Skanda Purana · Chapter 5.56

// sanatkumāra uvāca // //
tīrthamanyataraṃ vyāsa kṣātāsaṃgamasaṃbhavam //
yatra tu snānamātreṇa mahāpāpaiḥ pramucyate

amā vai śanivāreṇa yadāyāti samāhitaḥ //
pitṝnuddiśya yaḥ kuryācchrāddhaṃ caiva tilodakam

paśyecchanaiścaraṃ devaṃ sthāvaraṃ liṃgamuttamam //
tasya śānaiścarī pīḍā na bhavettu kadācana

// vyāsa uvāca // //
mahātīrthaṃ samākhyātaṃ mahākālavane śubhe //
bhūyastu śrotumicchāmi vistareṇa tapodhana

// sanatkumāra uvāca // //
śrūyatāṃ bho dvijaśreṣṭha kathā paurāṇikī śubhā //
yasyāḥ śravaṇamātreṇa mahāpāpakṣayo bhavet

revā carmaṇvatī kṣātā tisro nadyaḥ purā'nagha //
jātāstrailokyapāvanyo bhuvi cāmarakaṃṭakāt

puṇyāḥ puṇyajalā ramyāḥ pavitrāḥ pāpahārakāḥ //
punaṃtyaḥ sarvalokānāṃ snānātpānāttathāpagāḥ

ekadopavane ramye māṃdhātṛkṣetra uttame //
mitho ramaṃti saṃhṛṣṭāḥ parasparajigīṣayā

kiṃciddoṣaprasaṃgena mitho bhedo hyajāyata //
revāsaṃgaṃ parityaktā bhittvā viṃdhyagiriṃ varam

mahākālavane ramye samā yātā saridvarā //
yatra śiprā mahāpuṇyā purī hyeṣā'marāvatī

sarvatīrthavaraṃ śreṣṭhaṃ nāmā rudrasaraḥ smṛtam //
bhuktimuktipradaṃ nityaṃ siddharṣigaṇa sevitam

tatrāgatya purā kṣātā śiprāsaṃgaṃ samāśritā //
tatra tīrthaṃ paraṃ jātaṃ kṣātāsaṃgamasaṃjñitam //
yatra dhūtarajā jātaḥ sadyaḥ prokto vibhāvasuḥ

// vyāsa uvāca // //
kathaṃ sūryastvayā prokto virajo hyabhavatpurā //
etadveditumicchāmi tvatto brahmavidāṃvara

//
// sanatkumāra uvāca // //
purānusūryāṃ sāvitrīṃ tvaṣṭā svatanayāṃ dadau

patidharmaratā nityaṃ siṣeve lokacakṣuṣe //
tasyāṃ vai mithunaṃ jajñe lokasākṣivibhāvasoḥ

yamo vaivasvato jāto yamunā lokapāvanī //
tatastvaṣṭā'bravīcchāyāṃ svakīyāṃ sūnṛtāṃ giram

mithunaṃ me tavotsaṃge dhṛtaṃ tvaṃ paripālaya //
tāvadevamiha cchāye yāvatpiturgṛhecarī

ravibhaktiratā nityaṃ cara tvaṃ mama veśmani //
no vācyāhaṃ kadā cchāye piturveśmagatā raveḥ

evaṃ sā samayaṃ kṛtvā sāvitrī hyagamattadā //
piturveśmagatā bālā saviturbhayavihvalā

pitra nivāritā sadyo vaḍavārūpadhāriṇī //
vicacāra vane ramye bahulodakaśāḍvale

ekadā yācitā tena vaivasvatena bubhukṣatā //
nodanaṃ vai tayā dattaṃ yācamānāya tatkṣaṇāt

tadā padāhatā tena cchāyā taṃ ca śaśāpa ha //
yatastvaṃ me padāghātaṃ kṛtavānbālabhāvanāt //

tasmāttvaṃ ca padā khaṃjo bhaviṣyasi na saṃśayaḥ //
evaṃ śapto rujākrāṃto vilalāpa śucārditaḥ

etasminnaṃtare vyāsa paribhūya vasuṃdharām //
bhāvayansakalām̐llokāngrahacārī vibhāvasuḥ

dṛṣṭvā ca tanayaṃ paṃgumityuvāca vibhāvasuḥ //
kimidaṃ vatsa te kaṣṭaṃ kutaḥ prāptaṃ tvayā'nagha

iti pṛṣṭo yadā tena savitrā lokabhāsvatā //
uvāca gadgadā vācaṃ yamaḥ saṃyaminīpatiḥ

prātarāśāya me nātha yācitaṃ māturaṃtikāt //
no dattaṃ bhojanaṃ kṣipraṃ bālabhāvena tāḍitā

pādau me galitau sadyo mātuḥ śāpaparābhavau //
tacchrutvā mohamāpanno ravirdhyānaparāyaṇaḥ

vicitramidamākhyātaṃ mātuḥ śāpasya kāraṇam //
evaṃ dhyātvā ciraṃ kālaṃ jñātavānraviraṃśumān //

neyaṃ sā rucirāpāṃgī tvāṣṭrī lokasya pāvanī //
keyaṃ vā kuta āyātā kāsi tvaṃ ca śucismite

// chāyovāca // //
nānusūryā mahārāja chāyā tasyāḥ svasaṃbhavā //
gatā vai sā piturgehe vāritāhaṃ tayā'nagha

savitre naiva vaktavyaṃ chāye kiṃcitkathaṃcana //
eṣa me samayo nātha tenāhaṃ maunamāsthitā

tacchrutvā bhagavāṃstvaṣṭuḥ samīpaṃ roṣamāsthitaḥ //
jagāma sahasā bhānurbahuroṣasamanvitaḥ //

taṃ dṛṣṭvā sahasotthāya tvaṣṭā lokapitāmahaḥ //
pādyārghyācamanīyaṃ ca madhuparkairapūjayat

natvā pādau parikramya bahumānapuraḥ saram //
uvāca madhurayā vācā priyaṃ te karavāma kim

// raviruvāca // //
kva sānusūryā sāvitrī mamānupriyakāriṇī //
āgatā te gṛhaṃ tāta mama mārgānumodinī

// tvaṣṭovāca // //
na jānīmo vayaṃ tāta priyā me kva gatā sutā //
ityukte vacane tvaṣṭrā ravirduściṃtamānasaḥ

kiṃ karomi kva gacchāmi kva ca priyatarā mama //
iti saṃbhāṣamāṇe tu tvaṣṭā vākyamathābravīt

tava tejaḥ paribhraṣṭā bhagnā kvāpi gatābalā //
yadi te vallabhā bhāryā tejastvaṃ pariśāmaya

// sūrya uvāca // //
yadyevaṃ dussahaṃ tejo mama pūrvapitāmaha //
tadā te rocate samyagyathā syādvai tathā kuru

iti sūryavacaḥ śrutvā śāṇaṃ kṛtvā sudarśanam//
ghṛṣṭitaḥ kṣuradhāreṇa laghīyānnirmalo'bhavat

tasya ghṛṣṭitamātreṇa tvaṣṭā cakre vivasvataḥ //
śāṇaṃ sudarśanaṃ cakraṃ saikatā maṇijātayaḥ

tadā tvaṣṭā'bravīdvākyaṃ madhuraṃ sūryasaṃnidhau //
mahākāla vane ramye vaḍavārūpagīraṇī

gṛhyatāṃ bhoḥ suraśreṣṭha śīghraṃ gacchatu śāḍvale //
yatra śiprā saricchreṣṭhā yatra kṣātā samāgatā

ubhayoḥ saṃgamo yatra tatra muktirna saṃśayaḥ //
tatra tāṃ subhagāṃ patnīṃ prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ

iti tasya vacaḥ śrutvā savitā sarvatāpanaḥ //
tatrāgamadvanaṃ yatra mahākālasya pāvanam

kṣātāsaṃgamasaṃyuktā yatra śiprā payasvinī //
tatra bhuktiśca muktiśca dhanadhānyasamāgamaḥ

tatrāgatya priyāṃ bhāryāṃ vaḍavārūpadhāriṇīm //
dadarśa tāṃ punaḥ śyāmāṃ harirūpadharo hariḥ

nāsikāghrāṇamātreṇa yatra jātau sutāvubhau //
darśanīyau sunṛmṇāṃgau bhiṣajau tau divaukasām

chāyā ca suṣuve tatra mithunaṃ dvijasattama //
tāpīṃ śanaiścaraṃ caiva sarvalokapratāpanam

śani yoge yadāmā vai jāyate sarvakāmadā //
tadā snānaṃ ca dānaṃ ca śrāddhaṃ caiva tu kārayet

tasya hastagatā lakṣmīrjāyate sarvadā bhuvi //
kṣātā saṃgame naraḥ snātvā dānaṃ dattvā ca śaktitaḥ

sthāvareśaṃ samabhyarcya tasya pāpakṣayo bhavet //
sauriḥ śanaiścaro maṃdaḥ kṛṣṇo'naṃtoṃ'tako yamaḥ

piṃgaśchāyāsuto babhruḥ sthāvaraḥ pippalāyanaḥ //
etāni śanināmāni prātaḥkāle paṭhennaraḥ

tasya śānaiścarī pīḍā na bhavettu kadācana //
yamadharmo'pi cātraiva tapastepe sudustaram

yajñakuṇḍottare bhāge yatra tiṣṭhati mārutiḥ //
dharmasareti vikhyātaṃ nāmnā tattīrthamuttamam

yatra siddhiṃ parāṃ prāptastapasā pavanātmajaḥ //
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā dattvā vai kāṃsyabhājanam

savāso maṇimu ktābhiḥ kāṃcanālaṃkṛtaṃ varam //
brāhmaṇebhyaḥ svalaṃkṛtya vedavidbhyaśca sādaram

mātṛlokaṃ samuttīrṇo brahmaloke mahīyate //
śrāvaṇe māsyubhe pakṣe ekādaśyāṃ tu yo naraḥ

dharmatīrthe sadācārī snānadānādikāḥ kriyāḥ //
karoti satataṃ tasya viṣṇulokaḥ sanātanaḥ

cyavanāśrame naraḥ snātvā cyavaneśvaraṃ vilokayet //
yatra siddhiṃ gatau puṇyāvaśvinau bhiṣajāṃ varau

cyavanasya prasādena devapaṃktimavāpatuḥ //
cyavanena purā dṛṣṭiḥ prāptā vai devabheṣajāt

tasmiṃstīrthe dvijaśreṣṭha divyadṛṣṭirbhavennaraḥ //
atraiva prāptavānsūryaḥ sāgnihotrāśramaṃ param

anu sūryāṃ mahābhāgāṃ sāvitrīṃ lokaviśrutām//
sūryalokaṃ samāsādya bubhuje vipulāṃ śriyam

tasmādvyāsa paraṃ tīrthaṃ kṣātāsaṃgamasaṃjñitam//
sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvakāmavarapradam

ya etāṃ tu kathāṃ puṇyāṃ śṛṇoti bhuvi bhaktitaḥ//
paṭhedvā prātarutthāya tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

kapilāgosahasreṇa phalaṃ bhavati parvaṇi //
tatphalaṃ samavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

//
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisā hasryāṃ saṃhitāyāṃ paṃcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye kṣātāsaṃgamamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭpaṃcāśattamo'dhyāyaḥ