પથિકાઙ્ગનાભિઃ । ।
8.

॥ હંસનૂપુરશબ્દાઢ્યા સમુન્નતપયોધરા ।
ચલદ્વિદ્યુલ્લતાકાઞ્ચી

સ્પષ્ટપદ્મવિલોચના ॥૯ ૧ । ।
અસિતજલદવૃન્દધ્વાનવિત્રસ્તહંસા
વિમલસલિલધારાપાતતામ્રોત્પલાગ્રા ।
સુરભિકુસુમરેણુક્લૃપ્તસર્વાઙ્ગશોભા
ગિરિદુહિતૃ૧૦૦ વિવાહે પ્રાવૃડાગાદ્વિભૂત્યૈ । ।૯૨ । ।
મેઘકઞ્ચુકનિર્મુક્તા પદ્મકોશોદ્ગતસ્તની ।
હંસનૂપુરનિર્હ્રાદા

સર્વરમ્યદિગન્તરા ॥૯૩ । ।
વિસ્તીર્ણપુલિનશ્રોણી કૂજત્સારસમેખલા ।
પ્રફુલ્લે૧૦૨ ન્દીવરાભોગવિલોચનમનોહરા । ।૯૪। ।
પક્વબિમ્બાધરપુટા કુન્દદન્તપ્રહાસિની ।
નવશ્યામાલતાશ્યામરોમરાજિ૧૦૩ પરિષ્કૃતા । ।૯૫। ।
ચન્દ્રાંશુહારવર્યેણ સૌધોરઃસ્થલસર્પિણા ।
પ્રહ્લાદયન્તી ચેતાંસિ સર્વેષાં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥૯૬ । ।
પ્રમદાલિકુલો૧૦૪ દ્ગીતમધુરસ્વન૧૦૫ ભાષિણી ।
ચલત્કુમુદસંઘાતચારુકુણ્ડલશોભિની૧૦૬ । ।૯૭। ।
૯૩ ચ્છુગન્ધિ
... -
ક
.
। ૯૪ સપક
.
ં
?.
-
ક
.,
ભયાત્
... -
ઘ
। ૯૫ વિકલ્પ
... -
ઘ
.
। ૯૬ પુરા
-
ઘ
.
। ૯૭ પ
... -
ઘ

...
મ્રા
-
ઘ । ૯૯ વિ
(
જ
?)
હ્વા
-
ઘ

..
તુ
-
ક
.

.

...
દ
-
ક
.
। ૧૦૨ પુષ્કરે
-
ઘ
.

...
જી
-
ક ઘ । ૧૦૪ સમદાસીગણો
.
-
ઘ
.

...
ર
-
ઘ
.

...
તા
-
ઘ

રક્તાશોકાગ્રશાખોત્થપલ્લવાઙગુલિધારિણી ।
તત્પુષ્પસંચયમયૈર્વાસોભિઃ સમલંકૃતા ॥૯૮ । ।
રક્તોત્પલાગ્રચરણા જાતીપુષ્પનખાવલી ।
કદલીસ્તમ્ભચારૂરુઃ શશાઙ્કવદના શુભા૧૦૭ ।

પદ્મકિઞ્જલ્કસંપૃક્ત૧૦૮ પવનપ્રકરૈઃ૧૦૯ સુરાન્

પ્રેમ્ણા સ્પૃશન્તી કાન્તેવ શરદાગાન્મનોરમા ॥
8.

૦૦ । ।
નિર્મુક્તા૧૧૧ સિતમેઘકઞ્ચુકપુટા પૂર્ણેન્દુબિમ્બાનના
નીલામ્ભોજવિલોચનાબ્મુકુલ૧૧૨ પ્રોદ્ભિન્નચારુસ્તનો ।
નાનાપુષ્પરજઃસુગન્ધિપવના૧૧૩ એં એ પ્રહ્લાદની ચેતસામ્
તત્રાગાત્

કલહંસનૂપુરરવા દેવ્યા વિવાહે શરત્૧૧૫ । । ૧૦૧ । ।
અત્યર્થશીતલાંભોભિઃ પ્લાવયન્તૌ ગિરેઃ શિલાઃ ।
ઋતૂ હેમન્તશિશિરા૧૧૬ વાજગ્મતુરભિદ્યુતી૧૧૭

તાભ્યામૃતુભ્યાં પ્રાપ્તાભ્યાં હિમવાન્ સ નગોત્તમઃ ।
પ્રાલેયચૂર્ણવર્ષિભ્યાં ક્ષિપ્રં રૌપ્ય ઇવાબભૌ

તેન પ્રાલેયવર્ષેણ ઘનેન સ હિમાચલઃ ।
શોભનેન૧૧૮ તદા રેજે ક્ષીરોદ ઇવ સાગરઃ । । ૧ ૦૪। ।
હિમસ્થાનેષુ હેમન્તો૧૧૯ ર્પ્ય નાશયામાસ પાદપાન્ ।
સાધૂપચારાન્ સહસાકૃતાર્થ ઇવ દુર્જનઃ । । ૧૦ ૫। ।
પ્રાલેયપટલચ્છન્નૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સ૧૨૦ શુશુભે નગઃ ।
છત્રૈરિવ મહાભોગૈઃ પાણ્ડરૈઃ પૃથિવીપતિઃ । ।૧ ૦૬ । ।
પાણ્ડરાણિ વિશાલાનિ શ્રીમન્તિ સુભગાનિ ચ ।
અદ્રિશૃઙ્ગાણિ તુઙ્ગાનિ૧૨૧ સૌધાનીવ ચકાશિરે । । ૧ ૦૭। ।
તસ્યાચલેન્દ્રસ્ય દરીષ્વતીવ વિચિત્રસારઙ્૧૨૨ કુત્નાકુલાસુ ।
પ્રાલેયધારાઃ શશિપાદગૌરા ગોક્ષીરધારા ઇવ સન્નિપેતુઃ । ।૧ ૦૮ । ।
૧૦૭ તથા
-
ક
.
। ૧૦૮ સયુક્તા
-
ઘ
.
। ૧૦૯ પદ્મવ્યગ્રકરા
- -
ઘ । ૧૧૦ શુભા
-
ઘ
.

..
નિમુક્તોજ્કિ
?
ત
-
ઘ
.
। ૧૧૨ કુમુદ
-
ઘ
.

...
ન
-
ક
.
ઘ
.
। ૧૧૪ તદ્યોગાત્
-
ઘ । ૧૧૫ સ્વયમ્
-
ઘ
.
। ૧૧૬ શિશિરહેમન્તા
-
ક
.
ઘ । ૧૧૭ રતિ
... -
ક ઘ
.
। ૧૧૮ અગાધને
(
ધેન
?) -
ઘ
.
। ૧૧૯ હિમવાન્
-
ગ ક
.
ઘ
.
। ૧૨૦ સં
-
ઘ
.
। ૧૨૧ તુઙ્ગાનિ ચાદ્રિશૃંગાણિ
-
ઘ
.
। ૧૨૨ શાર્દૂલ
-
ઘ
.

બહુકુસુમરજોભિરુત્કરાઙ્ગા૧૨૩ હિમકણસઙ્ગસુ૧૨૪ શીતલાઃ સમીરાઃ । વવુરમરગણેશ્વરામ્બરાણિ
પ્રતનુતમાનિ શનૈર્વિકમ્પયન્તઃ । । ૧૦૯ । ।
વિધૂતરૂ૧૨૫ ક્ષાનીલવીતદોષઃ૧૨૬ પ્રોદ્ભિન્નચૂતાઙ્કુરકર્ણપૂરઃ ।
વસન્તકાલશ્ચ તમદ્રિપુત્રીસેવાર્થમાગાદ્ધિમવન્તમાશુ૧૨૭ । ।
8.

તસ્મિન્નૃતાવદ્રિસુતાવિવાહસિષેવયા તં ગિરિમભ્યુપેતે ।
પ્રાદુર્બભૂવુઃ કુસુમાવતંસાઃ સમન્તતઃ પાદપગુલ્મષણ્ડાઃ ॥૧

વવુઃ સુગન્ધાઃ સુભગાઃ સુશીતા વિચિત્રપુષ્પાગ્ર૧૨૮ રજોત્કરાઙ્ગાઃ ।
મનોભવોદ્રેકકરાઃ૧૨૯ સુરાણાં સુરઙ્ગનાનાઞ્ચ મુહુઃ સમીરાઃ ॥૧ ૧ ૨। ।
સ્વચ્છામ્બુપૂર્ણાશ્ચ તથા નલિન્યઃ પદ્મોત્પલાનાં કુસુમૈરુપેતાઃ

ઈષત્સમુદ્ભિન્નપયોધરાગ્રા નાર્યો યથા રમ્યતમા બભૂવુઃ । ।૧

ઋતોઃ સ્વભાવાચ્ચ મદોદ્ભવાચ્ચ ફુલ્લાસુ શાખાસુ નિલીનપક્ષાઃ ।
શ્રોત્રાભિરામં ત્રિદશાઙ્ગનાનાં પુંસ્કોકિલાશ્ચાવિકલં૧૩૧ વિનેદુઃ । ।૧

નાત્યુષ્ણશીતાનિ સરઃપયાંસિ કિઞ્જલ્કચૂર્ણૈઃ કપિલીકૃતાનિ

ચક્રાહ્વયુગ્મૈરુપનાદિતાનિ પપુઃ પ્રહૃષ્ટાઃ સુરદન્તિમુખ્યાઃ । । ૧૧૫ । ।
પ્રિયંગુસંવૃતવરઃ વૃતાઁશ્ચાપિ પ્રિયતરઃ ।
(?)
તર્જયન્ત ઇવાન્યોન્યં મઞ્જરીભિશ્ચકાશિરે૧૩૩ ॥૧ ૧

હિમશુક્લેષુ શૃઙ્ગેષુ તિલકાઃ કુસુમોત્કરાઃ

શુશુ
- -

કાર્યમુદ્દિશ્ય વૃદ્ધા ઇવ સમાગતાઃ
। । ૧ ૧૭। ।
ફુલ્લાશોકલતાસ્તત્ર રેજિરે શાલસંશ્રિતાઃ

કામિન્ય ઇવ કાન્તાનાં કણ્ઠાલમ્બિતમૂર્ત્તયઃ ૧૩૭ ॥ ૧૧૮ । ।
સમદાલિકુલોદ્ગીતલતાકુસુમસંચયાઃ ।
પરસ્પરં હિ માલત્યો ભાષન્ત્ય ઇવ રેજિરે

૧૨૩ રાવૃતાઙ્ગા
-
ઘ
.

.
મ
-
ઘ
.
। ૧૨૫ વૃ
.. -
ઘ
.
। ૧૨૬ શીતદોષઃ
-
ઘ
.

...
શુ
-
ક
.
। ૧૨૮ પુષ્પૌગ્ર
-
ઘ
.
। ૧૨૯ ન્મેષ
.?. -
ઘ
.
। ૧૩૦ સ્વકુલં
... -
ઘ
.
। ૧૩૧ તિ
.. -
ક
.
ઘ
.
। ૧૩૨ કલુષી
... -
ઘ
.
। ૧૩૩ ર્બભાષિરે
-
ઘ
-
। ૧૩૪ કુમુદોત્કરાઃ
-
ક
.
। ૧૩૫ શિશુભિઃ
-
ઘ
.
। ૧૩૬ સાલ
-
ક
.
। ૧૩૭ બાહવઃ
-
ઘ
.

નીલાનિ નીલામ્બુરુહૈઃ પયાંસિ ગૌરાણિ ગૌરૈશ્ચ મૃણાલદણ્ડૈઃ ।
તથૈવ ચિત્રાણિ૧૩૮ ભૃશં કૃતાનિ મત્તદ્વિરેફાર્ધવિદષ્ટપત્રૈઃ૧૩૯ । ।
8.

। ।
હૈમાનિ વિસ્તીર્ણજલેષુ કેષુચિન્નિરન્તરં મારકતાનિ કેષુચિત્ ।
વૈદૂર્યનાલાનિ સરસ્સુ કેષુચિત્ પ્રજજ્ઞિરે પદ્મવનાનિ સર્વતઃ

વાપ્યસ્તત્રાભવન્ રમ્યાઃ કમલોત્પલભૂષિતાઃ ।
નાનાવિહઙ્ગસંઘુષ્ટા૧૪૦ હેમસોપાનપંક્તયઃ । ।૧

શૃઙ્ગાણિ તસ્ય તુ ગિરેઃ કર્ણિકારૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ ।
સમુચ્છ્રિતાન્યવિરલૈ૧૪૧ર્હૈમાનીવ બભુર્મુને । ।૧

ઈષદુદ્ભિન્નકુસુમૈઃ પાટલૈ૧૪૨શ્ચાપિ પાટલા

સંબભૂવુર્દિશઃ સર્વાઃ પવનાકમ્પિમૂર્ત્તિભિઃ૧૪૪ ॥૧ ૨૪। ।
કૃષ્ણાઞ્જનાદ્રિશૃઙ્ગાભા નીલાશોકમહીરુહાઃ ।
ગિરૌ વવૃધિરે ફુલ્લાઃ સ્પર્ધયેવ ૧૪૫ પરસ્પરમ્ । ।૧ ૨૫ । ।
ચઞ્ચરીકવિઘુષ્ટાનિ૧૪૬ કિંશુકાનાં વનાનિ ચ ।
પર્વતસ્ય નિતમ્બેષુ સર્વેષ્વેવાભિજજ્ઞિરે૧૪૭ ।

તમાલગુલ્મૈસ્તસ્યાસીચ્છોભા હિમવતસ્તદા ।
નીલજીમૂતસંઘાતૈર્નિલીનૈરિવ સન્ધિષુ ॥ ૧ ૨૭। ।
નિકામપુષ્પૈઃ૧૪૮ સુવિશાલશાખૈઃ સમુચ્છ્રિતૈશ્ચમ્પકપાદપૈશ્ચ ।
પ્રમત્તપુંસ્કોકિલસંપ્રલાપૈ૧૪૯ ર્હિમાચલોતીવ તદા રરાજ । । ૧૨૮ । ।
શ્રુત્વા શબ્દા૧૫૦ નૃતુમદકલાન્૧૫૧ સર્વતઃ કોકિલાનામ્
ચઞ્ચત્પક્ષાઃ સુમધુરરુતં નીલકણ્ઠા વિનેદુઃ ।
તેષાં શબ્દૈરુપચિતબલઃ પુષ્પચાપેષુહસ્તઃ
સજ્જીભૂતસ્ત્રિદશવનિતા વેદ્ધુમઙ્ગેષ્વનઙ્ગઃ । ।૧

પટુસૂર્યાતપશ્ચાપિ પ્રાયઃ સોષ્ણજલાશયઃ ।
દેવીવિવાહસેવાર્થં૧૫૨ ગ્રીષ્મ આગાદ્ધિમાચલમ્ ॥
8.

। ।
૧૩૮ રક્તાનિ રક્તૈશ્ચ
-
ઘ
.
। ૧૩૯ વિદહ્યમાલૈઃ
-
ઘ
.

..
મસંયુક્તા
-
ઘ
.,
ષ્ટ
-
ક
૧૪૧ સમુત્સૃ
-
ઘ

.. .
કુમુભાઃ
પાદપાઃ
..
ઘ
.

-
ધિપાટલા
-
ઘ । ૧૪૪ મૂર્ત્તયઃ
-
ઘ
.

...
યા ચ
-
ઘ
.
। ૧૪૬ વિપુષ્ટાનિ
-
ઘ
.
। ૧૪૭ તસ્મિન્કાલે ગિરીશસ્ય સર્વસ્થાનેથ
.?.
-
ઘ
.
। ૧૪૮ નિમીલ
... -
ઘ
.
। ૧૪૯ પુંસ્કોકિલાનાં ચ તથા
... -
ઘ
.
। ૧૫૦દં શ

-
ક
.
ઘ । ૧૫૧ કલ
-
ક
.
ઘ ।
૧૫૨ સમયે
-
ઘ

સ ચાપિ તરુભિસ્તત્ર બહુભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ ।
શોભયામાસ શૃઙ્ગાણિ પ્રાલેયાદ્રેઃ સમન્તતઃ ॥૧૩

તસ્યાપિ ચ ઋતોસ્તત્ર વાયવઃ સુમનોહરાઃ ।
વવુઃ પાટલવિસ્તીર્ણકદમ્બાર્જુનગન્ધિનઃ

વાપ્યઃ પ્રફુલ્લપદ્મૌઘાઃ કેસરારુણમૂર્ત્તયઃ ।
અભવન્ તટસંઘુષ્ટકલહંસકદમ્બકાઃ ॥૧

તથા કુરબકાશ્ચાપિ

કુસુમાપાણ્ડુમૂર્તયઃ ।
સર્વેષુ જજ્ઞુઃ૧૫૪ શૃઙ્ગેષુ ભ્રમરાવલિસેવિતાઃ ॥૧

બકુલાશ્ચ નિતમ્બેષુ વિશાલેષુ મહીભૃતઃ ।
ઉત્સસર્જુર્મનોજ્ઞાનિ કુસુમાનિ સમન્તતઃ ॥ ૧

ઇતિ કુસુમવિચિત્રસર્વવેષા૧૫૫ વિવિધવિહઙ્ગમનાદરમ્યદેશાઃ ।
હિમગિરિતનયાવિવાહભૂત્યૈ ષડુપયયુરૃતવો મુનિપ્રવીર

તત એવં૧૫૬ પ્રવૃત્તે તુ સર્વભૂતસમાગમે ।
નાનાવાદ્યસમાકીર્ણે બ્રહ્મા મમ પિતા સ્વયમ્

શૈલપુત્રીમલંકૃત્ય યોગા૧૫૭ ભરણસંપદા ।
પુરં પ્રવેશયામાસ
..
.
ય૧૫૮ માદાય લોકવિત્

તતસ્તુ પુનરેવેશં

બ્રહ્મા વ્યજ્ઞાપયદ્વિભુમ્ ।
હવિર્જુહોમિ વહ્નૌ તુ ઉપાધ્યાયપદે સ્થિતઃ

દદાસિ મહ્યં યદ્યાજ્ઞાં કર્તવ્યોયં ક્રિયાવિધિઃ ।
તમાહ શઙ્કરો દેવં દેવદેવો જગત્પતિઃ । ।
8.

યત્ત્વદિષ્ટં૧૬૦ સુરેશાન તત્કુરુષ્વ યથેપ્સિતમ્

કર્તાસ્મિ વચનં સર્વં બ્રહ્મઁસ્તવ જગદ્વિભોઃ૧૬૨

...
ન્યે
-
ઘ
.

જજ્ઞે
-
ક
.,
નગ
... -
ઘ
.

...
વૃક્ષા
-
ઘ
.
। ૧૫૬ તત્રોત્સવે
-
ઘ
.
। ૧૫૭ યોગ્યા
(?)
। ૧૫૮ શ્રય
(?) -
ઘ
.
। ૧૫૯ દેવેશં
-
ક
.
। ૧૬૦ યદ્ય
... -
ક
.
। ૧૬૧

..
યથોચિ
... -
ઘ
.

...
ભો
-
ઘ

તતઃ પ્રણમ્ય હૃષ્ટાત્મા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
હસ્તં દેવસ્ય દેવ્યાશ્ચ૧૬૩ યોગબન્ધે યુયોજ હ ॥ ૧૪૨। ।
જ્વલનશ્ચ૧૬૪ સ્વયં તત્ર૧૬૫ કૃતાઞ્જલિરુપ૧૬૬સ્થિતઃ

શ્રુતિગીતૈર્મહામન્ત્રૈર્મૂર્તિમદ્ભિરુપસ્થિતૈઃ ।

યથોક્તવિધિના હુત્વા સર્પિસ્તદમૃત ચ હિ

ત્રિશ્ચ૧૬૯ તં જ્વલનં દેવં કારયિત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।

મુક્ત્વા૧૭૦ હસ્તસમાયોગં સહિતઃ૧૭૧ સર્વદેવતૈઃ

સુતૈશ્ચ માનસૈઃ સર્વૈઃ૧૭૩ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ।

વૃત્તે ઉદ્વાહકાર્યે૧૭૪ તુ પ્રણનામ વૃષધ્વજમ્ ।
યોગેનૈવ તયોર્વ્યાસ તદોમાપરમેશયોઃ ।

ઉદ્વાહઃ સ પરો વૃત્તો યં દેવા ન વિદુઃ ક્વચિત્ ।
ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં સ્વયંવરમિદં શુભમ્ ।
ઉદ્વાહશ્ચૈવ દેવસ્ય શૃણ્વતઃ પરમાદ્ભુતમ્ ।

-
ઇતિ
સ્કન્દપુરાણે ઉમાપરિણયનં નામ ત્રયોદશોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર
ઉવાચ
અથ વૃત્તે વિવાહે તુ ભવસ્યામિતતેજસઃ ।
પ્રહર્ષમતુલં ગત્વા દેવાઃ સહ પિતામહાઃ૧ । । ૧ । ।
તુષ્ટુવુર્વાગ્ભિરિષ્ટાભિઃ પ્રણમન્તો મહેશ્વરમ્ ।
નમઃ પર્વતલિઙ્ગાય પર્વતેશાય વૈ નમઃ । ।૨ । ।
નમઃ પવનવેગાય વિરૂપાયાજિતાય ચ ।
નમઃ ક્લેશવિનાશાય દાત્રે ચ શુભસમ્પદામ્ । । ૩ । ।
૧૬૩ વૈ દેવદેવસ્ય
-
ઘ । ૧૬૪ શ્ચ
-
ક
.
। ૧૬૫ કૃત્વા
-
ક
.
। ૧૬૬ મુપ
...
-
ક
.

...
ત
-
ક
.
। ૧૬૮ હવિઃ
-
ઘ
.
। ૧૬૯ ત્રિષુ
-
ઘ
.
। ૧૭૦ સ્તુત્વા
-
ઘ
.
। ૧૭૧ હસિત
ઘ
.
।
૧૭૨ સર્વદૈવતૈઃ
-
ઘ
.
। ૧૦૩ સિદ્ધૈઃ
-
ઘ

...
લે
-
ક
.
ઘન્ ।
૧ દેવતાઃ સપિતામહાઃ
-
ઘ
.

નમો નીલશિખણ્ડાય અમ્બિકાપતયે નમઃ ।
નમઃ પવનરૂપાય શતરૂપાય વૈ નમઃ । ।૪। ।
નમો ભૈરવરૂપાય વિરૂપનયનાય૨ ચ ।
નમઃ સહસ્રનેત્રાય સહસ્રચરણાય ચ ।

નમો વેદરહસ્યાય વેદાઙ્ગાય૩ નમો નમઃ ।
વિષ્ટમ્ભનાય૪ શક્રસ્ય૫ બાહો૬ર્વેદાઙકુરાય ચ । ।૬ । ।
ચરાચરાધિપતયે શમનાય નમો નમઃ ।
સલિલેશયલિઙ્ગાય યુગાન્તાયતલિઙ્ગિને૭ ।

નમઃ કપાલમાલાય કપાલસ્રગ્વિણે નમઃ ।
નમઃ કપાલહસ્તાય દંષ્ટ્રિણે ગદિને૮ નમઃ

નમસ્ત્રૈલોક્યનાથાય૯ સપ્તલોકનતાય૧૦ ચ ।
નમઃ ખટ્વાઙ્ગહસ્તાય પ્રમથાર્ત્તિહરાય ચ

નમો યજ્ઞશિરોહર્ત્રે કૃષ્ણકેશા૧૧પહારિણે ।
ભગનેત્રનિપાતાય પૂષ્ણો દન્તહરાય ચ । ।
8.

। ।
નમઃ પિનાકશૂલાસિખડ્ગમુદ્ગરધારિણે ।
નમોસ્તુ કાલકાલાય તૃતીયનયનાય૧૨ ચ

અન્તકાન્તકૃતે ચૈવ નમઃ પર્વતવાસિને ।
સુવર્ણરેતસે ચૈવ શંખકુણ્ડલધારિણે । । ૧ ૨। ।
વાડ્વલે
(?)
ર્યોગનાશાય યોગિનાં ગુરવે નમઃ ।
શશાઙ્કાદિત્યનેત્રાય લલાટનયનાય ચ ।

નમઃ શ્મશાનરતયે શ્મશાનવરદાય ચ ।
નમો દૈવતનાથાય ત્ર્યમ્બકાય નમો નમઃ ।

..
પાય હરાય
-
ઘ
.

દેવાજ્ઞા
(
દેવજ્ઞા
?)
ય
-
ઘ
.
। ૪ વિશ્વમ્ભરાય
-
ઘ
.
। ૫ શક્રાય
-
ઘ
.
। ૬ રાહો
-
ઘ
.

યુગાન્તસ્તોભ
... -
ઘ
.
। ૮ ઙ્ગ
..
-

)
। ૯ વાહાય
-
ક
.
। ૧૦ રથાય
-
ક
.

..
સ્ય કેશઃ
... -
ઘ
.
। ૧૨ નયનત્રિતયાય
(?)

અશનીશતહાસાય બ્રહ્મણ્યાયાજિતાય ચ ।
ગૃહસ્થસાધવે નિત્યં જટિને બ્રહ્મચારિણે ॥ ૧ ૫। ।
નમો મુણ્ડાર્ધગણ્ડાય૧૩ પશૂનાં પતયે નમઃ ।
સલિલે તપ્યમાનાય યોગૈશ્વર્યપ્રદાય ચ । । ૧

નમઃ શાન્તાય દાન્તાય પ્રલયોત્પત્તિકારિણે ।
નમોનુગ્રહકર્ત્રે ચ સ્થિતિકર્ત્રે નમો નમઃ । । ૧૭। ।
નમો રુદ્રાય વસવે આદિત્યાયા૧૪શ્વિને નમઃ ।
નમઃ પિત્રેથ સાધ્યાય૧૫ વિશ્વેદેવાય વૈ નમઃ ॥ ૧૮ । ।
નમઃ શિવાય૧૬ શર્વાય૧૭ ઉગ્રાય વરદાય ચ ।
નમો ભીમાય સેનાન્યે પશૂનાં પતયે નમઃ ॥ ૧

શુચયે રેરિહાણાય સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ ।
મહાદેવાય ચિત્રાય નમશ્ચિત્રરથાય ચ । ।
8.

પ્રધાનાયા૧૮પ્રમેયાય કાર્યાય કરણાય ચ ।
પુરુષાય નમસ્તેસ્તુ પુરુષેચ્છાકરાય ચ । ।૨૧ । ।
નમઃ પુરુષસંયોગપ્રધાનગુણધારિણે ।
પ્રવર્તકાય પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્ય ચ સર્વશઃ ।

કૃતા૧૯કૃતસ્ય સં
(?)
વેત્રે
ફલસંયોગદાય ચ ।
કાલજ્ઞાય ચ સર્વત્ર નમો નિયમચારિણે૨૦

નમો વૈષમ્યકર્ત્રે ચ ગુણાનાં વૃત્તિદાય ચ ।
નમસ્તે૨૧ દેવદેવેશ નમસ્તે ભૂતભાવન ।
શિવઃ સૌમ્યઃ સુખો દ્રષ્ટું ભવ સોમો હિ નઃ પ્રભો । ।૨૪। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં સ ભગવાન્દેવો જગત્પતિરુમાપતિઃ ।
સ્તૂયમાનઃ સુરૈઃ સર્વૈરમરાનિદમબ્રવીત્ । ।૨૫। ।
૧૩ મુક્તાર્ધમુણ્ડાય
-
ઘ । ૧૪ ય નમો નમઃ
-
ઘ । ૧૫ સવિત્રે ચ
સાવિત્રાય
-
ઘ। ૧૬ સર્વાય ક

-...
ય
-
ક
.

...
ય
-
ક
.
। ૧૯ કૃતે
-
ઘ
.
। ૨૦ કા
... -
ઘ
.
। ૨૧ નમોસ્તુ
-
ઘ
.

દ્રષ્ટું સુખશ્ચ સૌમ્યશ્ચ દેવાનામસ્મિ ભો સુરાઃ ।
પરં બ્રૂત યથેષ્ટં વો૨૨ દાતાસ્મિ વદતા૨૩નઘાઃ

તતસ્તે પ્રણતાઃ સર્વે ઊચુઃ સબ્રહ્મકાઃ સુરાઃ ।
તથૈવ ભગવન્નસ્તુ૨૪ વર એષોવતિષ્ઠતામ્

યદા કાર્યં તદા નસ્ત્વં૨૫ દાસ્યસે વરમીપ્સિતમ્ ।
એવમસ્ત્વિતિ તાનુક્ત્વા વિસૃજ્ય ચ સુરાન્ હરઃ ।
લોકાંશ્ચ પ્રમથૈઃ સાર્ધં વિવેશ ભવનં તતઃ૨૬

યસ્તુ હરોત્સવમદ્ભુતમેતં૨૭ ગાયતિ દૈવતવિપ્રસમક્ષમ્ ।
સોપ્રતિરૂપગણેશસમાનો દેહવિપર્યયમેત્ય સુખી સ્યાત્

સનત્કુમાર ઉવાચ
પારાશર્ય સ્તવં હીમં૨૮ શૃણુયાદ્યઃ પઠેત વા ।
સ સ્વર્ગલોકગગો૨૯ ભૂત્વા પૂજ્યતેમરરાડિવ

8.

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ઉમાવિવાહસ્તવો નામ ચતુર્દશોધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
પ્રવિષ્ટે ભવનં દેવે સૂપવિષ્ટે વરાસને
સવહ્નિર્મન્મથઃ ક્રૂરો દેવં વેદ્ધુમના૧ ભવત્ ॥૧। ।
તમનાચારસંયુક્તં દુરાત્માનં કુલાધમમ્ ।
લોકાન્ સર્વાન્ તાપયાનં૨ સર્વેષ્વકરુણાત્મકમ્

ઋષીણાં વિઘ્નકર્તારં નિયમાનાં વ્રતૈઃ સહ

ચક્રાહ્વયસ્ય રૂપેણ રત્યા સહ સમા૪ગતમ્

૨૨ ચ
-
ક
.
ઘ
.
। ૨૩ વરદો
-
ઘ
.
। ૨૪ તદૈવ ભગવન્ શંભો
-
ઘ
.
। ૨૫ શ્ર
-
ધ
.
। ૨૬ ભગવાસ્તા
-
ઘ
-
। ૨૭ તદ્
-
ક
.
। ૨૮ હ્યેતત્
-
ઘ
.,
હ્યેતં
(?) ઽ
।
૨૯ સર્વલોકગો
-
ઘ
.
। ૩૦ ચામરાધિપૈઃ
-
ઘ
.
।
૧ સન્ધિરાર્ષઃ । હ્યભૂદિતિ વા
પાઠઃ કલ્પ્યઃ । ૨ તાપમાન
-
ઘ
.
। ૩ તથૈવ ચ
-
ઘ
,
। ૪ તયા
-
ઘ
.

અથાતતાયિનં વ્યાસ વેદ્ધુકામં સુરેશ્વરમ્ ।
નયનેન તૃતીયેન સાવજ્ઞં તમવૈક્ષત । ।૪। ।
તતોસ્ય નેત્રજો વહ્નિર્જ્વાલામાલાસહસ્રવાન્ ।
સંવૃત્ય૫ રતિભર્તારમદહત્ સપરિચ્છદમ્ । । ૫। ।
સ દહ્યમાનઃ કરુણમાર્ત્તોક્રોશત વિસ્વરમ્ ।
પ્રસાદયઁશ્ચ તં દેવં પપાત સ મહીતલે । । ૬। ।
આશુ સોગ્નિપરીતાઙ્ગો મન્મથો લોકતાપનઃ

પપાત ભસ્મસાચ્ચૈવ ક્ષણેન સમપદ્યત ॥૭। ।
પત્ની તુ કરુણં તસ્ય વિલલાપ સુદુઃખિતા ।
દેવં દેવીઞ્ચ૭ રુદતી૮ અયાચત્ કરુણાયતી ॥૮। ।
તસ્યાસ્તત્૯ ક્રન્દનં૧૦ શ્રુત્વા૧૧ દેવૌ તૌ કરુણાત્મકૌ ।
ઊચતુસ્તાં સમાલોક્ય સમાશ્વાસ્ય ચ૧૨ દુઃખિતામ્ । ।૯। ।
દગ્ધ એષ ધ્રુવં ભદ્રે૧૩ નાસ્યોત્પ૧૪ત્તિરિહેષ્યતે ।
અશરીરોપિ તે કાલે કાર્યં સર્વં૧૫ કરિષ્યતિ । ।
8.

5.

યદા તુ વિષ્ણુર્ભવિતા વસુદેવસુતઃ શુભે ।
તદા તસ્ય સુતો હ્યેષ૧૬ પતિસ્તે ભવિતા રતે૧૭

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સા તં વરં લબ્ધ્વા કામપત્ની શુભાનના ।
જગામેષ્ટં૧૮ તદા દેશં પ્રીતિયુક્તા ગતક્લમા૧૯ ॥ ૧

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં દગ્ધ્વા સ કામં તુ શઙ્કરો મૂઢચેતસમ્ ।
પ્રોવાચ હિમવત્પુત્રીં ભક્ત્યા મુનિવરસ્ય હ

૫ સંભૂત્તં
-
ઘ
.
। ૬ પાતનઃ
-
ક
.
। ૭ દેવી દેવ ચ
-
ઘ । ૮ દુઃખાર્તા
-
ક । ૯ શ્ર
-
ઘ । ૧૦ કરણં
-
ઘ
.
। ૧૧ જ્ઞાત્વા
-
ઘ
.
। ૧૨ સુ
-
ઘ
.
। ૧૩ તત્ર
-
ઘ
.
।
૧૪ નાન્યો
. -
ઘ
.
। ૧૫ સર્વકાયં
-
ઘ
.
। ૧૬ પ્યેષ
-
ઘ
.,
યઃ સ્યાત્
-
ક । ૧૭ સ ભવિષ્યતિ
-
ક
.

.
ષ્ટતમં
-
ઘ । ૧૯ શંભોરાધનકામ્યયા
-
ઘ
.

વસિષ્ઠો નામ વિપ્રેન્દ્રો માં કૃત્વા હૃદિ તપ્યતે ।
તસ્યાહં વરદાનાય પ્રયાસ્યામિ મહાવ્રતે । । ૧૪। ।
એવમુક્ત્વા સ દેવીં તુ ભક્ત૬૦ પ્રીત્યા તદા વિભુઃ ।
જગામ તપતો૨૧ ભ્યાસં વસિષ્ઠસ્ય મુનેર્વિભુઃ ॥૧

તતો મુનિવરશ્રેષ્ઠં વરિષ્ઠં તપતાં વરમ્ ।
વસિષ્ઠમૃષિશાર્દૂલં તપ્યમાનં પરન્તપઃ ॥૧

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ જ્વલમાનમિવાનલમ્ ।
ઉવાચ ભગવાન્ ગત્વા બ્રૂહિ કિન્તે૨૨ દદાન્યહમ્૨૩ ॥૧૭। ।
દદામિ દિવ્યં ચક્ષુસ્તે પશ્ય માં સગણં દ્વિજ ।
દૃષ્ટવા તુ સ તમીશાનં૨૪ પ્રણમ્ય શિરસા પ્રભુમ્

શિરસ્યઞ્જલિમાધાય૨૬ તુષ્ટાવ હૃષિતાનનઃ ।

વસિષ્ઠ ઉવાચ
નમઃ કનકલિઙ્ગાય૨૭ વેદલિઙ્ગાય૨૮ વૈ નમઃ ।
નમઃ સહસ્રલિઙ્ગાય વહ્નિલિઙ્ગાય વૈ નમઃ । ।૧ ૯। ।
નમઃ પુરાણલિઙ્ગાય શ્રુતિલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।
નમઃ પરમલિઙ્ગાય૨૯ બ્રહ્મલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ॥
8.

5.

। ।
નમસ્ત્રૈલોક્યલિઙ્ગાય દાહલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।
નમઃ પર્વતલિઙ્ગાય સ્થિતિલિઙ્ગાય વૈ નમઃ । ।૨

નમો રહસ્યલિઙ્ગાય સપ્તદ્વીપાધ્વલિઙ્ગિને

નમઃ સર્વાર્થલિઙ્ગાય સર્વલોકાઙ્ગલિઙ્ગિને૩૧ ॥૨૨ । ।
નમોસ્ત્વવ્યક્ત૩૨ લિઙ્ગાય બુદ્ધિલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।
નમોહઙ્કારલિઙ્ગાય ભૂતલિઙ્ગાય વૈ નમઃ । ।૨૩ । ।
નમ ઇન્દ્રિયલિઙ્ગાય નમસ્તન્માત્રલિઙ્ગિને ।
નમઃ પુરુષલિઙ્ગાય ભાવલિઙ્ગાય વૈ નમઃ । ।૨૪। ।
૨૦ ભક્તિ
-
ક
,
ભક્ત્યા
ઘ

તપ્યતો
-
ક
.
। ૨૨ કિન્ન
-
ઘ
.
। ૨૩ વદા
-
ક
.,
દદાનિ તે
-
ઘ
.

તતસ્તમીશાનં
-
ક
.
। ૨૫ વિભુઃ
-
ઘ
.
। ૨૬ માદા
... -
ઘ
-

...
પિઙ્ગાય
-
ઘ
.
। ૨૮ સ્થિતિ
... -
ઘ
.
। ૨૯ પવન
..  -
ક
.
। ૩૦ સર્વનોકાઙ્ગઃ
.. -
ઘ
.
। ૩૧ સત્વલિઙ્ગાય વૈ નમઃ
-
ધ
.
। ૩૨ નમઃ પ્રકૃતિઃ
.. -
ઘ
.

નમઃ સત્વોર્ધ્વલિઙ્ગાય૩૩ તમોલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।
નમો રજોર્ધ્વલિઙ્ગાય સત્ત્વલિઙ્ગાય વૈ નમઃ

નમો ગગનલિઙ્ગાય તેજોલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।
નમો વામૂર્ધ્વલિઙ્ગાય શબ્દલિઙ્ગાય વૈ નમઃ

નમ ઋક્સ્નુતલિઙ્ગાય યજુર્લિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।
નમસ્તેથર્વલિઙ્ગાય સામલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।

નમો યજ્ઞાઙ્ગલિઙ્ગાય યજ્ઞલિઙ્ગાય વૈ નમઃ ।
નમસ્તેનન્તલિઙ્ગાય વેદાનુગતલિઙ્ગિને૩૪

દિશ નઃ૩૫ પરમં યોગમપત્યં મત્સમં તથા

બ્રહ્મ ચૈવાક્ષયં દેવ શમઞ્ચૈવ પરં વિભો ।
અક્ષયત્વં ચ વંશસ્ય ધર્મે ચ મતિમક્ષયામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં સ ભગવાન્ વ્યાસ વસિષ્ઠેનામિતાત્મના ।
સ્તૂયમાનસ્તુતોષાથ તુષ્ટશ્ચેદં તમબ્રવીત્ ॥
8.

5.

ભગવાનુવાચ
તુષ્ટસ્તેહં દદામ્યેતત્૩૭ તવ સર્વં મનોગતમ્ ।
યોગં ચ પરમં સૂક્ષ્મમક્ષયં સર્વકામિકમ્ ॥૩૧

પુત્રઞ્ચ૩૯ ત્વત્સમં દિવ્યં તપોયોગબલાન્વિતમ્ ।
જ્ઞાનાનિ૪૦ ચ૪૧ ઋષિશ્રેષ્ઠ પ્રતિભાસ્યન્તિ ચૈવ તે૪૨ ॥૩૨। ।
દમઃ શમસ્તથા કીર્તિસ્તુષ્ટિરક્રોધ એવ ચ ।
નિત્યં તવ ભવિષ્યન્તિ અમરત્વં ચ

સર્વશઃ

અવશ્યત્વ૪૪ મસહ્યત્વમક્ષયત્વઞ્ચ સર્વદા ।
વંશસ્ય ચાક્ષતિર્વિપ્ર ધર્મે ચ મતિ૪૫રવ્યયા ।
બ્રૂહિ ચાન્યાનપિ વરાન્ દદામિ૪૬ ઋષિસત્તમ

૩૩ સર્વાર્થ
..
-
ઘ
-
। ૩૪ દેવાનુગત
... -
ક
.
। ૩૫ મે
-
ઘ
.
। ૩૬ યથા
-
ઘ
.

દદાન્યે
... -
ક
.
ઘ
.
। ૩૮ સાર્વકામિદં
-
ઘ
.
। ૩૯ પૌત્રઞ્ચ
-
ક
.
। ૪૦ દદાનિ
-
ક
.
। ૪૧ તે
-
ક
.
ઘ
.
। ૪૨ હ
-
ઘ
.
। ૪૩ હિ
-
ઘ
.

...
ધ્યત્વ
-
ક
.
। ૪૫ રતિ
-
ઘ
.

દદાનિ
-
ક
.
ઘ
.

વસિષ્ઠ ઉવાચ
ભગવન્ વિદિતં૪૭ સર્વં ભૂતં યદ્વર્તનં વિભો ।
ભવિષ્યં૪૮ યેન જાનીયાં તન્મે દેવ વિધીયતામ્ ॥૩૫। ।
દેવ ઉવાચ
ભવિષ્યં સ્વેચ્છયા કુર્યામિતિ જ્ઞાતું ન શક્યતે ।
તદપિ મત્પ્રસાદેન જ્ઞાસ્યસિ નિર્વૃતો ભવ

વસિષ્ઠ ઉવાચ
ભગવન્ વિદિતં સર્વ ભવિષ્યં દેવસત્તમ ।
તસ્યાપિ તત્તથા દેવ યથા વા મન્યસે પ્રભો ॥૩૭। ।
દેવદેવ ઉવાચ
ભવિષ્યં નાન્યથા કુર્યાદિતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ।
-
- - - - - - -
કથં કુર્યાત્તદન્યથા

તથા તન્નાત્ર સન્દેહો વિહિતં યદ્યથા મયા ।
તસ્માત્તેનુગ્રહં કર્તા ભૂયઃ પુત્રસ્તવાવ્યય ॥૩૯। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્ત્વા તતો દેવઃ કપર્દી નીલલોહિતઃ

પશ્યતસ્તસ્ય વિપ્રર્ષેઃ ક્ષણાદન્તરધીયત

8.

5.

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વસિષ્ઠવરપ્રદાનં નામ પઞ્ચદશોધ્યાયઃ
૪૭ નિગદિતં
-
ઘ
.

..
ષ્યન્
(?) -
ઘ
.
। ૪૯ વૃષભધ્બજ ઇતિ ચ
-
ઘ
.
। ૫૦ ક્ષણેના
... -
ઘ
.

વરાન્ સ૧ લબ્ધ્વા ભગવાન્ વસિષ્ઠોસ્મત્પિતામહઃ

કં પુત્રં જનયામાસ આત્મનઃ સદૃશદ્યુતિમ્ ॥૧ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તેનાસૌ વરદાનેન દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ।
અરુન્ધત્યામજનયત્તપોયોગબલાન્વિતમ્

બ્રહ્મિષ્ઠં શક્તિનામાનં પુત્રં પુત્રશતાગ્રજમ્ ।
તસ્ય બાલ્યાત્પ્રભૃત્યેવ વાસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ

રભસોપગતા૪ ભક્તિરભવદ્ ગોવૃષધ્વજે ।
સ કદાચિદપત્યાર્થમારાધયદુમાપતિમ્

તસ્ય તુષ્ટો મહાદેવો વરદોસ્મીત્યભાષત ।
અથ દૃષ્ટવા તમીશાનમિદમાહાનતાનનઃ૫

કેન સ્તોષ્યામિ૬ તે૭ દેવ યસ્ત્વં૮ સર્વજગત્પતિઃ ।
સર્વાન્ ધારયસે લોકાનાત્મના સમયાદ્વિભો

ત્વમેવ ભોક્તા ભોજ્યઞ્ચ કર્તા કાર્યં તથા ક્રિયા ।
ઉત્પાદકસ્તથોત્પાદ્ય ઉત્પત્તિશ્ચૈવ સર્વશઃ

આત્માનં પુત્રનામાનં મમ તુલ્યં ગુણૈર્વિભો ।
ઇચ્છામિ દત્તન્દેવેશ એષ મે દીયતાં વરઃ ॥૮। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તમેવંવાદિનં દેવઃ પ્રહસ્ય વદતાં વરઃ ।
ઉવાચ વચસા વ્યાસ દિશઃ સર્વા વિનાદયન્૯

૧ લબ્ધ્વા તુ
-
ઘ
.
। ૨ ને પિ
-... -
ઘ
.
। ૩ વસિષ્ઠસ્ય
-
ઘ
.
। ૪ મનસા તપસા
-
ક
.

...
માહર
... -
ઘ
-
। ૬ તો
... -
ક
.

ત્વાં
-
ઘ । ૮ યત્ત્વં
-
ઘ
.
। ૯ વ્યપાદયન્
(?) -
ક
,

ત્વયાહં યાચિતઃ શક્તે સ ચ તે સંભવિષ્યતિ ।
ત્વત્સમઃ સર્વવેદજ્ઞસ્ત્વદીયો મુનિપુઙ્ગવ

8.

6.

બીજાત્મા ચ તથોદ્ભૂતઃ સ્વયમેવાન્તરાત્મના ।
બીજાત્મના ન ભવતિ પરિણામાન્તરઙ્ગતઃ

એવં સ આત્મનાત્મા નઃ સંભૂતોપત્યસંજ્ઞિતઃ ।
સ્વેનાત્મના ન ભવિતા પરિણામાન્તરં ગતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્ત્વા તુ તં દેવઃ પ્રહસ્ય ચ નિરીક્ષતઃ

જગામ સહસા યોગી અદૃશ્યત્વમતિદ્યુતિઃ

તસ્મિન્ ગતે મહાદેવે શક્તિસ્તવ પિતામહઃ ।
વચસ્તત્ પરિનિશ્ચિત્ય એવમેવેત્યમન્યત૧૨

અથ કાલેતિમહતિ સમતીતે શુભપ્રદે

તપસા ભાવિતશ્ચાપિ મહતાગ્નિસમપ્રભઃ

અદૃશ્યન્ત્યાં મહાપ્રજ્ઞ આદધે૧૪ ગર્ભમુત્તમમ્ ।
તસ્યામાપન્નસત્વાયાં રાજા કલ્માષપાદૃષિમ્ ।
ભક્ષયામાસ સંરબ્ધો રક્ષસા હૃતચેતનઃ

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે ષોડશોધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
કસ્માત્ સ રાજા તમૃષિં ચખાદ તપસાન્વિતમ્ ।
રક્ષસા સ કિમર્થ ચ હૃતચેતા૧ ભવન્નૃપઃ

૧૦ પુઙ્ગવઃ
- -
ક
.
। ૧૧ ક્ષ્યતઃ
(
ત
?)
-
ક
.
। ૧૨ વર એવં હ્યભાષત
-
ઘ
.

...
વ્રતે
-
ક
.

ઞ્ચાદધે
-
ઘ
.
। ૧ કૃતચેતા
-
ઘ
.

વસિષ્ઠયાજ્યો૨ રાજાસીન્નામ્ના મિત્રસહઃ૩ પ્રભુઃ ।
સૌદાસસ્તસ્ય પુત્રોભૂ૪દિન્દ્રચન્દ્રસમદ્યુતિઃ ॥૨। ।
સમાગમ્યાબ્રવી૫ચ્છક્તિશ્ચરિષ્યે દીક્ષિતો વ્રતમ્ ।
તતો મે નિશિ રાજેન્દ્ર સદૈવ૬ પિશિતાશનમ્ । ।૩ । ।
ઇહાગતસ્ય યચ્છ ત્વં શુચિ૭ સર્વગુણાન્વિતમ્ ।
સુપ્રભાહાર૮ સંયુક્તમેકસ્યૈકાન્ત૯ એવ ચ

એવમસ્ત્વિતિ તેનોક્તે જગામ સ મહામનાઃ ।
અથાસ્યાન્તર્હિતં રક્ષો૧૦ નૃપતેરભવત્તદા ।

સૂદાન્ના૧૧ જ્ઞાપયત્ તેન૧૨ તસ્યાર્થે મુનિસત્તમ

ગતે ચ દિવસે તાત સંસ્મૃત્યાથ યતાત્મવાન્ ।
સૂદમાહૂય૧૪ પ્રોવાચ આર્તવત્૧૫ સ નરાધિપઃ ।

સૌદાસ ઉવાચ
મયા મૃતવસો પ્રાતર્ગુરુપુત્રસ્ય ધીમતઃ ।
પિશિતં સંપ્રતિજ્ઞાતં ભોજનં નિશિ સંસ્કૃતમ્

તત્કુરુષ્વ યથાક્ષિપ્રં કાલો નોપરમેદ્યથા ।
સ એવમુક્તઃ પ્રોવાચ સૂદો૧૬ મૃતવસુસ્તદા

રાજંસ્ત્વયા ત્વનાખ્યાતં પ્રાગેવ નરપુઙ્ગવ ।
સાંપ્રતં નાસ્તિ પિશિતં સ્તોકમપ્યભિકાંક્ષિતમ્

પિશિતસ્યૈવ૧૭ ચાલ્પસ્ય બહૂનાં ચૈવ ભૂભુજામ્ ।
અમૃતસ્ય
(?)
પ્રદાનાચ્ચ ન કિંચિદવશિષ્યતે । ।
8.

7.

રાજોવાચ
જાને સર્વોપયોગં ચ જાને ચા૧૮ દુષ્કૃતં તવ ।
જાને સ્તોકં ચ પિશિતં કાર્યં ચેદં૧૯ તથાવિધમ્ ।
મૃગ્યતાં૨૦ પિશિતં ક્ષિપ્રં લુબ્ધકં યત્ર મન્યસે

૨ રાજ્યે
-
ઘ
.

...
સખ
-
ઘ । ૪ તસ્ય પુત્રશ્ચ સૌદાસો
-
ઘ
.
। ૫ વદત્
-
ઘ
.

સદે
.,. -
ઘ
.

..
ચિઃ
-
ઘ
.

..
.
કાર
-
ઘ
.
। ૯ સ્યે
...
-
ઘ
.
। ૧૦ વશ્યો
-
ઘ
.
। ૧૧ મુદ્વાના
.. -
ધ
.
। ૧૨ ત્તત્ર
-
ઘ
.
।
૧૩ મક્ષઃ
-
ઘ
.
। ૧૪ ઇદમાહૂય
-
ઘ
.
। ૧૫ માર્ત
.. -
ઘ
.
। ૧૬ સૃતો
-
ઘ
.

...
સ્યેવ
-
ધ
.
। ૧૮ વા
-
ઘ
.

યથાવિધમ્
-
ઘ
.
। ૨૦ ભુ
(
યુ
?
યો
?)
જ્યતાં
-
ઘ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
પિશિતં મૃગયન્ યત્નાન્નાપ્યવિન્દત કર્હિચિત્ ।
યદા ન લબ્ધવાન્ માંસં તદોવાચ૨૧ નરાધિપમ્

મૃગયન્ સાર
(?)
ખિ૨૩ ન્નોસ્મિ શાધિ૨૪ કિં કરવાણિ તે । । ૧

સનત્કુમાર ઉવાચ
સ એવમુક્તઃ સૂદેન તસ્મિન્ કાલે નરાધિપઃ ।
નોવાચ કિંચિત્તં સૂદં વિમનાઃ૨૫ સ બભૂવ હ । ।૧

ઇદમન્તરમાસાદ્ય વિશ્વામિત્રસમીરિતઃ ।
રાક્ષસો રુધિરો નામ સંવિવેશ નરાધિપમ્ ॥ ૧૪। ।
રાક્ષસેન તદાવિષ્ટો રુધિરેણ દુરાત્મના ।
ઉવાચ સૂદં૨૬ શનકૈઃ કર્ણમૂલે મહાદ્યુતિઃ । ।૧

ગચ્છ યત્કિંચિદાનીય માંસં માનુષ્યકં તતઃ ।
ગાર્દભં વાપ્યથૌષ્ટ્રં વા શીઘ્રં૨૭ સંસ્કર્તુમર્હસિ । । ૧ ૬। ।
કિમસૌ જ્ઞાસ્યતે રાત્રૌ ત્વયા ભૂયશ્ચ સંસ્કૃતમ્ ।
રસવદ્ ગન્ધવચ્ચૈવ૨૮ ક્ષિપ્રમેવ સમાનય ।

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમુક્તસ્તુ તેનાથ માનુષં માંસમાદદે ।
રાજાપકારિણો વ્યાસ સૂદો૨૯ શિષ્ટસ્ય કસ્યચિત્ । ।૧૮। ।
અથાર્ધરાત્રસમયે ભાસ્કરાકારવર્ચસમ્ ।
રાજાનલ૩૦ સમપ્રખ્યમપશ્યન્મુનિસત્તમમ્ ॥ ૧ ૯। ।
સ તમર્ઘ્યેણ પાદ્યેન આસનાગ્રવરેણ ચ ।
અર્નયિત્વા

તુ વિધિવદન્નમસ્યોપપાદયત્

8.

7.

૨૧ તત્રૌ
ઘ । ૨૨ પ
ઘ

થિ
ઘ

સા ઘ।
૨૫ વિમૂઢઃ
?
। ૨૬ શૃંગ
ઘ
૨૭ સર્વં
ઘ
૨

ગ
-
ઘ
.
। ૨

-
સર્વં
-
ઘ
.

વશબંધયુવ
-
ઘ
.
।
(
રસગન્ધયુતં ચૈવ
?)
। ૨૯ મૃતો
-
ધ
.
। ૩૦ શતાનન
... -
ઘ
.
। ૩૧ સોર્ચવિત્વા
-
ઘ । હે

ત્ત્વન્નભસ્યો
... -
ઘ
.

સ તદન્નં૩૩ સમાનીતં૩૪ સમાલભ્ય મહાતપાઃ ।
ચુકોપ ક્ષોભિતં ચાપિ પાર્થિવં પ્રહસન્નિવ ।

શક્તિરુવાચ
પાર્થિવાધમ વિપ્રાણાં ભોજનં રાક્ષસોચિતમ્ ।
ન દીયતે વિધિજ્ઞેન ત્વં તુ મામવમન્યસે

યસ્માત્ત્વં રાક્ષસમિદં મહ્યં દિત્સસિ ભોજનમ્ ।
તસ્માત્ત્વં કર્મણાનેન પુરુષાદો ભવિષ્યસિ

સનત્કુમાર ઉવાચ
સ એવમુક્તસ્તેજસ્વી રાજા સંચિન્ત્ય તત્તદા ।
ઉવાચ ક્રોધરક્તાક્ષો રાક્ષસાવિષ્ઠચેતનઃ ।

પુરુષાદો ભવેત્યેવં મામવોચદ્ ભવાન્ યતઃ ।
અતસ્ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ ભ્રાતૃભિઃ સહિતં દ્વિજ

ભક્ષયિત્વા વિશુદ્ધ્યર્થં મુક્તશાપસ્તતઃ પરમ્ ।
ચરિષ્યામિ તપઃ શુદ્ધં સંયમ્યેન્દ્રિયસંયુતમ્
(?)
।
પિત્રા તવાભ્યનુજ્ઞાતઃ સ્વર્ગે વત્સ્યે યથેપ્સિતમ્ । ।૨૬ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયામમ્બિકાખંડે કલ્માષપાદશાપઃ
સપ્તદશોઽધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ રાજા સ્વં રાજ્યમુત્સૃજ્ય સહ ભાર્યયા ।
વનં વિવેશ તત્રાભૂત્ પુરુષાદો મહાબલઃ

સોભક્ષયત તત્રાગ્રે શક્તિમેવ મહામુનિમ્ ।
તતો ભ્રાતૃશતં તસ્ય વસિષ્ઠસ્યૈવ પશ્યતઃ ॥૨ ।

..
ર્થં
-
ઘ
.

...
સીનં
-
ઘ
.

તતઃ પુત્રવધં ઘોરં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મસુતઃ પ્રભુઃ ।
નોત્સસર્જ તતઃ ક્રોધં વસિષ્ઠઃ કૌશિકં પ્રતિ ।

પુત્રશોકેન મહતા ભૃશમેવાન્વતપ્યત

સ બદ્ધ્વા મહતીં કણ્ઠે શિલાં બ્રહ્મસુતઃ પ્રભુઃ

નદ્યામાત્માનમસૃજચ્છતરાત્રં વસત્તયા
(?)
।
-
- -
ઇતિ તાં પ્રાહુર્મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ૨ । ।૫। ।
પુનઃ પાશૈર્દૃઢં બદ્ધ્વા અન્યસ્યામસૃજદ્ વશી ।
તસ્યાં વિપાશઃ સંવૃત્તો વિપાશા સાભવત્તતઃ

તતો વાપીં સમામાદ્ય નિરાહારો જિતેન્દ્રિયઃ ।
વાયુભક્ષસ્તદા તસ્થૌ સ્વદેહં પરિતાપયન્ ।

અથ શુશ્રાવ ગચ્છન્તં ધ્વનિમેકસ્ય સુસ્વરમ્ ।
અધીયાનસ્ય તત્રાસૌ૩ ધ્યાનમેવાન્વપદ્યત ।

અથૈનં ચારુસર્વાઙ્ગી પીનોન્નતપયોધરા ।
ઉપતસ્થેગ્રતઃ પત્ની શક્તેર્દીનાનને૪ક્ષણા

તામુવાચ કુતસ્ત્વં વૈ કસ્યૈવં શ્રૂયતે ધ્વનિઃ ।
સોવાચ૫ દીનયા વાચા વદતાં શુશ્રુવં
(?)
તદા ॥
8.

8.

અદૃશ્યન્ત્યુવાચ
યદૈવ સુતદુઃખેન૬ નિર્ગતોસ્યા૭શ્રમાદ્ ગુરો

તદાપ્રભૃત્યેવ ચાહં ભગવન્તમનુવ્રતા ॥ ૧૧ । ।
અધીયાનસ્ય ચૈવાયં૯ ધ્વનિઃ પૌત્રસ્ય તે વિભો ।
ઉદરસ્થસ્ય શ્રુતો મે૧૦ મા દુઃખં૧૧ દુઃસહં૧૨ કૃથાઃ ॥ ૧

૧ નુ કીર્ત્યતે
-
ઘ
.
। ૨ સંશિ
.. -
ઘ
.

,..
સુ
(
શુ
?)
-
ઘ
.
। ૪ નલ
( ઽ?) -
ઘ
.
। પ્ર નોવાચ
-
ઘ
.
। ૬ સુખદુઃખેન
-
ઘ
.
। ૭ તસ્યા
-
ઘ
.

...
રોઃ
-
ઘ
.

...
હં
-
ઘ
.
। ૧૦ મે
મૃતો
-
ઘ
.
। ૧૧ ન્સુદુઃખે
? (
ખેદં
?) -
ઘ
.

દ્રૂસમઃ
-
ઘ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
------ -- - - - - - - - -- -- --- --- --- -- - -- -- ।
ઇદાનીમસ્તિ મે વત્સે૧૩ જીવિતાશેતિ સો૧૪ બ્રવીત્૧૫ ॥ ૧૩ ॥ ॥
-
- - - - - - - - - - - - - - -
॥ ૧૪। ।
- - - - - -- -- - - -- - - -- -- - - -- -।
-
- - - - - - - - - - - - - -
। । ૧૫ । ।
-
- - - - - - - - - - - - - - -
।
ઉવાચ ચૈનં દુષ્ટાત્મન્ દહેયં ત્વાં સબાન્ધવમ્ । । ૧૬ । ।
- - - -- - - - - - - -- - - - - - -- - --- - -।
દગ્ધેન ચ૧૬ ત્વયા કિં મે ગચ્છ મુક્તોસિ દુર્મતે । । ૧૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ મુક્તો દીનાત્મા રાક્ષસઃ ક્રૂરકર્મકૃત્ ।
પ્રણમ્ય સહસા ભીતો જગામ કૌશિકાન્તિકમ્૧૭ ॥ ૧ ૮। ।
નિશાચરે ગતે રાજા પ્રણમ્ય શિરસા મુનિમ્ ।
પ્રસાદયામાસ તદા સ ચોવાચેદમર્થવત્ ॥૧

ન દોષસ્તવ રાજેન્દ્ર રક્ષસાધિષ્ઠિતસ્ય વૈ ।
કૃતાસ્તેન કૃતાઃ
(?)
પુત્રા નિમિત્તં તત્ર રાક્ષસઃ ॥
8.

8.

પ્રશાધિ રાજ્યં રાજેન્દ્ર પિતૃપૈતામહં૧૮ પ્રિયમ્ ।
બ્રૂહિ કિં વા પ્રિયં તેદ્ય કરોમિ નરપુંગવ । ।૨ ૧ । ।
રાજોવાચ
ઇચ્છામિ ભગવન્ પુત્રં ત્વયો૧૯ ત્પાદિતમચ્યુત ।
દેવ્યામસ્યાં મહાસત્વં તત્કુરુષ્વ મમ પ્રિયમ્ । ।૨ ૨ ।

ત્સ
-
ઘ
.
। ૧૪ વા
(
તાં
) -
ઘ
.

ઇતઃ પરમપિ મૂલે કિયાનંશઃ ખણ્ડિત ઇવ પ્રતિભાતિ । ૧૬ ન
-
ઘ
.
। ૧૭ ન્તાકં
-
ઘ
.
।
૧૮ હ
... -
ઘ
.
। ૧૯ મ
... -
ઘ
,,
મમો
?

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવમસ્ત્વિત્યથોક્ત્વાસૌ તસ્ય૨૦ પત્ન્યાં મહાવ્રત

પુત્રં ચ લોષ્ટકં૨૨ નામ જનયામાસ વિશ્રુતમ્ ॥૨૩ । ।
તં લોષ્ટકં તતો રાજ્યે સ્વ૨૩ પુત્રમભિષિચ્ય સઃ ।
જગામ વનમેવાથ સભાર્યસ્તપસિ૨૪ સ્થિતઃ

વસિષ્ઠસ્યાપિ કાલેન શક્તેઃ પુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
અદૃશ્યન્ત્યાં ભવત્પુત્રો નામ્ના સ હિ પરાશરઃ

વસિષ્ઠં તુ તદા ધીમાન્ તાતમેવાભ્યમન્યત ।
તાત તાતેતિ ચ મુહુર્વ્યાજહાર પિતા ગુરુઃ ।

તતઃ કદાચિદ્ વિજ્ઞાય ભક્ષિતં રક્ષસાશુચિમ્ ।
પિતરં તપસા મંત્રૈ રજરક્ષકૃતૌ
(?)
તદા ।

,
।
તતઃ કોટ્યઃ સપંચાશદ્રક્ષસાં ક્રૂરકર્મણામ્ ।
જુહાવાગ્નૌ મહાતેજાસ્તતો બ્રહ્માભ્યગાદ્ દ્રુતમ્

સુતમભ્યેત્ય સંપૂજ્ય વસિષ્ઠસહિતઃ પ્રભુઃ ।
ઋષિભિર્દૈવતૈશ્ચૈવ ઇદમાહ પરાશરમ્ ॥૨૯। ।
બ્રહ્મોવાચ
દેવતાસ્તર્પયન્તિ સ્મ યજ્ઞૈર્મન્ત્રપુરઃસરૈઃ ।
અષ્ટમં સ્થાનમેતદ્ધિ દેવાનાં મા

ત્વ૨૬મીદૃશમ્ ॥
8.

8.

પરાશર ઉવાચ
સહ દેવૈરહં સર્વાન્ લોકાન્ ધક્ષ્યામિ પાવકૈઃ ।
દગ્ધ્વાન્યાન્ પ્રથયિષ્યામિ તત્રાલોકાન્ન સંશયઃ ॥૩ ૧ । ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તસ્યૈવં ગર્વિતં વાક્યં શ્રુત્વા દેવઃ પિતામહઃ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા સાન્ત્વયન્૨૭ તમિદં વચઃ ।

...
સ્યાં
-
ઘ
.

...
ત
-
ઘ
.

નોષ્ટકં
... -
ઘ
.

...
જ્યમ
... -
ઘ
.,.. .
જ્યે
સ
-
પુત્રમભિષિચ્ય ચ
(?)

...
સે
-
ઘ
.

..,
ના
-
ઘ । ૨૬ ત્ય
-
ઘ । ૨૭ શાન્તરં ત્વ
-
ઘ
.,
સાન્તરં ત
(?)

પિતામહ ઉવાચ
કૃતમેતન્ન સન્દેહો યથા બ્રૂષે મહામુને ।
ક્ષન્તવ્યં સર્વમેતત્તુ અસ્મત્પ્રિય૨૮ ચિકીર્ષયા । ।૩

યૈસ્તે પિતા મહાભાગ ભક્ષિતઃ સહસોદરઃ

ત એવાગ્નૌ૩૦ તુ હોતવ્યા વિશ્વમિત્રસ્ય પશ્યતઃ । ।૩૪। ।
અન્યેષાં સ્વસ્તિ સર્વત્ર દેવાનાં સહ રાક્ષસૈઃ ।
તસ્ય સંકલ્પસંતુષ્ટો મન્યં દ્યતમુદાહરત્૩૧ ॥૩

વસિષ્ઠસ્ય મહાભાગ ત્વં નિવારય પૌત્રકમ્ ।
(?)
દેવાઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે પ્રણેમુસ્તે મહામુનિમ્

ઋષયશ્ચૈવ સ ક્રુદ્ધસ્તપોયોગબલાન્વિતઃ ।
વિહિદ્ય
(?)
તપસો યોગાદ્ધોષ્યે દીપ્તે વિભાવસૌ । ।૩૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પિતામહપુરસ્સરાઃ ।
પ્રભાવં તસ્ય તે જ્ઞાત્વા પરાશરમપૂજયન્ ॥૩૮। ।
હતેષુ ચ તતસ્તેષુ રક્ષસ્સુ સુદુરાત્મસુ ।
સંજહાર તતઃ સત્રં બ્રહ્મણોનુ૩૨ મતે સદા ॥ ૩

સનત્કુમાર ઉવાચ
ય ઇદં શ્રાદ્ધ૩૩ કાલે વા દૈવે કર્મણિ વા દ્વિજાન્ ।
શ્રાવયીત શુચિર્ભૂત્વા ન તં હિંસંતિ રાક્ષસાઃ । ।
8.

8.

પરાશરસ્યેદમદીનસંભવં વિશુદ્ધવાક્કર્મવિધાનસંભવમ્ ।
નિશમ્ય
- - - - - - - - -
રીયુઃ૩૪ કુલસિદ્ધિસંભવમ્ ।૪૧ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે રાક્ષસસત્રં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ

...
ત્પ્રીતિ
-
ઘ
.

સહસા
... -
ઘ
.
। ૩૦ ર્થૌ
-
ઘ
.

...
રેત્
-
ઘ
.
। ૩૨ બ્રાહ્મણાન્ન
-
ઘ
.
। ૩૩ પ્રાહ
-
ઘ
.
। ૩૪ રિયુ
-
ઘ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
એવં તવ પિતા વ્યાસ રક્ષઃસત્રં સમાહરત્ ।
સમાપયિત્વા ચ પુનસ્તપસ્તપતિ સત્વરમ્૧ ।

તમાગત્ય વસિષ્ઠસ્તુ તપસા ભાસ્કરદ્યુતિમ્ ।
ઉવાચ પ્રીતિસંપન્નમિદમર્થવદવ્યયઃ૨ ॥૨ । ।
વસિષ્ઠ ઉવાચ
પિતરઃ પુત્રકામા વૈ તપસ્તપ્ત્વાતિદુશ્ચરમ્ ।
પુત્રમુત્પાદયંતિ સ્મ તપોજ્ઞાનસમન્વિતમ્

યત્નતઃ સંતતિશ્ચૈવ જ્ઞાનવાઁસ્તપસાન્વિતઃ ।
કરિષ્યતિ ગતિં દૈવીમિતિ વેદવિદો વિદુઃ

સદ્યસ્તપોન્વિતશ્ચૈવ જ્ઞાનવાન્ યશસાન્વિતઃ ।
પુત્રઃ પુત્રવતાં શ્રેષ્ઠો વિહીનઃ
(?)
પ્રજયા વિભો ।

તસ્માત્ પિતૄણામાનૃણ્યં ગચ્છ વ્રતવતાં વર ।
સુતમુત્પાદય ક્ષિપ્રં સમમેવ ચ ભાવન ।

સનત્કુમાર ઉવાચ
સ એવમુક્તસ્તેજસ્વી વસિષ્ઠેન મહાત્મના ।
મૈનાકં પર્વતં પ્રાપ્ય તપસ્તેપે સુદુસ્તરમ્

તસ્ય કાલેન મહતા તપસા તારિતસ્ય તુ ।
ઉમાપતિર્વરં પ્રાદાત્ સ ચ વવ્રે વરં સુતમ્૩

સ લબ્ધ્વા વરમાગત્યાન્વેષયત્ પુત્રકારણાત્ ।
ક્ષેત્રં સુપરિશુદ્ધં ચ સ્વપુત્રો યત્ર સમ્ભવેત્

સ ભ્રમન્ દાશરાજસ્ય૪ દુહિતૃત્વમુપાગતામ્ ।
પિતૃકન્યાં તતઃ કાલીમપશ્યદ્દિવ્યરૂપિણીમ ॥
8.

9.

૧ સસ્વરમ્
-
ઘ
.

...
મદવ્યય
-
ઘ
.
। ૩ શુભમ્
-
ઘ
.
। ૪ દાસરાજસ્ય
-
ઘ
.

મત્સ્યગર્ભસમુત્પન્નાં મત્સ્યબીજોદ્ભવાં પુરા ।
અદ્રિકામપ્સરઃશ્રેષ્ઠાં બ્રહ્મતેજોમયીં શુભામ્ । ।૧ ૧ । ।
તસ્યાં સ જનયામાસ વરં દત્ત્વા મહાતપાઃ ।
ભવન્તં તપસાં યોનિં શ્રૌતસ્માર્તપ્રવર્તકમ્ ॥૧ ૨। ।
તવ પુત્રોભવચ્ચાપિ શુકો વેદવિદાં વરઃ ।
તસ્ય પુત્રાશ્ચ ચત્વારઃ કન્યા ચૈકા સુમધ્યમા । । ૧

વ્યાસ ઉવાચ
તાદૃગ્ વૈરં પરં બ્રહ્મન્ વિશ્વામિત્રવસિષ્ઠયોઃ ।
કથં ચાપિ ગતં ભૂય એતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ ॥૧૪। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
પરાશરે તુ ગર્ભસ્થે રિપુત્વં૬ ગાધિજે ગતે ।
સરસ્વત્યાં કુરુક્ષેત્રે વસતોઃ સ્વાશ્રમે તયોઃ૭ ।

તત્ર વૈરમનુસ્મૃત્ય વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા ।
નિયતસ્ય વસિષ્ઠસ્ય હતં પુત્રશતં રુષા । । ૧

।
મુનિરપ્યાહ તત્રાસૌ વિશ્વામિત્રઃ પ્રતાપવાન્

સરસ્વતીમથૈકાન્તે વસિષ્ઠં
- - - - - ઽ
।
સ્રોતસા મહતા ક્ષિપ્રં સ્નાયમાનમિહાનય

સૈવમુક્તા૯ તુ તં ગત્વા વસિષ્ઠં પ્રાહ દુઃખિતા ।
યદુક્તવાઁસ્તુ ગાધેયઃ૧૦ સ ચોવાચ મહાનદીમ્ ॥ ૧

એવં કુરુ મહાભાગે માં ૧૧ નયસ્વ યથેપ્સિતમ્ ।
મા તે ક્રૂરઃ સ ગાધેયઃ શાપં દદ્યાત્ સુદુસ્તરમ્ । ।
8.

9.

સનત્કુમાર ઉવાચ
ગાધેયસ્ય તતઃ સા તુ જુહ્વતોથ દિવાકરે ।
મધ્યં પ્રાપ્તેનયચ્ચૈવ૧૨ વસિષ્ઠં સ્રોતસા શુભા ।

૫ યસ્યાં
-
ઘ

..
ત્ર
-
ધ
.
। ૭ દ્વયો ર્વસ્થાપ્રમે
(..
રપ્યાશ્રમે
?)
-
ઘ
.
। ૮ મે મહારગે
-
ઘ
.

..
ક્ત્વા
-
ઘ
.

...
યં
-
ઘ
.
। ૧૧ મા
-
ઘ
.
[
૧૨ ત્વેવ
-
ઘ
.

સ તં દૃષ્ટ્વ્રા હૃતં વ્યાસ સ્રોતસા મુનિસત્તમમ્ ।
ઉવાચ છદ્મના સોસ્મદ્વેગેનાપહૃત૧૪ સ્ત્વયા

તસ્માત્ત્વં કર્મણાનેન સાતૃક્તોયા ભવિષ્યસિ ।
વિશ્વામિત્રેણ સા શપ્તા નદી લોકસુખપ્રદા ॥ ૨૩ । ।
અવહદ્રુધિરં ઘોરં૧૫ માસં મેદસ્તથૈવ ચ ।
ત્રિશ્વામિત્રસ્તતો ગત્વા દેવાનામધિપં તદા૧૬ । ।૨૪। ।
ઉવાચ વજ્ર મે દેહી શરીરં ચૈવ કૌશિકઃ

દુર્વૃત્તં હિ હનિષ્યામિ વસિષ્ઠં બ્રાહ્મણાધમમ્

પુત્રાઃ શક્ર મયા તસ્ય નિહતાઃ પાપચેતસઃ ।
તાન્ હત્વાપિ ન મે શાન્તિર્ભવિત્રી ચૈવ દેવપ ।

.
શક્ર ઉવાચ
બ્રહ્મજ્ઞાનૌ વસિષ્ઠશ્ચ તવ ચાત્મનિ સત્તમ ।
( -)
નિર્વેશે સોમમેતેષાં નો મુક્તં ભવ વેદિતુમ્
(?)
॥૨૭। ।
તતઃ સમભિક્રુદ્ધોસૌ ગાધેયઃ શક્રમોજસા ।
યોગાત્ પ્રચ્યાવયામાસ૧૮ શરીરાત્ કાલિનન્દન ।

સ તચ્છરીરમાવિશ્ય વૃત્રશત્રોઃ પ્રતાપવાન્ ।
વજ્રોદ્યતકરો ભૂત્વા છિદ્રાન્વેષ્યવતિષ્ઠત

જ્વલંતં સ ત૧૯મગ્નિં તુ
(?)
વજ્રેણ શતપર્વણા ।
ચિચ્છેદ સપ્તથા કૃત્વા મુનીનામેવ પશ્યતામ્ ॥
8.

9.

ખણ્ડાન્યથ સમાનીય ક્ષિપ્રમેવ મુનિઃ સ્વયમ્ ।
સંધાય સ્વશરીરં૨૦ વૈ સક્રોધો વાક્ય૨૨ મબ્રવીત્ ॥૩ ૧ । ।
તિષ્ઠ કૌશિક મેદાનીં મયા દૃષ્ટો ગમિષ્યસિ ।
-
- - - - - - - - - - - - - -
। ।૩ ૨॥ ।
દિવાકરાદ્ વૈ
(?)
કબન્ધાઃ પેતુઃ શતસહસ્રશઃ ॥૩

૧૩ મ ઘ

...
કૃત
-
ઘ
.
। ૧૫ ચૌર
-
ઘ
.

.. ?
સ્તથા
-
ઘ
.

.
ક
-
ધ
.

પ્રછા
...
-
ઘ
.
। ૧૯ શત
-
ઘ
.
। ૨૦ સ શરીરં
-
ઘ । ૨૧ રાજ્ય
-
ઘ
.

અશૂન્યં૨૨ રુધિરં ચૈવ ગગનાચ્ચ પપાત હ ।
વવુશ્ચાત્યશુભા

વાતા વિમાનાન્યરાતન્ દિવઃ૨૪

નેયુર્વેદાશ્ચ વિપ્રાણાં નાગાશ્ચાકાશગાસ્તથા ।
એવમાદીઁસ્તદોત્પાતાન્ વિવિધાઁલ્લોકનાશનાન્ ।

દૃષ્ટવા દેવાઃ સમુનયસ્તમાહુર્ગાધિનન્દનમ્ ।
વસિષ્ઠશ્ચ મહાતેજાસ્ત્વં ચ ગાધેય ધાર્મિક । । ૩ ૬। ।
અમરૌ જરયા ત્યક્તૌ તપોયોગબલાન્વિતૌ ।
યુવયોર્હિ ક્ષયં નાસ્તિ ક્ષયં ચ ન કરિષ્યથઃ

દેવાનાં સર્વલોકાનાં યુધ્યમાનૌ૨૫ પરસ્પરમ્ ।
મત્તયોર્ગજયોર્યદ્વદરણ્યે યુધ્યમાનયોઃ

વીરુધાં ભૂરુહાં ચૈવ સંમર્દ્દેન ક્ષયો મહાન્

તથા વૈરેણ યુવયોઃ પ્રવૃત્તેન મહાત્મનોઃ૨૭ ॥।૩

લોકાનામનયો વ્યક્તં૨૮ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
તસ્માદ્વિનાશં
- - -
લોકાનામૃષિભિઃ સહ ॥
8.

9.

યુવયોરસ્તુ સખ્યં ચ ક્ષયો વૈરસ્ય ચાથ વૈ ।
સ એવમુક્તો ગાધેયો મુનિભિર્દૈવતૈઃ સહ

એવમસ્ત્વિતિ તાન્પ્રાહ વિસ્મિતસ્તેજસા તદા ।
તતો વસિષ્ઠમપ્યેવમૂચુઃ સર્વે દિવૌકસઃ ।

અસા૨૯વપિ તથૈવેતિ તેન સખ્યં ચકાર હ ।
તતઃપ્રભૃતિ સર્વં વૈ જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ॥૪૩ । ।
સસુખં પ્રીતિસંયુક્તં મુમુદે૩૦ વિગતજ્વરમ્

-
- - - - - - - - - - - - - - -
-
- - - - - - - - - - - - - - -

...
ન્યો
-
ઘ
.

પ્યસુરા
-
ઘ
.

..
દ્ ગિર
. -
ઘ
.

..
ન
. -
ઘ
.

સપ્તવૈદ્યનયોર્મ
... -
ઘ
, (?)
વ
-
ઘ
.

..
ના ઘ
.
। ૨૮ ર્વ્ર્યક્તં
-
ઘ
.
। ૨૯ તાસા
... -
ઘ
.
। ૩૦ યયુર્દેવિ
... -
ઘ
.

દેવૈર્ગતજ્વરમ્
-
ઘ
.

સનત્કુમાર ઉવાચ
અથ તીર્થપ્રસંગેન મુનિભિઃ સમુપાગતૈઃ ।
અનુગ્રહઃ કૃતસ્તસ્યા યેન સ્વચ્છજલાભવત્ ॥૪૫। ।
મહતસ્તપસઃ શક્તાઃ
(?)
કાલેન મહતા તદા ।
વસિષ્ઠસ્ય તુ તાં ક્ષાન્તિં જ્ઞાત્વા સ ઋષિપુઙ્ગવઃ ॥૪૬। ।
વિશ્વામિત્રો મહાતેજા વસિષ્ઠે વૈરમત્યજત્ ।
એવં તૌ વૈરમન્યોન્યં જહતુર્મુનિસત્તમૌ ॥૪૭। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
ય ઇદં શૃણુયાદ્વિપ્રો બ્રાહ્મણાઞ્છ્રાવયીત વા ।
સુદુસ્તરાણિ દુર્ગાણિ તરત્ય૩૨ શ્રાન્તપૌરુષઃ ।

ત્રિપૌરુષૌદાર્યવિહારસત્વૈઃ સમુન્નતશ્ચોજ્જ્વલચારુવેષઃ ।
ભવેચ્ચ સર્વામરરાજતુલ્યસ્ત્રિવિષ્ટપે ક્રીડતિ ચેચ્છયા સ્વયમ્ ॥૪૯। ।
એવં તદભવદ્ વ્યાસ વિશ્વામિત્રવસિષ્ઠયોઃ ।
વૈરં સમાપ્તં લોકાનાં હિતાર્થં પુનરેવ ચ ॥
8.

9.

ઇતિ સ્કન્દપુરાણે વૈરનિવર્તનં નામ ઊનવિંશોધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
ઉમાહરૌ તુ દેવેશો ચક્રતુર્યત્તુ સંગતૌ ।
તન્મે સર્વમશેષેણ કથયસ્વ મહામુને

સનત્કુમાર ઉવાચ
ઉમાહરૌ તુ સંગમ્ય પરસ્પરમનિન્દિતૌ ।
-
- - - - -, - - - - - - - - - -
।

શિલાદસ્યાત્મજં વિપ્રં

- - -
શક્તિવારણમ્

-
- - - - - - - - - - - - - - -
।

...
ત્યા
-
ઘ ।
૧ યં રણ
-
ઘ
.
। ૨ શશાંકસ્યાનુજોર્વિપ્રં યં
રણશક્તિવારણં
-
ઘ
.

સ ચાપ્યયોનિજઃ પુત્ર આરાધ્ય ચ મહેશ્વરમ્ ।
રુદ્રેણ સમતાં લબ્ધ્વા મહાગણપતિર્બભૌ

વ્યાસ ઉવાચ
કથં નન્દી સમુત્પન્નઃ કથં ચારાધ્ય શંકરમ્ ।
સમત્વમન્વગાચ્છમ્ભોઃ પ્રતીહારત્વમેવ ચ ॥૫। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
અભૂદૃષિઃ સુધર્માત્મા શિલાદો નામ વીર્યવાન્ ।
તસ્યાભૂત્ શીલવૃત્તિત્વં શિલાદસ્તેન સોભવત્ ।

અપશ્યન્લમ્બમાનાસ્તાન્ ગતીર્યાન્ સ પિતૄન્
દ્વિજઃ ।
વિચ્છિન્નસંતતિર્ઘોરં નિરયં વૈ પ્રપેદુષઃ૪

તૈરુક્તોપત્યકામો વૈ તં દેવં લોક
(?
)
મવ્યયમ્ ।
આરાધય મહાદેવં સુતાર્થં દ્વિજસત્તમ

યોયમુત્તારણે શક્તઃ સ તે૫ પુત્રં પ્રદાસ્યતિ ।
તેષાં વાક્યં તતઃ શ્રુત્વા જગામ શરણં૬ શિવમ્ ॥૯। ।
તસ્ય વર્ષસહસ્રેણ તપ્યમાનસ્ય શૂલધૃક્ ।
શર્વઃ સોમો ગણવૃતો વરદોસ્મીત્યભાષત ॥
8.20.

સોમં સ દૃષ્ટ્વા૭ દેવેશં પ્રણતઃ પાદયોર્વિભોઃ

હર્ષગદ્ગદયા વાચા તુષ્ટાવ વિબુધેશ્વરમ્ । ।૧૧ । ।
શિલાદ ઉવાચ
નમઃ પરમદેવાય મહેશાય મહાત્મને ।
સ્રષ્ટ્રે૧૦ સર્વસુરેશાનાં બ્રહ્મણઃ પતયે નમઃ । । ૧ ૨। ।
નમઃ કામાંગનાશાય યોગસંભવહેતવે ।
નમઃ પર્વતવાસાય ધ્યાનગમ્યાય તે નમઃ

ઋષીણાં પતયે નિત્યં દેવાનાં પતયે નમઃ ।
લોકાનાં પતયે ચૈવ યોગિનાં પતયે નમઃ ॥ ૧૪। ।
૩ સ્તા
-
ઘ
.

...
તસઃ
(
તુષ
?) -
ઘ
.

શત્રો
(
સત
?) -
ઘ
.
। ૬ સવલં
-
ઘ
.

સ દૃષ્ટ્વા સોમ
... -
ઘ
.

...
ય
-
ધ
.
। ૯ ર્બભૌ
-
ઘ । ૧૦ શ્રેષ્ઠે
-
ઘ
.

પ્રધાનાય નમો નિત્યં

- - - - -
સર્ગિણે ।
વરદાય ચ ભક્તાનાં નમઃ સર્વગતાય ચ । ।૧ ૫। ।
તન્માત્રેન્દ્રિયભૂતાનાં વિકારાય૧૨ ગુણૈઃ સહ

- - -
પતયે ચૈવ નમસ્તે પ્રભવિષ્ણવે । ।૧ ૬। ।
જગતઃ પતયે ચૈવ જગત્સ્રષ્ટે નમઃ સદા ।
પ્રકૃતેઃ પતયે નિત્યં પુરુષાત્પરગામિને ।

ઈશ્વરાય નમો નિત્યં યોગગમ્યાય
- - -

સંસારોત્પત્તિનાશાય સર્વકામપ્રદાય ચ ।

શરણ્યાય નમો નિત્યં નમો ભસ્માંગરૂપિણે ।
નમસ્તે યોગ્રહસ્તાય
(?)
તેજસાં પતયે નમઃ ॥૧

સૂર્યાનિલહુતાશામ્બુચન્દ્રાકાશધરાય ચ ।
સ્થિતાય સર્વદા નિત્યં નમસ્ત્રૈલોક્યવેધસે । ।
8.20.
૨૦ । ।
સ્તોતસ્યાન્યાંગતો દેવ વિશ્રામસ્તવ હંક્ષ્યતે ।
(?)
યસ્માદ્ધેતુસ્ત્વ૧૫મેવાસ્ય જગતઃ સ્થિતિનાશયોઃ ॥૨૧ । ।
અશરણ્યસ્ય દેવેશ ત્વત્તશ્ચ શરણાર્થિનઃ ।
પ્રસાદં પરમાલક્ષ્ય વરદો ભવ વિશ્વધૃક્ । ।૨૨। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
યઃ સ્તોત્રમેતદમલં પઠતિ દ્વિજન્મા પ્રાતઃ શુચિર્નિયમવાન્ પુરતો દ્વિજાનામ્ ।
તં બ્રહ્મરાક્ષસપિશાચસભૂતયક્ષા હિંસન્તિ નો દ્વિપદપન્નગ
- -
પૂતાઃ

તતઃ સ ભગવાન્ દેવઃ સ્તૂયમાનઃ સહોમયા ।
ઉવાચ વરદોસ્મીતિ બ્રૂહિ યત્તે મનોગતમ્

તમેવંવાદિનં દેવં શિલાદોભ્યર્ચયત્ તદા

ઉવાચ ચેદં દેવેશં સ વાચા સજ્જમાનયા

ભગવન્ યદિ તુષ્ટોસિ યદિ દેયો વરશ્ચ મે ।
ઇચ્છામ્યાત્મસમં પુત્રં મૃત્યુહીનમયોનિજમ્ ॥૨૬ । ।
૧૧ તત્ત્વમેસં
-
ઘ
.
। ૧૨ વિક
... -
ઘ
.
। ૧૩ સ્વાષ્ટ્ર ચ
-
ઘ
.
। ૧૪ વાહસે
-
ઘ
.
।
૧૫ દ્વિત્તત્વ
-
ઘ
.
। ૧૬ સદા
-
ઘ
.

એવમુક્ત્વા તતો દેવઃ પ્રીયમાણસ્ત્રિલોચનઃ ।
એવમસ્ત્વિતિ તં પ્રોચ્ય તત્રૈવાન્તરધીયત

ગતે તસ્મિન્મહેષ્વાસે ઋષિઃ પરમપૂજિતઃ ।
સ્વમાશ્રમમુપાગમ્ય ઋષિભ્યોકથયત્તતઃ । ।૨૮। ।
-
- - - - - - - - - - - - - - -
॥૨૯ । ।
સર્વકામાનલપ્રખ્યઃ કુમારઃ પ્રત્યભાષત ।
સ તં દૃષ્ટવા તથોદ્ભૂતં કુમારં દીપ્તતેજસમ્ । ।
8.20.

રાક્ષસોયમિતિ જ્ઞાત્વા ભયા૧૭ ન્નોપસસાર તમ્ ।
કુમારોપિ તથોદ્ભૂતઃ પિતરં દીપ્તતેજસમ્ । ।૩ ૧ । ।
ઉપાસર્પત દીનાત્મા તાત તાતેતિ ચાબ્રવીત્ ।
સ તાતેત્યુચ્યમાનોપિ યદા તન્નાભ્યનન્દત ।
અથ વાયુસ્તદાકાશે નિનાદં પ્રાહ સુસ્વરમ્ । ।૩ ૨ । ।
વાયુરુવાચ
સાલંકાયન પુત્રસ્તે યોસૌ દેવેન શંભુના ।
અયોનિજઃ૧૮ પુરા દત્તઃ૧૯ સ એષ૨૦ પ્રતિનન્દય

યસ્માન્નન્દિકરસ્તેયં સદૈવ દ્વિજસત્તમ ।
તસ્માન્નન્દીતિ નામ્ના૨૧ યં ભવિષ્યતિ સુતસ્તવ । ।૩૪। ।
સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ વાયુવચનાન્નન્દિનં પરિસષ્વજે ।
ગૃહીત્વા સ્વા૨૨ શ્રમં તેન ચાનયદ્ દૃષ્ટિવર્દ્ધનમ્
(?)
॥૩

ચૂડાનામવ્રતાદીનિ કર્માણ્યસ્ય ચકાર સઃ ।
કૃત્વા ચાધ્યાપયામાસ વેદાન્ સાઙ્ગા૨૩ નશેષતઃ ॥ ૩

આયુર્વેદં ચ ગાન્ધર્વં ધર્મ૨૪ શાસ્ત્રં સલક્ષણમ્

હસ્તિનાં ચરિતં ચૈવ નવનિધ્યોશ્ચ૨૬ લમ્ભનમ્૨૭

૧૭ ભવા
-
ઘ

...
જ
-
ઘ
.

...
ત્તં
-
ઘ ।
૨૦ એવ
-
ઘ
.
। ૨૧ નામા
-
ઘ
.
। ૨૨ ચા
-
ઘ
.
। ૨૩ સાધ્યા
-
ઘ । ૨૪ કામ
?,
અશ્વ
?
। ૨૫ આયુર્વેદં
(
ધનુર્વેદં
)
ગાન્ધર્વં શાસ્ત્રલક્ષણમ્
?

નરનાર્યોશ્ચ લક્ષણમ્
?,
નવનાધ્યો
-
ઘ
.
। ૨૭ લમ્બનમ્
... -
ઘ
.

શિલ્પાનિ ચૈવ સર્વાણિ નિમિત્તજ્ઞાનમેવ ચ ।
ભૂતગ્રામચિકિત્સાં ચ માતૄણાં ચરિતં ચ યત્

ભુજગાનાં ચ સર્વેષાં યચ્ચ કિઞ્ચિદ્ વિચેષ્ટિતમ્ ।
યચ્ચ શાસ્ત્રસમૂહાના૨૮મષ્ટૌ વ્યાકરણાનિ ચ ॥૩

તથા ચૈવ પુરાણાનિ ઇતિહાસમશેષતઃ ।
પંચસ્થાનાનિ યાનિ સ્યુર્જ્યોતિર્ગણવિચારણે

8.20.

માતૃભૂતગ્રહં૩૦ તન્ત્રં યોગિનાં૩૧ મતમુત્તમમ્ ।
અબ્દૈરધીતવાન્ સર્વં વ્યાસ ષટ્પંચભિસ્તતઃ

દક્ષઃ શુચિરદીનાત્મા પ્રિયવાગનસૂયકઃ ।
સર્વલોકપ્રિયો નિત્યં નાનાનયનનન્દનઃ ॥૪૨। ।
તસ્યાથ૩૨ સપ્તમે વર્ષે ઋષિદેવૌ તપોધનૌ ।
આશ્રમં સમનુપ્રાપ્તૌ શિલાદસ્યાહતૌજસૌ

તાવભ્યર્ચ્ય યથાન્યાયં શિલાદઃ સુમહાતપાઃ ।
સુખાસીનૌ સમાનમ્ય૩૩ આસને પરમાર્ચિતૌ

મિત્રાવરુણનામાનૌ તપોયોગબલાન્વિતૌ ।
અભિજ્ઞૌ સર્વભૂતાનાં ત્રિલોકે સચરાચરે । ।૪૫। ।
તાભ્યાં સમર્થિતઃ સોપિ નિસસાદ વરાસને ।
- - - - -
। ।૪૬। ।
ઉવાચ ગુણવાન્ સમ્યક્ કુલવંશવિવર્ધનઃ ।
તમાહૂય ચ સંતુષ્ટઃ પુત્રં નન્દિનમચ્યુતઃ

તયોઃ પાદેષુ શિરસા પાતયત્તમનિન્દિતમ્ ।
તૌ તુ તસ્યાશિષં દિવ્યૌ પ્રયુક્તાવથ નિત્યતામ્ ।
ગુરુશુશ્રૂષણે ભાવં લોકાંશ્ચૈવ તથાક્ષયાન્

સનત્કુમાર ઉવાચ
શિલાદસ્તાવથાલંબ્ય આશિષં દેવયોસ્તદા ।
વિસૃજ્ય નન્દિનં ભીતઃ સોપૃચ્છદૃષિસત્તમૌ

...
હેન
-
ઘ
.

ચારયન્
-
ઘ
.
। ૩૦ ગૃહં
-
ઘ
.
। ૩૧ ન
-
ઘ
.,
ની
?
। ૩૨ યસ્યાર્થં
-
ઘ
.

.
નશ્ચ
-
ઘ
.

શિલાદ ઉવાચ
કિમર્થં મમ પુત્રસ્ય દીર્ઘમાયુરુભાવપિ ।
પ્રયુક્તવન્તૌ ધન્યસ્ય
(?)

નાશિષં મુનિસત્તમૌ ॥
8.20.

મિત્રાવરુણાવૂચતુઃ
તવૈષ તનયસ્તાત સ્વલ્પાયુઃ સર્વસંમતઃ ।
ઇતોન્યદ્ વર્ષમેકં વૈ જીવિતં ધારયિષ્યતિ ।

સનત્કુમાર ઉવાચ
તતઃ સ શોકસંતપ્તોપત્યવ્યસનદુઃખિતઃ

વિસૃજ્ય ઋષિશાર્દૂલાવેકાકી વિલલાપ ચ । ।૫૨। ।
તસ્ય શોકાદ્ વિલપતઃ સ્વરં શ્રુત્વા સુતઃ૩૫ શુભમ્ ।
નન્દ્યા૩૭ગાત્તં તથાપશ્યત્પિતરં દુઃખિતં ભૃશમ્ ॥
નન્દ્યુવાચ
કેન ત્વં તાત દુઃખેન દૂયમાનઃ૩૮ પ્રરોદિષિ ।
દુઃખં તે કુત ઉત્પન્નં જ્ઞાતુમિચ્છામ્યહં પિતઃ ।

શિલાદ ઉવાચ
પુત્ર ત્વં કિમુ વર્ષેણ જીવિતં સંપ્રહાસ્યસિ ।
ઊચતુસ્તાવૃષીત્યેવં તતો માં
- - -
૩૯ વિશત્ ।

નન્દ્યુવાચ
સત્યં દેવઋષી તાત ન તાવનૃતમૂચતુઃ ।
તથાપિ તન્ન૪૦ મૃત્યુર્મે પ્રભવિષ્યતિ મા શુચઃ

શિલાદ ઉવાચ
કિં તપઃ કિં પરિજ્ઞાનં કો યોગઃ કઃ શ્રમશ્ચ તે ।
યેન ત્વં દારુણં મૃત્યું વઞ્ચયિષ્યસિ૪૧ પુત્રક ॥૫૭। ।
૩૪ ધન્યસ્ય
-
ઘ
.,
દીનસ્ય
?

વ્યથદુઃ
... -
ઘ
.
। ૩૬ સુભ
-
ઘ
.
। ૩૭ નદ્યા
-
ધ
.
। ૩૮ ભૂ
(
અભિભૂ
?) -
ઘ
.
। ૩૯ કૃવ્રણા
? -
ચ
.
। ૪૦ પિતર્ન
-
ઘ । ૪૧ મુઞ્ચયિષ્યસિ
-
ઘ
.

નન્દ્યુવાચ
ન તાત તપસા મૃત્યું વંચયિષ્યે ન વિદ્યયા ।
મહાદેવપ્રસાદેન મૃત્યું જેષ્યામિ નાન્યથા । ।૫૮। ।
દ્રક્ષ્યામિ શંકરં દેવં તતો મૃત્યુર્ન મે ભવેત્ ।
નષ્ટે મૃત્યૌ ત્વયા૪૨ સાર્ધં ચિરં વત્સ્યામિ નિર્વૃતઃ ।

શિલાદ ઉવાચ
મયા વર્ષસહસ્રેણ તપસ્તપ્ત્વા સુદુશ્ચરમ્ ।
મહાદેવઃ પુરા દૃષ્ટો લબ્ધસ્ત્વં મે યતઃ સુતઃ ।
કથં દ્રષ્ટા

મહાદેવમેતદિચ્છામિ વેદિતુમ્ । ।
8.20.

નન્દ્યુવાચ
ન ચાપિ તપસા દેવો દૃશ્યતે નાપિ વિદ્યયા ।
-
- -
મનસા દેવો દૃશ્યતે પરમેશ્વરઃ ।

અહમેતદ્વિજાનામિ યેન૪૫ દ્રક્ષ્યામિ શંકરમ્ ।
ત્વયા વિસૃષ્ટો ગત્વાહમચિરેણ ત્રિલોચનમ્ ॥૬૨। ।
દ્રષ્ટા તાત ન સન્દેહો વિસૃજાશુ તતસ્તુ મામ્ ।
અચિરેણૈવ કાલેન મૃત્યુદુઃખવિવર્જિતમ્૪૫ ॥૬૩ । ।
દ્રક્ષ્યસે માં કૃતાર્થં ચ તસ્માન્માં ત્વં વિસર્જય ।
તિષ્ઠન્તં વા શયાનં વા ધાવન્તં પતિતં તથા

ન પ્રતીક્ષેત૪૭ માં૪૮ મૃત્યુરિતિ બુદ્ધ્વા શમં વ્રજ ।
યદિ મૃત્યુસહસ્રાણિ યમકોટિશતાનિ ચ ॥ ૬૫। ।
અભિદ્રવન્તિ સંતપ્તા દણ્ડપાશોદ્યતાયુધાઃ ।
વ્યથાં
(?)
તથાપિ તે કર્તું૪૯ ન સમર્થાઃ કદાચન

ન મમૈતે કરિષ્યન્તિ વ્યથાં લોમ્ના તથૈવ હિ ।
અવતીર્ય જલં દિવ્યં ભાવં૫૦ શુદ્ધં સમાશ્રિતઃ । ।૬૭। ।
૪૨ તયા
-
ઘ
.
। ૪૩ દૃષ્ટ્વા
-
ઘ
.
। ૪૪ ગૃહિનઃ
? -
ઘ । ૪૫ યસ્માત્
-
ઘ
.

..
તઃ
-
ઘ
.

તિ ઘ
.
। ૪૮ વૈ
-
ઘ
.
। ૪૯ તાત
-
ઘ
.

દ્વારં
-
ઘ

અભ્યસ્ય૫૧ રૌદ્રમધ્યાયં તતો દ્રક્ષ્યામિ શઙ્કરમ્ ।
જપત૫૨શ્ચાભિયુક્તસ્ય રુદ્રભાવયુતસ્ય

ચ ।
ન મૃત્યુકાલબહવઃ
(?)
કરિષ્યન્તિ મમ વ્યથામ્ ।

સનત્કુમાર ઉવાચ
તમેવં૫૪ વાદિનં મત્વા બ્રુવાણં શુદ્ધયા ધિયા

વ્યસર્જયન્નદીનાત્મા ધૃત્યા૫૬ પુત્રં મહાતપાઃ

અભિવન્દ્ય૫૭ પિતુઃ પાદૌ શિરસા સ મહાયશાઃ ।
પ્રદક્ષિણં સમાવૃત્ય સંપ્રતસ્થે૫૮ વિનિશ્ચિતઃ ॥
8.20.

અભિવન્દ્ય ઋષીન્ સર્વાન્ સ દિદૃક્ષુ૫૯ રુદારધીઃ ।
મુનિર્દેવમનાશ્ચૈવ પ્રણતાર્તિહરં શિવમ્ । ।૭૧ । ।
ઇતિ સ્કન્દપુરાણે નન્દિતપઃપ્રવેશો નામ વિંશતિતમોધ્યાયઃ