Skanda Purana · Verses 3.9-2

// ṛṣaya ūcuḥ // //
sādhusādhu mahābhāga tvayā kathitamuttamam //
ākhyānaṃ punaranyatra vicitraṃ vaktumarhasi

// sūta uvāca // //
vidarbhaviṣaye pūrvamāsīdeko dvijottamaḥ //
vedamitra iti khyāto veda śāstrārthavitsudhīḥ

tasyāsīdaparo vipraḥ sakhā sārasvatāhvayaḥ //
tāvubhau paramasnigdhāvekadeśanivāsinau

vedamitrasya putro'bhūtsumedhā nāma suvrataḥ //
sārasvatasya tanayaḥ somavāniti viśrutaḥ

ubhau savayasau bālau samaveṣau samasthitī //
samaṃ ca kṛtasaṃskārau sama vidyau babhūvatuḥ

sāṃgānadhītya tau vedāṃstarkavyākaraṇāni ca //
itihāsapurāṇāni dharmaśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ

sarvavidyākuśalinau bālya eva manīṣiṇau //
praharṣamatulaṃ pitrordadatuḥ sakalairguṇaiḥ

tāvekadā svatanayau tāvubhau brāhmaṇottamau //
āhūyāvocatāṃ prītyā ṣoḍa śābdau śubhākṛtī

he putrakau yuvāṃ bālye kṛtavidyau suvarcasau //
vaivāhikoyaṃ samayo vartate yuvayoḥ samam

imaṃ prasādya rājānaṃ vidarbheśaṃ svavidyayā //
tataḥ prāpya dhanaṃ bhūri kṛtodvāhau bhaviṣyathaḥ

evamuktau sutau tābhyāṃ tāvubhau dvijanaṃdanau //
vidarbharājamāsādya samatoṣayatāṃ guṇaiḥ

vidyayā parituṣṭāya tasmai dvijakumārakau //
vivāhārthaṃ kṛtodyogau dhanahīnāvaśaṃsatām

tayorapi mataṃ jñātvā sa vidarbhamahīpatiḥ //
prahasya kiṃcitprovāca lokatattvavivitsayā

āste niṣadharājasya rājñī sīmaṃtinī satī //
somavāre mahādevaṃ pūjayatyaṃbikāyutam

tasmindine sapatnīkāndvijāgryānvedavittamān//
saṃpūjya parayā bhaktyā dhanaṃ bhūri dadāti ca

ato'tra yuvayoraiko nārīvibhramaveṣadhṛk//
ekastasyā patirbhūtvā jāyetāṃ vipradaṃpatī

yuvāṃ vadhūvarau bhūtvā prāpya sīmaṃtinīgṛham//
bhuktvā bhūri dhanaṃ labdhvā punaryātaṃ mamāṃmatikam

iti rājñā samādiṣṭau bhītau dvijakumārakau //
pratyūcaturidaṃ karma kartuṃ nau jāyate bhayam

devatāsu gurau pitrostathā rājakuleṣu ca //
kauṭilyamācaranmohātsadyo naśyati sānvayaḥ

kathamaṃtargṛhaṃ rājñāṃ chadmanā praviśetpumān //
gopyamānamapicchadma kadācitkhyātimeṣyati

ye guṇāḥ sādhitāḥ pūrvaṃ śīlācāraśrutādibhiḥ //
sadyaste nāśamāyāṃti kauṭilya pathagāminaḥ

pāpaṃ niṃdā bhayaṃ vairaṃ catvāryetāni dehinām //
chadmamārgaprapannānāṃ tiṣṭhaṃtyeva hi sarvadā

ata āvāṃ śubhācārau jātau ca śucināṃ kule //
vṛttaṃ dhūrtajanaślāghyaṃ nāśrayāvaḥ kadācana

// rājovāca // //
daivatānāṃ gurūṇāṃ ca pitrośca pṛthivīpateḥ //
śāsanasyāpyalaṃghyatvātpratyādeśo na karhicit

etairyadyatsamādiṣṭaṃ śubhaṃ vā yadi vā'śubham //
kartavyaṃ niyataṃ bhītairapramattairbubhūṣubhiḥ //

aho vayaṃ hi rājānaḥ prajā yūyaṃ hi saṃmatāḥ //
rājājñayā pravṛttānāṃ śreyaḥ syādanyathā bhayam

ato macchāsanaṃ kāryaṃ bhava dbhyāmavilaṃbitam //
ityuktau naradevena tau tathetyūcaturbhayāt

sārasvatasya tanayaṃ sāmavantaṃ narādhipaḥ //
strīrūpadhāriṇaṃ cakre vastrākalpāṃ janādibhiḥ

sa kṛtrimodbhūtakalatrabhāvaḥ prayuktakarṇābharaṇāṃgarāgaḥ //
snigdhāñjanākṣaḥ spṛhaṇīyarūpo babhūva sadyaḥ pramadottamābhaḥ

tāvubhau daṃpatī bhūtvā dvijaputrau nṛpājñayā //
jagmaturnaiṣadhaṃ deśaṃ yadvā tadvā bhavatviti

upetya rājasadanaṃ somavāre dvijottamaiḥ //
sapatnīkaiḥ kṛtātithyau dhautapādau babhūvatuḥ

sā rājñī brāhmaṇānsarvānupaviṣṭānvarāsane //
pratyekamarcayāṃcakre sapatnīkāndvijottamān

tau ca viprasutau dṛṣṭvā prāptau kṛtakadaṃpatī //
jñātvā kiṃcidvihasyātha mene gaurīmaheśvarau

āvāhya dvijamukhyeṣu devadevaṃ sadāśivam //
patnīṣvāvāhayāmāsa sā devīṃ jagadaṃbikām

gandhairmālyaiḥ surabhibhirdhūpairnīrājanairapi //
arcayitvā dvijaśreṣṭhānnamaścakre samāhitā

hiraṇmayeṣu pātreṣu pāyasaṃ ghṛtasaṃyutam //
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ śākairjuṣṭaṃ manoramaiḥ

gaṃdhaśālyodanairhṛdyairmodakāpūparāśibhiḥ //
śaṣkrulībhiśca saṃyāvaiḥ kṛsarairmāṣapakvakaiḥ

tathānyairapyasaṃkhyātairbhakṣyairbhojyairmanoramaiḥ //
sugandhaiḥ svādubhiḥ sūpaiḥ pānīyairapi śītalaiḥ

klṛptamannaṃ dvijā -gryebhyaḥ sā bhaktyā paryaveṣayat //
dadhyodanaṃ nirupamaṃ nivedya samatoṣayat

bhuktavatsu dvijāgryeṣu svācāṃteṣu nṛpāṃganā //
praṇamya dattvā tāṃbūlaṃ dakṣiṇāṃ ca yathārhataḥ

dhenūrhiraṇyavāsāṃsi ratnasragbhūṣaṇāni ca //
dattvā bhūyo namaskṛtya visasarja dvijottamān

tayordvayorbhūsuravaryaputrayorekasttayā haimavatīdhiyārcitaḥ //
eko mahādevadhiyābhipūjitaḥ kṛtapraṇāmau yayatustadājñayā

sā tu vismṛtapuṃbhāvā tasminneva dvijottame //
jātaspṛhā madotsiktā kandarpavivaśābravīt

aṃyi nātha viśālākṣa sarvāvayavasundara //
tiṣṭhatiṣṭha kva vā yāsi māṃ na paśyasi te priyām

idamagre vanaṃ ramyaṃ supuṣpitamahādrumam //
asminvihartumicchāmi tvayā saha yathāsukham

itthaṃ tayoktamākarṇya puro'gacchaddvijātmajaḥ //
viciṃtya parihāsoktiṃ gacchati sma yathā purā

punarapyāha sā bālā tiṣṭhatiṣṭha kva yāsyasi//
durutsahasmarāveśāṃ paribhoktumupetya mām

pariṣvajasva māṃ kāṃtāṃ pāyayasva tavādharam //
nāhaṃ gaṃtuṃ samarthāsmi smarabāṇaprapīḍitā //

itthamaśrutapūrvāṃ tāṃ niśamya pariśaṃkitaḥ //
āyāṃtīṃ pṛṣṭhato vīkṣya sahasā vismayaṃ gataḥ

kaiṣā padmapalāśākṣī pīnonnatapayodharā //
kṛśodarī bṛhacchroṇī navapallavakomalā

sa eva me sakhā kinnu jāta eva varāṃganā //
pṛcchāmyenamataḥ sarvamiti saṃcintya so'bravīt

kimapūrva ivābhāṣi sakhe rūpaguṇādibhiḥ //
apūrvaṃ bhāṣase vākyaṃ kāminīva samākulā

yastvaṃ vedapurāṇajño brahmacārī jiteṃdriyaḥ //
sārasvatātmajaḥ śāṃtaḥ kathamevaṃ prabhāṣase

ityuktā sā punaḥ prāha nāhamasmi pumānprabho //
nāmnā sāmavatī bālā tavāsmi ratidāyinī

yadi te saṃśayaḥ kāṃta mamāṃgāni vilokaya //
ityuktaḥ sahasā mārge rahasyenāṃ vyalokayat

tāmakṛtrimadhammillāṃ javanastanaśobhinīm //
surūpāṃ vīkṣya kāmena kiṃcidvyākulatāmagāt

punaḥ saṃstabhya yatnena cetaso vikṛtiṃ budhaḥ //
muhūrtaṃ vismayāviṣṭo na kiṃcitpratyabhāṣata

// sāmavatyuvāca // //
gataste saṃśayaḥ kaścittarhyāgaccha bhajasva mām //
paśyedaṃ vipinaṃ kāṃta parastrīsuratocitam

// sumedhā uvāca // //
maivaṃ kathaya maryādāṃ mā hiṃsīrmadamattavat //
āvāṃ vijñātaśāstrārthau tvamevaṃ bhāṣase katham

adhītasya ca śāstrasya vivekasya kulasya ca //
kimeṣa sadṛśo dharmo jāradharmaniṣevaṇam

na tvaṃ strī puruṣo vidvāñjānīhyātmānamātmanā //
ayaṃ svayaṃkṛto'nartha āvābhyāṃ yadviceṣṭitam

vaṃcayitvātmapitarau dhūrttarājānuśāsanāt //
kṛtvā cānucitaṃ karma tasyaitadbhujyate phalam

sarvaṃ tvanucitaṃ karma nṛṇāṃ śreyovināśanam //
yastvaṃ viprātmajo vidvāngataḥ strītvaṃ vigarhitam

mārgaṃ tyaktvā gato'raṇyaṃ naro vidhyeta kaṇṭakaiḥ //
balārddhisyeta vā hiṃsrairyadā tyaktasamā gamaḥ

evaṃ vivekamāśritya tūṣṇīmehi svayaṃ gṛham //
devadvijaprasādena strītvaṃ tava vilīyate

athavā daivayogena strītvameva bhavettava //
pitrā dattā mayā sākaṃ raṃsyase varavarṇini

aho citramaho duḥkhamaho pāpabalaṃ mahat //
aho rājñaḥ prabhāvoyaṃ śivārādhanasaṃbhṛtaḥ

ityuktāpyasakṛttena sā vadhūrativihvalā //
balena taṃ samāliṃgya cucuṃbādharapallavam

dharṣitopi tayā dhīraḥ sumedhā nūtanastriyam //
yatnādānīya sadanaṃ kṛtsnaṃ tatra nyavedayat

tadākarṇyātha tau viprau kupitau śokavihvalau //
tābhyāṃ saha kumārābhyāṃ vaidarbhāṃtikamīyatuḥ

tataḥ sārasvataḥ prāha rājānaṃ dhūrtaceṣṭitam //
rājanmamātmajaṃ paśya tava śāsanayaṃtritam

etau tavājñāvaśagau cakratuḥ karma garhitam //
matputrastatphalaṃ bhuṃkte strītvaṃ prāpya jugupsitam

adya me saṃtatirnaṣṭā nirāśāḥ pitaro mama //
nāputrasya hi lokosti luptapiṃḍādisaṃskṛteḥ

śikhopavītamajinaṃ maujīṃ daṃḍaṃ kamaṃḍalum //
brahmacaryocitaṃ cihnaṃ vihāyemāṃ daśāṃ gataḥ

brahmasūtraṃ ca sāvitrīṃ snānaṃ saṃdhyāṃ japārcanam //
visṛjya strītvamāptosya kā gatirvada pārthiva

tvayā me saṃtatirnaṣṭā naṣṭo vedapathaśca me //
ekātmajasya me rājankā gatirvada śāśvatī

iti sārasvatenoktaṃ vākyamākarṇya bhūpatiḥ //
sīmaṃtinyāḥ prabhāveṇa vismayaṃ paramaṃ gataḥ

atha sarvānsamāhūya maharṣīnamitadyutīn//
prasādya prārthayāmāsa tasya puṃstvaṃ mahīpatiḥ

te'buvannatha pārvatyāḥ śivasya ca samīhitam //
tadbhaktānāṃ ca māhātmyaṃ konyathā kartumīśvaraḥ

atha rājā bharadvājamādāya munipuṃgavam //
tābhyāṃ saha dvijāgryābhyāṃ tatsutābhyāṃ samanvitaḥ

aṃbikābhavanaṃ prāpya bharadvājopadeśataḥ //
tāṃ devīṃ niyamaistīvrairupāste sma mahāniśi

evaṃ trirātraṃ suvisṛṣṭabhojanaḥ sa pārvatīdhyāna rato mahīpatiḥ //
samyakpraṇāmairvividhaiśca saṃstavairgaurīṃ prapannārtiharāmatoṣayat

tataḥ prasannā sā devī bhaktasya pṛthivīpateḥ //
svarūpaṃ darśayāmāsa caṃdrakoṭisamaprabham

athāha gaurī rājānaṃ kiṃ te brūhi samīhitam //
so'pyāha puṃstvametasya kṛpayā dīyatāmiti

bhūyopyāha mahādevī madbhaktaiḥ karma yatkṛtam //
śakyate nānyathā kartuṃ varṣāyutaśatairapi

// rājovāca // //
ekātmajo hi viproyaṃ karmaṇā naṣṭasaṃtatiḥ //
kathaṃ sukhaṃ prapadyeta vinā putreṇa tādṛśaḥ

// devyuvāca // //
tasyānyo matprasādena bhaviṣyati sutottamaḥ //
vidyā vinayasaṃpanno dīrghāyuramalāśayaḥ

eṣā sāmavatī nāma sutā tasya dvijanmanaḥ //
bhūtvā sumedhasaḥ patnī kāmabhogena yujyatām

ityuktvāṃtarhitā devī te ca rājapurogamāḥ //
gatāḥ svaṃsvaṃ gṛhaṃ sarve cakrustacchāsane sthitim

sopi sārasvato vipraḥ putraṃ pūrvasuto ttamam //
lebhe devyāḥ prasādena hyacirādeva kālataḥ

tāṃ ca sāmavatīṃ kanyāṃ dadau tasmai sumedhase //
tau daṃpatī ciraṃ kālaṃ bubhujāte paraṃ sukham

// sūta uvāca // //
ityeṣa śivabhaktāyāḥ sīmaṃtinyā nṛpastriyāḥ //
prabhāvaḥ kathitaḥ śaṃbhormāhātmyamapi varṇitam

bhūyopi śivabhaktānāṃ prabhāvaṃ vismayāvaham //
samāsādvarṇayiṣyāmi śrotṝṇāṃ maṃgalāyanam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe sīmaṃtinyāḥ prabhāvavarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ