Skanda Purana · Verses 7.14-4

// sārasvata uvāca // //
vastrāpathe mahākṣetre nagare vāmane purā //
putraśokābhisaṃtapto vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ

ājagāma tapastaptuṃ svarṇarekhānadītaṭe //
īśānakoṇe nagarātsvarṇarekhānadījale

snātvā dhyātvā śivaṃ devaṃ manasā'cintayadyadā //
tadā rudraḥ samāyātastrinetro vṛṣabhadhvajaḥ //
maharṣe tava tuṣṭo'haṃ kiṃ karomi vadasva tat

// vasiṣṭha uvāca // //
yadi tuṣṭo mahādeva varo deyo mamādhunā //
tadā'tra bhavatā stheyaṃ yāvadācaṃdratārakam

atra snānaṃ kariṣyaṃti ye narāḥ pāpakarmiṇaḥ //
teṣāṃ pāpakṣayo deva kartavyo bhavatā sadā

narā ye pāpakarmāṇaḥ pūjayaṃti trilocanam //
tānnarānnaya deveśa vimānaiḥ śivamaṃdiram

// sārasvata uvāca // //
tathetyuktā haro devastatraivāṃtara dhīyata //
hiraṇyakaśipuṃ hatvā narasiṃho mahābalaḥ //
trailokyamiṃdrāya dadau kālarudraṃ svayaṃ yayau

tadanvaye balirjātaḥ sa cātīva balā dhikaḥ //
ekātapatrāṃ pṛthivīṃ baliścakre balādhikaḥ //
akṛṣṭapacyā sujalā dharitrī sasyaśālinī

gandhavaṃti ca puṣpāṇi rasavaṃti phalāni ca //
āskandhaphalino vṛkṣāḥ puṭake puṭake madhu

caturvedā dvijāḥ sarve kṣatriyā yuddhakovidāḥ //
goṣu sevāparā vaiśyāḥ śūdrāḥ śuśrūṣaṇe ratāḥ //

sadācārā janapadā ītivyādhivivarjitāḥ //
hṛṣṭapuṣṭajanāḥ sarve sadānaṃdāḥ sadodyatāḥ

kuṃkumāguruliptāṃgāḥ suveṣāḥ sādhumaṃḍitāḥ //
dāridryaduḥkhamaraṇairvimuktāścirajīvinaḥ

dīpoddyotitabhūbhāgā rātrāvapi yathā dine //
vicaraṃti tathā martyā devā devālaye yathā //

pṛthivyāṃ svargarūpāyāṃ rājyaṃ cakre'suro baliḥ //
nityaṃ vivāhavāditrairnāditaṃ bhūpamaṃdiram

dharitrīṃ bubhuje daityo devarājo yathā divi //
devendro balinā nityaṃ yajñaiḥ saṃtoṣitastadā

devānāṃ dānavānāṃ ca nāsti yuddhaṃ parasparam //
eka eva mahīpālo yuddhaṃ nāsti dharātale

sapatnakakalirnāma nāsti yuddhaṃ harergajaiḥ //
na sarppanakulairnityaṃ na biḍālaiśca mūṣakaiḥ

maitrībhāvaṃ gataṃ sarvaṃ jagatsthāvara jaṃgamam //
trailokyabhramaṇaṃ kṛtvā nārado naṃdane vane

gato na paśyate yuddhaṃ trailokye sacarācare //
tāvattasyodare pīḍā mahatī samajāyata

na me snānādinā kāryaṃ tarppaṇaiḥ kiṃ prayojanam //
japahomādinā sarvamanyathā mama ceṣṭitam

tatsnānaṃ yatra yudhyante gajā daṃtavighaṭṭanaiḥ //
sā saṃdhyā yatra nihataiḥ kabandhairbhūrvibhūṣitā

kuṃtaghātavinirbhinnagajakumbhodbhavāsṛjā //
tṛpyaṃti yatra kravyādāstarpaṇaṃ tanmama priyam

gajaśīrṣairagamyāste nihatāḥ kṣatriyā raṇe //
sa homo yatra hūyaṃte gajāśca narapuṃgavāḥ

śabdāgnau nāradasyāyaṃ homastrai lokyaviśrutaḥ //
chinnapādaśirohastairaṃtarāṃtravilabitaiḥ

yadarcyate bhūmitalaṃ tanme nityaṃ surārcanam //
kiṃ devairdivi me kāryaṃ kiṃ manuṣyairdharātale

pannagaiḥ kiṃ tu pātāle na yudhyante parasparam //
tathā kariṣye devendrādupendrācca dharātale

rasātalaṃ baliryātu satyamastu vaco mama //
jīvitenāpi rājyena yadā dāmodaraṃ harim

toṣayiṣyati yatnena tadendro'sau bhaviṣyati //
devendro vṛtrahā bhūtvā bhraṣṭarājyo bhaviṣyati

yadā vastrāpathe gatvā bhavaṃ bhāvena pūjayet //
surādhipastadā bhūyo brahmahatyāvivarjitaḥ

anena mantrajāpyena sa śāṃtodarave danaḥ //
nārado devarājasya samīpaṃ sahasā yayau

siṃhāsanaṃ samāruhya nandane saṃsthito hariḥ //
āste parivṛto deverdevarājo mahābalaḥ //

nirīkṣamāṇo nṛtyantīṃ raṃbhāṃ tāṃ surasundarīm//
āyāṃtaṃ dadṛśe devo nāradaṃ vismayānvitaḥ

aho viruddho bhagavānnārado mayi dṛśyate //
nṛtyate kiṃ na vā nṛtye gīyate kiṃ na gīyate

vādyatāṃ tālamānaiḥ kiṃ yāvacciṃtāparo hariḥ //
ṛṣiḥ samāgatastāvajjalābhyukṣaṇata tparaḥ

siṃhāsanaṃ parityajya samutthāyāgrataḥ sthitaḥ //
svāgatenābhivādyātha babhāṣe nāradaṃ hariḥ

maharṣe svāgataṃ te'dya kuto vā''ga myate tvayā //
snāne saṃdhyārcane home kuśalaṃ tava vidyate

iti prokto vihasyātha babhāṣe nārado harim //
yadyetajjāyate mahyaṃ kimanyena prayojanam

prekṣaṇīkasya te sthānaṃ nāhaṃ paśyāmi svarpate //
yāvadrājyaṃ balestāvattvayā me na prayojanam

ādityādyā grahāḥ sarve kāla mānena yojitāḥ //
āhutyā plāvitā meghā varṣaṃti hṛṣitā bhuvi

rogādimaraṇaṃ nāsti yamo dharmeṇa pīḍitaḥ

ekātapatrāṃ pṛthivīṃ bubhuje sa narādhipaḥ //
trailokyanātheti mahānṛpeti saṃgrāmavidyākuśaleti nityam //
trailokyalakṣmīkucakāmuketi saṃstūyate cāraṇabaṃdivṛndaiḥ /४१//
brahmeti kṛṣṇeti hareti bhūmāviṃdreti sūryeti dhanādhipeti //
devārinātheti surādhipeti jegīyate cāraṇabaṃdivṛndaiḥ

yuddhaṃ vinā daityagaṇā hasaṃti mattāḥ pramattāḥ kariṇo nadaṃti //
rathādhirūḍhāḥ puruṣā bhramaṃti senādhipā strīṣu gṛhe ramaṃti

yajñāgnidhūmena nabho virājate suvarṇarūpā pṛthivī virājate//
śūnyaṃ tu vedairbhuvanaṃ ca śobhate dhiṣṇyaṃ balerdairtyaigaṇaiśca śobhate

balirna jānāti surādhipaṃ tvāṃ surāśca sarve baliyajñabhojinaḥ //
tvameva te'riṃ hṛdi ciṃtaya svayaṃ yuktaṃ tavedaṃ kathitaṃ mayeti

raṃbhā na rājate raṃge menakā tvāṃ na manyate //
tilottamāpi manute balirājaṃ sureśvaram

urvaśī caiva taṃ yāti sukeśā saha bhāṣate //
mañjughoṣā mukhaṃ vaktraṃ kṛtvā tvāṃ na nirīkṣate

pulomā pulakodbhedaṃ na karoti baliṃ vinā //
paulomī purato gatvā baliṃ stauti ca maṃtharā

nāradaḥ parvataścaiva hāhā hūhūśca tuṃburuḥ //
balirājyaṃ praśaṃsaṃti rudrasyāgre mayā śrutam //

ājyāhutībhiḥ santuṣṭā ṛṣayo brahmasadmani //
brahmaṇo'gre praśaṃsaṃti tadevaṃ kathitaṃ mayā

bṛhaspatiryadācaṣṭe na tadvācyaṃ mayā tava //
iṃdrāṇī balinaṃ matvā baliṃ citreṣu paśyati

anena vākyena surādhipastu cacāla kopāvaritastadānīm //
gajeti vajreti jagāda sūtaṃ samānayāsiṃ kavacaṃ rathaṃ ca

rathena sūryo maruto gajena vṛṣeṇa rudro mahiṣeṇa sauriḥ //
vādyaṃtu vādyāni raṇāya me'dya caṇḍī gaṇeśāstvaritāḥ prayātu

dṛṣṭvā surendraṃ saṃkruddhaṃ bṛhaspatirudāradhīḥ //
ṛṣimadhye gato vidvānbabhāṣe samayocitam

sāmādyā nītayaḥ proktāścatasro manunā purā //
sāmasādhyeṣu kāryeṣu daṇḍastena na pātyatām

ato hyupendrmāhūya maṃtrayantu surottamāḥ //
tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

vinaṣṭeṣu ca kāryeṣu tasya vācyaṃ śubhāśubham //
sa eva prathamaṃ gacchetpṛthivyāṃ svārthasiddhaye

tatheti devairvijñaptastathā cakre sureśvaraḥ //
mandare'tha girau viṣṇuḥ satyalokātsamāgataḥ

ṛṣayastatra te yāṃtu samānetuṃ janārddanam //
ityukto nāradaḥ svargātsnātuṃ prāptaḥ sa mandare

gautamo'trirbharadvājo viśvāmitro'tha kaśyapaḥ //
jamadagnirvasiṣṭhaśca saṃprāptā harimandire

girau gaṃgā jale snānaṃ saṃdhyāṃ cakre sa nāradaḥ //
yāvadāste tadā hṛṣṭā vālakhilyā maharṣayaḥ

vinayenābhivādyātha kathayāmāsa nāradaḥ //
ṛṣayo mandare prāptā viṣṇuṃ netuṃ surālaye

ṛṣayo darśanaṃ karttuṃ bhavatāmapi yujyate //
tadetadvacanaṃ śrutvā harṣitāste maharṣayaḥ

aṃguṣṭhaparvamātrāṃstānvāmanānharimandire//
gatāngaṃgājale snātuṃ vālakhilyānpuro hariḥ

jahāsa vāmanānsarvānbhāvikāryabalāttataḥ//
brahmaputrā vālakhilyāḥ sarve te śaṃsitavratāḥ

lajjānvitāḥ krodhaparā uccairūcuḥ parasparam //
kenāpi devakāryeṇa vāmano'yaṃ bhaviṣyati

ṛṣibhirvi ṣṇunā sarve pratibodhya prasāditāḥ //
bhāgyamokṣaḥ kadā viṣṇorbhaviṣyati taducyatām

prabhāsādadhikaṃ kṣetraṃ yadā vastrāpathaṃ bhavet //
bhaviṣyati tadā vṛddhirdhruvamaṇḍalavyāpinī //
tathā vastrāpathaṃ kṣetraṃ bhaviṣyati yavādhikam

dṛṣṭvā someśvaraṃ devaṃ doṣamukto bhaviṣyati //
asādhyasādhanī śaktirbhaviṣyati sthirā tava

vastrāpathe somanāthaṃ yaḥ paśyati sa paśyati //
indropendrau samāliṃgyāthāsīnau tau varāsane

//
// viṣṇuruvāca // //
kiṃ te kāryaṃ devarāja tadavaśyaṃ karomyaham

// indra uvāca // //
hiraṇyakaśiporvaṃśe balirdaityo mahā balaḥ //
tenedaṃ sakalaṃ vyāptaṃ devā yajñabhujaḥ kṛtāḥ

devaloke bhūmiloko gataḥ sarvo'pi keśava //
yāvanno vikṛtiṃ yāti pūrvavairamanusmaran //
bhraṣṭarājyo balistāvatpātālamadhitiṣṭhatu

sūryasomānvaye kaścidrājā bhavatu bhūtale

// sārasvata uvāca // //
ityetadvacanaṃ śrutvā svayaṃ saṃcintya cetasā //
tathā kariṣye taṃ procya munīnprāha janārdanaḥ

ṛṣayastatra gacchaṃtu kārayantu mahāmakham //
ahaṃ tatrāgamiṣyāmi sādhayiṣyāmi taṃ balim

ityuktā munayaḥ sarve gatāste yajñamaṇḍape //
dvādaśāho mahāyajñaḥ prārabdhaḥ sarvadakṣiṇaḥ

surāṣṭradeśaṃ vikhyātaṃ kṣetraṃ vastrāpathaṃ nṛpa //
tasya dakṣiṇadigbhāge baleḥ siddhaṃ mahāpuram

kṣetrādbahiḥ samārabdho yajñaḥ sarvasvadakṣiṇaḥ //
śukreṇāmantritāḥ sarve munayo yajñakarmaṇi //
atihṛṣṭo baliryajñe dadau dānānyanekadhā

svarṇapātreṣu sarveṣu dīyate bhojanaṃ bahu //
atithirbrāhmaṇo vidvānsarvasvenāpi pūjyate //
dānādyajño bhavetpūrṇo dānahīno vṛthā bhavet

etasminneva kāle tu viṣṇurvāmanatāṃ gataḥ //
madhyadeśe caturvedo brāhmaṇastīrthayātrikaḥ //
mahodaro hrasvabhujaḥ khañjapādo mahāśirāḥ

mahāhanuḥ sthūlajaṃghaḥ sthūlagrīvo'tilaṃpaṭaḥ //
śvetavastro baddhaśikhaśchatropānatkamaṇḍalūn

draṣṭuṃ tīrthānyanekāni babhrāma sa mahītale //
surāṣṭradeśe saṃprāptaḥ kṣetre vastrāpathe dvijaḥ

svarṇarekhā nadītīre ciṃtayāmāsa vāmanaḥ //
prathamaṃ kiṃ bhavaṃ dṛṣṭvā yāmi someśvaraṃ śivam

atha someśvaraṃ pūjya paścādyāsyāmi mandaram //
iti cintāparo bhūtvā kṛtyaṃ sañcintya cetasā //
atra sthitaḥ somanāthaṃ pūjayiṣyāmi niścitam

vastrāpathe mahākṣetre bhavaṃ someśvaraṃ vṛthā //
pūjayaṃti janā nityaṃ tathā kāryaṃ mayā dhuvam

deśānāmuttamo deśo girīṇāmuttamo giriḥ //
kṣetrāṇāmuttamaṃ kṣetraṃ nadīnāmuttamā sarit

divyaṃ vanaṃ vanānāṃ tu devānāmuttamo bhavaḥ //
yadā someśvaro devo bhūmiṃ bhittvā bhaviṣyati

tadāmramaṇḍale divyaṃ kṣetrametadyavādhikam //
caitra śuklacaturdaśyāmagnisādhanatatparaḥ

ūrdhvabāhuḥ sūryakāle bhavaṃ tāvatsa paśyati //
madhyaṃdinaṃ paraṃ yāte dinanāthe vilaṃbite

agni tāpāṃgasaṃtaptastāvatpaśyati śaṃkaram //
somanāthaṃ śivaṃ śāṃtaṃ sarvadevanamaskṛtam //
arghyeṇa puṣpamiśreṇa jalamiśreṇa bhāmini

//
// sārasvata uvāca // //
bhūmiṃ bhittvātha deveśaḥ svayaṃ someśvaraḥ sthitaḥ //
liṃgarūpo mahādevo yāvadābrahmavāsaram

// someśvara uvāca // //
siddhastvaṃ matprasādena kāryaṃ siddhaṃ bhaviṣyati //
ityukto vāmano devaṃ pratyuvāca maheśvaram

// vāmana uvāca // //
yadi tuṣṭo mahādeva yadi deyo varo mama //
tadā'tra liṃge sthātavyamastu divyaṃ puro mama

yastu svāyaṃbhuvaṃ liṃgaṃ vāmane nagare mama //
pūjayiṣyati brahmaghno goghno vā bālaghātakaḥ

gurudrohī svarṇacoro mucyate sarvapātakaiḥ //
nirdoṣaḥ pūjayedyastu sakṛtsomeśvaraṃ haram

mṛto vimānamāruhya divyastrīpariveṣṭitaḥ //
saṃstūyamāno dikpālairyātu svarge śivālaye

brahmalokamatikramya rudraloke sa gacchatu //
tathetyuktvā somanāthastatraivāntaradhīyata

prakāśya vāmano ligaṃ somanāthaṃ svayaṃbhuvam //
prāptajñāno labdhavṛddhiryayau draṣṭuṃ bhavaṃ haram

gaṃgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ svarṇarekhājale sthitāḥ //
etāṃ someśvarotpattiṃ ye śṛṇvaṃti narāḥ striyaḥ //
sarvapāpakṣayasteṣāṃ jāyate nātra saṃśayaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe dvitīye vastrāpathakṣetramāhātmye someśvarotpattivarṇanaṃnāma caturdaśo'dhyāyaḥ