Skanda Purana · Chapter 8.1
adhyāyāḥ १ -
ॐ namaḥ śivāya
namaḥ paramadevāya traiguṇyavijitātmane /
śāśvate
yogarūpāya saṃsārābhāvahetave
/ / १ / /
sthitisaṃrodhasargāṇāṃ३ hetaventa
(?)
prasāriṇe
ṣaḍviṃśāya pradhānāya mahādevāya dhīmate / / २ / /
prajāṣatermahākṣetre५ gaṅgākālindisaṅgame /
prayāge parame puṇye brahmaṇo lokavartmani / / ३ / /
munayaḥ śaṃśitātmānastapasā kṣīṇakalmaṣāḥ /
tīrthasaṃplavanārthāya६ paurṇamāsyāṃ kṛtāhnikāḥ / /४/ /
paurāṇikamapaśyanta७ sūtaṃ satyaparāyaṇam /
snātvā tasminmahātīrthe praṇāmārthamupāgatam / / ५/ /
dṛṣṭavā te sūtamāyāntamṛṣayo hṛṣṭamānasāḥ
āśāsyā९ sanasaṃveśaṃ१० tadyogaṃ११ samakalpayan१२ / / ६ / /
sa praṇamya tataḥ१३ sarvān sūtastānmunipuṅgavān /
pradattamāsanaṃ bheje sarvadharmasamanvitaḥ १४ / /७ / /
tamāsīnamapṛcchante १५ munayastapasaidhitāḥ
brahmasatre purā sādho१७ naimiśāraṇyavāsinām१८/ /८ / /
१ śāśvato
-
kha
.,
sarvato
-
gha
.
/ २ sasārabhāra
-
gha
,
saṃsārodbhāva
- -
kha
.
/ ३ sthitisaṃ
bodha
... -
gha / ४ kartre irtre purāriṇe
-
ca
.
/ ५ purā hutavahakṣetre
,.
mahakṣetre
-
kha
.
.
saplāvanārthāya
-
gha
-
-.
nte
-
kha
, -
rata
-
ca
..
ntaṃ sarvepyā kṛṣṭamānasāḥ
-
ya / ९ āścaryā
-
dha
.
/ १० sena
-
ṣa
.
gyaṃ
-
va
. (
१२ yet
-
ya
.
/ १३ ca tān
-
ba
.
/ १४ dharmāgamā
.. -
va
.
/ १५ apṛcchanta
-
gha
.
-
staṃ samāhitāḥ
-
ye
.
/
?
tapasedhitā
- .
kha /
१७ purāsīnā
-
gha
.
/ १८ vāsina
.
-
gha
kathitaṃ bhāratākhyānaṃ purāṇaṃ ca paraṃ tvayā/
tena naḥ pratibhāsi tvaṃ sākṣātsatyavatīsutaḥ
sarvāgamaparārthajñaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ//
dvijapūjārato nityaṃ tena pṛcchāṃ tvamarhasi //
8.1.
bhāratākhyānasadṛśaṃ purāṇādyadviśiṣyate//
tattvā pṛcchāma vai janma kārttikeyasya dhīmataḥ
ime hi munayaḥ sarve tvadupāstiparāyaṇāḥ//
skandasaṃbhavaśuśrūṣā saṃjātautsukyamānasāḥ
evamuktastadā sūtaḥ saṃsiddhairmunipuṃgavaiḥ//
provācedaṃ munīnsarvānvaco bhūtārthavācakam
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve kārttikeyasya sambhavam //
brahmaṇyatvaṃ samāhātmyaṃ vīryaṃ ca tridaśādhikam
mumukṣayā paraṃ sthānaṃ yāte śukamahātmani//
sutaśokābhisaṃtapto vyāsastryambakamaikṣata
dṛṣṭvaiva sa maheśānaṃ vyāso'bhūdvigatavyathaḥ//
vicaransa tadā lokānmuni satyavatīsutaḥ
meruśṛṅge'tha dadṛśe brahmaṇaḥ sutamagrajam//
sanatkumāraṃ varadaṃ yogaiśvaryasamanvitam
vimāne ravisaṃkāśe tiṣṭhantamanalaprabham//
munibhiryogasaṃsiddhaistapoyuktairmahātmabhiḥ
vedavedāṅgatattvajñaiḥ sarvadharmāgamānvitaiḥ//
sakalāvāptavidyaistu caturvaktramivāvṛtam
dṛṣṭvā taṃ sumahātmānaṃ vyāso munimathāsthitam//
vavande parayā bhaktyā sākṣādiva pitāmaham //
8.1.
brahmasūnuratha vyāsaṃ samāyātaṃ mahaujasam
pariṣvajya paraṃ premṇā provāca vacanaṃ śubham
diṣṭyā tvamasi dharmajña prasādātpārameśvarāt //
apetaśokaḥ samprāptaḥ pṛcchasva pravadāmyaham
śrutvātha vacanaṃ sūnorbrahmaṇo munipuṃgavaḥ//
idamāha vaco viprāściraṃ yaddhṛdaye sthitam
kumārasya kathaṃ janma kārttikeyasya dhīmataḥ //
kiṃnimittaṃ kuto vāsya icchāmyetaddhi veditum
kathaṃ rudrasutaścāsau vahnigaṅgāsutaḥ katham//
umāyāstanayaścaiva svāhāyāśca kathaṃ punaḥ//
suparṇyāścātha mātṝṇāṃ kṛttikānāṃ kathaṃ ca saḥ
kaścāsau pūrvamatpannaḥ kiṃtapāḥ kaśca vikramaḥ//
bhūtasaṃmohanaṃ hyetatkathayasva yathātatham
sūta uvāca
evaṃ sa pṛṣṭastejasvī brahmaṇaḥ putrasattamaḥ//
uvāca sarvaṃ sarvajño vyāsāyākliṣṭakāriṇe //
tacchṛṇudhvaṃ yathātattvaṃ kīrtyamānaṃ mayānaghāḥ
iti skandapurāṇe prathamo'dhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
prapadye devamīśānaṃ sarvajñamaparājitam /
mahādevaṃ mahātmānaṃ viśvasya jagataḥ patim
śaktirapratighā yasya ii aiśvaryañcaiva sarvaśaḥ /
svāmitvañca vibhutvañca
svakṛtāni pracakṣate
tasmai devāya somāya praṇamya prayataḥ śuciḥ /
purāṇākhyānajijñāsorvakṣye skandodbhavaṃ śubham //३ / /
dehāvatāro devasya rudrasya paramātmanaḥ /
prājāpatyābhiṣekaśca haraṇaṃ śirasastathā //४/ /
darśanaṃ ṣaṭkulīyānāṃ cakrasya ca visarjanam /
naimiśasyodbhavaścaiva satrasya ca samāpanam /
brahmaṇaścāgamastatra tapasaścaraṇantathā /
śarvasya darśanañcaiva devyāścaiva samudbhavaḥ /
satyā vivādaśca tathā dakṣaśāpastathaiva ca /
senāyāśca samutpattiryathā devyāḥ svayaṃvaraḥ
devānāṃ varadānañca vasiṣṭhasya ca dhīmataḥ /
parāśarasya cotpattirvyāsasya ca mahātmanaḥ
vasiṣṭhakauśikābhyāñca vairodbhavasamāpanam /
vārāṇasyāśca śūnyatvaṃ kṣetramāhātmyavarṇanam //९/ /
rudrasya cātra sānnidhyaṃ
nandinaścāpyanugrahaḥ /
gaṇānāṃ darśanañcaiva kathanañcāpyaśeṣataḥ //
8.2.
० / /
kālīvyāharaṇañcaiva tapaścaraṇameva ca /
somanandisamutpattirvaradānaṃ tathaiva ca / /१ १ /
gaurītvaṃ putralambhaśca devyā utpattireva ca /
kauśikyā bhūtamātṛtvaṃ siṃhasya rathatā tathā
gauryāśca nilayo vindhye vindhyasūryasamāgamaḥ /
agastyasya ca māhātmyaṃ vadhaḥ sundanisundayoḥ
niśumbhaśumbhanirṇāśo mahiṣasya vadhastayā /
abhiṣekaśca kauśikyā
- - - - - - - -
-
- - - - - - -
varadānamathāpi ca /
andhakasya tathotpattiḥ pṛthivyāścaiva bandhanam
hiraṇyākṣavadhaścaiva hiraṇyakaśipostathā /
balaśaṃśamanaṃ
caiva devyāḥ samaya eva ca
devānāṃ gamanaṃ caivaṃ agnerdūtatvameva ca /
devānāṃ varadānaṃ ca śukrasya ca visarjanam
dūtasya
ca tathotpattirdevyāścāndhakadarśanam /
śailādidainyasammarddo devyāśca śatarūpatā
āryāvarapradānaṃ ca śaivādistava eva ca /
devasyāgamanaṃ caiva vṛttasya kathanaṃ tathā
pativratāyāścākhyānaṃ guruśuśraṣaṇasya ca /
ākhyānaṃ pañcacūḍāyāstaijasaścāpyadhṛṣyatā //
8.2.
dūtasyāgamanaṃ caiva saṃvādotha visarjanam /
andhakāsurasaṃvādo mandarāgamanaṃ tathā
gaṇānāmāgamaścaiva saṃkhyānaśravaṇaṃ tathā /
vigrahaścāndhakasyātha yuddhe
(?)
naṃ
-
mahatā tathā
śarīrārdhapradānaṃ ca aśokasutasaṃgrahaḥ /
bhammasomodbhavaścaiva śmaśānavasatistathā
utpattiryakṣarājasya kuberasya ca dhīmataḥ/
nigraho bhujagendrāṇāṃ śikharasya ca pātanam
trailokyasya saśakrasya vaśīkaraṇameva ca//
devasenāpradānaṃ ca senāpatyābhiṣecanam
nāradakhyāgamaścaiva tārakapreṣitasya ha //
vadhaśca tārakasyogro yātrā bhadravaṭasya ca
mahiṣasya vadhaścaiva krauñcasya ca nibarhaṇam//
śakteruddharaṇaṃ caiva tārakasya vadhaḥ śubhaḥ
devāsurabhayotpattistraipuraṃ yuddhameva ca //
prahlādavigrahaścaiva kṛtaghnākhyānameva ca//
mahābhāgyaṃ bāhmaṇānāṃ vistareṇa prakīrtyate
etajjñātvā yathāvaddhi kumārānucaro bhavet//
balavānmatisampannaḥ putraṃ cāpnoti saṃmatam
iti skandapurāṇe dvitīyo'dhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
śṛṇuṣvemāṃ kathāṃ divyāṃ sarvapāpapraṇāśanīm//
kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutisaṃmitām//
yāṃ śrutvā pāpakarmāpi gacchecca paramāṃ gatim
na nāstikāśraddadhāne śaṭhe cāpi kathaṃcana//
imāṃ kathāmanubrūyāttathā cāsūyake nare
idaṃ putrāya śiṣyāya dhārmikāyānasūyave//
kathanīyaṃ mahābrahmandevabhaktāya vā bhavet
kathanīyaṃ५ sadā brahman devabhaktāya vā bhavet /
kumārabhaktāya tathā śraddadhānāya caiva hi /
sadā vācyamidaṃ६ guhyaṃ yatīnāṃ bhāvitātmanām /
tataḥ provāca
- - -
prapa
-
nnenāntarātmanā / /५/ /
purā brahmā prajā७ tvaṣṭuraṇḍesmin
saṃprasūyata /
sojñānāt pitaraṃ brahmā na veda tamasāvṛtaḥ / /६ / /
ahameka९ iti jñātvā sarvvāṃllokānavaikṣata
na cāpaśyata tatrānyaṃ
tapoyogabalānvitaḥ / /७/ /
putraputreti cā१२pyukto१३ brahmā śarveṇa dhīmatā /
praṇataḥ१४ prāñjalirbhūtvā tameva śaraṇaṃ gataḥ //८ / /
sa dattvā brahmaṇe śambhuḥ sraṣṭṛtvaṃ१५ jñānasaṃhitam /
vibhutvaṃ१६ caiva lokānāmantardhāt
parameśvaraḥ / /९ / /
tadeṣopaniṣat proktā mayā vyāsa sanātanī
yāṃ śrutvā yogino dhyānāt prapadyante१९ maheśvaram / /
8.3.
० / /
yo brahmāṇaṃ vidadhe putramagre jñānañca yaḥ prahiṇoti sma२० tasmai /
tamātmasthaṃ yenu२२ paśyanti dhīrāsteṣāṃ śāntiḥ śāśvatī
netareṣām/ /१ १ / /
sa vyāsa pitaraṃ dṛṣṭvā dīptyā२३ paramayā
yutam /
putrakāmaḥ prajāhetostapastīvraṃ cacāra२५ ha / /१२ / /
tasyograyogatapasā२६ yuktasya२७ sumahātmanaḥ /
acireṇaiva kālena pitā saṃpratutoṣa ha२८ / / १३ / /
darśanaṃ cāgamattasya varadosmī tyuvāca ca
sa ३० tuṣṭāvā ३१ nato bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim / /१४/
...
yā
-
gha
.
vākya
?.. -
gha
.
...
dhyakṣo
-
gha
.
brahmāṇḍe
-
gha
....
maṇḍe
(?)
...
va
-
kha
..
vekṣata ka
.
kha
.
/ ११ kaścāpi
-
gha
.
/ १२ sa pro
, -
gha
.
...
ktau
-
kha / १४ prāñjaliḥ
...
praṇatobhū
. ..
gha
.
/
१५ suhṛtvaṃ
-
kha / १६ cāpi
-
dha
.
...
ḥrddha
-
ka
.
...
nā
-
ka
.
...
nti
-
ka
.
/ २० smeti padaṃ gha
.
pustake na vidyate
na
-
kha
.
..
tā
-
ka
.
svadīptyā
-
ka
.
kha
.,
pradīptyā
-
gha
-
/
२४ parayā
-
ka
.
kha
.
gha / paramayā
-
ka
.
ṭī
.
/ २५ cakāra
-
gha
.
/
२६ mahatā yogatapasā
-
kha
.
/ २७ ca
... -
pa
.
२८ pitaraṃ pratyatoṣayat
-
kha
.
/ २९ ha
-
kha
.
/ ३० tamuvācā
... -
kha
.
...
va
-
ka
namaḥ paramadevāya devānāmapi vedhase /
sraṣṭre vai lokatantrāya३२ brahmaṇaḥ pataye namaḥ / /१ ५ / /
ekasmai३३ śaktiyuktāya āsaktirahitāya३४ ca /
anantāyāprameyāya indriyāviṣayāya ३५ ca / /१ ६ / /
vyāpine vyāptapūrvāya adhiṣṭhātre pracodine /
kṛtapracodanāyaiva tattvavinyāsakāriṇe ३६ / /१७/ /
pradhānacodakāyaiva guṇānāṃ ३७ śaktidāya ca /
dṛṣṭidāya ca sarveṣāṃ svayaṃ vai darśanāya ca / /१८ / /
viṣayagrāhiṇe caiva niyamasya ca kāriṇe /
manasaḥ karaṇānāṃ३८ ca kartre vai३९ nigamasya४० ca //१ ९ / /
bhūtānāṃ guṇakartre ca śaktidāya tathaiva ca /
kartre hyaṇḍasya mahyañca४१ acintyāyāgrajāya ca / /
8.3.
० / /
aprameya pitarnityaṃ४२ prīto४३ no diśa४४ śakvarīm /
aprameyaguṇaiśvaryaśaktayevyāhatāya vai / /२१ / /
tasyaivaṃ stuvato४५ vyāsa devadevo maheśvaraḥ
tuṣṭovravīt svayaṃ putraṃ brahmāṇaṃ praṇataṃ tadā४७ / /२२/ /
yasmātte viditaṃ vatsa sūkṣmametanmahādyute /
tasmād brahmeti lokeṣu nāmnā khyātiṃ gamiṣyasi / /२३ / /
yasmāccāhaṃ pitetyuktastvayā buddhimatāṃ vara /
tasmāt pitāmahatvaṃ te loke khyātiṃ gamiṣyati४८ / /२४/ /
prajārthaṃ yacca te taptaṃ tapa ugraṃ suduścaram /
tasmātprajāpatitvaṃ te dadāmi४९ prayatātmane / /२५ /
...
sya
(?)
.?.
eta
...
-
kaḥ
.,.
aśakti
... -
ka
.
kha
.
...
pāya
-
ka
.
...
dhā
-
kha / ३७ guṇināṃ
-
kha
/ ३८ kā
... -
gha
.
/ ३९ tatraiva
-
kha / ४० niya
... -
ka
.
kha
.
gha
.
...
gu
-
kha
.
..
yāmitāyaiva
-
kha / ४३ prīti kha / ४४ sarvaga
-
kha gha
.
/ ४५ stuto
-
kha
.
/ ४६ devaḥ sa parameśvaraḥ
-
ka
.
sa devaḥ
...
para
.
-
gha
.
/ ४७ tathā
-
kha
...
si kha
.
...
ti kha
.
gha
)
evamuktvā sa deveśo
sṛjanmūrttimatīḥ५० striyaḥ
yāstāḥ५२ prakṛtayastvaṣṭau vikārā ५३ indriyaiḥ saha / / २६ / /
bhāvāśca sarve te devamupatasthuḥ svarūpiṇaḥ /
tānuvāca tato devaḥ patiṃ yukttaḥ ५४ svatejasā / /२७ / /
etamadyābhiṣekeṇa sampādayata mā ciram /
tābhiḥ svaṃ svaṃ samādāya bhāvaṃ divyamatarkitam / /२८ / /
abhiṣikto babhūveha५५ prajāpatiratidyutiḥ /
tatremaṃ५६ yoginaḥ ५७ sūkṣmaṃ dṛṣṭavā divyena cakṣuṣā / /२९ / /
purāṇaṃ ५८ yogatattvajñā gāyanti triguṇānvitam
rūdraḥ sraṣṭā hi sarveṣāṃ bhūtānāṃ tava ca prabho६० / /
8.3.
० / /
asmābhiśca bhavān sārddhaṃ jagataḥ saṃpravarttakaḥ /
sa devastoṣitaḥ samyak paramaiśvaryayogadhṛk
brahmāṇamagrajaṃ
putraṃ prājāpatyebhyaṣecayat / /३ १ / /
yaḥ kṛtvā bahuvidhamārgayogayuktaṃ
tanvākhyaṃ६४ jagadidamādarādyuyoja /
taṃ devaṃ६५ paramamanantayogayuktaṃ māyābhiḥ tribhuvanabandhumapramādam ६६ / /३
sarveṣāṃ manasi sadāvatiṣṭhamānaṃ६७ paśyantaṃ ६८ śubhamaśubhaṃ ca bhūtanātham /
taṃ devaṃ praṇatagatiṃ६९ praṇamya bhaktyā nityaṃ vai śaraṇamupaimi७० sūkṣmasūkṣmam /
iti skandapurāṇe brahmaṇaḥ prājāpatyābhiṣecano
nāma tṛtīyoghyāyaḥ
...
mūtimatyosṛjat
-
ka
.
/ ५१ stra
... -
gha
-
/ ५२ yasmāt
-
kha
.
yāstadā
-
gha
-
/ ५३ viśeṣā
-
kha
.
gha
...
tiryukta
ka
.,...
tirbhuktaḥ
-
gha / ५५ thabhūtve
... -
ka
.
/ ५६ tatrasthā
-
ka
.,
atre maṃ
-
gha
...
naṃ
-
kha
...
ṇa
..
gha
.
...
tmakaṃ
-
gha
.
...
bhoḥ
-
kha
.,..
bhuḥ
-
gha
.
...
gaiśvaryaparayoga
-
ka
.
gha
.
/ ६२ brahmaṇaḥ
paramaṃ
-
kha
.
/ ६३ yogamārgaṃ
-
gha
.
/ ६४ tattvā
-
kha
.
gha
.
/ ६५ devānāmya
... -
khaḥ
.. .
maprasādam
-
kha
.
...
no
-
kha
.
/ ६८ lokānāṃ
-
ka
.,
jānānaḥ
-
kha
.
/ ६९ pramathapatiṃ
.. -
kha
.
...
ti
-
ka
.
kha
.,...
ṇi
-
gha
.
...
ṣekonāma
-
kha
.
/ ७२ caturthodhyāya iti gha
.
sanatkumāra१ uvāca
prājāpatyaṃ tato labdhvā prajāḥ sraṣṭuṃ pracakrame /
prajāstāḥ sṛjyamānāśca na vivardhanti२ tasya ha / / १ / /
sa kurvāṇastathā sṛṣṭiṃ śaktihīnaḥ pitāmahaḥ /
sṛṣṭyarthaṃ bhūya evātha tapaścartuṃ pracakrame / /२ / /
sṛṣṭihetostapa३ stasya jñātvā tribhuvaneśvaraḥ /
tejasā jagadāviśya ājagāma tadantikam४ / /३ / /
sraṣṭā tasya jagannātho darśayatsvatanau jagat /
mahāyogabalaiśvaryo५ jñānasiddhagaṇāvṛtaḥ / /४/ /
svayamāgatya deveśo mahābhūtapatirharaḥ /
vyāpyeva६ hi jagat kṛtsnaṃ parameṇa svatejasā / / ५/ /
śambhuḥ prāha varaṃ vatsa yācasveti pitāmaham /
taṃ brahmā lokasṛṣṭyarthaṃ putratve७ manasā varīt८ / /६ / /
sa jñātvā tasya saṃkalpaṃ brahmaṇaḥ parameśvaraḥ /
mūḍhoyamiti sañcintya provāca varadaḥ svayam / /७ / /
āgataṃ pitaraṃ mā tvaṃ yasmāt putraṃ९ samīhase /
manmūrttistanayastasmād bhaviṣyati mamājñayā / /८ / /
sa ca te putratāṃ yātvā१० madīyo gaṇanāyakaḥ /
rudro vigrahavān bhūtvā११ mūḍha१२ tvāṃ vinayiṣyati / /९ / /
sarvavidyādhipatyaṃ१३ ca yogānāṃ caiva sarvaśaḥ /
balasyādhipatitvaṃ१४ ca astrāṇāṃ ca prayoktṛtā१५ / /
8.4.
० / /
१ ṛṣi
kha
.
/ २ pra
.... -
kha
/ ३ stata
-
gha / ४ ca ta
.. -
gha
...
yaṃ
-
ka
.
vyāpyaiva
-
gha
.
.. .
tvaṃ
-
ka
.
kha gha / ८ vadīt
-
ka
.,
bravīt
-
kha
.
gha
.
/ ९ putratva
.. -
gha
?
/ १० ga
..
gha
.
११ dṛṣṭvā
-
gha
.
...
ḍaṃ
-
gha १३ tvaṃ
-
ka
१४ vacanasyādhipatyatvaṃ
-
gha
.
...
gatā
-
gha
mayā dattāni tasyāśu upasthāsyanti sarvaśaḥ /
dhanuḥ pinākaḥ१६ śūlaṃ ca khaṅgaḥ१७ paraśureva ca / /१ १ / /
kamaṇḍalustathā daṇḍa astraṃ
pāśupataṃ tathā /
saṃvarttakāśaniścaiva cakraṃ ca pratisargikam१९ / / १२ / /
evaṃ sarvaddhisaṃpannaḥ sutaste sa२० bhaviṣyati /
evamuktvā gate tasminnantardhānaṃ mahātmani / /१ ३ / /
brahmā cakre tadā ceṣṭiṃ putrakāmaḥ prajāpatiḥ /
sa juhvañchramasaṃyuktaḥ pratighātasamanvitaḥ /
samidyuktena hastena lalāṭaṃ pramamārja ha /
samitsaṃyogajastasya svedabindurlalāṭajaḥ / /१५/ /
papāta jvalane tasmin dviguṇaṃ२१ tasya tejasā /
taddhi māheśvaraṃ tejaḥ sandhitaṃ२२ brahmaṇi२३ srutam२४/
preritaṃ devadevena nipapāta havirbhuji /
kṣaṇe tasminmaheśena smṛtvā taṃ varamuttamam / १७/ /
preṣito gaṇapo२५ rudraḥ sadya२६ evābhavat२७ tadā /
tacca saṃsvedajaṃ tejaḥ pūrvaṃ jvalanayojitam / /१८ / /
bhūtvā lohitamāśveva
punarnīlamabhūttadā /
nīlalohita itveva tenāsāvabhavat२९ prabhuḥ / / १९/ /
tryakṣo daśabhujaḥ śrīmān brahmāṇaṃ chādayanniva /
śarvādyairnnāmabhirbrahmā tanūbhiśca jalādibhiḥ / /
8.4.
stutvā३० taṃ sarvagaṃ devaṃ nīlalohitamavyayam /
jñātvā sarvasṛjaṃ३१ paścānmahābhūtapratiṣṭhatam / /२१ / /
asṛjadvividhāstvanyāḥ prajāḥ sa jagati prabhuḥ /
sopi yogaṃ samāsthāya aiśvaryeṇa samanvitaḥ / /२२ /
...
kaṃ
-
ka
.
gha
...
ṅgaṃ
-
ka
.
gha
mantra
-
gha / १९ pratimādikaṃ
-
gha /
२० saṃ
... -
gha
.
.. .
ṇe
-
gha
-
/ २२ sannibhaṃ
-
gha
.
...
ṇaḥ
-
gha / २४ śuciḥ
-
gha
.
/ २५ gaganād
-
va
.
/
२६ satya
-
dha
.
/ २७ śatastadā
-
gha
.
/ २८ varṇañca
-
gha
.
..
tannāmāvā
-..?
gha / ३० stutvāntaḥ gha / stauti smeti syāt
...
jatvaṃ ca
-
gha
.
lokānsarvānsamāviśya dhārayāmāsa sarvadā /
brahmaṇopi tataḥ putrā dakṣadharmādayaḥ śubhāḥ३२ / /२ ३ / /
asṛjyanta prajāssarvā devamānuṣasaṃkulāḥ /
atha kālena mahatā kalpetīte punaḥ punaḥ / / /२४ / /
prajā dhārayato yogādasminkalpa upasthite
pratiṣṭhitāyāṃ vārtāyāṃ pravṛtte sṛṣṭisarjane३३ / / /२५/ /
prajāsu ca vivṛddhāsu prayāge yajataśca ha /
brahmaṇaḥ ṣaṭkulīyāste ṛṣayaḥ śaṃsitavratāḥ३४ /
marīcayotrayaścaiva vasiṣṭhāḥ kratavastathā /
bhṛgavoṅgirasaścaiva tapasā dagdhakilbiṣāḥ
ūcurbrahmāṇamabhyetya sahitāḥ karmaṇontare /
bhagavannandhakāreṇa mahatā smaḥ samāvṛtāḥ
khinnā vivadamānāśca na३५ ca paśyāma yatparam / /
etannaḥ saṃśayaṃ deva ciraṃ hṛdi samāsthitam
tvaṃ hi vettha yathātattvaṃ kāraṇaṃ paramaṃ hi naḥ
kiṃ paraṃ sarvabhūtānāṃ balīyām̐३७ ścāpi sarvataḥ
8.4.
kena cādhiṣṭhitaṃ viśvaṃ ko nityaḥ kaśca śāśvataḥ /
kaḥ sraṣṭā sarvabhūtānāṃ prakṛteśca pravartakaḥ //३
kosmān sarveṣu kāryeṣu३९ prayunakti mahāmanāḥ
kasya bhūtāni vaśyāni kaḥ sarvaviniyojakaḥ //३
kathaṃ paśyema tañcaiva etannaḥ śaṃsa sarvaśaḥ /
evamuktastato brahmā sarveṣāmeva sannidhau //३ ३ / /
devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca gandharvoragarakṣasām
yakṣāṇāmasurāṇāṃ ca ye ca bhūta४२ pravarttakāḥ / / ३४/
...
yastathā
-
gha
.
vṛ
.. -
ka
.
/ ३४ saṃśita
... -
ka
.
/ ३५ tu
-
gha /
३६ vaḥ
-
dha
.
...
yaḥ
-
gha
.
/ ३८ śaḥ
-
gha
.
/ ३९ bhūteṣu
-
gha
.
.
tmanā
-
ka
,...
tmanaḥ
-
dha
.
...
rā
-.,
ka
.
/ rākṣasaiḥ
-
dha
.
/
४२ kutra
-
ka
.
-
- -
kṣāṇāṃ sapiśācānāṃ ye cānye tatsamīpagāḥ /
utthāya prāñjaliḥ prāha rudreti४३ triḥplutaṃ vacaḥ //३
sa cāpi tapasā śakyo draṣṭuṃ nānyena kenacit
saḥ४४ sraṣṭā sarvabhūtānāṃ balavāṃścāpi४५ sa smṛtaḥ
tasya vaśyāni bhūtāni tenedaṃ dhāryate jagat /
-
- -
rva
- - - - -
te
namaścakrurmahātmane
ṛṣaya४७ ūcuḥ
kiṃ tanmahattapo deva yena dṛśyeta sa prabhuḥ /
tanno vadasva deveśa varadaṃ cābhidhatsva naḥ
pitāmaha uvāca
satraṃ mahatsamāsadhvaṃ vāṅmanodoṣavarjitāḥ /
deśaṃ४८ ca vaḥ pravakṣyāmi yasmindeśe cariṣyatha
sanatkumāra uvāca
tato manomayaṃ cakraṃ sa sṛṣṭvā४९ tānuvāca ha /
kṣiptametanmayā cakramanuvrajata mā ciram / /
8.4.
/ /
yatrāsya nemiḥ śīryeta sa deśastapasaḥ śubhaḥ /
tato mumoca taccakraṃ te ca tatsamanuvrajan
/४१ / /
tasya vai vrajataḥ kṣipraṃ yatra nemiraśīryata /
naimiśantat smṛtaṃ nāmnā puṇyaṃ sarvatra pūjitam /
tatpūjitandevamanuṣyasiddhai rakṣobhirugrairuragaiśca divyaiḥ /
yakṣaiḥ sagandharvapiśācasaṃghaiḥ sarvāpsarobhiśca diteḥ sutaiśca
vipraiśca dāntaiḥ śamayogayuktaistīrthaiśca sarvairapi cāvanīdhraiḥ
gandharvavidyādharacāraṇaṃśca sādhyaiśca viśvaiḥ pitṛbhiḥ stutañca
iti skandapurāṇe ṣaṭkulīyotpatti५१rnāma caturthodhyāyaḥ //
४३ vidrutaṃ
-
gha
.
/ ४४ yaḥ
-
gha
.
/ १५ stena
-
ka
.
/
tanmayaṃ jagat
-
gha
.
/ ४६ ataste
sarvalokeśo
-
gha
.
/ ४७ ṣaṭkulīyā
-
gha
.
/ ४८ varaṃ
-
gha
.
/ ४९ ha
kṛ
?)
tvā
-
gha
.
/ ५० vāraṇasthaiḥ dha
.
/ ५१ naimiśotpati riti pāmḥ sādhīyān
sanatkumāra uvāca
tannaimiśaṃ samāsādya ṛṣayo dīptatejasaḥ /
divyaṃ satraṃ samāsanta mahadvarṣasahasrikam // १ / /
ekāgramanasaḥ sarve nirmamā२ nirahaṃkṛtāḥ
dhyāyanto nityamīśeśaṃ sadāratanayāgnayaḥ
tanniṣṭhāstatparāḥ sarve tadyuktāstadupāśrayāḥ
sarvakriyāḥ५ prakurvāṇāstameva manasā gatāḥ
teṣāṃ taṃ६ bhāvamālakṣya mātariśvā mahātapāḥ /
sarvaprāṇi७ caraḥ śrīmān८ sarvabhūtapravartakaḥ९ /
dadau sa rūpī bhagavān darśanaṃ satriṇāṃ śubhaḥ
tante dṛṣṭvārcayitvā ca mātariśvānamavyam
āsīnamāsane puṇye ṛṣayaḥ saṃśritavratāḥ
papracchu१२rudbhavaṃ kṛtsnaṃ१३ jagataḥ pralayantathā //६/ /
sthitiñca kṛtsnāṃ१४ vaṃśāṃśca yugamanvantarāṇi ca /
vaṃśānucaritaṃ kṛtsnaṃ divyamānaṃ tathaiva ca /
aṣṭānāṃ devayonīnāmutpattiṃ pralayantathā /
pitṛsargaṃ tathā śeṣaṃ brahmaṇo mānameva ca / /८/ /
candrādityagatiṃ sarvāṃ tārāgrahagatiṃ tathā /
sthitiṃ sarveśvarāṇāṃ ca dvīpadharmamaśeṣataḥ
varṇāśramavyavasthānaṃ१५ yajñānāṃ ca pravartanam /
etatsarvamaśeṣeṇa kathayāmāsa sa prabhuḥ
8.5.
१ sana u
-
ka
.
/ २ nirmalā
-
gha
.
/ ३ hyanahaṃkṛtāḥ
-
ka
-
/ ४ stadapā
... -
ka
.,
statparāyaṇāḥ
-
gha
.
...
yāṃ
-
gha
.
/ ६ sa
-
dha
.
...
dharo
-
gha
.
/ ८ devaḥ
gha / ९ loka
.. -
gha
.
/ १० tataḥ
-
gha
.
/ ११ saṃśita
... -
gha
.
/ १२ saṃbhavaṃ
-
gha / १३ puṇyaṃ
-
dha
.
/ १४ kṛtsnaṃ
-
ka
.
/ १५ nāṃ
-
ka
.
/ १६ sarvaśaḥ
-
gha
.
divyavarṣasahasraṃ ca१७ teṣāṃ tadabhiyāttathā /
atha divyena rūpeṇa sāmavāg diṅnirīkṣaṇā / /१ १ / /
yajurghrāṇātharvaśirā śabdajihvā śubhā sato /
nyāyaśrotrā niruktatvagṛkpādapada१८ gāminī / /१ २ / /
kālabāhūrvarṣakarā divasāṅgulidhāriṇī /
kalādibhiḥ parvabhiśca māsaiḥ kararuhaistathā / / १३ / /
kalpena corasā१९ divyā śikṣāvidyonnatastanī
chandovijitamadhyā ca mīmāṃsānābhireva ca / / १४/ /
purāṇavistīrṇakaṭirdharmaśāstramanorathā
āśramorurvarṇajānuryajñagulphā phalāṅguliḥ२२ / / १ ५/ /
lokavedaśarīrā ca romabhiśchāndasaiḥ२३ śubhaiḥ /
śraddhā२४ śubhācāravastrā२५ yogadharmābhibhāṣiṇī / /१ ६ / /
vedīmadhyādviniḥsṛtya pravṛttā paramāmbhasā /
tasyānte२६ vabhṛthe plutya vāyunā saha saṃgatāḥ / / १७/ /
tāmapṛcchanta kānveṣā vāyuṃ devaṃ mahādhiyam
uvāca sa mahātejā ṛṣīndharmānubhāvitān२८ /
śuddhāḥ stha tapasā sarve mahāndharmaśca baḥ kṛtaḥ /
yasmādiyaṃ nadī puṇyā brahmalokādihāgatā / /१९/ /
iyaṃ२९ sarasvatī nāma brahmalokavibhūṣaṇā /
prathamaṃ marttyalokesmin yuṣmatsiddhyarthamāgatā /
nāsyāḥ puṇyatamā loke triṣu lokeṣu vidyate / /
8.5.
ṛṣaya ūcuḥ
kathameṣā mahāpuṇyā pravṛttā brahmalokagā
kāraṇaṃ kiñca tatrāsīdetadicchāma veditum
१७ tu
-
gha
.
/ १८ ṛgvedapāda
-
dhā
.
/ १९ kalpasādhāraṇā
-
ka
.
/ २० vidyodita
... - (?)
/
...
nā
-
ka
.
...
ramā
-
dha
.
.
.
laḥ
? -
ka
?. .
śī
-
gha
.
/ २४ śuddhā
-
gha
.
?..
varṇṇā
-
dha
.
/ २६ ntu
(
ntva
?)
-
gha / २७ manogamam
-
gha / २८ tānṛṣīndharma
...
gha
.
/ २९ eṣā
-
gha
.
/ ३० lokapā śubhā
-
ṣa
.
vāyuruvāca
atra vo varttayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam /
brahmaṇaścaiva saṃvādaṃ purā yajñasya caiva hi३१
yajñairiṣṭvā purā devo brahmā dīptena tejasā /
asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca
sa dṛṣṭvā dīptimāndevo dīptyā paramayā yutaḥ /
avekṣamāṇastām̐llokām̐ścaturbhirmukhapaṅkajaiḥ //२४/ /
devādīn mānuṣādīṃ ३२ śca dṛṣṭvā dṛṣṭvā mahāmanāḥ /
amanyata na menyosti samo loke na cādhikaḥ
yohametāḥ prajāḥ sarvāḥ saptalokapratiṣṭhitāḥ /
devamānuṣatiryakṣu grasāmi visṛjāmi ca
ahaṃ sraṣṭā hi bhūtānāṃ nānyaḥ kaścana vidyate /
niyantā lokakartā ca na mamāsti samaḥ
kvacit
tasyaivaṃ manyamānasya yajña āgānmahāmanāḥ /
uvāca cainaṃ dīptātmā maivaṃ३४ maṃsthā mahāmate
ayaṃ hi tava saṃmoho vināśāya bhaviṣyati /
na yuktamīdṛśantedya satvasthasyātmayoninaḥ३५
sraṣṭā tvañcaiva nānyosti tathāpi na yaśaskaram /
ahaṃ dharttā३६ hi bhūtānāṃ bhuvanasya tathaiba ca / /
8.5.
karomi na ca saṃmohaṃ yathā tvaṃ deva katthase
tamuvāca tadā brahmā na tvaṃ dhārayitā vibho //३ १ / /
ahameva hi bhūtānāṃ dharttā३८ hartā३९ tathaiva ca /
mayā sṛṣṭāni bhūtāni tvamevātra vimuhyase
३१ ha
-
ka
.
/ ३२ manuṣyā
-
ka / ३३ samosti na sama
. -
gha
.
/ ३४ maiva
-
ka
.
ga
.
gha
.
/
'
३५ jā
(
yā
)
jinaḥ
-
gha
.
/ ३६ kartā
-
ka ga gha
.
/ ३७ kathyase
-
gha
.
३८ kartā
-
gha
.
/ ३९ bhartā
-
kha
.
athāgattatra saṃvigno vedaḥ४० paramadīptimān /
uvāca caiva tau vedo४१ naita४२ devamiti prabhuḥ
ahaṃ śreṣṭho yatkṛtosmi४३ na vadāmyanṛtaṃ kvacit
śṛṇudhvaṃ mama yaḥ karttā bhūtānāṃ yuvayośca ha
parameśo mahādevo rudraḥ sarvagataḥ prabhuḥ /
yenāhaṃ tava dattaśca kṛtastvañca prajāpatiḥ
yajñoyaṃ yatprasūtiśca४५ ahaṃ४६ yatrāsmi४७ saṃsthitaḥ
sarvaṃ tasmātprasūtaṃ vai nānyaḥ४९ karttāsti naḥ५० kvacit
tamevaṃvādinaṃ devo brahmā vedana५१mabhāṣata /
ahaṃ śrutīnāṃ५२ sarvāsāṃ netā५३ sraṣṭā tathaiva ca
matprasādāddhi vedastvaṃ yajñaścāyaṃ na saṃśayaḥ /
mūḍhau५४ yuvāmadharmo vā bhavadbhyāmanyathā kṛtaḥ
prāyaścittaṃ caradhvaṃ vaḥ kilbiṣānmokṣyathastataḥ /
evamukte tadā tena mahāñchabdo babhūva ha
ādityamaṇḍalākāramadṛśyata ca maṇḍalam /
mahacchabdena५५ mahatā upariṣṭād५६ viyatsthitam //
8.5.
/
sa cāpi tasmādvibhraṣṭo bhūtalaṃ samupāśritaḥ
himavatkuñjamāsādya nānāvihaganāditam
vyomagaśca ciraṃ bhūtvā bhūmigaḥ saṃbabhūva ha /
tato brahmā diśaḥ sarvā nirīkṣya mukhapaṅkajaiḥ //४२/ /
caturbhirna viyatsthaṃ tamapaśyatsa pitāmahaḥ /
sa mukhaṃ pañcamaṃ dīpta५८masṛjan mūrghni५९ saṃsthitam
४० devaḥ
-
gha
.
/ ४१ vadato devā
-
gha
.
/ ४२ neta
-
gha
.
/ ४३ matkṛtosmi
-
ga
.,
mahābhāga
-
gha
.
navadāmyahamanyathā
-
gha
.
matprasūtiśca
-
ka
.
.
aṇḍaṃ
-
ka
.
ga
.
gha
.
.. -
sti
-
gha
-
...
taṃ
-
ga
.
gha
.
/ ४९ sadyaḥ
-
gha
.
/ ५० na
-
gha
.
/ ५१ ceda
-
gha
.
munīnāṃ sarveṣāṃ
-
gha / ५३ vettā
-
gha
.
ḍho
-
ga
.
dha
.,
/ ५५ śa
.. -
dha
.,
śva
,
śca
? -
ka
.
/ ५६ rūpa
... -
ka
.
ga
.
/ ५७ sama
.. -
ka
.
/
५८ divya
-
dha
.
/ ५९ mūrti ka
.
tenāpaśyadviyatsthaṃ taṃ sūryāyutasamaprabham /
ādityamaṇḍalākāraṃ śabdavad ghoradarśanam //४४/ /
tatsṛṣṭvā pañcamaṃ tasya śiro vai krodhajaṃ mahata /
saṃvartakāgnisadṛśaṃ grasiṣyattamavardhata //४५/ /
varddhamānaṃ tadā tattu vaḍavāmukhasannibham /
dīptimacchabdavaccaiva devosau dīptamaṇḍalaḥ / /४६ / /
hastāṅguṣṭhanakhenāśu vāmenāvajñayaiva hi /
cakartta tanmahadghoraṃ brahmaṇaḥ pañcamaṃ śiraḥ
dīptikṛttaśirāḥ sotha duḥkhenosreṇa६० cārditaḥ/ /
papāta mūḍhacetā६१ vai yogadharmavivarjitaḥ / /४८/ /
sa vidaṃṣṭro mahāhastī viśṛṅgo haragopatiḥ /
viraśmiriva cādityaḥ patito bhūtale babhau / /४९/ /
tataḥ suptotthita iva saṃjñāṃ labdhvā mahātapāḥ /
maṇḍalasthaṃ mahādevamastauṣīddīnayā girā / /
8.5.
५० / /
brahmovāca
namaḥ sahasranetrāya śatanetrāya vai namaḥ
namo vivṛtavaktrāya६३ śatavaktrāya vai namaḥ
namaḥ sahasravaktrāya sarvavaktrāya vai namaḥ /
namaḥ sahasrapādāya sarvapādāya vai namaḥ /
sahasrapāṇaye caiva sarvataḥpāṇaye namaḥ /
namaḥ sarvasya sraṣṭre६४ ca draṣṭre६५ sarvasya te namaḥ / /५ ३ / /
nama ādityavarṇāya६६ śirasaśchedanāya ca /
sṛṣṭipralayakartre ca sthitikartre tathā namaḥ६७ //५४/ /
६० greṇa
?
-
gha
...
dharmo
-
gha
.
/ ६२ caivahi
-
gha
/ ६३ vivṛtta
... -
ka
.
ga
draṣṭraṃ
? -
ka / ६५ draṣṭrāya
-
ga
,
/ ६६ ādityavarṇāya namaḥ
-
ka
.
ga
.
gha
.
...
nadha
-
gha
.
namaḥ sahasraliṅgāya sahasracaraṇāya ca /
saṃhāraliṅgine६८ caiva jalaliṅgāya vai namaḥ /
antaścarāya sarvāya prakṛteḥ pūraṇāya ca /
vyāpine sarvasattvānāṃ puruṣaprerakāya ca //५६ / /
indriyārthaviśiṣṭāya६९ tathā niyamakāriṇe /
bhūtabhavyāya sarvāya nityamadhyavadāya ca
(?)
/ / ५७/ /
tvameva sraṣṭā lokānāṃ maṃtradātā tathā vibho /
śaraṇāgatāya dāntāya७० prasādaṃ kartumarhasi //५८ / /
tasyaivaṃ stuvataḥ samyagbhāvena parameṇa ha /
sa tasmai devadeveśo divyaṃ cakṣurdadau tadā //५९/ /
cakṣuṣā tena sa tadā brahmā lokapitāmahaḥ /
vimāne sūryasaṃkāśe tejorāśimapaśyata / /
8.5.
० / /
tasya madhyāt७१ tato vācaṃ mahatīṃ sama७२ śṛṇvata
gaṃbhīrāṃ madhurā७४ yuktā७५martha७६ saṃpannalakṣaṇām / /६१ / /
viśadāṃ७७ putraputreti pūrvaṃ devena coditām /
aṃbarātputra utpanno७८ yastubhyaṃ nīlalohitaḥ / /६ २ / /
yacca pūrvaṃ mayā prokta७९stvaṃ८० tadā sutamārgaṇe /
madīyo gaṇapo yaste manmūrtiśca bhaviṣyati / /६३ / /
sa prāpya८१ paramaṃ jñānaṃ mūḍha tvā८२ vinayiṣyati
tasyeyaṃ८४ phalaniṣpatiḥ śirasaśchedanaṃ tava८५ / /६४ / /
mayaiva kāritā tena nirvṛtaścādhunā bhava /
ūrdhvagaṃ jñānarūpaṃ tu śirodivyaṃ samutthitam / / ६५/ /
६८ saṅghāra
...
ka
,
sahasra
.. -
gha
.
...
viśeṣāya
-
gha
...
gajāya dantāya
-
dha
.
/ ७१ madhyaṃ
-
gha
.
/
७२ sa tu
-
gha / ७३ taḥ
-
gha / ७४ mahatā
-
gha / ७५ sa
-
ga / ७६ tho
-
ga
.
/ ७७ diśatī
-
dha
/ ७८ mutpannau
-
gha
.
/ ७९ proktaṃ
-
dha
.
/ ८० te
-
ga
.
/ ८१ saṃ
.. -
gha
.
/
८२ tvāṃ
-
gha
.
/ ८३ vinasi
-
ga
.,
viśasi
?
paśyehaṃ
-
gha
.
/ ८५ tathā
-
dha
.
asya८६ caivotpathasthasya८७ yajñasya tu८८ mahāmate /
śiraśchetsyatyasāveva kasmiṃścit kāraṇāntare
stavenānena tuṣṭosmi kiṃ dadāni९० ca tenagha / /६६ / /
vāyuruvāca
tataḥ sa bhagavān hṛṣṭaḥ९२ praṇamya śubhayā girā /
uvāca prāñjalirbhūtvā lakṣyālakṣyaṃ tamīśvaram // ६७ / /
bhagavannaiva me duḥkhaṃ darśanātte prabādhate /
icchāmi śiraso hyasya dhāraṇaṃ sarvadā tvayā
nāhaṃ९३ smareyametacca śirasaśchedanaṃ vibho /
bhūyaścādharmakāryebhyastvayaivecche nivāraṇam /
tathā ca kṛtyamuddiśya paśyeyaṃ tvā९४ yathāsukham /
vijñapti brahmaṇaḥ śrutvā provāca bhuvaneśvaraḥ / /
8.5.
sa eva sutasaṃjñaste९५ manmūrttirnīlalohitaḥ /
śiraśchetsyati yajñasya vibhartsyati śiraśca te / /७ १ / /
ityuktvā devadeveśastatraivāntaradhīyata /
gate tasminmahādeve९६ brahmā lokapitāmahaḥ /
sayajñaḥ sahavedaśca९७ svaṃ lokaṃ९८ pratyapadyata / /७२ / /
vāyuruvāca
ya imaṃ९९ śṛṇuyānmartyo guhyaṃ vedārthasaṃmitam /
sa dehabhedamāsādya sāyujyaṃ brahmaṇo vrajet //७३ / /
yaścemaṃ paṭhate nityaṃ brāhmaṇānāṃ samīpataḥ /
sa sarvapāpanirmukto१०० rudraloke mahīyate / /७४/ /
८६ tasya
-
ga
.
.
nma
..
-
ga
.
/ ८८ yajñāsyatva na
-
gha
.
/ ८९ drāvaṇāntare
-
gha
.
.
mi
-
gha
.
९१ vāyuru
-
ga / ९२ bhūyuḥ
(
nuṣṭaḥ
)
gha / ९३ nogha
-
gha
.
/ ९४ tvāṃ
-
gha
.
/ ९५ majñaste
-
gha / ९६ devaḥ
svaṃ lokaṃ pratyapadyata ga / ९७ devaśca
-
gha
.
/ ९८ svarllo
-
gha / ९९ evaṃ
-
gha १०० sarvapāpavi
... -
gha
nāputraśiṣyayogibhya idamākhyānamaiśvaram /
ākhyeyaṃ१०१ cāpi nājñāya१०२ na śaṭhāya na mānine
idaṃ mahaddivyamadharmaśāsanaṃ१०३ paṭhet१०४ sadā brāhmaṇavaidyasaṃsadi /
kṛtāvakāśo१०५ bhavatīha mānavaḥ१०६ śarīrabhede१०७ praviśet pitāmaham //७६/ /
iti skandapurāṇe pañcamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa bhagavāndevaḥ kapardī nīlalohitaḥ /
ājñayā parameśasya jagrāha brahmaṇaḥ śiraḥ
tad gṛhītvā śiro dīptaṃ rūpaṃ vikṛtamāsthitaḥ /
yogakrīḍāṃ samāsthāya bhaikṣāya pracacāra ha
sa devaveśmani tathā bhikṣārthamagamad dvijāḥ /
na cāsya kaścittāṃ bhikṣāmanurūpāmadādvibhoḥ
atha saṃcakrame१ devo veśma viṣṇormahātmanaḥ /
tasyā२ tiṣṭhata sa dvāri bhikṣāmuccārayan śubhām
sa dṛṣṭvā tatahastaṃ३ taṃ viṣṇurvai yogacakṣuṣā /
śivalīlāṃ४ samājñāya raktadhārāmapātayat
papāta sā ca vistīrṇā yojanārddha śataṃ tadā /
tayā patantyā viprendrā bahūnyabdāni dhārayā
pitāmahakapālasya nārdhamapyabhipūrim /
tamuvāca tato devaḥ prahasya vacanaṃ śubham
sakṛtkanyāḥ pradīyante sakṛdagniśca jāyate /
sakṛdrājāno bruvate६ sakṛd bhikṣā pradīyate
१०१ deyaṃ
-
ga / १०२ nāstikā
... -
ga / १०३ nā
-
gha
.
/ १०४ paṭhan
-
gha / १०५ krīḍāvakāśo
-
gha १०६ bhavadīya
-
gha
...
pi
-
gha /
१ saṃkramaṇā
-
mū / २ tasya
-
mū / ३ tahatastatā
-
mū
.
/ ४ līlāt
-
mū
..
mādāya
(?)
/ ६ ca ityadhikaṃ
mūle
tuṣṭosmi tava dānena yuktenānena mānada /
varaṃ vṛṇīṣva deveśa varadosmi tavādya vai
viṣṇuruvāca
eṣa eva varaḥ ślāghyo yadahaṃ devatādhipam /
paśyāmi śaṃkaraṃ dīptaṃ
-
- - -
kaparddinam
8.6.
१
devaśchāyāṃ tato vīkṣya kapālasthe tadā८ rase
sasarja puruṣaṃ divyaṃ viṣṇoḥ sadṛśamūrjitam //१
tamāha१० cākṣayaścāsi ajaromara११ eva ca /
yuddheṣu cāpratidvandvo sakhā viṣṇoranantaraḥ //१
devakāryakaraḥ śrīmān mahāsenaparaṃ vaca
(?
/ /
nārāsu janma१२ yasmātte viyuddhe ho bhavānvaca
(?)
/
narastasmāddhi nāmnā tvaṃ priyaścāsya bhaviṣyasi
vāyuruvāca
taṃ tadā१३ śvāsya vikṣipya naraṃ viṣṇoranantaram /
agamad brahmasadanaṃ tau cāpyāviśaturgṛham
ya idaṃ narajanmeha śṛṇuyādvā paṭheta vā /
sa kīrtyā१५ parayā yukto viṣṇuloke mahīyate // १
iti skandapurāṇe narajanmanāmā ṣaṣṭhodhyāyaḥ
//
७ ne
-
bhū
.
...
tasā
-
mū / ९ vase
-
mū / १० hā evakṣaya
-
mū
.
/ haivākṣaya
(?)
...
rāmara
-
mū
.
/ १२ svayaṃ
-
mū
.
/
१३ tathā
(?)
/ १४ ra
-
mū / १५ kṛtyo
-
mū
vāyuruvāca
brahmalokaṃ samāsādya bhagavān sarvalokapaḥ /
bhakṣa bhaikṣamiti procya dvāre samavatiṣṭhata
taṃ dṛṣṭvā vikṛtaṃ brahmā kapālakarabhūṣaṇam /
jñātvā yogena mahatā tuṣṭāva bhuvaneśvaram
tasya tuṣṭastadā devo varadosmītyabhāṣata /
vṛṇīṣva varamavyagro yatte manasi vartate
brahmovāca
icchāmi devadeveśa tvayā cihnamidaṃ kṛtam /
yena cihne na lokoyaṃ cihnitaḥ syājjagatpate
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhagavān vadatāṃ varaḥ /
sarvaṃ pratimayaṃ
(?)
brahmannomiti vyājahāra saḥ
tasyaivaṃ dhyānamātreṇa vāgiyaṃ divyarūpiṇī /
niḥsṛtāḥ vadanāddevī prahvā samavatiṣṭhata
tāmuvāca tato devī vācā saṃjīvayanniva /
yasmāt tvama४kṣaro bhūtvā mama vāco viniḥsṛtā
sarvavidyādhidevī tvaṃ tasmāddevi५ bhaviṣyasi /
yasmād brahmarasaṃ vedaṃ mukhaṃ६ mama samāśritā
tasmāt sarasvatītyevaṃ७ loke khyātiṃ gamiṣyasi /
imaṃ lokaṃ rasāmbhobhirbhāvayitvā ca suprabhe
sarvalokān tārayitā punastvaṃ८ nātra saṃśayaḥ /
yajñabhāgaṃ ca te devā dāsyaṃti sapitāmahāḥ //
8.7.
ityeva brahmaṇaścedaṃ kapālamamitaujasaḥ /
imaṃ lokamanuprāpya९ deśe preṣṭhevatiṣṭhata१०
.
..
kṣa mū
.
/ sarvopyayaṃ gha pustakamūlapāṭho
mantavyaḥ / २ dhyāta
..
...
tya /
?)
/ ४ tvaṃ ya
.. .
vī / ६ sukhaṃ
?
/ ७ devī / ८ stha
..
pyaṃ
..
.
te
tatra tacca mahaddivyaṃ kapālaṃ devatādhipaḥ /
sthāpayāmāsa dīptārciḥ kuśānāmagrataḥ prabhuḥ // १२ / /
sthāpitaṃ tadatho११ dṛṣṭvā gaṇāḥ sarve mahātmanaḥ /
vyanadan sumahānādaṃ nādayanto diśo daśa /
- - - -
prakhye
- - - - -
vidīryate /
tena śabdena ghoreṇa asuro devakaṇṭakaḥ / / १४/ /
hālāhala iti khyātastaṃ deśaṃ sobhyagacchata /
amṛṣyamāṇaḥ krodhāndho durātmā yajñaśāsakaḥ१४ / / १५ / /
brahmadattavaraścaiva avadhyaḥ sarvajantubhiḥ /
mahiṣaśchannarūpāṇā१५masurāṇāṃ śatairvṛtaḥ / /१ ६ / /
tamāpatantaṃ sakrodhaṃ mahiṣaṃ devakaṇṭakam /
saṃprekṣyāha gaṇādhyakṣo gaṇānsarvān pinākinaḥ / / १७/ /
yo hyayaṃ gaṇapā duṣṭastrailokye१६ surakaṇṭakaḥ /
āyāti ruṣito१७ yuṣmān१८ tasmādenaṃ nihiṃsata१९ / /१ ८ / /
tataste gaṇapāḥ sarve samāyātaṃ suradviṣam /
bhittvā śūlena saṃkruddhā vigatāsuṃ pracakrire / / १९ / /
hate tasmin tadā devo diśaḥ sarvānavaikṣata /
tābhyaḥ piśācavṛttāsyāḥ piśācyaśca२० mahābalāḥ / /
8.7.
० / /
abhyagacchata taṃ devaṃ२१ tābhyastaṃ vinivedayan /
sa tābhirupayuktaśca
- - - - -
sarvaśaḥ / /२ १ / /
tamevāpyathavāvāsaṃ devādiṣṭaṃ prapedire /
bhakṣayanti sma taṃ nityaṃ siddhāsiddhā yatastataḥ / / २२ / /
kapālamātaraḥ proktāstasmāddevena dhīmatā /
kapālaṃ sthāpitaṃ yasmāttasmindeśe pinākinā२२ / /२ ३ / /
११ tama
...
/ १२ kṣu caṃrate saritprakhyo / १३ nirbhiyena
...
śāśaka
...
cha / १६ śvara / १७ dūṣitā
yūyaṃ / १९ hiṣyatha / rgvoya mūlapustakapāṭho bodhyaḥ
...
cāśca / २१ deśaṃ
(?)
..
na
mahākapālaṃ२३ tattasmāt triṣu lokeṣu gadyate
sthāpitasya kapālasya yathā tadabhavattadā२५ / /२४/ /
khyātaṃ śivataḍāgaṃ tatsarvapāpapramocanam /
āgatyātha tato brahmā devatānāṃ gaṇairvṛtaḥ /
kapardinamupāmaṃtrya taṃ deśaṃ sonva२६gṛhṇata /
arddhayojanavistīrṇaṃ kṣetramanyat samaṃtataḥ /
bhaviṣyati na saṃdehaḥ siddhakṣetraṃ mahātmanaḥ //२६/ /
śmeti२७ hi procyate pāpaṃ kṣayaṃ śānaṃ२८ vidurbudhāḥ /
dhyānena niyamai२९ścaiva śmaśānaṃ tena saṃjñitam३० / /२७/ /
guhya devādhidevasya३१ paraṃ priya३२manuttamam /
evaṃ tatra naraḥ pāpaṃ sarvameva prahāsyati
trirātropoṣitaścaiva arcayitvā vṛṣadhvajam /
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ kṛtsnamavāpsyati३३
yaśca prāṇān priyām̐statra parityakṣyati mānavaḥ /
sa guhyagaṇadevānāṃ samatāṃ samavāpsyati / /
8.7.
vāyuruvāca
tataḥ sa tatra saṃsthāpya devasyārcādvayaṃ३४ śubham /
sureśvaraścakārāśu३५ rudrasyāyatanaṃ śubham / /३
tatrābhigamanādeva kṛtvā pāpasya saṃkṣayam /
rudralokamavāpnoti sa prāhaivaṃ३६ pitāmahaḥ /
yatra cāpi śirastasya ciccheda bhuvaneśvaraḥ
- - -
sobhavannāmnā deśaḥ puṇyatamaḥ śubhaḥ //३
..
.
pha
-
paṃ / २४ padma
? (
ṭhya
)
te / २५ tama
...
/ २६ sotra / २७ śve te /
२८ sānaṃ
..
ma / ३० saṃgi
...
/
३१ devāti
...
/ ३२ śrita
...
ti
/ ३४ rccyā
..
.
ñcakāra
...
/ ३६ prāheva / ३७ kasmādasau
tato devaḥ३८ saha gaṇai rūpaṃ vikṛtamāsthitaḥ /
paśyatāṃ sarvadevānāmantarddhānamagāt prabhuḥ
etacca३९ devanāthena kapālasthānamavyayam /
sarvatīrthābhiṣekasya phalena samayoji yat४० //३५/ /
tadadyāpi mahaddivyaṃ sarastatra४१ pradṛśyate
mahākapālaṃ४३ viprendrāḥ४४ svargastatrākṣayaḥ smṛtaḥ
idaṃ śubhaṃ divyamadharmaśāsanaṃ mahāhradaṃ sendrasurāsurārcitam /
mahā४५ kapālaprakṛtopavarṇanaṃ४६ sureśalokādivigāhane hitam४७
tapodhanaiḥ siddhagaṇaiśca saṃstutaṃ diviṣṭatulyaṃ४८ dvijarājamaṇḍalam /
paṭhennaro yaḥ śṛṇuyācca sarvadā triviṣṭapaṃ gacchati sobhinanditaḥ४९
iti skandapurāṇe kapālasaṃsthāpanaṃ५० nāma saptamodhyāyaḥ
vāyuruvāca
evaṃ hyeṣā१ bhagavatī brahmalokānusāriṇī /
yuṣmākaṃ dharmasiddhyarthaṃ vedīmadhyād vyavarttata
sanatkumāra uvāca
evaṃ teṣāṃ samāptetha२ satre varṣasahasrike /
pravṛttāyāṃ sarasvatyāmagāttatra३ pitāmahaḥ
brahmovāca
bhūyoneneha५ satreṇa yajadhvaṃ६ devamīśvaram /
yadā
?
vo bhavitā vighna७stadā niṣkalmaṣaṃ tapaḥ
३८ devaiḥ / ३९ ete ca
...
jayat / ४१ sura
..
/ ४२ prahasya
...
...
lī
...
ndraḥ / ४५ sahā
(
da
) -
ga mahat
-
gha / ४६ darśataṃ
. .
ṅgitam
-
ga / pāṭhoyaṃ prāya sarvopi ghapustakamūle pratidhṛto bodhyaḥ /
-
viddiṣṭa
-
ṣa
.
/
.
lya
... -
gha / ४९ rudravaśobhinaṃdati
-
gha
...
no
-
gha
-
१ evameṣā
-
gha
.
/ २ tu
-
gha
.
/ ३ ma
....
gha
.,
ā
-
kha
.
/ ४ pitāmaha uvāca
-
gha
.
/ ५ hanyeha
? -
gha
.
/ ६ bhajadhvaṃ
-
gha / ७ vighnaṃ
-
gha
vighnaṃ tañcaiva८ saṃtīrya९ tapastaptvā ca bhāsvaram /
yogaṃ prāpya mahadyuktā१० stato११ drakṣyatha śaṅkaram
tathetyuktvā gate tasmin satrāṇyājahrire१२ tadā /
bahūni vividhā१३ kārāṇyabhiyuktā१४ mahāvratāḥ
nissomāṃ pṛthivīṃ kṛtvā kṛtsnā१५metāṃ tato dvijāḥ /
rājānaṃ somamānāyya१६ abhiṣotu१७miyeṣire
atha sopi kṛta१८stiryaga१९dṛśyena durātmanā /
svarbhānunā hataḥ somastataste duḥkhitā bhavan
te gatvā munayaḥ sarve kalāpagrāmavāsinam /
purūravasamānīya rājānantebhyaṣecayan
ūcuścainaṃ२० mahābhāgā hṛtaḥ somo hi naḥ prabho /
kenāpi tadbhavān
kṣipramihānayatu mā ciram२२
sa evamukto mṛgayan yadā nāsādayat२३ prabhuḥ /
uvāca sa tadā viprān praṇamya bhayapīḍitaḥ //
8.
paramaṃ yatna२४māsthāya mayā somobhimārgitaḥ /
na ca taṃ vedmi kenāsau kva vā nīta iti prabhuḥ
tamevaṃ२५vādinaṃ kruddhā ṛṣayaḥ śaṃsitavratāḥ /
ūcuḥ sarve susaṃrabdhā ilāputraṃ mahāmatim
bhavān rājā kṛta२६stāta yato२७smābhirbhayārditaiḥ /
na ca nastadbhayaṃ muktaṃ २८ nāpi śaktosi२९ veditum
viṣayeṣvabhi३० saktātmā yogāttaṃ३१ nānupaśyasi
tasmādvirodhamāsthāya dvijebhyo vadhamāpsyasi३३
८ tajjaiṣa
?
-
ṣa
.
/ ९ saṃtarpya
-
va
.
/ १० tattvayu
.. -
dha
.
?..
ta
-
kha / १२ jajñi
... -
gha
.
jñāni
-
gha / १४ atibhu
.. -
gha / १५ kṛtvā kṛtsnā
-
gha
.
/ १६ mānamasro
?- -
gha / १७ pratiṣeda
-
gha
,
abhiṣektu
(?)
/
१८ vi
..
gha / १९ kṛtāti
-
kha
.,
hatāśalyaṃ
-
gha
. .
vaṃ
-
gha / २१ bhagavān
-
gha / २२ yogavit
-
gha
. - .? -
va
.
/ २४ yajña
-
gha
.
/ २५ ta evaṃ
-
gha
.
/ २६ ku
... -
gha
/ २७ kṛ
... -
gha / २८ yu
.. -
gha
.
?
no vibhau
-
kha
.. .
ti
-
gha
.
/ ३१ tmānama
-
gha
. ..
ti
-
gha
. -
ti
gha
vayameva hi rājānamāneṣyāma३४ sudurvidam /
tapasā svena rājendra paśya३५ no balamuttamam३६
tatasta ṛṣayaḥ sarve tapasā dagdhakilbiṣāḥ /
astuvanvāgbhiriṣṭābhirgāyatrīṃ vedabhāvinīm
stuvatāṃ tu३७ tatasteṣāṃ gāyatrī vedabhāvinī /
rūpiṇī darśanaṃ prādāduvācedaṃ ca tāndvijān
tuṣṭāsmi vatsāḥ kiṃ vodya karomi varadāsmi vaḥ /
brūta३८ tatkṛtamadyaiva३९ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
ṛṣaya ūcuḥ
somo nopahṛto devi kenāpi sudurātmanā /
tamānaya४० namastestu eṣa no
vara uttamaḥ
sanatkumāra uvāca
sā tathoktā viniścitya dṛṣṭvā४२ divyena cakṣuṣā /
śyenībhūtā jagāmāśu śvarbhānumasuraṃ prati //
8.
vyagrāṇāmasurāṇāṃ sā ca gṛhītvā somamāgatā /
āgamya tānṛṣīnprāha ayaṃ somobhiṣūyatām४४
te tamāsādya ṛṣayaḥ prāpya yajñaphalaṃ mahat /
amanyanta taposmākaṃ niṣkalmaṣamiti dvijāḥ
tatastatra svayaṃ brahmā saha devoragādibhiḥ /
āgatya tānṛṣīn prāha४५ tapaḥ४६ kuruta४७ mā ciram
te saha brahmaṇā gatvā mainākaṃ parvatottamam /
sarvairdevagaṇai४८ssārddhaṃ tapaśceruḥ samāhitāḥ
३४ mānayiṣyāma
-
kha
,
gha
.
/ ३५ yathā
-
gha
.
/ ३६ yoga
-
gha
.
/ ३७ sā vratānte
(?) -
kha
.
/ ३८ dhruvaṃ
-
gha
-
...
mevaiva
-
dha
.
/ ४० tasmā /
( ?) -
kha / ४१ te
-
gha
.
.. .
ṣṭyā
-
kha
.
/ ४३ ca
-
dha
.
/ ४४ sva
(
so
)
yaṃ
rājā niyujya
... -
gha
.
/ ४५ sarvā
-
gha
.
/ ४६ sta
...
kha
.,
gha
.
/ ४७ kurvata
-
gha
.
/ ४८ sarve de
. -
kha
.
teṣāṃ kālena mahatā tapasā bhāvitātmanām /
yogapravṛttirabhavat४९ sūkṣmayuktā५० statastu te५१
te yuktā brahmaṇā sārdhamṛṣayaḥ saha devataiḥ /
maheśvare५२ manaḥ sthāpya niścalopalavat sthitāḥ
atha teṣāṃ mahādevaḥ pinākī nīlalohitaḥ /
abhyagacchata taṃ deśaṃ vimānenārkatejasā / /२७/ /
tadbhāvabhāvitān jñātvā sa५३ bhāvena pareṇa ha /
uvāca meghanirhādaḥ śatadundubhinisvanaḥ
bho bho sabrahmakā devāḥ saviṣṇu५४ ṛṣicāraṇāḥ /
divyaṃ cakṣuḥ prayacchāmi paśyadhvaṃ५५ māṃ yathepsitam५६
sanatkumāra uvāca
apaśyanta५७ tataḥ sarve sūryāyutasamaprabham /
vimānaṃ५८ merusaṃkāśaṃ५९ nānāratnavibhūṣitam
8.
tasya madhyegnirociṣkaṃ६१ sumahaddīptimā६२ sthitam /
jvālāmālāparikṣipta६३marcirbhirupaśobhitam
daṃṣṭrākarālavadanaṃ pradīptānalalocanam /
tretāgni६४ piṅgalajaṭaṃ bhujagābaddhamekhalam
mṛṣṭakuṇḍalinaṃ caiva śūlāśaktamahākaram /
pinākinaṃ daṇḍahastaṃ mudgarāśanidhāriṇam६५
asipaṭṭiśahastaṃ
ca cakriṇaṃ cordhvamehanam
akṣasūtrakaraṃ६८ caiva duṣprekṣya६९makṛtātmabhiḥ
४९ rāgapravṛttirabhavat
-
gha
.
...
mu
..
-
gha
.
/ ५१ tataḥ sphuṭī
-
gha
.
/ ५२ parameśe
-
gha
.
/ ५३ sad
-
kha
.
sū
-
gha
.,
/ i
-
kha
.
...
tvaṃ
-
gha
.
/ ५६ yathāsukham
-
gha
.
/ ५७ tepaśyam̐ ste
-
gha
.
...
ne
-
kha
.
...
śe
-
kha
.
...
te
-
kha
.
..
gnirocistaṃ
-
gha
,
trikūṭañca
-
kha
...
māṃ
-
kha
.
.. .
kliṣṭa
-
gha
...
mantrāgni
... -
gha
.
.
pāṇinam
-
kha
.
...
saharṣa
-
kha
.
.. .
mekhalaṃ
-
gha
.
...
rathaṃ
-
gha
.
...
kṣa
-
gha
.
candrādityagrahaiścaiva kṛtasragupabhūṣaṇam
tamapaśyanta७१ te sarve devā divyena cakṣuṣā /
yaṃ dṛṣṭvā na bhavenmṛtyurmartyasyāpi kadācana७२
tapasā७३ viniyogayoginaḥ praṇamanto bhavamindunirmalam
viyatīśvaradattacakṣuṣaḥ७५ saha devairmunayo mudānvitāḥ७६
prasamīkṣya७७ mahāsureśakālaṃ manasā cāpi vicārya durvisahyam /
praṇamanta७८ gatātmabhāvacintāḥ७९ saha devairjagadudbhavaṃ stuvantaḥ८० /
iti skandapurāṇe rudradarśano nāmāṣṭamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
te dṛṣṭvā devadeveśaṃ brahmendrapramukhāḥ१ surāḥ /
astuvan vāgbhiriṣṭābhiḥ praṇamya vṛṣavāhanam
pitāmaha uvāca
namaḥ śivāya somāya२ bhaktānāṃ bhayahāriṇe /
namaḥ śūlāgrahastāya kamaṇḍaludharāya ca
namaste३ nīlakaṇṭhāya karāladaśanāya४ ca /
tretāgnidīptanetrāya trinetrāya harāya ca
namaḥ pinākine caiva namo५ stvaśanidhāriṇe /
vyālayajñopavītāya kuṇḍalābharaṇāya ca
namaścakradharāyaiva vyāghracarmadharāya ca /
kṛṣṇājinottarīyāya sarpamekhaline tathā६
..
.
gravi
... -
kha
.
.. .
taḥ
-
kha
.
/ ७२ kathaṃcana
-
dha
.
...
sā
-
gha
.
.. .
lā
-
kha
.
.. .
ṣā
-
kha
.
...
pi harṣitāḥ
-
gha
.
/ ७७ prativī
... -
gha
.
...
nti kha
.,
-
gha
.
/ ७९ yathātmabhāvacittāḥ
-
gha / gatātmabhāvacittāḥ
-
kha
.,
ttaḥ
-
gha
.
...
vastarantaḥ
-
gha
.
/
१ brahmāṇaṃ
...
-
kha
.,
sarve sabrahmakāḥ
-
gha
.
/ २ saumyāya
-
gha
.
/ ३ dāntāya
-
gha
.
...
nayanāya
-
ṣa / ५ nama
-
gha / ६ namaḥ
-
gha
varadātre ca७ putrāya sarasvatīsuve८ tathā /
somasūryākṣamālāya९ akṣasūtrakarāya ca
jvānāmālāsahasrāya१० ūrdhvaliṅgāya११ vai namaḥ /
namaḥ parvatavāsāya śirohartre ca me purā
hālāhalavināśāya kapālavaradhāriṇe /
vimānavaravāhāya janakāya mamaiva ca१२
varadāya variṣṭhāya śmaśānarataye namaḥ /
namo narasya kartre ca sthitikartre१३ namaḥ sadā
utpattipralayānāṃ ca kartre sarvasahāya ca /
ṛṣidaivatanāthāya sarvabhūtādhipāya ca /
śivaḥ saumyaśca deveśa bhava१४ no bhakta१५ vatsala
8.
sanatkumāra uvāca
brahmaṇyathaivaṃ stuvati devadevaḥ१७ sa lokapaḥ /
uvāca tuṣṭastāndevānṛṣīṃśca taptaidhitān
u devān pa / /
tuṣṭosmyanena vaḥ satya
ntapasā ṛṣidevatāḥ /
varaṃ brūta pradāsyāmi suniścitya ca१९ ucyatām
sanatkumāra uvāca
atha sarvānabhiprekṣya saṃtuṣṭāḥ२० tapasaidhitān
darśanenaiva२२ viprendra२३ brahmā vacanamabravīt
brahmovāca
yadi tuṣṭosi deveśa yadi deyo varaśca naḥ /
tasmācchivaśca saumyaśca saṃdṛśyaśca२४ bhavasva naḥ
७ varadānācca
-
gha
.,
parayāma
... -
kha
.
.. .
te
-
gha
sūryasomākaṃ
... -
gha
.
..
.
la
.. -
kha
.
gha
.
/ ११ tattva
... -
gha
.
/ १२ ha
-
gha
.
/ १३ ha
...
-
kha / १४ bhā
... -
kha
.
/ १५ bhakti
... -
gha
.,
dbhakti
... -
kha
.
...
la
. -
gha / १७ devebha
?
sarva
... -
gha
.
samyak
-
gha / १९ sa
-
kha
.
..
ṣṭasta
.. -
gha
.
..
se
..
kha
.
gha
. .
na ca
?
-
gha
..
ndrā
-
gha
.
/ २४ dṛśyaścaiva
-
kha
.
sukha२५ saṃvyavahāryaśca nityaṃ tuṣṭamanāstathā /
sarvakāryeṣu ca sadā hitaḥ२६ pathyaśca śaṃkara
saha devyā२७ sasūnuśca saha deva२८gaṇairapi /
eṣa no dīyatāṃ deva varo varasahasrada
sanatkumāra uvāca
evamuktaḥ sa bhagavān brahmaṇā२९ devasattamaḥ /
svakaṃ३० tejo mahad३१ divyaṃ vyasṛjat३२ sarvayogavit३३
ardhena tejasastasya३४ mukhādulkā sasarja ha /
tāmāha bhava nārīti३५ bhagavān viśvarūpadhṛk
sākāśaṃ dyāṃ ca bhūmiñca mahimnā vyāpya dhiṣṭhitā
upatasthe ca deveśaṃ dīpyamānā yathā taḍit
tāmāha prahasan devo devīṃ kamalalocanām /
brahmāṇaṃ devi varada३७mārādhaya śucismite //
8.
sā tatheti pratijñāya tapastaptuṃ pracakrame /
rudraśca tānṛṣīnāha śṛṇudhvaṃ mama toṣaṇe
phalaṃ phalavatāṃ śreṣṭhā yad bravīmi tapodhanāḥ /
amarā jarayā tyaktā arogā janmavarjitāḥ
madbhaktāstapasā yuktā ihaiva३८ ca nivatsyatha
ayaṃ caivāśramaḥ śreṣṭhaḥ४० svarṇaśṛṅgocalottamaḥ
puṇyaṃ pavitraṃ sthānaṃ vai bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
maināke parvate hyasmin४१ svarṇākṣohaṃ४२ yataḥ४३ sthitaḥ४४
.?
.
khaṃ
-
kha
.
bhitakalpa
... -
gha
.
/ २७ sabhṛtya
..
-
dha
.
/ २८ bhṛtya
(?)
...
ṇo
-
kha
.
gha
.
...
kāṃ
-
kha
.
/ ३१ mayaṃ
-
gha
.
/ ३२ mabhavat
-
gha
.
/
३३ sa ca gha
.
/ ३४ svasya
-
kha
.
/ ३५ tvaṃ
-
kha
.
/
३६ saṃsthitā
-
gha
.
.. .
dā
-
kha
.
/ ३८ iha caiva gha
.
/ ३९ hi vatsya
... -
gha
.
/ ४० ṣṭhāḥ
--
kha
.,
ṣṭhaṃ
-
gha
.
/ ४१ śreṣṭhe
-
kha
.
/ ४२ svarṇehamabhavaṃ ga
.,
svarṇe mahati saṃcaye
-
kha
.
/ ४३ sadā
-
gha
.
yataḥ
-
ga
.
svarṇākṣīṃ cāsṛjaṃ devīṃ४५ svarṇākṣaṃ tena tatsmṛtam
svarṇākṣa४७ ṛṣayo yūyaṃ४८ ṣaṭkulīyā४९ stapodhanāḥ /
nivatsyatha mayājñaptāḥ svarṇākṣaṃ५० vai tataśca ha
samantādyojanaṃ kṣetraṃ pavitraṃ५२ tanna saṃśayaḥ /
devagandharvacaritamapsarogaṇasevitam
siṃhebhaśarabhākīrṇaṃ śārdūlarkṣamṛgākulam५४ / / २७/ /
anekavihagākīrṇaṃ latāvṛkṣakṣupākulam
brahmacārī niyamavān jitakrodho jitātmavān५६ / / २८/ /
upoṣya triguṇāṃ rātriṃ caruṃ kṛtvā nivedya ca /
yatra५७ tatra mṛtaḥ sopi५८ brahmaloke nivatsyati / / २९/ /
yopyevamevākāmānmāṃ paśye५९datra vṛṣadhvajam /
gosahasraphalaṃ sopi matprasādādavāpsyati //
8.
/ /
niyamena mṛtaścātra mayā saha cariṣyati /
yāvat sthāsyanti lokāśca mainākaścāpyayaṃ giriḥ / / ३१ / /
tāvat saha mayā devā matprasādā६०ccariṣyatha /
evaṃ६१ sa tānṛṣīnuktvā dṛṣṭavā saumyena६२ cakṣuṣā /
paśyatāmeva sarveṣāṃ tatraivāntaradhīyata / /३ २ / /
sanatkumāra uvāca
ya imāṃ६३ śṛṇuyānmartyo dvijātīñchrāvayīta६४ vā /
sopi tatphalamāsādya carenmṛtyuvivarjitaḥ / / ३३ / /
jayati jaladavāhaḥ sarvabhūtāntakālaḥ /
śamadamaniratānāṃ
kleśahartā६६ yatīnām /
४५ svarṇākṣī ca mayā sṛṣṭā
-
gha
.
/ ४६ svarṇākṣo yo giristataḥ
-
gha
.
/ ४७ asmim̐śca
-
gha
.
/
.
kṣaṃ
-
kha
.,
kṣe
.. -
ga
.
/ ४८ yuktāḥ
-
gha
.
.. .
nā
-
ga
.
/ ५० svarṇākṣe
-
gha
.
/ ५१ larvakāmade
-
gha
.
/ ५२ bhaviṣyati
-
gha
.
/ ५३ gītanāditam
-
dha
.
...
samā
... -
gha
.
..
.
samā
... -
gha
.
jitendriyaḥ
-
gha
.
/ ५७ ta
...
-
kha / ५८ sākṣāt
-
gha
.
/ ५९ ta
... -
kha
.
gha
.
/ ६० matprabhāvā
... -
ga
.
/ ६१ caiva sa tā
-
gha
.
/ ६२ divyena
-
gha
.
.. .
daṃ
-
gha
.
.
yettathā
-
gha
.
/ ६५ niya
...
kha
.
ga
.
gha
...
hantā
-
gha
.
jananamaraṇahartā६७ ceṣṭatāṃ dhārmikāṇām
vividhakaraṇayuktaḥ khecaraḥ pādacārī //३४/ /
madanapuravidārī netradantāpahārī
vigatabhayaviṣādaḥ sarvabhūtapraṇetā
satatamabhidadhānaścekitānātmacitaḥ /
karacaraṇalalāmaḥ sarvadṛg devadevaḥ
iti skandapurāṇe७१ varapradāniko nāma navamodhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
sā devī tryambakaproktā tatāpa suciraṃ tapaḥ /
nirāhārā kadācicca ekaparṇṇāśanā punaḥ
vāyvāhārā punaścāpi abbhakṣā१ bhūya eva hi
tāṃ tapaścaraṇe yuktāṃ brahmā jñātvātibhāsvarām
uvāca brūhi tuṣṭosmi devi kiṃ karavāṇi te /
sābravīt tryambakaṃ devaṃ३ patiṃ prāpyenduvarccasam /
vicareyaṃ sukhaṃ deva sarvāṃllokānnamastava
brahmovāca
nahi yena śarīreṇa kriyate paramaṃ tapaḥ
tenaiva parameśosau patiḥ śambhuravāpyate
...
haṃtā gha
.
...
nā
-
kha gha
...
vapātī
-
kha ga
,..
vacārī
-
gha /
७० pracetāḥ
-
kha gha / ७१ suvarṇākṣotpatti
.. -
gha
.
.
.
bhakṣa
-
gha
.
/ २ ca
-
gha
,.
va
-
kha /
४ ca parantape
-
kha
.
tasmāddhi yogādbhavatī५ dakṣasyeha prajāpateḥ /
jāyasva duhitā bhūtvā patiṃ rudramavāpsyasi
tataḥ sā tadvacaḥ६ śrutvā yogāddevī manasvinī /
dakṣasya duhitā jajñe satīnāmā७tiyoginī
tāṃ dakṣastryambakāyaiva dadau bhāryāmaninditām /
brahmaṇo vacanādyasyāṃ mānasā८nasṛjatsutān
ātmatulyabalāndīptān jarāmaraṇavarjitān /
anekāni sahasrāṇi rudrāṇāmamitaujasām
tāndṛṣṭā mṛjyamānām̐śca brahmā taṃ pratyaṣedhayat /
mā srākṣīrdevadeveśa prajā mṛtyuvivarjitāḥ
anyāḥ१० sṛjasva bhadrante prajā११ mṛtyusamanvitāḥ
tena coktaṃ sthitosmīti१३ sthāṇustena tataḥ smṛtaḥ //
8.
१४devadeva uvāca
na srakṣye mṛtyusaṃyuktāḥ prajā brahman kathañcana /
sthitosmi vacanāttedya vaktavyo nāsmi te punaḥ
ye tvime mānasāḥ१५ sṛṣṭā mahātmāno mahābalāḥ /
cariṣyanti mayā sārdha sarva ete hi yājñikāḥ
sanatkumāra uvāca
atha kāle gate vyāsa sa dakṣaḥ śāpakāraṇāt /
anyānāhūya jāmātṝnsadārānarccayad gṛhe१६
satīṃ saha tryambakeṇa१७ nājuhāva ruṣānvitaḥ /
satī jñātvā tu tatsarvaṃ gatvā pitaramabravīt
..
.
ti
-
gha / ६ tattvata
-
kha
.
/ ७ nāme
-
gha
.
/ ८ ma
... -
kha / ९ ṣedhata
-
gha
.
-
nyā
-
kha
.
...
jā
-
kha
.
...
tām
-
kha
.
/ १३ smṛto
... -
kha
.
/ १४ etatsthāne atha kāle gate vyāsa
devadevobhyabhāṣata / iti gha pustake / १५ manasā
-
kha
.
/ १६ mahe
-
gha / १७ tā satī tryambakenātha
-
gha
.
ahaṃ jyeṣṭhā variṣṭhā ca jāmātrā saha suvrata
māṃ hitvā nārhasi१९ hyetāḥ saha bhartṛbhirarcitum
krodhenātha samāviṣṭaḥ sa krodhopahatendriyaḥ
nirīkṣya prābravīd२१ dakṣaścakṣuṣā nirdahanniva
māmetāḥ sati sasnehāḥ pūjayanti sabhartṛkāḥ /
na tvaṃ tathā pūjayase saha bhartrā mahāvrate
gṛhāṃśca me sapatnīkāḥ praviśanti tapodhanāḥ /
śreṣṭho२२ stasmātsadā manye tatastānarcayāmyaham
tasmād yāṃ te२३ karomyadya śubhāṃ२४ vā yadi vāśubhām
pūjāṃ gṛhāṇa tāṃ putri gaccha vā yatra rocate
sanatkumāra uvāca
tataḥ sā krodhadīptāsyā na jagrāhātikopitā /
pūjāmasammatāṃ hīnāmidaṃ covāca taṃ śubhā //
8.
/ /
yasmādasammatāmenāṃ pūjāṃ tvaṃ kuruṣe mayi /
ślāghyāṃ caivāpyaduṣṭāñca śreṣṭhāṃ māṃ garhase pitaḥ
tasmādiyaṃ२६ svakaṃ dehaṃ tyajāmyeṣā२७ tavātmajam
asatkṛtāyāḥ kiṃ medya jovitenāśubhena ha
sanatkumāra uvāca
tataḥ kṛtvā namaskāraṃ manasā tryambakāya ha /
upācedaṃ susaṃrabdhā vacanaṃ vacanāraṇiḥ /
yatrāhamupapadyeyaṃ punardehe२९ svayecchayā
deva tatrāpyasaṃ३१mūḍhā३२ saṃbhūtā dhārmikā satī /
१८ jāmātari śubhavratā
-
gha
...
se
-
kha
.
/ २० ajñāno
...
gha
.
/ २१ viṣavī
-
kha
,
tāṃ punar
-
/ २२ jyeṣṭhām̐
-
gha / २३ yatte
-
gha
,
bham
...
bham
-
gha
.
...
daṃ
-
gha
.
..
ṣa
-
gha
...
jā
-
gha
.
/ २९ dehaṃ
-
gha
/ ३० sukhecchapā
-
gha
.
/ ३१ pyeṣa
-
gha / ३२ saṃmūḍhā
-
gha
gaccheyaṃ dharmapatnītvaṃ tryambakasyaiva dhīmataḥ /
tataḥ sā dhāraṇāṃ kṛtvā devyāgneyīṃ samādhinā
dadāha vai svakaṃ dehaṃ svasamutthena३३ vahninā /
tāṃ jñātvā३४ tryambako devīṃ tathābhūtāṃ mahāyaśāḥ
uvāca dakṣaṃ saṃgamya३५ idaṃ vacanakovidaḥ /
yasmātte nindita३६ścāhaṃ praśastāścetare pṛthak
jāmātaraḥ sapatnīkāstasmādvaivasvatentare /
utpatsyante punaryajñe tava jāmātarastvime
tvaṃ caiva mama śāpena kṣatriyo bhavitā nṛpa
pracetasāṃ sutaścaiva kanyāyāṃ śākhināṃ punaḥ /
dharmavighnañca te tatra kariṣye krūrakarmaṇaḥ३८
sanatkumāra uvāca
tamuvāca tadā dakṣo dūyatā hṛdayena vai /
mayā yadi sutā३९ svā४० vai proktā tyaktāpi vā punaḥ //
8.
kiṃ tavātra४१ kṛtaṃ deva ahaṃ tasyāḥ prabhuḥ sadā /
yasmāttvaṃ māmabhyaśapastasmāttvamapi śaṅkara /
bhuvyeva vatsyase nityaṃ nāntarikṣe kadācana //३
bhāgaṃ ca tava yajñeṣu dattvā sarve dvijātayaḥ /
apasprakṣyanti sarvatra mahādeva mahādyute
sanatkumāra uvāca
tataḥ sa devaḥ prahasan tamuvāca trilocanaḥ /
sarveṣāmeva lokānāṃ mūlaṃ bhūrloka४२ ucyate
३३ sa
(
sva
)
kīyenaiva
-
gha
.
/ ३४ jñātvā tu
-
gha
.
/ ३५ samyak
-
gha
.
/
३६ nārthita
-
gha
.
३७ nṛpaḥ
- -
gha
.
...
ṇā
-
gha
.
/ ३९ mayā caiva
-
gha
.
/ mayeyaṃ duhitā
-
ga / ४० sā gha
.
...
dya
-
gha
.
bhūriti
-
gha
.
tamahaṃ dhārayāmyeko lokānāṃ hitakāmyayā /
etasmin hi dhṛte४३ lokāḥ sarve tiṣṭhanti śāśvatāḥ
tasmāttiṣṭhāmyahaṃ nityamihaiva na tavecchayā /
bhāgāndattvā tathānyebhyo ditsavo me dvijātayaḥ
apaḥ spṛśanti śuddhyarthaṃ bhāgaṃ४४ yacchanti me tataḥ /
śī yaśca dharmasyaivābhivṛddhaye ///३६///
dattvā spṛśanti bhūyaśca dharmasyaivābhivṛddhye
yathā४५ hi devanirmālyaṃ śucayo dhārayantyuta /
aśuciṃ४६ spraṣṭukāmāśca tyaktvāpaḥ saṃspṛśanti ca
yathā mamaiva४७ manyeṣāṃ ditsavo brāhmaṇarṣabhāḥ /
bhāgānapaḥ spṛśanti sma tatra kā paridevanā
tvantu macchāpanirdagdho viparīto narādhamaḥ /
svasyāṃ sutāyāṃ४८ mūḍhātmā putramutpādayiṣyasi
sanatkumāra uvāca
evaṃ sa bhagavāñchaptvā dakṣaṃ devo jagatpatiḥ /
virarāma mahātejā jagāma ca yathāgatam
somadivākaravahnisamākṣaṃ ५० candranibhānanapadmadalākṣam /
govṛṣavāhamameya५१ guṇaughaṃ śāśvataminduvaha५२ praṇatāḥ smaḥ
ya imaṃ dakṣaśāpāṅka५४ devyāścaivāśarīratām /
śṛṇuyād vātha viprān५५ vā śrāvayīta५६ yatavrataḥ /
sa sarvapāpanirmukto rudralokamavāpnuyāt
iti
skandapurāṇe dakṣaśāpo nāma daśamodhyāyaḥ
४३ nirvṛtte
-
gha
.
. .
gān
-
ga / ४५ ta
... -
gha
...
ci
-
gha / ४७ devānāmeva
-
gha
.,
devatāmeva
-
kha ga
/ ४८ asyāḥ svabhāryā
-
gha
.
..
.
matam
-
gha
.
meru
-
kaṃ
,
meru bhāskāra
-
kha
.,
merurhimācalamandakarakṣaṃ
-
gha
.
/
...
samakṣaṃ
-
gha / ५१ maśeṣa
-
gha
.
/ ५२ satatamihendu
.. - ?
/ ५३ idaṃ
-
gha
.
...
ṅgaḥ
-
gha
.
/ ५५ viprebhyaḥ
-
gha
.
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0