Skanda Purana · Chapter 4.79

// skaṃda uvāca //
ānaṃdabāṣpasalilaruddhakaṃṭhaṃ vilokya tam//
mṛḍaḥ pasparśa pāṇibhyāṃ saudhābhyāṃ tu sudhāṃbudhiḥ

atha tatsparśasaukhyena dharmarājo mahātapāḥ //
punaraṃkurayāmāsa tapogni jvalitāṃ tanum

tataḥ provāca sa brādhnirdeva devamumāpatim //
prasannavadanaṃ śāṃtaṃ śāṃtapāriṣadāvṛtam

prasannosi yadīśāna sarvajña karuṇānidhe //
kimanyena vareṇātra yattvaṃ sākṣātkṛto mayā

yaṃ na vedā viduḥ samyaṅna ca tau vedapūruṣau //
tatopi varayogyosmi tannātha prārthayāmyaham

śrīkaṃṭhāṃḍaja ḍiṃbhānāmamīṣāṃ madhurabruvām //
mattapaścirasākṣīṇāṃ matpuraḥ prāptajanmanām

pitṛbhyāṃ parihīnānāmitihāsa kathāvidām //
tyaktāhāravihārāṇāṃ kīrāṇāṃ varado bhava

etatprasūtisamaye āmayena prapīḍitā //
śukī paṃcatvamāpannā śukaḥ śyenena bhakṣitaḥ

rakṣitānāmanāthānāṃ sadā manmukhadarśinām //
anāthanātha bhavatā hyāyuḥśeṣasvarūpiṇā

iti dharmavacaḥ śrutvā paropakṛtinirmalam //
tānāhūya mune śaṃbhurvinayāvanatānanān //4.2.79.१ ०//
uvāca dharmeti prītaḥ śukaśāvānidaṃ vacaḥ //
ayi pattrarathā brūta sādhavo dharmasaṃgatāḥ

ko varo bhavatā deyo dharmeśa paricāriṇām //
sādhusaṃsargasaṃkṣīṇa janmāṃtaramahainasām

iti śrutvā maheśasya vacanaṃ te patattriṇaḥ //
procuḥ praṇamya deveśaṃ namaste bhavanāśana

// pakṣiṇa ūcuḥ // //
anāthanātha sarvajña ko varo naḥ samīhitaḥ //
itopi tryakṣa yatsākṣāttiryaktvepi samīkṣitāḥ

lābhāḥ saṃtūdyamavatāṃ girīśeha paraḥ śatāḥ //
paraṃ paroyaṃ lābhotra yattvaṃ dṛggocarī bhaveḥ

yadetaddṛśyate nātha tatsarvaṃ kṣaṇabhaṃguram //
abhaṃguro bhavānekastvatsaparyāpyabhaṃgurā

vicitrajanmakoṭīnāṃ smṛtirnotra parisphuret //
etattapasviracitaliṃgapūjā vilokanāt

devayonirapi prāptā ciramasmābhirīśitaḥ //
divyāṃganā sahasrāṇi tatra bhuktvā svalīlayā

āsurī dānavī nāgī nairṛtī cāpi kainnarī //
vidyādharī ca gāṃdharvī yonirasmābhirarjitā //

naratve bhūpatitvaṃ ca pariprāptamanekaśaḥ //
jale jalacaratvaṃ ca sthale ca sthalacāritā

vane vanaukaso jātā grāmeṣu grāmavāsinaḥ //
dātāro yācitāraśca rakṣitāraśca ghātukāḥ

sukhinopi vayaṃ jātā duḥkhino vayamāsma ca //
jetāraśca vayaṃ jātāḥ parājetāra eva ca

adhītinopi mūrkhāśca svāminaḥ sevakā api //
caturṣu bhūtagrāmeṣu uttamādhamamadhyamāḥ

abhūma bhūriśaḥ śaṃbho na kvāpi sthairyamāgatāḥ //
itoyonestato yonau tato yonestatonyataḥ

pinākinkvāpi na prāpi sukhaleśo manāgapi //
idānīṃ puṇyasaṃbhārairdharmeśvaravilokanāt

tāpaneḥsutapo vahnijvālāprajvalitainasaḥ //
saṃvīkṣya tryakṣa sākṣāttvāṃ kṛtakṛtyā babhūvima

tathāpi cedvaro deyastiryakṣvasmāsu dhūrjaṭe //
kṛpaṇeṣvapi śocyeṣu jñānaṃ sarvajña dehi tat

yena jñānena muktāḥ smo'muṣmātsaṃsārabaṃdhanāt //
yaṃtritāḥ prākṛtaiḥ pāśairadurbhedyaiśca mādṛśaiḥ

aiṃdraṃ padaṃ na vāṃchāmo na cāṃdraṃ nānyadeva hi //
vāñchāmaḥ kevalaṃ mṛtyuṃ kāśyāṃ śaṃbho'punarbhavam

tvatsānnidhyādvijānīmaḥ sarvajña sakalaṃ vayam //
yathā caṃdanasaṃsargātsarve surabhayo drumāḥ

etadeva paraṃ jñānaṃ saṃsārocchittikāraṇam //
vapurvisarjanaṃ kāle yattavānaṃdakānane

nirmathya viṣvagvāgjālaṃ sārabhūtamidaṃ param //
brahmaṇodīritaṃ pūrvaṃ kāśyāṃ muktistanutyajām

yadvācyaṃ bahubhirgraṃthaistadaṣṭābhirihākṣaraiḥ //
hariṇoktaṃ ravipuraḥ kaivalyaṃ kāśisaṃsthitau

yājñavalkyo munivaraḥ proktavānmunisaṃsadi //
raveradhītya nigamānkāśyāmaṃte paraṃ padam

svāmināpi jagaddhātrī purato maṃdarācale //
idameva purā proktaṃ kāśīnirvāṇajanmabhūḥ

kṛṣṇadvaipāyanopyevaṃ śaṃbho vakṣyati nānyathā//
yatraviśveśvaraḥ sākṣānmuktistatra padepade

vadaṃtyanyepi munayastīrthasaṃnyāsakāriṇaḥ//
ciraṃtanā lomaśādyāḥ kāśikā muktikāśikā

vayamapyevaṃ jānīmo yatra svargataraṃgiṇī//
ānaṃdakānane śaṃrbhomokṣastatraiva niścitam

bhūtaṃ bhāvi bhaviṣyaṃ yatsvarge martye rasātale //
tatsarvameva jānīmo dharmeśānugrahātparāt

ato hiraṇyagarbhoktaṃ hariproktaṃ munīritam //
bhavatoktaṃ ca nikhilaṃ śaṃbho jānīmahe vayam

karāmalakavatsarvametadbrahmāṃḍagolakam //
asmadvāggocare'styeva dharmapīṭhaniṣevaṇāt

dharmarājasya tapasā tiryañcopi vayaṃ vibho //
jātāḥ sma nirvikalpaṃ hi sarvajñānasya bhājanam

madhuraṃ mṛdulaṃ satyaṃ svapramāṇaṃ susaṃskṛtam //
hitaṃ mitaṃ sadṛṣṭāṃtaṃ śrutvā pakṣisubhāṣitam

devotivismayāpanno 'varṇayatpīṭhagauravam //
trailokyanagare cātra kāśīrājagṛhaṃ mama

tatrāpi bhogabhavanamanarghyamaṇinirmitam //
mokṣalakṣmīvilāsākhyaḥ prāsādo meti śarmabhūḥ

patattriṇo pimucyaṃte yaṃ kurvāṇāḥ pradakṣiṇam //
svecchayā vicaraṃtaḥ khe khecarā api devatāḥ

mokṣalakṣmīvilāsākhya prāsādasya vilokanāt //
śarīrāddūrato yāti brahmahatyāpi nānyathā

mokṣalakṣmīvilāsasya kalaśo yairnirīkṣataḥ //
nidhānakalaśāstāṃstu na muṃcaṃti padepade

dūratopi patākāpi mama prāsādamūrdhagā //
netrātithī kṛtā yaistu nityaṃ te'tithayo mama

bhūmiṃ bhittvā svayaṃ jātastatprāsādamiṣeṇa hi //
ānaṃdākhyasya kaṃdasya kopyeṣa paramoṃkuraḥ

brahmādisthāvarāṃtāni yatra rūpaṇyanekaśaḥ //
māmevopāsate nityaṃ citraṃ citragatānyapi

sasaudho mekhile loke sthānaṃ paramanirvṛteḥ //
ratiśālā sa me ramyā sa me viśvāsabhūmikā

mama sarvagatasyāpi prāsādoyaṃ parāspadam //
paraṃ brahma yadāmnātaṃ paramopaniṣadgirā //
amūrtaṃ tadahaṃ mūrto bhūyāṃ bhaktakṛpāvaśāt

naiḥśreyasyāḥ śriyo dhāma tadyāmyāṃ maṃḍaposti me //
tatrāhaṃ satataṃ tiṣṭhe tatsadomaṃḍapaṃ mama

nimeṣārdhapramāṇaṃ ca kālaṃ tiṣṭhati niścalaḥ //
tatra yastena vai yogaḥ samabhyastaḥ samāḥ śatam

nirvāṇamaṃḍapaṃ nāma tatsthānaṃ jagatītale //
tatrarcaṃ saṃjapannekāṃ labhetsarvaśruteḥ phalam //

prāṇāyāmaṃ tu yaḥ kuryādapyekaṃ muktimaṃḍape //
tenāṣṭāṃgaḥ samabhyasto yogo'nyatrāyutaṃ samāḥ

nirvāṇamaṃḍape yastu japedekaṃ ṣaḍakṣaram //
koṭirudreṇa japtena yatphalaṃ tasya tadbhavet

śucirgaṃgāṃbhasi snāto yo japecchatarudriyam //
nirvāṇamaṃḍape jñeyaḥ sa rudro dvijaveṣabhṛt

brahmayajñasakṛtkṛtvā mama dakṣiṇamaṃḍape //
brahmalokamavāpyātha paraṃ brahmādhigacchati

dharmaśāstraṃ purāṇāni setihāsāni tatra yaḥ //
paṭhennirabhilāṣuḥ sansa vasenmama veśmani

tiṣṭhediṃdriyacāpalyaṃ yo nivārya kṣaṇaṃ kṛtī //
nirvāṇamaṃḍapenyatra tena taptaṃ mahattapaḥ

vāyubhakṣaṇatonyatra yatpuṇyaṃ śaradāṃ śatam //
tatpuṇyaṃ ghaṭikārdhena maunaṃ dakṣiṇamaṃḍape

mitaṃ kṛṣṇalakenāpi yodadyānmuktimaṃḍape //
svarṇaṃ sauvarṇayānena sa tu saṃcarate divi

tatraikaṃ jāgaraṃ kuryādyasminkasmindinepi yaḥ //
upoṣitorcayelliṃgaṃ sa sarvavratapuṇyabhāk

tatra dattvā mahādānaṃ tatra kṛtvā mahāvratam //
tatrādhītyākhilaṃ vedaṃ cyavate na naro divaḥ

prayāṇaṃ kurvate yasya prāṇā me muktimaṃḍape //
samāmanupraviṣṭotra tiṣṭhedyāvadahaṃ khalu

jalakrīḍāṃ sadā kuryāṃ jñānavāpyāṃ sahomayā //
yadaṃbupānamātreṇa jñānaṃ jāyeta nimarlam

tajjalakrīḍanasthānaṃ mama prītikaraṃ mahat //
amuṣminrājasadane jāḍyahṛjjalapūritam

tatprāsādapurobhāge mama śṛṃgāramaṃḍapaḥ // śrī
pīṭhaṃ taddhi vijñeyaṃ niḥśrīkaśrīsamarpaṇam

madarthaṃ tatra yo dadyāddukūlāni śucīnyaho //
mālyāni suvicitrāṇi yakṣakardamavaṃti ca

nānā nepathyavastūni pūjopakaraṇā'nyapi //
sa śriyālaṃkṛtastiṣṭhedyatra kutrāpi sattamaḥ

nirvāṇalakṣmīrvṛṇute taṃ nirvāṇapadāptaye //
yatra kutrāpi nidhanaṃ prāpnuyādapi sa dhruvam

mokṣalakṣmīvilāsākhya prāsādasyottare mama //
aiśvaryamaḍapaṃ ramyaṃ tatraiśvaryaṃ dadāmyaham

matprāsādaiṃdradigbhāge jñānamaṃḍapamasti yat //
jñānaṃ diśāmi satataṃ tatra māṃ dhyāyatāṃ satām

bhavāni rājasadane mamāsti hi mahānasam //
yattatropahṛtaṃ puṇyaṃ nirviśāmi mudaiva tat

viśālākṣyā mahāsaudhe mama viśrāmabhūmikā //
tatra saṃsṛtikhinnānāṃ viśrāmaṃ śrāṇayāmyaham //

niyamasnānatīrthaṃ ca cakrapuṣkariṇī mama //
tatra snānavatāṃ puṃsāṃ tannairmalyaṃ diśāmyaham

yadāhuḥ paramaṃ tattvaṃ yadāhurbrahmasattamam //
svasaṃvedyaṃ yadāhuśca tattatrāṃte diśāmyaham

yadāhustārakaṃ jñānaṃ yadāhuratinirmalam //
svātmārāmaṃ yadāhuśca tattatrāṃte diśāmyaham

jaganmaṃgalabhūryātra paramā maṇikarṇikā //
vipāśayāmi tatrāhaṃ karmabhiḥ pāśitānpaśūn

nirvāṇaśrāṇane yatra pātrāpātraṃ na ciṃtaye //
ānaṃdakānane tanme dānasthānaṃ divāniśam

bhavāṃbudhau mahāgādhe prāṇinaḥ parimajjataḥ //
bhūtvaiva karṇadhāroṃte yatra saṃtārayāmyaham

saubhāgyabhāgyabhūryā vai vikhyātā maṇikarṇikā //
dadāmi tasyāṃ sarvasvamagrajāyāṃtyajāya vā

mahāsamādhisaṃpannairvedāṃtārtha niṣevibhiḥ //
duṣprāponyatra yo mokṣaḥ śocyairapi sa labhyate

dīkṣito vā divākīrtiḥ paṃḍito vāpyapaṃḍitaḥ //
tulyo me mokṣadīkṣāyāṃ saṃprāpya maṇikarṇikām

yattyāgenyatra kṛpaṇastatprāpya maṇikarṇikām //
dadāmi jaṃtumātrāya sarvasvaṃ cirasaṃcitam

yadi daivādiha prāptastrisaṃyogo'tidurghaṭaḥ //
avicāraṃ tadā deyaṃ sarvasvaṃ cirasaṃcitam

śarīramatha saṃpattiratha sā maṇikarṇikā //
trisaṃyogoyamaprāpyo devairiṃdrādikairapi

punaḥ punarvicāryeti jaṃtumātrebhya eva ca //
nirvāṇalakṣmīṃ yacchāmi sadopamaṇikarṇikam

muktidā na mahī sā me vārāṇasyāṃ mahīyasī //
tanmahī rajasā sāmyaṃ trilokyapi na codvahet

paraṃ liṃgārcanasthānamavimukteśvareśvaram //
tatra pūjāṃ sakṛtkṛtvā kṛtakṛtyo naro bhavet

sāyaṃ pāśupatīṃ saṃdhyāṃ kuryāṃ paśupatīśvare //
vibhūtidhāraṇāttatra paśupāśairna badhyate

prātaḥsadhyākaromyeva sadoṃkāraniketane //
tatraikāpi kṛtā saṃdhyā sarvapātakakṛṃtanī

vasāmi kṛttivāsehaṃ sadā prati caturdaśi //
atra jāgaraṇaṃ kṛtvā caturdaśyāṃ na garbhabhāk

ratneśvarorcito dadyānmahāratnāni bhaktitaḥ //
ratnaiḥ samarcya talliṃgaṃ strīratnādi labhennaraḥ

viṣṭapatritayāṃtaḥsthopyahaṃ liṃge triviṣṭape //
tiṣṭhāmi satataṃ bhaktamanorathasamṛddhaye

virajaskaṃ mahāpīṭhaṃ tatra saṃsevya mānavaḥ //
virajā jāyate nūnaṃ caturnada kṛtodakaḥ

mahādeve mahāpīṭhaṃ mama sādhakasiddhidam //
tatpīṭhadarśanādeva mahāpāpaiḥ pramucyate

pitṛprītipradaṃ pīṭhaṃ vṛṣabhadhvajasaṃjñakam //
pitṛtarpaṇakṛttatra pitṝṃstārayati kṣaṇāt

ādikeśavapīṭhehamādikeśavarūpadhṛk //
śvetadvīpaṃ naye bhaktānvaiṣṇavānativallabhān

tatraiva maṃgalāpīṭhe sarvamaṃgaladāyini //
upa paṃcanade tīrthe bhaktānsaṃtārayāmyaham

biṃdumādhavarūpeṇa yatrāhaṃ vaiṣṇavāñjanān //
naye paṃcanadasnātāṃstadviṣṇoḥ paramaṃ padam

paṃcamudre mahāpīṭhe ye vīreśvarasevakāḥ //
teṣāṃ paramanirvāṇaṃ kālenālpena jāyate //

tatra siddheśvarīpīṭhe caṃdreśvara samīpataḥ //
tatra saṃnidhikartṝṇāṃ siddhiḥ ṣaṇmāsato bhavet

kāśyāṃ ca yoginīpīṭhe yogasiddhividhāyini //
siddhīruccāṭanādyāśca kairna labdhāḥ susādhakaiḥ

anekānīha pīṭhāni saṃti kāśyāṃ padepade //
paraṃ dharmeśapīṭhasya kācicchaktiranuttamā

yatrāmī bālakīrāśca nirmalajñānabhājanam //
āsuḥ sadupadeśānme trātatrāteti bhāṣiṇaḥ

etaddharmeśvaraṃ pīṭhaṃ tyajāmyadyadināvadhi //
na kadācittaraṇijatvattapovanamuttamam

mamānugrahataḥ kīrānetānpaśya raveḥ suta //
divyavimānamāruhya gaṃtāro matpuraṃ mahat

tatra bhuktvā ciraṃ bhogāñjñānaṃ prāpya mayeritam //
iha muktimavāpsyaṃti tvatsaṃsargātinirmalāḥ

ityuktavati deveśe kailāsaśikharopamam //
divyaṃ vimānamāpannaṃ rudrakanyāpariṣkṛtam

āruhyate na yānena divyarūpavarāḥ khagāḥ //
kailāsamabhisaṃjagmurdharmamāpṛcchyate'malāḥ

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe dharmeśākhyānanāmaikonāśītitamo'dhyāyaḥ