Skanda Purana · Chapter 4.23

śivaśarmovāca // //
satyalokeśvara vidhe sarveṣāṃ prapitāmaha //
kiṃcidvijñaptukāmosmi na bhayādvaktumutsahe

// brahmovāca // //
yattvaṃ praṣṭumanā vipra jñātaṃ te tanmanogatam //
pipṛcchiṣustvaṃ nirvāṇaṃ gaṇau tatkathayiṣyataḥ

netayorviṣṇugaṇayoragocaramihāsti hi //
sarvametau vijānīto yatkiṃcidbrahmago lake

ityuktvā satkṛtāste vai brahmaṇā bhagavadgaṇāḥ //
praṇamya lokakartāraṃ te'pi hṛṣṭāḥ pratasthire

punaḥ svayānamāruhya vaikuṃṭhamabhito yayuḥ //
gacchatāpi punastatra dvijenāpṛcchitau gaṇau

// śivaśarmovāca // //
kiyaddūre vayaṃ prāptā gaṃtavyaṃ ca kiyatpunaḥ //
pṛcchāmyanyacca vāṃ bhadrau brūtaṃ prītyā tadapyaho //

kāṃcyavaṃtī dvāravatī kāśyayodhyā ca paṃcamī //
māyāpurī ca mathurā puryaḥ sapta vimuktidāḥ

vihāya ṣaṭpurīścānyāḥ kāśyāmevapratiṣṭhitā //
muktirviśvasṛjā tatkiṃ mama muktirna saṃprati

iti sarvaṃ mama puraḥ prasādādvaktumarhatam //
iti tadvākyamākarṇya gaṇāvūcaturādarāt

// gaṇāvūcatuḥ //
yathārthaṃ kathayāvaste yatpṛṣṭaṃ bhavatānagha //
viṣṇuprasādājjānīvo bhūtaṃbhāvibhavattathā

viprāvabhāsate yāvatkiraṇaiḥ puṣpavaṃtayoḥ //
tāvatībhūḥ samuddiṣṭā sasamudrādri kānanā

viyacca tāvadupari vistāraparimaṃḍalam //
yojanānāṃ ca niyute bhūmerbhānurvyavasthitaḥ

bhānoḥ sakāśādupari lakṣe lakṣyaḥ kṣapākaraḥ //
nakṣatradhaṃ(maṃ?)ḍalaṃ somāllakṣayojanamucchritam

uḍumaṃḍalataḥ saumya upariṣṭāddvilakṣataḥ //
dvilakṣe tu budhācchukraḥ śukrādbhaumo dvilakṣake

māheyādupariṣṭācca surejyo niyutadvaye //
dvilakṣayojanotsedhaḥ saurirdevapurohitāt

daśāyutasamucchrāyaṃ saureḥ saptarṣimaṃḍalam //
saptarṣibhyaḥ sahasrāṇāṃ śatādūrdhvaṃ dhruvasthitaḥ //

pādagamyaṃ hi yatkiṃcidvastvasti dharaṇītale //
tadbhūrloka iti khyātaḥ sābdhidvīpādrikānanam

bhūrlokācca bhuvarloko bradhnāvadhirudāhṛtaḥ //
ādityādādhruvaṃ vipra svarloka iti gīyate // /१८ //
maharlokaḥ kṣiterūrdhvamekakoṭipramāṇataḥ //
koṭidvaye tu saṃkhyāto jano bhūrlokato janaiḥ

catuṣkoṭipramāṇastu tapoloko'sti bhūtalāt //
upariṣṭātkṣiteraṣṭau koṭayaḥ satyamīritam

satyādupari vaikuṃṭho yojanānāṃ pramāṇataḥ //
bhūrlokātparisaṃkhyātaḥ koṭiṣoḍaśasaṃmitaḥ

yatrāste śrīpatiḥ sākṣātsarveṣāmabhayapradaḥ //
tatastu ṣoḍaśaguṇaḥ kailāso'sti śivālayaḥ

pārvatyā sahitaḥ śaṃbhurgajāsya skaṃda naṃdibhiḥ //
yatra tiṣṭhati viśveśaḥ sakalaḥ sa paraḥ smūtaḥ

tasya devasya khelo'yaṃ svalīlā mūrtidhāriṇaḥ //
sa viśveśa iti khyāta stasyājñākṛdidaṃ jagat

sarveṣāṃ śāsakaścāsau tasya śāstā na cāparaḥ //
svayaṃ sṛjati bhūtāni svayaṃ pāti tathātti ca

sarvajña ekaḥ sa proktaḥ svecchādhīna viceṣṭitaḥ //
tasya pravatarkaḥ kopi nahi naiva nivartakaḥ

amūrtaṃ yatparaṃ brahma samūrtaṃ śruticoditam //
sarvavyāpi sadā nityaṃ satyaṃ dvaitavivarjitam

sarvebhyaḥ kāraṇebhyaśca parātparataraṃ param //
ānaṃdaṃ brahmaṇo rūpaṃ śrutayo yatpracakṣate

saṃvidaṃ tena yaṃ vedā viṣṇurveda na vai vidhiḥ //
yato vāco nivartaṃte hyaprāpya manasā saha

svayaṃvedyaḥ paraṃ jyotiḥ sarvasya hṛdi saṃsthitaḥ //
yogigamyastvanākhyeyo yaḥ pramāṇaikagocaraḥ

nānārūpopyarūpo yaḥ sarvagopi na gocaraḥ //
anaṃtopyaṃtaka vapuḥ sarvavitkarmavarjitaḥ

tasyedamaiśvaraṃ rūpaṃ khaṃḍacaṃdrāvataṃsakam //
tamālaśyāmalagalaṃ sphuradbhālavilocanam

lasadvāmārdhanārīkaṃ kṛtaśeṣaśubhāṃgadam //
gaṃgātaraṃgasatsaṃga sadādhautajaṭātaṭam

smarāṃgarajaḥpuṃja pūjitāvayavojjvalam //
vicitragātravidhṛtamahāvyālavibhūṣaṇam

mahokṣasyaṃdanagamaṃ virutājagavāyudham//
gajājinottarāsaṃgaṃ daśārdhavadanaṃ śubham

uttrāsita mahāmṛtyu mahābalagaṇāvṛtam //
śaraṇārthikṛtatrāṇaṃ nata nirvāṇakāraṇam //
manorathapathātītaṃ varadānaparāyaṇam

tasya tattvasvarūpasya rūpātītasya bho dvija //
parāvare rudrarūpe sarvevyāpyāvatiṣṭhata

nirākāropi sākāraḥ śiva eva hi kāraṇama //
muktaye bhuktaye vāpi na śivānmokṣado paraḥ

yathā tenākhilaṃ hyetatpārvatīpatisātkṛtama //
idaṃ carācaraṃ sarvaṃ dṛśyādṛśyamarūpiṇā

tathā mṛḍānīkāṃtena viṣṇusādakhilaṃjagata //
vidhāya krīḍyate vipra nityaṃ svacchaṃda līlayā

yathāśivastathā viṣṇuryathāviṣṇustathā śivaḥ //
aṃtaraṃ śivaviṣṇvośca manāgapi na vidyate

āhūya pūrvaṃ brahmādīnsamastāndevatāgaṇān //
vidyādharoragādīṃśca siddhagaṃdharvacāraṇān

nijasiṃhāsanasamaṃ kṛtvā siṃhāsanaṃ śubham //
upaveśya hariṃ tatra cchatraṃ kṛtvā manoharam

ślakṣṇaṃ koṭiśalākaṃ ca viśvakarmavinirmitam //
pāṃḍuraṃ ratnadaṃḍaṃ ca sthūlamuktāvalaṃbitam

kalaśena vicitreṇa hyupariṣṭādvirājitam //
sahasrayojanāyāmaṃ sarvaratnamayaṃ śubham

paṭṭasūtramayairamyaiścāmaraiśca pariṣkṛtam //
rājābhiṣekayogyaiśca dravyaiḥ sarvauṣadhādibhiḥ

pratyakṣatīrthapāthobhiḥ paṃcakuṃbhairmanoharaiḥ //
siddhārthākṣatadūrvābhirmaṃtraiḥ svayamupasthitaiḥ

devānāṃ ca tatharṣīṇāṃ siddhānāṃ phaṇināmapi //
ānīya maṃgalakarāḥ kanyāḥ ṣoḍaśaṣoḍaśa

vīṇāmṛdaṃgābjabherī maru ḍiṃḍimajharjharaiḥ //
ānakaiḥ kāṃsyatālādyai rvādyairlalitagāyanaiḥ

brahmaghoṣamahārāvairāpūritanabhoṃgaṇe //
śubhe tithau śubhe lagne tārācaṃdrabalānvite

ābaddhamukuṭaṃ ramyaṃ kṛtakautukamaṃgalam //
mṛḍānīkṛtaśṛṃgāraṃ suśriyā suśriyāyutam

abhiṣicya maheśena svayaṃ brahmāṃḍamaṃḍape //
dattaṃ samastamaiśvaryaṃ yannijaṃ nānyagāmi ca

tatastuṣṭāva deveśaḥ pramathaiḥ saha śārṅgiṇam //
brahmāṇaṃ lokakartāramuvāca ca vacastvidam

mama vaṃdyastvayaṃ viṣṇuḥ praṇamatvamamuṃ harim //
ityuktvātha svayaṃ rudro nanāma garuḍadhvajam

tato gaṇeśvaraiḥ sarvaiṃrbrahmaṇā ca marudgaṇaiḥ //
yogibhiḥ sanakādyaiśca siddhairdevarṣibhistathā

vidyādharaiḥ sagaṃdharvairyakṣarakṣopsarogaṇaiḥ //
guhyakaiścāraṇairbhūtaiḥ śeṣa vāsuki takṣakaiḥ

patatribhiḥ kiṃnaraiśca sarvaiḥ sthāvarajaṃgamaiḥ //
tato jayajayetyuktvā namostviti namostviti

tatoharirmaheśena saṃsadi dyusadāṃ tadā //
etairmahāravai ramyaiścānarci paramārciṣā

tvaṃ kartā sarvabhūtānāṃ pātā hartā tvameva ca //
tvameva jagatāṃ pūjyastvameva jagadīśvaraḥ

dātā dharmārthakāmānāṃ śāstā durnayakāriṇām //
ajeyastvaṃ ca saṃgrāme mamāpi hi bhaviṣyasi

icchāśaktiḥ kriyāśaktirjñānaśaktistathottamā //
śaktitrayamidaṃ viṣṇo gṛhāṇa prāpitaṃ mayā

tvaddveṣṭāro hare nūnaṃ mayā śāsyāḥ prayatnataḥ //
tvadbhaktānāṃ mayā viṣṇo deyaṃ nirvāṇamuttamam

māyāṃ cāpi gṛhāṇemāṃ duṣpraṇodyāṃ surāsuraiḥ //
yayā saṃmohitaṃ viśvamakiṃcijjñaṃ bhaviṣyati

vāmabāhurmadīyastvaṃ dakṣiṇosau pitāmahaḥ //
asyāpi hi vidheḥ pātā janitāpi bhaviṣyasi

vaikuṃṭhaiśvaryamāsādya hareritthaṃ haraḥ svayam //
kailāse pramathaiḥ sārdhaṃ svairaṃ krīḍatyumāpatiḥ

tadā prabhṛti devosau śārṅgadhanvā gadādharaḥ //
trailokyamakhilaṃ śāsti dānavāṃtakaro hariḥ

iti te kathitā vipra lokānāṃ ca paristhitiḥ //
idānīṃ kathayiṣyāvastavanirvāṇa kāraṇam

idaṃ tu paramākhyānaṃ śṛṇuyādyaḥ samāhitaḥ //
svarlokamabhigamyātha kāśyāṃ nirvāṇamāpnuyāt

yajñotsave vivāhe ca maṃgaleṣvakhileṣvapi //
rājyābhiṣeka samaye devasthāpanakarmaṇi

sarvādhikāradāneṣu navaveśmapraveśane //
paṭhitavyaṃ prayatnena tatkārya parisiddhaye

aputro labhate putramadhano dhanavānbhavet //
vyādhito mucyate rogādbaddho mucyeta baṃdhanāt

japyametatprayatnena satataṃ maṃgalārthinā //
amaṃgalānāṃ śamanaṃ haranārāyaṇapriyama

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe caturbhujābhiṣeko nāma trayoviṃśatitamo'dhyāyaḥ